حبط

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: ح-ب-ط9 sîga, 99 mücavir kök, 16 ayet, 12 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.صددفَأَحْبَطَخدنلَيَحْبَطَنَّلَحَبِطَحبطعملخسرشركحَبِطَتْفَحَبِطَتْسلقدنووَسَيُحْبِطُسفح

KökSîga 9Ayet 16Sure 12Mücavir 99

▶ Ağı aç (3B)

حبط

ح - ب - ط

KÖK
  • 16 geçiş
  • 16 ayet
  • 9 sîga
  • 13 sözlük

Habte suyu kurumuş kuyu demektir. Habt (ha,tı), “Hibte” suyu çekilmiş kuyu, kör kuyu demektir.devamı ›

Notlarım

Sözlükler(13)

★ Akevler SözlüğüTürkçe

Habte suyu kurumuş kuyu demektir. Habt (ha,tı), “Hibte” suyu çekilmiş kuyu, kör kuyu demektir.

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR1.309 harf
باب الحاء والطاء والباء معهما ح ط ب، ح ب ط، ب ط ح مستعملات حطب: الحَطَب معروف، حَطَبَ يَحطِب حَطْباً وحَطَباً. والمخفَّف مصدر، والمثَّقَل اسم. وحطَبْتُ القوم إذا احتَطَبتَ لهم، قال: وهل أحطِبَنَّ القوم وهي عَرِيَّةٌ ويقال للمُخلِّط في كلامه وأمره: حاطبُ لَيْلٍ، مَثَلاً له لأنّه لا يَتَفَقّد كلامَه كحاطب اللَّيل لا يُبصر ما يجمع في حَبْله من رديء وجيّد. وحَطَب فلان بفُلان إذا سَعَى به.
Tamamını oku

es-Sıhâh

Cevherî · 10. yyTR456 harf
حَبِطَ عملُهُ حَبْطاً بالتسكين، وحُبوطاً: بطَلَ ثوابه. وأَحْبَطَهُ الله تعالى. والإحْباطُ: أن يذْهبَ ماءُ الرَكِيَّةِ فلا يعودَ كما كان. ويقال أيضاً: حَبِطَ الجُرحُ حَبَطاً بالتحريك، يعودَ كما كان. ويقال أيضاً: حَبِطَ الجُرحُ حَبَطاً بالتحريك، أي عَرِبَ ونُكِسَ. والحَبَطُ أيضاً: أن تأكل الماشيةُ فتُكْثِرَ حتَّى تنتفخ لذلك بطونُها ولا يخرج عنها ما فيها. يقال: حَبِطَتِ الشاةُ بالكسر. وفي الحديث
Tamamını oku

Tehzîbu'l-Luğa

Ezherî · 10. yyTR9.035 harf
ح ط ب حطب ، حبط ، بطح : مستعملة . حطب : أبو عُبَيد عن الأصمعي : من أمثالهم في الأمر يُبرم ولم يشهده صاحبه قولهم : ( صَفْقَةٌ لم يشهدها حاطب ) . قال : وكان أصله أن بعض آل حاطب باع بيعة غُبِن فيها فقيل ذلك . قال أبو عُبَيد : وقال أكثم بن صَيْفي : المِكْثَارُ كحاطب ليل . قال أبو عُبَيد : وإنما شبهه بحاطب الليل : لأنه ربما نهشته الحية ، كذلك المِكثارُ ربما أصابه في إكثاره بعضُ ما يكره ) . قال الليث :
Tamamını oku

Mekâyîsü'l-Luğa

İbn Fâris · 11. yyTR8.320 harf
(باب الحاء والباء وما يثلثهما) (حبج) الحاء والباء والجيم ليس عندي أصلاً يعوّل عليه ولا يُفَرّع منه، وما أدري ما صحّة قولهم: حَبَجَ العَلَمُ بَدَا، وحَبَجَت النارُ: بدَتْ بَغْتَةً. وحَبِجَت الإبل، إذا أكلت العَرفَج فاشتكت بطونَها، كلُّ ذلك قريبٌ في الضَّعف بعضُه مِن بعض. وأما حَبَجَ بها، فالجيم مبدلةٌ من قاف. (حبر) الحاء والباء والراء أصلٌ واحد منقاسٌ مطّرد، وهو الأَثرُ في حُسْنٍ وبَهاء.
Maddenin bağlantısı

