حبر
ح - ب - ر
KÖK- 6 geçiş
- 6 ayet
- 5 sîga
- 13 sözlük
Hubr mürekkep demektir. Alim anlamına gelmiştir. Mürekkep boyadır.devamı ›
Notlarım
Sözlükler(13)
★ Akevler SözlüğüTürkçe
Hubr mürekkep demektir. Alim anlamına gelmiştir. Mürekkep boyadır.
Kitâbu'l-'Ayn
Halîl b. Ahmed · 8. yyTR5.616 harfباب الحاء والراء والباء معهما
ح ر ب، ر ح ب، ر ب ح، ح ب ر، ب ر ح، ب ح ر كلهن مستعملات
حرب:
الحرب: نقيض السَّلم، تُؤَنَّث، وتصغيرها حُرَيْب رواية عن العرب، ومثلها ذُرَيْع وفُرَيْس وقُرَيْس أنثى، ونُيَيْب يعني الناقة وذُوَيْد وقُدَيْر وخُلَيْق، يقال: مِلْحَفةٌ خُلَيْق، كلُّ ذلك تأنيث يُصَغَّر بغير الهاء.
ورجلٌ مِحْرَب: شُجاع. وفلانٌ حَرْبُ فلانٍ أي يُحاربُه. ودار الحرب: بلادُ المشركين الذين لا
es-Sıhâh
Cevherî · 10. yyTR1.473 harfالحِبْرُ: الذي يكتب به، وموضعه المِحْبَرَةُ بالكسر. والحبر أيضاً: الأثَر، والجمع حُبورٌ، عن يعقوب. يقال: به حُبورٌ، أي آثارٌ. وقد أَحْبَرَ به أي ترك به أثراً. وأنشد:
لقد أشمتَتْ بي أهل فَيْدٍ وغادرَتْ بجسميَ حِبْراً بنتُ مَصَّانَ بادِيا
وفي الحديث: "يخرج رجلٌ من النار قد ذهب حِبْرُهُ وسِبْرُهُ"، قال الفرّاء: أي لونه وهيئته. وقال الأصمعي: هو الجمال والبَهاء وأثر النَعْمة. يقال: فلانٌ حسن
Tehzîbu'l-Luğa
Ezherî · 10. yyTR yok30.510 harfباب الحاء والراء ممع والبَاء
حرب ، حبر ، ربح ، رحب ، بحر ، برح : مستعملات .
حرب : قال أبو العباس قال ابن الأعرابي : الحارِبُ : المُشَلح ، يقال حَرَبَه إذا أخَذَ مَالَه ، وأَحْرَبَه دَلَّه على ما يَحْرُبُه ، وحَرَّبَه إذا أطعمه الحَرَب وهو الطَّلْع ، وأَحْرَبَهُ : وجده مَحْرُوباً .
وقال اللَّيْثُ : الحرب : نقيضُ السَّلْم ، تؤنث ، وتصغيرها حُرَيْبٌ بغير هاء روايةً عن العرب ومثلها ذُرَيْع وَقُوَيْسٌ
Mekâyîsü'l-Luğa
İbn Fâris · 11. yyTR8.321 harf(باب الحاء والباء وما يثلثهما)
(حبج) الحاء والباء والجيم ليس عندي أصلاً يعوّل عليه ولا يُفَرّع منه، وما أدري ما صحّة قولهم: حَبَجَ العَلَمُ بَدَا، وحَبَجَت النارُ: بدَتْ بَغْتَةً. وحَبِجَت الإبل، إذا أكلت العَرفَج فاشتكت بطونَها، كلُّ ذلك قريبٌ في الضَّعف بعضُه مِن بعض. وأما حَبَجَ بها، فالجيم مبدلةٌ من قاف.
(حبر) الحاء والباء والراء أصلٌ واحد منقاسٌ مطّرد، وهو الأَثرُ في حُسْنٍ وبَهاء.
Müfredât
Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR779 harf- الحبر: الأثر المستحسن، ومنه ما روي: (يخرج من النار رجل قد ذهب حبره وسبره) (الحديث أخرجه أبو عبيد في غريبه 1/85؛ والفائق 1/229؛ والنهاية 1/327) أي: جماله وبهاؤه، ومنه سمي الحبر، وشاعر محبر، وشعر محبر، وثوب حبير: محسن، ومنه أرض محبار (أي: سريعة النبات)، والحبير من السحاب، وحبر (انظر: المجمل 1/261؛ والأفعال 1/395) فلان: بقي بجلده أثر من قرح، والحبر: العالم وجمعه: أحبار، لما يبقى من أثر علومهم في
Esâsü'l-Belâğa
Zemahşerî · 12. yyTR721 harfح ب ر
هو حبر من الأحبار.
وهو من أهل المحابر.
وذهب حبره وسبره أي حسنه وهيئته وجاءت الإبل حسنة الأحبار والأسبار.
ويجلده حبار الضرب وبيده حبار العمل وانظر إلى حبـار عمله وهو الأثر.
قال: وحبره الله: سره " فهم في روضة يحبرون " وهو محبور: مسرور وكل حبرة بعدها عبرة.
وحبرت أسنانه اصفرت وبأسنانه حبرة وحبر بوزن بيلز.
