حلف
ح - ل - ف
KÖK- 13 geçiş
- 12 ayet
- 8 sîga
- 13 sözlük
Hilye süs demektir. Helva tatlı demektir. Halef’ te inandırıcı tatlı söz demektir. Doğru söylediğine inandırmak için yapılan yemi demektir.devamı ›
Notlarım
Sözlükler(13)
★ Akevler SözlüğüTürkçe
Hilye süs demektir. Helva tatlı demektir. Halef’ te inandırıcı tatlı söz demektir. Doğru söylediğine inandırmak için yapılan yemi demektir.
Kitâbu'l-'Ayn
Halîl b. Ahmed · 8. yyTR3.536 harfباب الحاء واللام والفاء معهما
ح ل ف، ح ف ل، ف ح ل، ف ل ح، ل ف ح، ل ح ف كلهن مستعملات
حلف:
الحَلْفُ والحَلِفُ لغتان، في القَسَم، الواحدة حَلْفة، ويقال: مَحْلُوفةً بالله ما قال ذاكَ، يُنصَبُ على ضمير يحلف بالله محلوفةً أي قَسَماً فالمحلوفة هي القَسَم، قال النابغة:
فاصبَحْتُ لا ذو الصَّعْن عني مكذِّبٌ ولا حَلِفي على البَـرءاةِ نـافـع
ورجل حَلاّف وحَلافّة كثير الحَلْف. واستَحْلفْتُه بالله ما
es-Sıhâh
Cevherî · 10. yyTR710 harfحَلَفَ أي أقسم، يَحْلِفُ حَلْفاً وحَلِفاً ومَحْلوفاً. وأَحْلَفْتُهُ أنا وحَلّفْتُهُ واسْتَحْلَفْتُهُ، كلُّه بمعنىً. والحِلْفُ بالكسر: العهدُ يكون بين القوم، وقد حالَفَهُ، أي عاهده. وتَحالَفوا، أي تَعاهدوا. وفي الحديث أنّه صلى الله عليه وسلم حالَفَ قريش والأنصار، يعني آخَى بينهم؛ لأنَّه لا حِلْفَ في الإسلام. والحَليفُ: المُحالِفُ. ورجلٌ حليفُ اللسان، إذا كان حديدَ اللسان فصيحاً. وقولهم حَضارِ
Tehzîbu'l-Luğa
Ezherî · 10. yyTR yok17.156 harfح ل ف
حلف ، حفل ، لحف ، فحل ، لفح ، فلح : مستعملات .
حلف : قال الليث : الحَلْفُ والحَلِفُ لغتان وهو القَسَمُ والواحدة حَلْفة وقال امرؤ القيس :
حلفتُ لها بالله حِلْفَة فاجرٍ
لناموا فما إنْ مِنْ حديثٍ ولا صالِ
قال ويقال : مَحْلُوفَةً بالله ما قال ذاك ، يَنْصِبُون على ضميرِ أَحْلِفُ بالله مَحْلُوفَةً أي قَسَماً والمحْلُوفَة القَسَم .
أبو عبيد عن الأحمر : حلفت مَحْلُوفاً مصدرٌ وكذلك المعقول والميسور
Mekâyîsü'l-Luğa
İbn Fâris · 11. yyTR8.423 harf(باب الحاء واللام وما يثلثهما)
(حلم) الحاء واللام والميم، أصولٌ ثلاثة: الأول ترك العَجَلة، والثاني تثقُّب الشيء، والثالث رُؤية الشيء في المنام. وهي متباينةٌ جدَّاً، تدلُّ على أنَّ بعضَ اللغةِ ليس قياساً، وإن كان أكثرُه منقاساً.
فالأوّل: الحِلْم خلافُ الطَّيش. يقال حَلُمْتُ عنه أحلُم، فأنا حليمٌ.
والأصل الثاني: قولهم حَلِمَ الأَديمُ إذا تثَقَّبَ وفسَدَ؛ وذلك أنْ يقع فيه دوابُّ تفسدُه. قال:
(باب الحاء واللام وما يثلثهما) (حلم) الحاء واللام والميم، أصولٌ ثلاثة: الأول ترك العَجَلة، والثاني تثقُّب الشيء، والثالث رُؤية الشيء في المنام. وهي متباينةٌ جدَّاً، تدلُّ على أنَّ بعضَ اللغةِ ليس قياساً، وإن كان أكثرُه منقاساً. فالأوّل: الحِلْم خلافُ الطَّيش. يقال حَلُمْتُ عنه أحلُم، فأنا حليمٌ. والأصل الثاني: قولهم حَلِمَ الأَديمُ إذا تثَقَّبَ وفسَدَ؛ وذلك أنْ يقع فيه دوابُّ تفسدُه. قال: فإنَّكَ والكتابَ إلى عَلِيّ *** كدابِغَةٍ وقد حَلِمَ الأديمُ([1]) والثالث قد حَلَمَ في نومه حُلْماً وحُلُماً. والحَلَم: صغار القِرْدَان. والحَلَمَةُ: دويْبَّة. والمحمول على هذا حَلَمَتا الثَّدْي. فأما قولهم تحلم إذا سَمِن، فإنّما هو امتلأ، كأنَّه قرادٌ ممتلئ. قال: * إلى سَنَةٍ قِرْدَانُها لم تَحَلَّمِ([2]) * ويقال بعيرٌ حليم، أي سمين. قال: * من النَّيِّ في أصلابِ كلِّ حليمِ([3]) * والحالُوم: شيء شبيه بالأَقِط. وما أُراه عربياً صحيحاً. (حلن) الحاء واللام والنون إن جعلتَ النُّون زائدة فقد ذكرناه فيما مضى، وإن جعلت النونَ أصلية فهو فُعَّال، وهو الْجَدْي([4])، وليست الكلمة أصلاً يُقاس. وقد مضى في بابه. (حلو) الحاء واللام وما بعدها معتلٌّ، ثلاثة أصول: فالأوّل طِيب الشيء في مَيْل من النّفس إليه، والثاني تحسين الشيء، والثالث-وهو مهموز- تَنْحِيَة الشيء. فالأوّل الحُلْو، وهو خلاف المرّ. يقال استحليت الشيءَ، وقد حلا في فمي يحلو، والحَلْوَاء الذي يؤكل يمدّ ويقصر. ويقال حَلِيَ بعيني يَحْلَى. وتحالت المرأة إذا أظهرت حلاوةً، كما يقال تباكى وتعالى، وهو إبداؤه للشَّيء لا يخفَى مثلُه. قال أبو ذؤيب: فشأنَكَها إنِّي أمينٌ وإنَّني *** إذا ما تَحَالَى مِثْلُها لا أَطُورُها([5]) ومن الباب حَلَوْتُ الرجلَ حُلْوَاناً، إذا أعطيتَه ونهى رسول الله صلى الله عليه وآله وسلم عن حُلوان الكاهن، وما يُجعل له على كِهانته. قال أوس: كَأَنِّي حَلَوْتُ الشِّعْرَ يومَ مدحتُه *** صَفَا صخْرةٍ صَمَّاء يَبْسٍ بِلالُها([6]) والحُلوان أيضاً *أن يأخذ الرجلُ من مَهر ابنتِه لنفْسه. وذلك عارٌ عند العرب. قالت امرأةٌ تمدح زوجها: * لا يأخذُ الحُلوانَ من بناتِيا([7]) * والأصل الثاني: الحُلِيّ حُلِيُّ المرأة، وهو جمع حَلْيٍ، كما يقال ثَدْيٌ وَثُدِيٌّ، وظَبْيٌ وظُبِيٌّ. وحلَّيت المرأة. وهذه حِلية الشيءِ أي صفتُه. ويقال حِلْية السيف، ولا يقال حُلِيّ السيف. والأصل الثالث: وهو تنحية الشيء، يقال حَلأّتُ الإبل عن الماء؛ إذا طردتَها عنه. قال: * مُحَلأٍ عَنْ سَبيل الماءِ مَطرودِ([8]) * ويقال لما قُشِر عن الجلد الحُلاءة مثل فُعالة؛ يقال منه حَلأتُ الأديم قشرتُه. والحَلُوء على فَعول: أن تَحُكّ حجراً [على حجرٍ([9])] يَكتحِل بحُكاكتهما الأرْمد([10]). ويقال منه أحلأْت الرّجُل. ويقال حلأت الأرض، إذا ضربتَها. ومما شذ عن الباب حَلأَه مائةَ دِرهم، إذ نَقَده إيّاها؛ وحلأَه مائةَ سَوط. (حلب) الحاء واللام والباء أصلٌ واحد، وهو استمداد الشيء. يقال