(باب الحاء والباء وما يثلثهما) (حبج) الحاء والباء والجيم ليس عندي أصلاً يعوّل عليه ولا يُفَرّع منه، وما أدري ما صحّة قولهم: حَبَجَ العَلَمُ بَدَا، وحَبَجَت النارُ: بدَتْ بَغْتَةً. وحَبِجَت الإبل، إذا أكلت العَرفَج فاشتكت بطونَها، كلُّ ذلك قريبٌ في الضَّعف بعضُه مِن بعض. وأما حَبَجَ بها، فالجيم مبدلةٌ من قاف. (حبر) الحاء والباء والراء أصلٌ واحد منقاسٌ مطّرد، وهو الأَثرُ في حُسْنٍ وبَهاء. فالحَبَار: الأثَر. قال الشاعر([1]) يصف فرساً: ولم يقلِّبْ أرضَها البَيْطارُ *** ولا لِحَبْليه بها حَبَارُ ثم يتشعَّب هذا فيُقال للذي يُكتَب به حِبرٌ، وللذي يَكتُب بالحبر حِبرٌ وحَبرٌ، وهو العالِم، وجمعه أحبار. والحَِبْر: الجمال والبهاء. ويقال ذو حَِبْرٍ وسَِبْرٍ. وفي الحديث: "يخرج من النار رجلٌ قد ذَهب حَِبْرُه وسَِبْرُه". وقال ابن أحمر: لبِسْنا حِبْرَهْ حتى اقتُضِينا *** لأعمالٍ وآجالٍ قُضِينا([2]) والمُحَبَّر: الشيء المزَيَّن. وكان يقال لطُفيلٍ الغنويِّ محبِّر؛ لأنه كان يحبّر الشعر ويزيِّنه. وقد يجيء في غير الحُسْنِ أيضاً قياساً. فيقولون حَبِر الرجلُ، إذا كان بجلده قروحٌ فبرِئتْ وبقيت لها آثار. والحَِبْر([3]): صُفرة تعلُو الأسنان. وثوبٌ حَبِيرٌ من الباب الأول: جديدٌ حَسَن. والحَبْرَةُ: الفرح. قال الله تعالى: ﴿فَهُمْ فِي رَوْضَةٍ يُحْبَرُونَ﴾ [الروم 15]، ويقال قِدْحٌ مُحبَّر، أجيد بَرْيُه. وأرضٌ مِحبارٌ: سريعة النبات. والحَبِير من السحاب: الكثير الماء. ومما شذَّ عن الباب قولهم: ما فيه حَبَرْبَرٌ، أي شيءٌ. والحُبَارَى: طائر ويقولون: "مات فلانٌ كَمَدَ الحُبَارَى" وذلك أنها تُلقِي ريشَها مع إلقاء سائر* الطيرِ ريشَه، ويُبطئ نباتُ ريشها. فإذا طار الطير ولم تَقْدِر هي على الطَّيران ماتت كَمَداً. قال: وزَيدٌ ميِّتٌ كَمَد الحُبارَى *** إذا ظعنت هُنَيْدةُ أو مُلِمُّ([4]) أي مقاربٌ. وقال الراعي في الحُبارى: حلفتُ لهم لا يحسبون شَتِيمَتِي *** بعَيْنَيْ حُبارَى في حِبالةِ مُعْزِبِ([5])رأتْ رجلاً يسعى إليها فحملقَتْ *** إليه بمَأْقي عينها المتقلِّبِتنوشُ برجليها وقد بَلّ ريشَها *** رَشاشٌ كغِسْلِ الوفرة([6])… المُعْزِب([7]): الصائد؛ لأنه لا يأوي إلى أهله. وحَمْلقَتْ: قَلَبت حملاقَ عينِها. والمعنى أن شتمكم إيّاي لا يذهب باطلاً، فأكون بمنزلةِ الحبارى التي لا حيلة عندها إذا وقعت في الحِبالة إلا تقليبُ عينها. وهي من أذَلّ الطير. وتنوشُ برجليها: تضربُ بهما. والغِِسْل: الخِطمى. يريد سلحَتْ على ريشها. ومثلُه قول الكُميت: وَعِيدَ الحُبارَى من بعيدٍ تنفَّشت *** لأزرقَ مَعْلولِ الأظافير بالخَضْبِ([8]) (حبس) الحاء والباء والسين. يقال حَبَسْتُه حَبْساً. والحَبْس: ما وُقِف. يقال أَحْبَسْتُ فرساً في سبيل الله ([9]). والحِبْسُ: مَصنعةٌ للماء، والجمع أحباس. (حبش) الحاء والباء والشين كلمةٌ واحدة تدلُّ على التجمُّع. فالأحابيشُ: جماعات يتجمَّعون من قبائلَ شتَّى. قال ابن رَوَاحةَ: وجئنا إلى موجٍ من البحر زاخرٍ *** أحابِيشَ منهم حاسرٌ ومُقَنَّعُ([10]) (حبص) الحاء والباء والصاد ليس أصلاً. ويزعمون أنّ فيه كلمةً واحدة. ذكر ابن دريد([11]): حَبَصَ الفَرَسُ، إذا عدا عدْواً شديداً. (حبض) الحاء والباء والضاد أصلان: أحدهما التحرّك، والآخَرَ النقص. فالحَبَضُ: التحرُّك، ومنه الحابض، وهو السَّهم الذي يقع بين يدي رامِيهِ، وذلك نقصانه على الغرض([12]). ويقال حَبَضَ ماءُ الرّكِيَّة: نَقَص. ويقال من الثاني: أحْبَض فلانٌ بِحقِّي إحباضاً، أي أبطله. وأمَّا المحابض، وهي المَشاوِر: عيدانٌ تُشْتار بها العَسَل([13])، فممكن أن يكون من الأول. قال ابن مُقبِل: كأنَّ أصواتَها من حيثُ تسمعُها *** صَوْتُ المحابض ينْزعِن المَحارينا([14]) (حبط) الحاء والباء والطاء أصلٌ واحدٌ يدلُّ على بطلانٍ أو ألَمٍ. يقال: أحبط اللهُ عملَ الكافر، أي أبطله. وأمّا الألَم فالحَبَط: أن تأكل الدَّابةُ حَتَّى تُنْفَخ لذلك بطنُها. قال رسول الله صلى الله عليه وآله وسلم: "إنّ مما يُنبِت الرَّبيعُ ما يقتُل حَبَطاً أو يُلِمّ". وسُمِّي الحارثُ الحَبَِطَ([15]) لأنّه كان في سفرٍ؛ فأصابه مثلُ هذا. وهم هؤلاء الذين يُسَمَّوْن الحَبِطَاتِ من تميم. ومما يقرب من هذا الباب حَبِطَ الجِلدُ، إذا كانت به جراحٌ فَبَرَأت وبقيتْ بها آثارٌ. (حبق) الحاء والباء والقاف ليس عندي بأصلٍ يُؤخَذُ به ولا معنى له. لكنهم يقولون حبَّق متاعَه، إذا جمعه. ولا أدري كيف صحَّتُه. (حبك) الحاء والباء والكاف أصل منقاسٌ مطّرِد؛ وهو إحكام الشَّيء في امتدادٍ واطِّراد. يقال بعيرٌ مَحْبُوكُ القَرَى، أي قويُّه. ومن الاحتباك الاحتباء، وهو شد الإزار؛ وهو قياس الباب. وحُبُك السماء في قوله تعالى: ﴿وَالسَّمَاءِ ذَاتِ الْحُبُكِ﴾ [الذاريات 7]، فقال قومٌ: ذاتِ الخَلْق الحَسن المُحْكَم. وقال آخرون: الحُبُك الطرائق، الواحدة حَبِيكة. ويراد بالطّرائِق طرائِق النُّجوم. ويقال كساءٌ مُحَبَّكٌ، أي مخطَّط. (حبل) الحاء والباء