وأنشد المازني: ولست بسعديّ على فيه حبرة ولسـت بعبـدي
Lisânü'l-Arab
İbn Manzûr · 13. yyTR12.732 harfالحِبْرُ: الذي يكتب به وموضعه المِحْبَرَةُ، بالكسر
(* قوله: «وموضعه المحبرة بالكسر» عبارة المصباح: وفيها ثلاث لغات أجودها فتح الميم والباء، والثانية ضم الباء، والثالثة كسر الميم لأنها آلة مع فتح الباء). في الجَمالِ والبَهاء. وسأَل عبدالله بن سلام كعباً عن الحِبْرِ فقال: هو الرجل الصالح، وجمعه أَحْبَارٌ وحُبُورٌ؛ قال كعب بن مالك: لَقَدْ جُزِيَتْ بِغَدْرَتِها الحُبُورُ،
كذاكَ الدَّهْرُ ذو صَرْفٍ
الحِبْرُ: الذي يكتب به وموضعه المِحْبَرَةُ، بالكسر (* قوله: «وموضعه المحبرة بالكسر» عبارة المصباح: وفيها ثلاث لغات أجودها فتح الميم والباء، والثانية ضم الباء، والثالثة كسر الميم لأنها آلة مع فتح الباء). في الجَمالِ والبَهاء. وسأَل عبدالله بن سلام كعباً عن الحِبْرِ فقال: هو الرجل الصالح، وجمعه أَحْبَارٌ وحُبُورٌ؛ قال كعب بن مالك: لَقَدْ جُزِيَتْ بِغَدْرَتِها الحُبُورُ، كذاكَ الدَّهْرُ ذو صَرْفٍ يَدُورُ وكل ما حَسُنَ من خَطٍّ أَو كلام أَو شعر أَو غير ذلك، فقد حُبِرَ حَبْراً وحُبِّرَ. وكان يقال لطُفَيْلٍ الغَنَوِيِّ في الجاهلية: مُحَبِّرٌ، لتحسينه الشِّعْرَ، وهو مأْخوذ من التَّحْبِيرِ وحُسْنِ الخَطِّ والمَنْطِقِ. وتحبير الخط والشِّعرِ وغيرهما: تحسينه. الليث: حَبَّرْتُ الشِّعْر والكلامَ حَسَّنْتُه، وفي حديث أَبي موسى: لو علمت أَنك تسمع لقراءتي لحَبَّرْتُها لك تَحْبِيراً؛ يريد تحسين الصوت. وحَبَّرتُ الشيء تَحْبِيراً إِذا حَسَّنْتَه. قال أَبو عبيد: وأَما الأَحْبارُ والرُّهْبان فإِن الفقهاء قد اختلفوا فيهم، فبعضهم يقول حَبْرٌ وبعضهم يقول حِبْرٌ، وقال الفراء: إِنما هو حِبْرٌ، بالكسر، وهو أَفصح، لأَنه يجمع على أَفْعالٍ دون فَعْلٍ، ويقال ذلك للعالم، وإِنما قيل كعب الحِبْرِ لمكان هذا الحِبْرِ الذي يكتب به، وذلك أَنه كان صاحب كتب. قال: وقال الأَصمعي لا أَدري أَهو الحِبْرُ أَو الحَبْر للرجل العالم؛ قال أَبو عبيد: والذي عندي أَنه الحَبر، بالفتح، ومعناه العالم بتحبير الكلام والعلم وتحسينه. قال: وهكذا يرويه المحدّثون كلهم، بالفتح. وكان أَبو الهيثم يقول: واحد الأَحْبَارِ حَبْرٌ لا غير، وينكر الحِبْرَ. وقال ابن الأَعرابي: حِبْرٌ وحَبْرٌ للعالم، ومثله بِزرٌ وبَزْرٌ وسِجْفٌ وسَجْفٌ. الجوهري: الحِبْرُ والحَبْرُ واحد أَحبار اليهود، وبالكسر أَفصح؛ ورجل حِبْرٌ نِبْرٌ؛ وقال الشماخ: كما خَطَّ عِبْرانِيَّةً بيمينه بِتَيْماءَ حَبْرٌ، ثم عَرِّضَ أَسْطُرَا رواه الرواة بالفتح لا غير؛ قال أَبو عبيد: هو الحبر، بالفتح، ومعناه العالم بتحبير الكلام. وفي الحديث: سميت سُورةَ المائدة وسُورَةَ الأَحبار لقوله تعالى فيها: يحكم بها النبيون الذي أَسلموا للذين هادوا والربانيون والأَحْبَارُ؛ وهم العلماء، جمع حِبْرٍ وحَبْر، بالكسر والفتح، وكان يقال لابن عباس الحَبْرُ والبَحْرُ لعلمه؛ وفي شعر جرير: إِنَّ البَعِيثَ وعَبْدَ آلِ مُقَاعِسٍ لا يَقْرآنِ بِسُورَةِ الأَحْبَارِ أَي لا يَفِيانِ بالعهود، يعني قوله تعالى: يا أَيها الذين آمنوا أَوْفُوا بالعُقُودِ. والتَّحْبِيرُ: حُسْنُ الخط؛ وأَنشد الفرّاء فيما روى سلمة عنه: كَتَحْبِيرِ الكتابِ بِخَطِّ، يَوْماً، يَهُودِيٍّ يقارِبُ أَوْ يَزِيلُ ابن سيده: وكعب الحِبْرِ كأَنه من تحبير العلم وتحسينه. وسَهْمٌ مُحَبَّر: حَسَنُ البَرْي. والحَبْرُ والسَّبْرُ والحِبْرُ والسِّبْرُ، كل ذلك: الحُسْنُ والبهاء. وفي الحديث: يخرج رجل من أَهل البهاء قد ذهب حِبْرُه وسِبْرُه؛ أَي لونه وهيئته، وقيل: هيئته وسَحْنَاؤُه، من قولهم جاءت الإِبل حَسَنَةَ الأَحْبَارِ والأَسْبَارِ، وقيل: هو الجمال والبهاء وأَثَرُ النِّعْمَةِ. ويقال: فلان حَسَنُ الحِبْر والسَّبْرِ والسِّبْرِ إِذا كان جيملاً حسن الهيئة؛ قال ابن أَحمر وذكر زماناً: لَبِسْنا حِبْرَه، حتى اقْتُضِينَا لأَعْمَالٍ وآجالٍ قُضِينَا أَي لبسنا جماله وهيئته. ويقال: فلان حسن الحَبْر والسَّبْرِ، بالفتح أَيضاً؛ قال أَبو عبيد: وهو عندي بالحَبْرِ أَشْبَهُ لأَنه مصدر حَبَرْتُه حَبْراً إِذا حسنته، والأَوّل اسم. وقال ابن الأَعرابي: رجل حَسَنُ الحِبْر والسِّبْر أَي حسن البشرة. أَبو عمرو: الحِبْرُ من الناس الداهية وكذلك السِّبْرُ. والحَبْرُ والحَبَرُ والحَبْرَة والحُبُور، كله: السُّرور؛ قال العجاج: الحمدُ للهِ الذي أَعْطى الحَبَرْ ويروى الشَّبَرْ مِن قولهم حَبَرَني هذا الأَمْرُ حَبْراً أَي سرني، وقد حرك الباء فيهما وأَصله التسكين؛ ومنه الحَابُورُ: وهو مجلس الفُسَّاق. وأَحْبَرَني الأَمرُ: سَرَّني. والحَبْرُ والحَبْرَةُ: النِّعْمَةُ، وقد حُبِرَ حَبْراً. ورجل يَحْبُورٌ يَفْعُولٌ من الحُبُورِ. أَبو عمرو: اليَحْبُورُ الناعم من الرجال، وجمعه اليَحابِيرُ مأْخوذ من الحَبْرَةِ وهي النعمة؛ وحَبَرَه يَحْبُره، بالضم، حَبْراً وحَبْرَةً، فهو مَحْبُور. وفي التنزيل العزيز: فهم في رَوْضَةٍ يُحْبَرُون؛ أَي يُسَرُّونَ، وقال الليث: يُحْبَرُونَ يُنَعَّمُونَ ويكرمون؛ قال الزجاج: قيل إِن الحَبْرَةَ ههنا السماع في الجنة. وقال: الحَبْرَةُ في اللغة كل نَغْمَةٍ حَسَنَةٍ مُحَسَّنَةٍ. وقال الأَزهري: الحَبْرَةُ في اللغة النَّعمَةُ التامة. وفي الحديث في ذكر أَهل الجنة: فرأَى ما فيها من الحَبْرَة والسرور؛ الحَبْرَةُ، بالفتح: النِّعْمَةُ وسعَةُ العَيْشِ، وكذلك الحُبُورُ؛ ومنه حديث عبدالله: آل عِمْرَانَ غِنًى والنِّساءُ مَحْبَرَةَ أَي مَظِنَّةٌ للحُبُورِ والسرور. وقال الزجاج في قوله تعالى: أَنتم وأَزواجكم تُحْبَرُون؛ معناه تكرمون إِكراماً يبالغ فيه. والحَبْرَة: المبالغة فيما وُصِفَ بجميل، هذا نص قوله. وشَيْءٌ حِبرٌ: ناعمٌ؛ قال المَرَّارُ العَدَوِيُّ: قَدْ لَبِسْتُ الدَّهْرَ من أَفْنَانِهِ، كُلَّ فَنٍّ ناعِمٍ منه حَبِرْ وثوب حَبِيرٌ: جديد ناعم؛ قال الشماخ يصف قوساً كريمة على أَهلها: إِذا سَقَطَ الأَنْدَاءُ صِينَت وأُشْعِرَتْ حَبِيراً، وَلَمْ تُدْرَجْ عليها المَعَاوِزُ والجمع كالواحد. والحَبِيرُ: السحاب، وقيل: الحَبِيرُ من السحاب الذي ترى فيه كالتَّثْمِيرِ من كثرة مائه. قال الرِّياشي: وأَما الحَبِيرُ بمعنى السحاب فلا أَعرفه؛ قال فإِن كان أَخذه من قول الهذلي: تَغَذَّمْنَ في جَانِبَيْهِ الخَبِيـ رَلَمَّا وَهَى مُزْنُه واسْتُبيحَا فهو بالخاء، وسيأْتي ذكره في مكانه. والحِبَرَةُ، والحَبَرَةُ: ضَرْبٌ من برود اليمن مُنَمَّر، والجمع حِبَرٌ وحِبَرات. الليث: بُرُودٌ حِبَرةٌ ضرب من البرود اليمانية. يقال: بُرْدٌ حَبِيرٌ وبُرْدُ حِبَرَة، مثل عِنَبَةٍ، على الوصف والإِضافة؛ وبُرُود حِبَرَةٌ. قال: وليس حِبَرَةٌ موضعاً أَو شيئاً معلوماً إِنما هو وَشْيٌ كقولك قَوْب قِرْمِزٌ، والقِرْمِزُ صِبْغُهُ. وفي الحديث: أَن النبي، صلى الله عليه وسلم، لما خَطَبَ خديجة، رضي الله عنها، وأَجابته استأْذنت أَباها في أَن تتزوجه، وهو ثَمِلٌ، فأَذن لها في ذلك وقال: هو الفحْلُ لا يُقْرَعُ أَنفُهُ، فنحرت بعيراً وخَلَّقَتْ أَباها بالعَبيرِ وكَسَتْهُ بُرْداً أَحْمَرَ، فلما صحا من سكره قال: ما هذا الحَبِيرُ وهذا العَبِيرُ وهذا العَقِيرُ؟ أَراد بالحبير البرد الذي كسته، وبالعبير الخَلُوقَ الذي خَلَّقَتْهُ، وبالعقير البعيرَ المَنْحُورَ وكان عُقِرَ ساقُه. والحبير من البرود: ما كان مَوْشِيّاً مُخَطَّطاً. وفي حديث أَبي ذر: الحمد لله الذي أَطعمنا الحَمِير وأَلبسنا الحبير. وفي حديث أَبي هريرة: حين لا أَلْبَسُ الحَبيرَ. وقال رسول الله، صلى الله عليه وسلم: مَثَلُ الحواميم في القرآن كَمَثَلِ الحِبَرَاتِ في الثياب. والحِبْرُ: بالكسر: الوَشْيُ؛ عن ابن الأَعرابي. والحِبْرُ والحَبَرُ: الأَثَرُ من الضِّرْبَة إِذا لم يدم، والجمع أَحْبَارٌ وحُبُورٌ، وهو الحَبَارُ والحِبار. الجوهري: والحَبارُ الأَثَرُ؛ قال الراجز: لا تَمْلإِ الدَّلْوَ وَعَرِّقْ فيها، أَلا تَرى حِبَارَ مَنْ يَسْقِيها؟ وقال حميد الأَرقط: لم يُقَلِّبْ أَرْضَها البَيْطَارُ، ولا لِحَبْلَيْهِ بها حَبَارُ والجمعُ حَبَاراتٌ ولا يُكَسِّرُ. وأَحْبَرَتِ الضَّرْبَةُ جلده وبجلده: أَثرت فيه. وحُبِرَ جِلْدُه حَبْراً إِذا بقيت للجرح آثار بعد البُرْء. والحِبَارُ والحِبْرُ: أَثر الشيء. الأَزهري: رجل مُحَبَّرٌ إِذا أَكلت البراغيث جِلْدَه فصار له آثار في جلده؛ ويقال: به حُبُورٌ أَي آثار. وقد أَحْبَرَ به أَي ترك به أَثراً؛ وأَنشد لمُصَبِّحِ بن منظور الأَسَدِي، وكان قد حلق شعر رأْس امرأَته، فرفعته إِلى الوالي فجلده واعتقله، وكان له حمار وجُبَّة فدفعهما للوالي فَسَرَّحَهُ: لَقَدْ أَشْمَتَتْ بي أَهْلَ فَيْدٍ، وغادَرَتْ بِجِسْمِيَ حِبْراً، بِنْتُ مَصَّانَ، بادِيَا وما فَعَلتْ بي ذاك، حَتَّى تَرَكْتُها تُقَلِّبُ رَأْساً، مِثْلَ جُمْعِيَ، عَارِيَا وأَفْلَتَني منها حِماري وَجُبَّتي، جَزَى اللهُ خَيْراً جُبَّتي