واللام أصلٌ واحدٌ يدلُّ على امتداد الشيء. ثمّ يحمل عليه، ومَرْجِع الفروع مرجعٌ واحد. فالحبل الرَّسَن، معروف، والجمع حِبال. والحبل: حبل العاتق. والحَبل: القطعة من الرّمل يستطيل. والمحمول عليه الحَبْل، وهو العهد. قال الأعشى: وإذا تُجَوِّزها حبالُ قبيلةٍ *** *أخذت من الأخرى إليك حبالَها([16]) ويريد الأمانَ وعُهودَ الخََُِفارة. يريد أنّه يُخفَر من قبيلةٍ حتّى يصل إلى قبيلةٍ أخرى، فتخفر هذه حتّى تبلغ. والحِبالة: حِبالة الصائد. ويقال احتَبَلَ الصّيدَ، إذا صادَهُ بالحبالة. قال الكميت: ولا تجعلوني في رجائِيَ وُدَّكُمْ *** كَراجٍ على بيض الأنوق احتبالَها([17]) لا تجعلوني كَمنْ رجا مَن لا يكون؛ لأنّ الرخَمَة لا يُوصَل إليها، فمَنْ رجا أن يَصِيدَها على بيضها فقد رجا ما لا يكون. وأمّا قول لبيد: ولقد أغْدُو وما يُعْدِمُني *** صاحبٌ غَيْرُ طويلِ المحْتَبَلْ([18]) فإنّه يريد بمحتَبَلِهِ أرساغَه، لأنّ الحبلَ يكون فيها إذا شُكِلَ. ويقال للواقف مكانَه لا يفرّ. "حَبِيلُ بَرَاحٍ"، كأنّه محبولٌ، أي قد شُدّ بالحِبال. وزعم ناسٌ أنّ الأسدَ يقال له حَبِيلُ بَرَاحٍ. ومن المشتق من هذا الأصلِ الحِبْل، بكسر الحاء، وهي الداهية. قال: فلا تَعْجَلِي يا عَزَّ أنْ تتفهَّمِي *** بنُصْحٍ أتَى الواشونَ أم بِحُبولِ([19]) ووجْهُهُ عندي أنّ الإنسان إذا دُهِي فكأنّه قد حُبِل، أي وقع في الحِبالة، كالصَّيد الذي يُحبَل. وليس هذا ببعيدٍ. ومن الباب الحَبَل، وهو الحَمْل، وذلك أن الأيّام تَمْتَدُّ به. وأمّا الكَرْم فيقال له حَبْلة وحَبَلَة، وهو من الباب، لأنه في نباتِهِ كالأرشية. وأما الحُبْلَة فثمر العِضاه. وقال سعد بن أبي وقّاص: "كنا نَغزُو مع النبيِّ صلى الله عليه وآله وسلم وما لنا طعامٌ إلاّ الحُبْلَة وورق السَّمُر". وفيما أحسب أنّ الحُبْلَة، وهي حَلْي يُجعَل في القلائد، من هذا، ولعلَّه مشبَّه بثمرِهِ. قال: ويَزِينها في النَّحر حَلْيٌ واضِحٌ *** وقلائدٌ من حُبْلَةٍ وسُلوسِ([20]) (حبن) الحاء والباء والنون أصلٌ واحدٌ، فيه كلمتان محمولةٌ إحداهما على الأخرى. فالحِبْن كالدُّمَّل في الجَسد، ويقال بل الرّجُل الأحْبَن الذي به السِّقْي([21]). والكلمة الأُخْرى أمُّ حُبَيْن، وهي دابّة قدرُ كفِّ الإنسان. (حبو) الحاء والباء والحرف المعتل أصلٌ واحد، وهو القُرْب والدنُوّ؛ وكل دانٍ حابٍ. وبه سُمِّي حَبِيُّ السَّحاب، لدنُوِّه من الأفق. ومن الباب حبَوْتُ الرّجلَ، إذا أعطيتَه حُبْوة وحِبْوة، والاسم الحِباء. وهذا لا يكون إلا للتألُّف والتقريب. ومنه احتَبَى الرّجُل، إذا جَمَع ظَهْرَه وساقَيه بثوبٍ، وهي الحِبوة والحُبْوة أيضاً، لغتانِ. والحابي: السهم الذي يزحَفُ إلى الهَدَف. والعرب تقول: حبَوْت للخَمْسِينَ، إذا دنوتَ لها. وذكر الأصمعيُّ كلمةً لعلها تبعُد في الظاهر من هذا الأصل قليلاً، وليست في التحقيق بعيدة قال: فلان يَحْبُو ما حَوْلَه، أي يحميه ويَمنعُه. قال ابنُ أحمر: وراحَتِ الشَّوْلُ ولم يَحْبُها *** فَحْلٌ ولم يَعْتَسَّ فيها مُدِرّْ([22]) ويقال، وهو القياس المطَّرِد، إنّ الحِبَى مقصور مكسور الحاء: خاصّةُ المَلِك، وجمعه أحْبَاء. وقال بعضهم: بل الواحد حَبَأٌ مهموز مقصور. وسمي بذلك لقُربه ودُنُوِّه. فلم يُخْلِفْ من الباب شيءٌ. والله أعلم. ---------------------------------------------------------------ـ ([1]) الأولى أن يقول "الراجز"، وهو حميد الأرقط، كما في اللسان (حبر). وانظر ما سيأتي في "قلب". ([2]) البيت في المجمل واللسان (حبر). ([3]) يقال بالفتح والكسر وبكسرتين. ([4]) لأبي الأسود الديلي كما في الحيوان (5: 445). وانظر الأغاني (11: 117) واللسان (5: 232). ([5]) في الأصل: "المغرب"، والسباق يقتضي ما أثبت. ([6]) كذا ورد البيت منقوصاً. ([7]) في الأصل: "المغرب"، تحريف. ([8]) البيت في الحيوان (5: 452). ([9]) يقال حبسه وأحبسه وحبسه بالتشديد، اللسان والقاموس. ([10]) البيت في المجمل (حبش). ([11]) الجمهرة (1: 223). ([12]) كذا. ولها وجه. ([13]) في اللسان: "والعرب تذكر العسل وتؤنثه. وتذكيره لغة معروفة والتأنيث أكثر". ([14]) البيت في اللسان (حبض، حرن)، وسبق عجزه في (حرن). ([15]) هو الحارث بن مازن بن مالك بن عمرو بن تميم. انظر اللسان (9: 141) حيث تجد مع هذا قولاً آخر في الحبطات. ([16]) ديوان الأعشى 24 والمجمل واللسان (جعل). ([17]) في الأصل: "ولا تحبكوني"، صوابه في الحيوان (7: 20) ونهاية الأرب (10: 208). ([18]) ديوان لبيد 14 طبع 1881 واللسان (حبل). وأعدمني الشيء: لم أجده. ([19]) البيت لكثير، كما في المجمل واللسان (حبل). ([20]) البيت لعبد الله بن سليم الغامدي، كما في اللسان (سلس، حبل)، وانظر المفضليات (1: 114). وفي الأصل: "ويزينه"، صوابه من المجمل واللسان. وعجزه في (سلس). ([21]) السقي، بالفتح والكسر: ماء أصفر يقع في البطن. ([22]) لم يعتس فيها مدر: أي لم يطف فيها حالب يحلبها. وفي الأصل: "ولم يغلس"، صوابه في المجمل واللسان (حبا). ـ

Müfredât

Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR2.251 harf
- قال الله تعالى: ﴿حبطت أعمالهم﴾ [المائدة/53]، ﴿ولو أشركوا لحبط عنهم ما كانوا يعملون﴾ [الأنعام/88]، ﴿وسيحبط أعمالهم﴾ [محمد/32]، ﴿وليحبطن عملك﴾ [الزمر/65]، وقال تعالى: ﴿فأحبط الله أعمالهم﴾ [الأحزاب/19]، وحبط العمل على أضرب: أحدها: أن تكون الأعمال دنيوية فلا تغني في القيامة غناءا، كما أشار إليه بقوله: ﴿وقدمنا إلى ما عملوا من عمل فجعلناه هباء منثورا﴾ [الفرقان/23]. والثاني: أن تكون أعمالا أخروية، لكن
Tamamını oku

Esâsü'l-Belâğa

Zemahşerî · 12. yyTR344 harf
ح ب ط حبط بطنه‏:‏ انتفخ حبطاً بالتحريك‏.‏ وفرس حبط القصيري‏:‏ مجفر‏.‏ وحبط جلده من السياط‏.‏ ومن المجاز‏:‏ حبط عمله حبوطاً وحبطاً بالسكون وأحبط الله عمله‏.‏ وتقول‏:‏ إن عمل عملاً صالحاً أتبعه ما يحبطه وإن أصعد كلماً طيباً أرسل خلفه ما يهبطه استعير من حبط بطون الماشية إذا أكلت الخضر فاستوبلته وهلكت به‏.‏ ومنه حبط دم القتيل‏:‏ هدر وبطل‏.‏
Tamamını oku

Lisânü'l-Arab

İbn Manzûr · 13. yyTR8.390 harf
الحَبَط مثل العَرَبِ: من آثارِ الجُرْحِ. وقد حَبِطَ حَبَطاً وأَحْبَطَه الضرْبُ. الجوهري: يقال حَبِط الجرحُ حَبَطاً، بالتحريك، أَي عَرِب ونُكس. ابن سيده: والحَبَطُ وجع يأْخذ البعير في بطْنه من كَلإٍ يَسْتَوْبِلُه، وقد حَبِطَ حَبَطاً، فهو حَبِطٌ، وإِبِل حَباطَى وحَبَطةٌ، وحَبِطَت الإِبلُ تَحْبَطُ. قال الجوهري: الحَبَطُ أَن تأْكل الماشية فتُكْثِرَ حتى تَنْتَفِخَ لذلك بطونُها ولا يخرج عنها ما فيها.
Tamamını oku

Kâmûsü'l-Muhît

Fîrûzâbâdî · 15. yyTR281 harf
* ح ب ط * * حَبِطَ * عمله بطل ثوابه وبابه فهِم و * حُبُوطاً * أيضا و * أحْبَطَهُ * الله و * الحَبَطُ * بفتحتين أن تأكل الماشية فتُكثر حتى تنتفخ لذلك بطونها ولا يخرج عنها ما فيها وقيل هو أن ينتفخ بطنها عن أكل الذرق وهو الحندوق وفي الحديث ﴿وإن مما ينبت الربيع ما يقتل حبطا أو يُلم﴾
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR5.791 harf
الحبط محركة: آثار الجرح أو السياط بالبدن. وقال الجوهري: حبط الجرح حبطا، بالتحريك، أي عرب ونكس. وقال ابن عباد: حبط الجرح، إذا بقيت له آثار بعد البرء، أو الآثار، أي آثار السياط الوارمة التي لم تشقق، فإن تقطعت ودميت فعلوب، بالضم، وقد تقدم في موضعه، وهذا قول العامري، ونقله الصاغاني. وقال ابن سيده: الحبط: وجع ببطن البعير من كلإ يستوبله، أي يستوخمه، كذا في المحكم، أو من كلإ يكثر منه، فينتفخ منه بطونها
Tamamını oku