وحِمارِيَا وثوبٌ حَبِيرٌ أَي جديد. والحِبْرُ والحَبْرُ والحَبْرَةُ والحُبْرَةُ والحِبِرُ والحِبِرَةُ، كل ذلك: صُفْرة تَشُوبُ بياضَ الأَسْنَان؛ قال الشاعر: تَجْلُو بأَخْضَرَ مِنْ نَعْمَانَ ذا أُشُرٍ، كَعارِضِ البَرْق لم يَسْتَشْرِبِ الحِبِرَا قال شمر: أَوّله الحَبْرُ وهي صفرة، فإِذا اخْضَرَّ، فهو القَلَحُ، فإِذا أَلَحَّ على اللِّثَةِ حتى تظهر الأَسْناخ، فهو الحَفَرُ والحَفْرُ. الجوهري: الحِبِرَة، بكسر الحاء والباء، القَلَح في الأَسنان، والجمع بطرح الهاء في القياس، وأَما اسم البلد فهو حِبِرٌّ، بتشديد الراء. وقد حَبِرتْ أَسنانه تَحْبَرُ حَبَراً مثال تَعِبَ تَعَباً أَي قَلِحَتْ، وقيل: الحبْرُ الوسخ على الأَسنان. وحُبِرَ الجُرْحُ حَبْراً أَي نُكسَ وغَفَرَ، وقيل: أَي برئ وبقيت له آثار. والحَبِيرُ: اللُّغام إِذا صار على رأْس البعير، والخاء أَعلى؛ هذا قول ابن سيده. الجوهري: الحَبِيرُ لُغامُ البعير. وقال الأَزهري عن الليث: الحَبِيرُ من زَبَدِ اللُّغامِ إِذا صار على رأْس البعير، ثم قال الأَزهري: صحف الليث هذا الحرف، قال: وصوابه الخبير، بالخاء، لِزَبَدِ أَفواه الإِبل، وقال: هكذا قال أَبو عبيد. وروى الأَزهري بسنده عن الرِّياشِي قال: الخبير الزَّبَدُ، بالخاء. وأَرض مِحْبَارٌ: سريعة النبات حَسَنَتُهُ كثيرة الكلإِ؛ قال: لَنَا جِبَالٌ وحِمًى مِحْبَارُ، وطُرُقٌ يُبْنَى بِهَا المَنارُ ابن شميل: الأَرض السريعةُ النباتِ السهلةُ الدَّفِئَةُ التي ببطون الأَرض وسَرَارتِها وأَراضَتِها، فتلك المَحابِيرُ. وقد حَبِرَت الأَرض، بكسر الباء، وأَحْبَرَتْ؛ والحَبَارُ: هيئة الرجل؛ عن اللحياني، حكاه عن أَبي صَفْوانَ؛ وبه فسر قوله: أَلا تَرى حَبَارَ مَنْ يَسْقيها قال ابن سيده: وقيل حَبَارُ هنا اسم ناقة، قال: ولا يعجبني. والحُبْرَةُ: السِّلْعَةُ تخرج في الشجر أَي العُقْدَةُ تقطع ويُخْرَطُ منها الآنية. والحُبَارَى: ذكر الخَرَبِ؛ وقال ابن سيده: الحُبَارَى طائر، والجمع حُبَارَيات (* عبارة المصباح: الحبارى طائر معروف، وهو على شكل الأوزة، برأسه وبطنه غبرة ولون ظهره وجناحيه كلون السماني غالباً، والجمع حبابير وحباريات على لفظه أَيضاً). وأَنشد بعض البغداديين في صفة صَقْرٍ: حَتْف الحُبَارَياتِ والكَراوين قال سيبويه: ولم يكسر على حَِبَارِيَّ ولا حَبَائِرَ ليَفْرُقُوا بينها وبين فَعْلاء وفَعَالَةٍ وأَخواتها. الجوهري: الحُبَارَى طائر يقع على الذكر والأُنثى، واحدها وجمعها سواء. وفي المثل: كُلُّ شيء يُحِبُّ ولَدَهُ حتى الحُبَارَى، لأَنها يضرب بها المَثلُ في المُوقِ فهي على مُوقها تحب ولدها وتعلمه الطيران، وأَلفه ليست للتأْنيث (* قوله: «وألفه ليست للتأنيث» قال الدميري في حياة الحيوان بعد أَن ساق عبارة الجوهري هذه، قلت: وهذا سهو منه بل ألفها للتأنيث كسماني، ولو لم تكن له لانصرفت اهـ. ومثله في القاموس. قال شارحه: ودعواه أنها صارت من الكلمة من غرائب التعبير، والجواب عنه عسير). ولا للإِلحاق، وإِنما بني الاسم عليها فصارت كأَنها من نفس الكلمة لا تنصرف في معرفة ولا نكرة أَي لا تنوّن. والحبْرِيرُ والحُبْرور والحَبَرْبَرُ والحُبُرْبُورُ واليَحْبُورُ: وَلَدُ الحُبَارَى؛ وقول أَبي بردة: بازٌ جَرِيءٌ على الخَزَّانِ مُقْتَدِرٌ، ومن حَبَابِيرِ ذي مَاوَانَ يَرْتَزِقُهْ قال ابن سيده: قيل في تفسيره: هو جمع الحُبَارَى، والقياس يردّه، إِلا أَن يكون اسماً للجمع. الأَزهري: وللعرب فيها أَمثال جمة، منها قولهم: أَذْرَقُ من حُبَارَى، وأَسْلَحُ من حُبَارَى، لأَنها ترمي الصقر بسَلْحها إِذا أَراغها ليصيدها فتلوث ريشه بِلَثَقِ سَلْحِها، ويقال: إِن ذلك يشتد على الصقر لمنعه إِياه من الطيران؛ ومن أَمثالهم في الحبارى: أَمْوَقُ من الحُبَارَى؛ ذلك انها تأْخذ فرخها قبل نبات جناحه فتطير معارضة له ليتعلم منها الطيران، ومنه المثل السائر في العرب: كل شيء يحب ولده حتى الحبارى ويَذِفُّ عَنَدَهُ. وورد ذلك في حديث عثمان، رضي الله عنه، ومعنى قولهم يذف عَنَدَهُ أَي تطير عَنَدَهُ أَي تعارضه بالطيران، ولا طيران له لضعف خوافيه وقوائمه. وقال ابن الأَثير: خص الحبارى بالذكر في قوله حتى الحبارى لأَنها يضرب بها المثل في الحُمْق، فهي على حمقها تحب ولدها فتطعمه وتعلمه الطيران كغيرها من الحيوان. وقال الأَصمعي: فلان يعاند فلاناً أَي يفعل فعله ويباريه؛ ومن أَمثالهم في الحبارى: فلانٌ ميت كَمَدَ الحُبارَى، وذلك أَنها تَحْسِرُ مع الطير أَيام التَّحْسير، وذلك أَن تلقي الريش ثم يبطئ نبات ريشها، فإِذا طار سائر الطير عجزت عن الطيران فتموت كمداً؛ ومنه قول أَبي الأَسود الدُّؤَلي: يَزِيدٌ مَيّتٌ كَمَدَ الحُبَارَى، إِذا طُعِنَتْ أُمَيَّةُ أَوْ يُلِمُّ أَي يموت أَو يقرب من الموت. قال الأَزهري: والحبارى لا يشرب الماء ويبيض في الرمال النائية؛ قال: وكنا إِذا ظعنا نسير في جبال الدهناء فربما التقطنا في يوم واحد من بيضها ما بين الأَربع إِلى الثماني، وهي تبيض أَربع بيضات، ويضرب لونها إِلى الزرقة، وطعمها أَلذ من طعم بيض الدجاج وبيض النعام، قال: والنعام أَيضاً لا ترد الماء ولا تشربه إِذا وجدته. وفي حديث أَنس: إِن الحبارى لتموت هُزالاً بذنب بني آدم؛ يعني أَن الله تعالى يحبس عنها القطر بشؤم ذنوبهم، وإِنما خصها بالذكر لأَنها أَبعد الطير نُجْعَةً، فربما تذبح بالبصرة فتوجد في حوصلتها الحبة الخضراء، وبين البصرة وبين منابتها مسيرة أَيام كثيرة. واليَحبُورُ: طائر. ويُحابِرُ: أَبو مُرَاد ثم سميت القبيلة يحابر؛ قال: وقد أَمَّنَتْني، بَعْدَ ذاك، يُحابِرٌ بما كنتُ أُغْشي المُنْدِيات يُحابِرا وحِبِرٌّ، بتشديد الراء: اسم بلد، وكذلك حِبْرٌ. وحِبْرِيرٌ: جبل معروف. وما أَصبت منه حَبَرْبَراً أَي شيئاً، لا يستعمل إِلا في النفي؛ التمثيل لسيبويه والتفسير للسيرافي. وما أَغنى فلانٌ عني حَبَرْبَراً أَي شيئاً؛ وقال ابن أَحمر الباهلي: أَمانِيُّ لا يُغْنِينَ عَنِّي حَبَرْبَرا وما على رأْسه حَبَرْبَرَةٌ أَي ما على رأْسه شعرة. وحكى سيبويه: ما أَصاب منه حَبَرْبَراً ولا تَبَرْبَراً ولا حَوَرْوَراً أَي ما أَصاب منه شيئاً. ويقال: ما في الذي تحدّثنا به حَبَرْبَرٌ أَي شيء. أَبو سعيد: يقال ما له حَبَرْبَرٌ ولا حَوَرْوَرٌ. وقال الأَصمعي: ما أَصبت منه حَبَرْبَراً ولا حَبَنْبَراً أَي ما أَصبت منه شيئاً. وقال أَبو عمرو: ما فيه حَبَرْبَرٌ ولا حَبَنْبَرٌ، وهو أَن يخبرك بشيء فتقول: ما فيه حَبَنْبَرٌ.ويقال للآنية التي يجعل فيها الحِبْرُ من خَزَفٍ كان أَو من قَوارِير: مَحْبَرَةٌ ومَحْبُرَةٌ كما يقال مَزْرَعَة ومَزْرُعَة ومَقْبَرَة ومَقْبُرَة ومَخْبَزَة ومَخْبُزَةٌ. الجوهري: موضع الحِبْرِ الذي يكتب به المِحْبَرَة، بالكسر. وحِبِرٌّ: موضع معروف في البادية. وأَنشد شمر عجز بيت: فَقَفا حِبِرّ. الأَزهري: في الخماسي الحَبَرْبَرَةُ القَمِيئَةُ المُنافِرَةُ، وقال: هذه ثلاثية الأَصل أُلحقت بالخماسي لتكرير بعض حروفها. والمُحَبَّرُ: فرس ضرار بن الأَزوَرِ الأَسَدِيِّ. أَبو عمرو: الحَبَرْبَرُ والحَبْحَبِيُّ الجمل الصغير.
Kâmûsü'l-Muhît
Fîrûzâbâdî · 15. yyTR1.066 harf* ح ب ر * * الحِبْرُ * الذي يُكتب به وموضعه * المِحْبَرةُ * بالكسر و * الحِبْرُ * أيضا الأثر وفي الحديث ﴿يخرج رجل من النار قد ذهب حبره وسبره﴾ قال الفرّاء أي لونه وهيئته وقال الأصمعي هو الجمال والبهاء وأثر النعمة و * تَحْبيرُ * الخط والشِعر وغيرهما تحسينه و * الحَبْر * بالفتح * الحُبورُ * وهو السرور و * حَبَرهُ * أي سره وبابه نصر و * حَبْرةً * أيضا بالفتح ومنه قوله تعالى ﴿فهم في روضة يُحبرون﴾
Tâcü'l-Arûs
Zebîdî · 18. yyTR18.608 harfالحبر، بالكسر: النقس وزنا ومعنى. قال شيخنا: وهذا من باب تفسير المشهور بما ليس بمشهور، فإن الحبر معروف أنه المداد الذي يكتب به، وأما النقس، فلا يعرفه إلا من مارس اللغة وعرف المطرد منها، وتوسع في المترادف، فلو فسره كالجماهير بالمداد لكان أولى. واختلف في وجه تسميته، فقيل: لأنه مما تحبر به الكتب، أي تحسن، قاله محمد بن زيد. وقيل: لتحسينه الخط وتبيينه إياه، نقله الهروي عنب بعض. وقيل: لتأثيره في الموضع
Lane's Lexicon
Edward W. Lane · 19. yyTR16.780 harfحَبَرَهُ
1 حَبَرَهُ حبر حبره حبرة , (S, Msb, TA,) aor. حَبُرَ , (Msb,) inf. n. حَبْرٌ; (S, Msb, TA;) and ↓ حبّرهُ, (TA,) inf. n. تَحْبيرٌ; (S, K, TA;) or the latter has an intensive signification; (Msb;) He made it beautiful, beautified it, (S, K, TA,) or adorned it, or embellished it, (Msb,) and made it plain; (TA;) namely, handwriting, and poetry, &c., (S, K, both in relation to the latter
Salmone
H. Anthony Salmone · 19. yyTR1.165 harfحَبَرَ
حَبَرَ U ( n. ac. حَبْر 1 ),
a. Beautified, embellished, adorned; did well, beautifully.
b. ( n. ac. حَبْر 1 , حَبْرَة 1t ), Gladdened, enlivened, cheered. up.