Lane's Lexicon

Edward W. Lane · 19. yyTR9.021 harf
حَبِطَ 1 حَبِطَ حبط , aor. حَبَطَ , inf. n. حَبَطٌ, (Az, S, K, &c.,) He (a beast, Az, S, or a camel, ISd, K) ate much, (S,) or had pain in his belly from pasture which he found unwholesome, or from eating much of herbage, (ISd, K,) so that he became swollen, or inflated, thereby (S, ISd, K) in his belly, (S,) and there would not come forth from him (S, ISd, K) what was in it, (S,) or anything;
Tamamını oku

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR365 harf
حَبَطَ حَبَطَ I ( n. ac. حَبْط 1 , حُبُوْط 27 ) حَبِطَ A ( n. ac. حَبَط 4 ) a. Was fruitless, useless; went for nothing, was of no avail ( labour, blood & c. ). b. Was swollen, inflated, blown out. أَحْبَطَ أَحْبَطَ IV , a. Rendered fruitless, nullified. b. [ 'An ], Shunned, turned away from. حَبَط حَبَط 4 , a. Mark, trace; scar. b. Tumour, swelling.
Tamamını oku

Kitâbullâh

Kur'an kullanımından türetilmişTR25.421 harf
حبط حَبِطَ - يَحْبَطُ - أَحْبَط َ - يُحْبِط ُ حَبِط َ - يَحْبَط ُ + أمر أو فعل: انتهى إلى فشل تام وذهبت كل ثمرته المرجوة: يعمل عملاً ذا ثمرة ونفع، ثم بسبب خطأ وسوء تدبير، تتوقف وتتخرب وتهلك كل ثمرة ونفع كان قد صار منه أَحْبَط َ - يُحْبِط ُ: على وزن " أفعل" من " حَبِط َ - يَحْبَط ُ "جعل عمله " يَحْبَط ُ ": جعل عمله ينتهي إلى غير ثمرة، وتهلك
Tamamını oku

Sîgalar(9)

Mücavir kökler99 mücavir (131 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. عمل

    16 ortak ayet · Amele iş yapmaya alıştırılmış deve veya öküz demektir

  2. خسر

    4 ortak ayet · Husrin : “Hasre" harap olmuş yer demektir

  3. أخر

    6 ortak ayet · Uhur ense demektir

  4. سلق

    1 ortak ayet · Dilde çıkan sivilcedir

  5. خدن

    1 ortak ayet · Gizli dost demektir

  6. كره

    2 ortak ayet · Hoşlanmadı

  7. دنو

    3 ortak ayet · Dünya : “Dena” kelimesi ecveften nakısa dönüşmüştür

  8. صدد

    2 ortak ayet · Alıkoyarlar

  9. شرك

    3 ortak ayet · Tasma kayış demektir

  10. كفر

    5 ortak ayet · Hufre, çukur demektir

  11. سخط

    1 ortak ayet · Sekete çöküntü demektir

  12. سفح

    1 ortak ayet · Sefih : “Sefh” dağ eteği demektir

Geçtiği ayetler(16)

  1. … يَرْتَدِدْ مِنْكُمْ عَنْ دِينِهِ فَيَمُتْ وَهُوَ كَافِرٌ فَأُولَئِكَ حَبِطَتْ أَعْمَالُهُمْ فِي الدُّنْيَا وَالْآخِرَةِ وَأُولَئِكَ أَصْحَابُ النَّارِ هُمْ …

    Boşa gittiSana haram aydan ve onda savaştan soruyorlar. De ki: O ayda savaşmak; büyük bir günahtır. Fakat insanları Allah yolundan alıkoymak ve O’nu inkar etmek, Mescid-i Haram’a gitmelerine engel olmak, onun ehlini oradan çıkarmak Allah katında daha büyük günahtır. Fitne, katilden de beterdir. Kafirlerin güçleri yetse, sizi dininizden döndürünceye kadar sizinle savaşa devam ederler. Sizden her kim dininden dönerde kafir olarak ölürse; onların yaptığı ameller dünyada da, ahirette de boşa gitmiştir. Ve onlar, cehennem ehlidirler. Orada temelli kalacaklardır.

  2. أُولَئِكَ الَّذِينَ حَبِطَتْ أَعْمَالُهُمْ فِي الدُّنْيَا وَالْآخِرَةِ وَمَا لَهُمْ مِنْ نَاصِرِينَ

    Boşa gittiİşte bunlar, o kimselerdir ki; dünya ve ahirette amelleri boşa gitmiştir. Ve onların hiç yardımcıları yoktur.

  3. وَيَقُولُ الَّذِينَ آمَنُوا أَهَؤُلَاءِ الَّذِينَ أَقْسَمُوا بِاللَّهِ جَهْدَ أَيْمَانِهِمْ إِنَّهُمْ لَمَعَكُمْ حَبِطَتْ أَعْمَالُهُمْ فَأَصْبَحُوا خَاسِرِينَ

    Boşa gittiAman edenler derler ki: Sizinle beraber olduklarına bütün güçleriyle Allah’a yemin edenler bunlar mıdır? Amelleri boşa gitmiş ve hüsrana uğrayanlardan olmuşlardır.

  4. وَالَّذِينَ كَذَّبُوا بِآيَاتِنَا وَلِقَاءِ الْآخِرَةِ حَبِطَتْ أَعْمَالُهُمْ هَلْ يُجْزَوْنَ إِلَّا مَا كَانُوا يَعْمَلُونَ

    Boşa gittiAyetlerimizi ve ahirete kavuşmayı yalanlayanların işledikleri boşa gitmiştir. Onlar; işlediklerinden başka bir şeyle mi cezalandırılacaklardı?

  5. مَا كَانَ لِلْمُشْرِكِينَ أَنْ يَعْمُرُوا مَسَاجِدَ اللَّهِ شَاهِدِينَ عَلَى أَنْفُسِهِمْ بِالْكُفْرِ أُولَئِكَ حَبِطَتْ أَعْمَالُهُمْ وَفِي النَّارِ هُمْ خَالِدُونَ

    Boşa gittiMüşriklerin, kendi küfürlerine kendileri şahid iken; Allah’ın mescidlerini tamir etme hakları yoktur. İşte onların bütün yaptıkları boşa gitmiştir. Ve onlar, ateşte ebedi kalıcıdırlar.

  6. … الَّذِينَ مِنْ قَبْلِكُمْ بِخَلَاقِهِمْ وَخُضْتُمْ كَالَّذِي خَاضُوا أُولَئِكَ حَبِطَتْ أَعْمَالُهُمْ فِي الدُّنْيَا وَالْآخِرَةِ وَأُولَئِكَ هُمُ الْخَاسِرُونَ

    Boşa gittiSizden öncekiler gibi. Onlar kuvvet bakımından sizden daha yaman, mallar ve çocuklar bakımından çoktular. Onlar hisselerince bundan faydalandılar. Sizden öncekiler hisselerince faydalandıkları gibi, siz de hissenizce ondan faydalandınız ve onların daldığı gibi siz de daldınız. İşte onların yaptıkları dünyada da, ahirette de boşa gitmiştir. Ve onlar, hüsrana uğrayanların kendileridir.

Sîga sayfası: لَيَحْبَطَنَّ
Sîga sayfası: وَسَيُحْبِطُ

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökحبط
YapıÜçlü
Özel DurumBelirgin fark tespit edilmedi
Bağlamsal Yakın Köklerبطل, خسر, فسد
Zıt Kökنجح
Çekirdek Özet 1Canlının zararlı ot yiyerek karnının şişmesi, sindiremeyip içten çürümesi ve helak olması
Çekirdek Özet 2Yapılan eylemlerin görünüşte var ve dolgun olmasına rağmen özden bozulup tüm değer ve semeresini yitirerek sıfırlanması
Çekirdek Özet 3Şirk, nifak, riya ve nankörlük gibi temel ifsat edici amillerin amellerin geçerliliğini ve getirisini kökten iptal etmesi
Kritik Hata RiskiKökün yalnızca basit bir «yok olma» veya «boşa çıkma» sanılması; oysa dıştan semereli ve kabarık görünen amelin içten çürüyüp failini helake sürüklemesi boyutunun gözden kaçırılması

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
حبKuşatma, tutma, içine alma, biriktirme ve bağlama; حبب, حبس, حبك, حبل köklerinde olduğu gibi bir unsuru sınırlandırma veya bünyede toplamaطBünyede toplanan ve biriken şeyin dışarı atılamayıp şişkinlik, gerilim, baskı ve ardından içten çöküş ile ifsat doğurması

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
حÇit, duvarÇevirme, içeride tutma, sınırlama ve tecrit etme
بEv, çadırİç, bünye, kapalı hazne veya barınma alanı
طSepet, çarkKuşatma, sarma, dairesel baskı ve dışa doğru şişme
حبطBünyede kuşatılıp hapsolan şeyin şişkinlik oluşturarak içeriden patlamasıSınırlandırılmış bir bünyeye kontrolsüzce dolan veya orada sıkışıp kalan şeyin içten içe şişkinlik yaratarak yapıyı çökertmesi ve tüm birikimi hükümsüz kılması

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamOtlayan hayvanın (özellikle deve ve davarın) ilkbaharda taze veya zararlı otları aşırı yiyerek karnının gazla şişmesi, bağırsaklarının kilitlenmesi ve bu şişkinlik sebebiyle telef olması; ayrıca derideki yaranın iyileşmeyip kabuk altında cerahat bağlayarak bozulması
Cahiliye şiiri kullanımıErken dönem bedevi Araplar arasında hayvanın zararlı ottan şişip çatlaması durumunu ifade eden kullanımlar yaygındır; nitekim Temîm kabilesine mensup Hâris b. Amr’ın bir yolculukta bu illete yakalanması üzerine kavmine el-Habitât adı verilmiştir
Erken Arapça kullanımErken dönem hadis rivayetinde kök doğrudan fiziksel çekirdeğiyle yer almaktadır: «Şüphesiz baharın bitirdiği öyle şeyler vardır ki ya aşırı şişkinlikten (habatan) öldürür yahut ölüme yaklaştırır»

Kaynak Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab ve erken hadis külliyatı.

Sami etimolojik katman

Arapça حبط kökü, Sami dillerinde özellikle bünyede tutulan veya sindirilemeyen şeyin içeride kalarak ifsat doğurması, bozulması ve değerini yitirmesi semantik alanıyla ilişkilidir. Fonetik ve semantik açıdan Batı Sami dillerindeki köklerle karşılaştırıldığında, İbranice ve Aramice/Süryanice katmanda doğrudan h-b-t dizilişinden ziyade, vurma, yere serme veya hükümsüz kılma bildiren h-b-t / h-b-t kökleri fonetik örtüşmeler gösterir. Ancak Arapça kökteki temel somutlaşma, hayvancılık kültürünün bir yansıması olarak midenin şişmesi ve hazımsızlıkla canlının zayi olması şeklinde özgül bir biyolojik mecaz üzerinden derinleşmiştir. Bu somut çekirdek, zamanla amelin içerikten yoksun kalarak şişkin bir vehim üretmesi ve neticede failini mahvetmesi şeklinde soyutlaşmıştır.

Güven Güçlü

Kaynak Brown-Driver-Briggs, Payne Smith, Maqāyīs al-Lugha.