حَبِرَ
حَبِرَ A ( n. ac. حَبَر 4 , حُبُوْر 27 ),
a. Was glad, happy, gay.
حَبَّرَ
حَبَّرَ II ,
a. Beautified, embellished, adorned.
b. Put ink in.
أَحْبَرَ
أَحْبَرَ IV ,
a. Gladdened, enlivened, cheered up.
تَحَبَّرَ
Kitâbullâh
Kur'an kullanımından türetilmişTR97.895 harfحبر
1.BAB
حَبَرَ - يَحْبُرُ، حُبِرَ - يُحبَرُ
حَبَرَ - يَحْبُرُ + كائن أو شيء أو أمر + كائناً: سره وأمتعه وأفرحه وأبهجه بجماله وبهائه
حُبِرَ - يُحْبَرُ: مبني للمجهول من " حَبَرَ - يَحْبُرُ "
﴿فَأَمَّا الَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ فَهُمْ فِي رَوْضَةٍ يُحْبَرُونَ﴾: يُسْعَدون ويُفرَحون
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " الشعور
Mücavir kökler57 mücavir (75 toplam)
- رهب
2 ortak ayet · Cübbe demektir
- روض
1 ortak ayet · Yeşillik, çimeni bol yer
- سحت
1 ortak ayet · Saht: Mistah, hurma kurutulan yerdir
- أكل
2 ortak ayet · Ekel pas demektir
- كنز
1 ortak ayet · Servet
- فضض
1 ortak ayet · Fidde, (dat) Gümüş demektir
- مسح
1 ortak ayet · Mesih
- تور
1 ortak ayet · Tevr suyu dökmek için kullanılan kapdır
- ثمن
1 ortak ayet · Essemnu (Sin’ le) sade yağ demektir
- صنع
1 ortak ayet · İmal ederler
- شري
1 ortak ayet · Satın aldılar
- هود
1 ortak ayet · “Hidayet”in değişik söylenişidir
Geçtiği ayetler(6)
… يَحْكُمُ بِهَا النَّبِيُّونَ الَّذِينَ أَسْلَمُوا لِلَّذِينَ هَادُوا وَالرَّبَّانِيُّونَ وَالْأَحْبَارُ بِمَا اسْتُحْفِظُوا مِنْ كِتَابِ اللَّهِ وَكَانُوا عَلَيْهِ شُهَدَاءَ …
Ve ilim adamlarıDoğrusu Tevrat’ı Biz indirdik. Onda hidayet ve nur vardır. Kendilerini Allah’a teslim etmiş peygamberler, yahudi olanlara onunla, Rabb’a kul olanlarla bilginler de Allah’ın kitabından elde mahfuz kalanla hükmederlerdi. Ve ona şahid idiler. İnsanlardan korkmayın da Ben’den korkun. Ve ayetlerimi az bir değerle değiştirmeyin. Kim de Allah’In indirdiğiyle hükmetmezse, işte onlar, kafirlerin kendileridir.
لَوْلَا يَنْهَاهُمُ الرَّبَّانِيُّونَ وَالْأَحْبَارُ عَنْ قَوْلِهِمُ الْإِثْمَ وَأَكْلِهِمُ السُّحْتَ لَبِئْسَ مَا كَانُوا يَصْنَعُونَ
Ve ilim adamlarıRabb’a kul olanlar ve bilginler; onları günah söylemelerinden ve haram yemelerinden vazgeçirmeye çalışmalı değiller miydi? Yapmakta oldukları şey gerçekten ne kötü.
Kök analizi
Kök tanımı ve çekirdek özet
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | حبر |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | علم, اثر, زبر, رسم |
| Zıt Kök | طمس |
| Çekirdek Özet 1 | Bir zeminde güzellik, parlaklık, intizam ve kalıcılık bırakan belirgin iz |
| Çekirdek Özet 2 | İlahi vahyin zihinde ve amelde bıraktığı derin iz, ilim otoritesi ve cennet nimetinin sevinçle yüzde parlaması |
| Çekirdek Özet 3 | İlmin salt bilgi değil, ahlak ve amelde kalıcı bir süs ve dönüştürücü eser oluşturması gerekliliği |
| Kritik Hata Riski | Kökün yalnızca kitap ehli din adamları sınıfına veya sadece sıvı yazı boyasına indirgenerek anlamındaki estetik iz ve sevinç boyutunun gözden kaçırılması |
Biliteral analiz
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| حب | Bağlanma, tutma, bir şeyi içine alma ve yüzeyde yoğunlaşarak toplanma hareketi; حبب, حبس, حبط, حبك, حبل köklerinde olduğu gibi bir varlığı bir bağ veya yoğunlaşmayla sabitleme | ر | Çekirdeğin bağlama ve tutma anlamına eklenen akıcılık, yayılma ve başatlık vasfı ile bir yüzeyde göze çarpan, silinmeyen, estetik ve kalıcı bir iz ve renk bırakma boyutuna özelleşmesi |
Piktografik analiz
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ح | çit, duvar; çevirme, koruma, ayırma | Sınırları belirleme, bir alanı çevreleyerek koruma altına alma ve şekil verme hareketi |
| ب | ev, çadır; iç, barınma, içinde olma | Bir mekânın veya zeminin içine yerleşme, nüfuz etme ve orada kalıcı olma durumu |
| ر | insan başı; baş, ilk, üst | Yüzeyde yükselme, görünür ve başat hale gelme, öncülük ve üstünlük kazanma |
| حبر | çit ile sınırlandırılmış bir zemine nüfuz ederek yüzeyde görünür ve kalıcı bir üstünlük izi bırakma | Bir maddenin veya düşüncenin zemine işleyerek orada güzellik, silinmezlik ve parlak bir etki meydana getirmesi hareketi |
Tarihsel ve erken kullanım
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Bir şeyin yüzeyinde meydana gelen belirgin, güzel ve süsleyici iz; deride iyileşen yaranın bıraktığı iz; dişin üzerindeki renk tabakası; kumaşın ve yüzeyin boyayla bezenmesi |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Şair Tufeyl el-Ganevî, şiirlerini titizlikle güzelleştirdiği, lafız ve manalarını süsleyip yetkinleştirdiği için Cahiliye döneminde el-Muhabbir lakabıyla anılmıştır |
| Erken Arapça kullanım | İbn Ahmer’e ait beyitte gençlik ve hayatın parlaklığı, güzelliği anlamında kullanılmıştır: لَبِسْنَا حِبْرَهْ حَتَّى اقْتُضِينَا / لِأَعْمَالٍ وَآجَالٍ قُضِينَا |
Kaynak İbn Manzûr, Lisān al-ʿArab; İbn Fâris, Maqāyīs al-Lugha; Ebû Ubeyd, Garîbü’l-Hadîs.
Sami etimolojik katman
Kök Sami dilleri genelinde yazı yazma, kaydetme, birleştirme ve ilim otoritesi semantik dairesiyle doğrudan bağlantılıdır. İbranice ve Aramice/Süryanice katmanında haber / heber biçimleri arkadaş, ortak, cemaat üyesi, din akademisi mensubu ve bilgin anlamlarını taşır. İbranicedeki hbr kökü öncelikle bir araya getirme, bağlama ve eklemleme hareketini ifade ederken, geç dönem İbrancisinde ve rabbinik gelenekte din bilginlerini, Tevrat uzmanlarını niteleyen bir ünvana dönüşmüştür. Arapçada ise kök hem soyut ilim otoritesini hem de son derece somut bir fiziksel alanı, yani yüzeyde güzellik bırakan izi, tezini ve mürekkebi (hibr) korumuştur. Bu durum kökün Sami ailesindeki bağlama, birleştirme ve zihni inşa etme çekirdeğinin Arap dilinde estetik bir iz bırakma ve kalıcı yazı maddesi olma yönünde özelleştiğini, aynı zamanda dini metin geleneğinin taşıyıcısı olan bilginleri adlandırmada ortak bir miras olarak sürdürüldüğünü göstermektedir.
Güven Kesin
Kaynak Brown-Driver-Briggs, A Hebrew and English Lexicon of the Old Testament; Payne Smith, Thesaurus Syriacus; David Cohen, Dictionnaire des racines sémitiques.
Etimolojik analiz
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | Güzellik ve parlaklık bırakan iz | İz, nakış, yazı mürekkebi, yüzün sevinçle aydınlanması ve sözün tezyin edilmesi anlamları tek bir fiziksel etki çekirdeğinden türemiştir | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice ve Aramice haber / heber | Metinleri birbirine bağlayan, cemaati bir arada tutan yetkin din bilgini ve bilginler topluluğu anlamıyla ortak kavramsal zemin | Kesin |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Sami dilleri dışındaki Afro-Asyatik kollarda düzenli ve güvenilir doğrudan bir ses denkliği tespit edilmemiştir | Muhtemel |
Kaynak Brown-Driver-Briggs; Lisān al-ʿArab; Maqāyīs al-Lugha.
Kardeş kökler
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| حبر | Anlamlı | Güzel iz, süs, ilim | Yüzeyde güzellik ve belirginlik bırakan eser, yazı boyası, âlim | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| حرب | Anlamlı | Çatışma, soyma, öfke | Varlığı zıtlaşmayla tüketme, malını çekip alma, savaş | Kur'an'da geçer; zıt yönde tüketici şiddet |
| بحر | Anlamlı | Genişlik, yarılma | Suyun veya bilginin enginleşmesi, toprağın genişçe yarılması | Kur'an'da geçer; genişlik ve derinlik boyutu |
| برح | Anlamlı | Ayrılma, zahmet | Bulunduğu yerden uzaklaşma, güçlük ve sıkıntı ortaya çıkması | Kur'an'da geçer; iz bırakmanın aksine yerini terk etme |
| رحب | Anlamlı | Genişlik, ferahlık | Mekânın ve gönlün genişlemesi, rahatlık ve açıklık | Kur'an'da geçer; ferahlık ve intizam ilişkisi |
| ربح | Anlamlı | Artış, kazanç | Ticarette veya amelde fazlalık ve fayda elde etme | Kur'an'da geçer; amelin semere ve iz bırakması |
Komşu kökler ve zıt kök
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| حبر | Merkez | İz, ilim, estetik sevinç | Bir zeminde kalıcı, güzel, yetkinleştirici iz ve etki bırakma | Bilginin ve nimetin bıraktığı silinmez güzellik ve otorite |
| علم | Komşu | Bilgi ve idrak | Eşyanın hakikatini kavramaya odaklanır; onda kalıcı nakış ve süs vurgusu ikincildir | Genel bilme yetisi ve kavrayış |
| اثر | Komşu | İz ve kalıntı | Her türlü fiziksel veya tarihsel izin kalmasıdır; güzellik ve sevinç şartı taşımaz | Nötr anlamda bir hareketin geride bıraktığı belirti |
| زبر | Komşu | Yazı ve kayıt | Metni taş veya levha üzerine sertçe kazıma, pekiştirme esastır | Dayanıklı malzemeye kazınarak yazılan kitap ve kayıt |
| رسم | Komşu | Çizgi ve işaret | Belirli bir kalıp veya sınır çizgisini belirtir; deruni sevinç ve ilmi otorite içermez | Bir şeyin sınırlarını ve biçimini çizerek belirleme |
| طمس | Zıt | Silinme ve yok olma | Bütün izlerin, çizgilerin ve görünür güzelliğin tamamen yok edilip belirsiz kılınması | Kalıcı eserin ve parlak etkinin bütünüyle ortadan kalkması |
Başka dillerde anlam karşılıkları
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | حبر | Kalıcı güzel iz, mürekkep, derin âlim, sürur | Somut izden soyut ilmi yetkinliğe ve kalbi sevince uzanan anlam bütünlüğü | Kesin |
| Latince | atramentum, doctor, decor | Mürekkep, yetkin bilgin, zarafet/süs | Atramentum sadece yazma maddesini, doctor bilginliği karşılar; kökün içindeki sevinç ve iz birliğini tek kelime veremez | Güçlü |
| İngilizce | ink, scholar/savant, embellishment, delight | Mürekkep, yetkin âlim, bezenme, derin sevinç | Kelimeler kökün parçalarını karşılar; ilim ile estetik güzelleştirme arasındaki ontolojik bağı tek başına yansıtamaz | Güçlü |
| Almanca | Tinte, Gelehrter, Zierde, Wonne | Mürekkep, bilgin, süs, coşkulu sevinç | Gelehrter ilmi yetkinliği, Wonne cennet sevincini verir; kökün ortak çekirdek etkisini ayrı ayrı karşılarlar | Güçlü |
| Fransızca | encre, érudit/docteur, parure, allégresse | Mürekkep, derin bilgin, süs, taşkın sevinç | Érudit kökün أحبار boyutunu, allégresse ise يحبرون boyutunu karşılar; tek terimde birleşmezler | Güçlü |
Kaynak Oxford Latin Dictionary; Grimm Wörterbuch; Lane, Arabic-English Lexicon.