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönHayvan karnının gazla şişmesi ve helak olmasıSomut biyolojik rahatsızlıktan amelin manevi olarak boşa çıkıp sahibine zarar vermesi mecazına geçişKesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiVurma, düşürme, boşa çıkarma veya yere sermeKuzeybatı Sami dillerinde hükümsüz kalma veya düşürülme eksenli yakın anlam alanlarıMuhtemel
Daha geniş dilsel ilişkiVeri bulunamadıAfro-Asyatik katmanda güvenilir ve açık bir dış bağ tespit edilememiştirVeri bulunamadı

Kaynak Lisān al-ʿArab, Maqāyīs al-Lugha, BDB.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
حبطAnlamlıKarnın şişmesi, amelin boşa gitmesiDoyumsuzluk veya zararlı besinle şişip telef olma, amelin değerini tamamen yitirmesiHedef kök; Kur'an'da geçer
حطبAnlamlıOdun toplamak, yakacak hazırlamakKuru odun devşirmek; mecazen insanlar arasında söz taşıyıp fitneyi alevlendirmekKur'an'da geçer
بحطKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıKur'an'da geçmez; sözlüklerde mühmel kabul edilir
بطحAnlamlıYere sermek, düzlemek, yaymakBir şeyi yüzükoyun yere yatırmak; suyun yayıldığı geniş çakıllı vadi yatağıKur'an'da geçmez; Arapçada müsta'meldir
طحبKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıKur'an'da geçmez; sözlüklerde mühmel kabul edilir
طبحKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıKur'an'da geçmez; sözlüklerde mühmel kabul edilir

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
حبطMerkezİptal olma, boşa çıkmaDıştan var ve dolgun görünen amelin içten ifsatla büsbütün değerini yitirmesiFailin kendi tutumu sebebiyle amelin tüm getirisinin sıfırlanması
بطلKomşuHükümsüzlük, asılsızlıkBir şeyin özü itibarıyla geçersiz, temelsiz ve gerçek dışı olmasıVarlığı hakikat temeline dayanmayan şeyin doğrudan yokluğu
خسرKomşuZiyan, eksilmeYatırılan sermayenin veya amelin kâr getirmeyip zararla sonuçlanmasıSermayenin tamamen veya kısmen erimesi
فسدKomşuBozulma, çürümeBir şeyin dengeli ve yararlı yapısının bozularak işe yaramaz hale gelmesiAmelin sıhhat şartlarının sakatlanması
نجحZıtBaşarı, hedefe ulaşmaBir amelin amaçlanan neticeyi eksiksiz vermesi ve semere doğurmasıÇabanın boşa gitmeyip kurtuluş ve kazanç getirmesi

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
Arapçaحبطبطلان العمل وهلاكهAmelin değerini yitirerek sahibine fayda vermemesi ve helake sebep olmasıKesin
LatinceFrustrari, irritum fieriBoşa çıkmak, hükümsüzleşmekAmacına ulaşamama ve sonucun iptal edilmesini karşılar; biyolojik şişme mecazını taşımazGüçlü
İngilizceTo come to naught, to be annulled, to miscarryBoşa gitmek, hükümsüz kalmak, heba olmakEylemin neticesiz kalmasını ve geçersiz kılınmasını karşılar; amelin dış görünüşteki aldatıcı çokluğunu tam yansıtmazGüçlü
AlmancaZunichtewerden, fehlschlagen, erlöschenBoşa çıkmak, hükümsüz kalmakÇabanın boşa gitmesi ve etkisini tamamen kaybetmesi yönünü karşılarGüçlü
FransızcaÊtre réduit à néant, être annuléSıfırlanmak, hükümsüz sayılmakSonucun tamamen ortadan kalkması ve yok sayılması anlamını verirGüçlü

Kaynak Oxford English Dictionary, Lewis & Short Latin Dictionary, Lane's Lexicon.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
Küfür ve irtidad ile amellerin iptaliDinden dönme veya inkâr sebebiyle geçmiş tüm amellerin dünyada ve ahirette silinmesiMürtedlerin ve kâfirlerin akıbeti bağlamında; Bakara 2:217, Âl-i İmrân 3:22, Mâide 5:5
Şirk ile amellerin yok oluşuTevhid inancından sapmanın peygamberler dahi olsa tüm amelleri sıfırlamasıTevhid ilkesinin kesinliği bağlamında; En'âm 6:88, Zümer 39:65
İkiyüzlülük (nifak) ve cihattan kaçınmaKalpteki hastalık ve itaatsizlik sebebiyle yapılan işlerin boşa çıkarılmasıMünafıkların psikolojisi ve tavırları bağlamında; Tevbe 9:69, Ahzâb 33:19, Muhammed 47:9
Peygamber'e karşı saygısızlık ve edep ihlaliFarkında olmadan amellerin tüm sevabını alıp götüren davranış kusurlarıToplumsal terbiye ve peygambere saygı bağlamında; Hucurât 49:2
Dünyevileşme ve hakikati inkârAhirete inanmadan sırf dünya menfaati için yapılan iyi işlerin ahirette hiçbir karşılık bulamamasıİnkârcıların çabalarının aldanışı bağlamında; Hûd 11:16, Kehf 18:105

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
Kelamİhbât ve tekfîr meselesiBüyük günahların veya irtidadın geçmiş salih amelleri tamamen yok edip etmeyeceği; Mu'tezile ile Ehl-i Sünnet arasındaki amel-iman dengesi tartışmasıAmelin varlık ve sevap değerinin günah sebebiyle ontolojik ve ahlaki olarak sıfırlanması
Fıkıhİbadetlerin butlanı ve iadesiİrtidad eden kişinin önceki hac, namaz gibi ibadetlerinin dinden döndükten sonra tekrar İslam'a girmesi halinde kaza edilip edilmeyeceğiŞer'î geçerliliğin ve uhrevi zimmetten düşme vasfının kalkması
TefsirAmellerin boşa çıkma illiyetiAyetlerde amelleri habata uğratan şirket, nifak, riya ve Resul'e itaatsizlik gibi kalbî ve amelî illetlerin tahliliAmelin dış görünüşteki çokluğunun niyet ve iman yokluğuyla bir seraba dönüşmesi
HadisAşırı tüketim ve riya tehlikesiDünyalıkların zararlı ot gibi insanı şişirip helak etmesi veya gösteriş için yapılan amellerin ahirette sahibinin aleyhine dönmesiFazlalık ve şişkinliğin helak edici mahiyeti