Vücûh ve nezâir
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| الْأَحْبَارُ / أَحْبَارَهُمْ | Ehl-i Kitap din âlimleri ve hukuk otoriteleri | Tevrat’ı muhafaza etmekle, toplumu haram kazançtan ve batıl iddialardan sakındırmakla yükümlü kılınan ilim ehli; Mâide 5:44, Mâide 5:63, Tevbe 9:31, Tevbe 9:34 |
| يُحْبَرُونَ / تُحْبَرُونَ | İkram ve sevinçle yüzleri güldürülmek, ağırlanmak | Cennet ehlinin nimetlerin eseriyle sevinç ve onura kavuşması, nimetin güzelliğinin üzerlerinde parlaması; Rûm 30:15, Zuhruf 43:70 |
Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Ehl-i Kitap bilginlerinin rububiyet iddiası | Tevbe 9:31 bağlamında ahbarın helal ve haram koyma yetkisi iddia ederek rabler edinilmesi meselesi | Teşri yetkisinin suistimali ve mutlak itaatin şirke dönüşmesi |
| Fıkıh | İlim ehlinin toplumsal sorumluluğu ve mali ahlak | Mâide 5:63 ve Tevbe 9:34 bağlamında ahbarın batıl yollarla halkın malını yemesi ve hakkı gizlemesi yasağı | Dini bilginin servet biriktirme ve nüfuz devşirme aracına dönüştürülmesinin men’i |
| Tefsir | Hibr ve hubur kavramlarının anlam alanı | Cennetteki habre halinin neşenin, güzel nağmelerin ve bedene yansıyan nurani izlerin bütünü olarak yorumlanması | Amelin ve nimetin varlıkta bıraktığı yetkin estetik tesir |
| Hadis | Yüzün aydınlığı ve metin tezyini | Hadislerde geçen cehennemden çıkan kişinin güzellik ve biçiminin gitmesi ile Kur'an tilavetinin تحبير ile süslenmesi rivayetleri | Suretteki nuraniyet, sesin ve lafzın kemale erdirilmesi |
Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Vahyin korunması ve tebliği | Rabbani ilim otoritesi | Metni muhafaza etme ve amel etme | İlim sahibinin kalbinde ve eyleminde vahyin silinmez izini taşıması ve aktarması | Kesin |
| İlmi | Bilginin kaydedilmesi ve yetkinliği | Metin inşası ve tezyini | Bilgiyi sabitleme ve güzelleştirme | Mürekkep ve kalem vasıtasıyla hakikatin kayda geçirilmesi ve estetize edilmesi | Kesin |
| Siyasi | Hukuki ve toplumsal rehberlik | Meşruiyet denetçiliği | Yöneticileri ve toplumu sınırlandırma | İlmin siyasal güce payanda olmadan adaleti ve ilahi hududu gözetmesi vazifesi | Güçlü |
| İktisadi | Dini otoritenin servetle ilişkisi | İlim ahlakı ve rüşvet yasağı | Mali adaletin korunması | Dini nüfuz kullanılarak kamu veya fert mallarının haksızca gasp edilmesinin engellenmesi | Kesin |
Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Kalıcı iz bırakan kayıt fonksiyonu ve sinyal güçlenmesi | Bir girdinin zemin üzerinde entropiyi azaltarak düzenli, silinmez ve okunabilir bir bilgi matrisi (iz) oluşturması süreci | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Kurumsal otorite ve meşruiyet inşası | Hukuki ve dini elitlerin toplumsal normları yazılı metinler ve ahlaki eylemler yoluyla kurumsallaştırarak kolektif hafızaya kazıması | Kesin |
Yanlış daraltma ve kritik hata riski
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Ahbar kelimesinin yalnızca Yahudi hahamlarına hasredilerek evrensel ilim adamı sorumluluğunun dışlanması veya kökün sadece sıvı yazı boyası olarak algılanması |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kök; bilginin bir iz bırakmasını, metne dökülmesini, ahlaka yansımasını ve ahirette nihai neşe ve güzellik (hubûr) olarak tecelli etmesini içeren kuşatıcı bir ontolojik iz kategorisidir |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Din adamlarının eleştirildiği ayetlerin sadece geçmiş kavimlerin tarihsel bir zümresine ait görülüp çağdaş ilim ehlinin teşri ve mali yozlaşma tehlikelerinden muaf tutulması |
Kur'an'ı anlama odaklı sonuç
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | İlahi vahyin insanda bıraktığı dönüştürücü izin mahiyetini; bilginin bir kibir veya kazanç kapısı değil, estetik bir güzellik ve ahlaki sorumluluk olduğunu kavramayı sağlar. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Ehl-i Kitap bilginlerinin dindeki konumunu ve yozlaşmasını bildiren ayetler ile cennet ehlinin nail olacağı nimet ve manevi neşeyi tasvir eden ayetlerde belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Âlimliğin sadece teorik metin ezberi olduğu zannını düzeltir; ilmin hem hayatta derin bir güzellik izi bırakması gerektiğini hem de halkın sırtından geçinme aracı yapılamayacağını gösterir. |
Nihai sentez ve LaTeX modeli
- Somut anlamBir zemine işleyerek orada güzellik, parlaklık ve intizam meydana getiren kalıcı iz, nakış ve bu izi bırakan boya (mürekkep).
- Soyut anlamZihne ve kalbe nakşolan derin ilim, bu ilmin şahsiyete kazandırdığı ahlaki ağırlık ve nihai mükafat olarak yüzü aydınlatan ebedi sevinç hali.
- Sistematik karşılıkVahyin metinleşerek cemiyette meşru bir ahlak nizamı kurması ve bilginler zümresinin bu nizamı rüşvet ve tahrifattan koruma sorumluluğu.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıModelde zemine işleyen ilim ve idrak girdisini, bu girdinin dışa vuran ahlaki ve estetik tesirini (tezyin ve iz fonksiyonunu), ömür veya amel sürecini temsil eder; bu sürecin integrali () varlıkta kalıcı bir yetkinlik izi oluşturarak nihai aşamada tecelli eden sürur ve kurtuluş durumuna () dönüşür.