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniTevhid ve amellerin kabulüİhbât (amellerin geçersiz kılınması)Temel inanç ilkesi bozulduğunda tüm eylemlerin değerini sıfırlama mekanizmasıŞirk veya inkâr girdiğinde, ne kadar büyük görünürse görünsün hiçbir amelin ilahi mizanda ağırlık taşımamasıKesin
İlmiMetodoloji ve epistemolojiTemel öncülün çökmesiYanlış bir aksiyom üzerine kurulu devasa kuramların temel çökünce anlamsızlaşmasıBaşlangıç varsayımı batıl olduğunda, üzerine inşa edilen bütün çıkarımların ve bilimsel mesainin geçersizleşmesiGüçlü
SiyasiMeşruiyet ve sadakatMeşruiyet kaybı ve ihanetToplum sözleşmesine veya temel nizama ihanetin önceki tüm hizmetleri hükümsüz kılmasıDevlete veya topluma karşı açık bir ihanetin, failin geçmişteki bütün siyasi kazanımlarını ve itibarını tasfiye etmesiGüçlü
İktisadiVerimlilik ve toksik birikimToksik varlık, iflasDışarıdan zenginlik gibi görünen aşırı borçlanma veya köpüğün reel üretim olmaması sebebiyle aniden batmasıİçsel sermaye ve reel üretimle desteklenmeyen aldatıcı büyümenin sistemi çökertip tüm yatırımları sıfırlamasıGüçlü

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerYutan eleman ile çarpım (x×0=0) veya sistemik patlama (overpressure)Matematikte diğer çarpanların büyüklüğü ne olursa olsun sıfır çarpanının tüm işlemi sıfırlaması; fizikte ise tahliye edilemeyen iç basıncın kabı patlatarak yapıyı yok etmesiKesin
Beşeri bilimlerHukuki butlan ve meşruiyet iptaliBir sözleşmenin veya kamusal eylemin kurucu unsurundaki fesadın, o ana kadar doğmuş olan bütün hukuki sonuçları geriye dönük olarak geçersiz kılmasıGüçlü

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiKökün yalnızca sıradan bir «başarısızlık», «emeklerin zayi olması» veya «işlerin rast gitmemesi» gibi nötr bir talihsizlik olarak algılanması
Kur'an içi daha geniş anlamKur'an'da kök, daima failin kendi kalbî ve ahlaki ifsat edici tutumu (şirk, irtidad, nifak, kibr, saygısızlık) sonucu, amelin görünüşte varlığını korumasına rağmen özden çürüyüp failine azap ve hüsran getirecek şekilde sıfırlanmasını anlatır
Yanlış anlamanın doğuracağı hataİhbât olgusunu ameli yapanın iradesi dışındaki bir «şanssızlık» gibi görmek; böylece şirk ve nifakın ameli içten kemirip patlatan aktif ve yıkıcı doğasını fark edememek

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Kur'an'ın amel-niyet-iman ilişkisine dair ahlaki mimarisini açıklar; amelin niceliğinin değil, tevhid ve ihlas eksenindeki sıhhatinin belirleyici olduğunu, aksi takdirde en büyük amellerin bile birer yanılsamadan ibaret kalacağını gösterir
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Münafıkların tutumlarını deşifre eden surelerde (Tevbe, Ahzâb, Muhammed), şirkin tehlikesini vurgulayan tevhid ayetlerinde ve peygamberi otoriteye karşı takınılması gereken edep kurallarını bildiren ayetlerde (Hucurât)
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Amellerin otomatikman ve salt biçimsel olarak insana kurtuluş sağlayacağı zannını; ayrıca kalpteki şirk veya nankörlük sürerken yapılan iyiliklerin ahirette mutlak bir karşılık bulacağı yanılgısını düzeltir

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamCanlının hazmedemediği zararlı otları yiyerek karnının gazla şişmesi, iç baskıyı tahliye edemeyip çatlayarak ölmesi.
  • Soyut anlamBirikmiş amellerin, temel kurucu şart olan tevhid, samimiyet ve meşruiyetten yoksun kalması neticesinde dıştan çok ve gösterişli görünürken içten ifsat olup tüm değerini kaybetmesi ve failini hüsrana uğratması.
  • Sistematik karşılıkDevasa bir girdiler kümesinin, kurucu bir negatif çarpan veya yutan eleman ile temasa geçtiğinde sıfırlanması; meşruiyetini yitiren sistemin kendi hacmi altında ezilerek çökmesi.
  • LaTeX modeliV=(∑i=1nAi)×∏j=1m(1−Cj)
  • LaTeX açıklamasıFormülde V amellerin nihai geçerli değerini ve uhrevi semeresini, Ai kişinin gerçekleştirdiği görünür amelleri temsil eder. Parantez içindeki ameller toplamı ne kadar büyük olursa olsun, Cj ile sembolize edilen ifsat edici amillerden (şirk, irtidad, nifak, riya gibi ameli habata uğratan unsurlar) herhangi birinin devreye girmesi (Cj=1) durumunda, (1−Cj) çarpanı sıfır değerini alır ve tüm ameller toplamını yutarak V=0 sonucunu doğurur; amelin dışsal büyüklüğü sonucu değiştiremez.
Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: ح