الحلَب حَلَب الشَّاءِ وهو اسمٌ ومصدر، والمِحْلب: الإناء يُحْلَب فيه. والإحلابة: أن تحلُب لأهلك وأنت في المرعى، تبعثُ به إليهم. تقول أَحلبهُم إحْلاباً. وناقة حَلوبٌ: ذات لبن؛ فإذا جعلتَ ذلك اسماً قلت هذه الحلوبةُ لفلان. وناقةٌ حَلْبَانة مثل الحَلوب. ويقال أحلبْتُك: أعنتك على حَلب الناقة. وأحلب الرجلُ، إذا نُتِجَت إبلُه إناثاً، وأَجْلَبَ إذا نُتجت ذُكوراً؛ لأنها تُجْلَب أولادُها فتباع. ومن الباب وهو محمولٌ عليه المُحْلِب، وهو الناصر. قال: أشارَ بِهمْ لمعَ الأصمِّ فأقبلوا *** عرانين لا يأتيه للنصر مُحْلِبُ([11]) وذلك أنْ يجيئَك ناصراً من غير قومك؛ وهو من الباب لأنِّي قد ذكرت أنه من الإمداد والاستمداد. والحَلْبة: خيلٌ تجمع للسِّباق من كل أوب، كما يقال للقوم إذا جاؤوا من كل أوب للنُّصرة: قد أَحْلَبُوا. (حلت) الحاء واللام والتاء ليس عندي بأصلٍ صحيح. وقد جاءت فيه كليمات؛ فالحلتيت صمغ. يقال حَلَتَ دَيْنَه: قضاه؛ وحَلتَ فلاناً، إذا أعطاه، وحَلَتَ الصوفَ: مَرَقَهُ. (حلج) الحاء واللام والجيم ليس عندي أصلاً. يقال حَلَجَ القطنَ. وحَلَجَ الخبزةَ: دَوَّرَها. وحَلَجَ القوم يَحْلجون ليلتهم، إذا سارُوها. وكلُّ هذا مما يُنظر فيه. (حلز) الحاء واللام والزاء أصلٌ صحيح. يقال للرَّجُل القصير حِلِّزٌ، ويقال هو السيئ الخُلُق. ويقال الحَلْز؛ القَشْر؛ حلزت الأديمَ قشرتهُ. قال ابن الأعرابيّ: ومنه الحارث بن حِلِّزة. (حلس) الحاء واللام والسين أصلٌ واحد، وهو الشيء يلزمُ الشيءَ. فالحِلْس حِلْس البعير، وهو ما يكون تحت البِرْذَعة. أحْلَسْتُ فلاناً يَميناً، وذلك إذا أمررتَها عليه؛ ويقال بل ألزمتُه إيّاها. واستَحْلَسَ النَّبت إذا غَطَّى الأرض، وذلك أن يكون لها كالحِلْس. وقد فسّرناه. وبنُو فلانٍ أحلاسُ الخيل، وهم الذين يَقْتنونها ويلزَمون ظهورَها. ولذلك يقول الناس: لَسْتَ مِنْ أحلاسها. قال عبد الله بن مسلم([12]): أصله من الحِلس. قال: والحلْس أيضاً: بساطٌ يبسط في البيت. ويقولون: كن حِلْسَ بيتك، أي الزمْه لُزوم البساط. والحَلس: الرجل الشجاع [والحريص([13])]، وذلك أنّه من رغابته يلزم ما يؤكل. (حلط) الحاء واللام والطاء أصلٌ واحد: وهو الاجتهاد في الشيء بحلفٍ أو ضجَر([14]). ويقال أحلط، إذا اجتَهد وحَلَف. قال ابنُ أحمر: فكُنَّا وهم كابنَيْ سُباتٍ تفرَّقا *** سِوىً ثم كانا مُنْجِداً وتَهامِيَافألقى التِّهامِي منهما بلَطَاتِهِ *** وأحلَطَ هذا لا أَريمُ مَكانيا و"لا أعود ورائيا([15])". ومن الباب قولهم: "أوّل العِيّ الاختلاط، وأسوأ القول الإفراط([16])". فالاختلاط: *الغضَب.
(حلف) الحاء واللام والفاء أصلٌ واحد، وهو الملازمة. يقال حالف فلانٌ فلانا، إذا لازَمَه. ومن الباب الحَلِفُ؛ يقال حَلَف يحلِفُ حَلِفاً؛ وذلك أنّ الإنسان يلزمه الثّبات عليها. ومصدره الحَلِف والمحلُوف أيضاً. ويقال هذا شيء مُحْلِفٌ إذا كان يُشَكُّ فيه فيُتَحالف عليه. قال: كميتٌ غير مُحْلِفةٍ ولكن *** كلون الصِّرف عُلَّ به الأديمُ([17]) ومما شذّ عن الباب قولهم: هو حليف اللِّسان، إذا كانَ حَديدَهُ. ومن الشاذّ الحلفاء، نبت، الواحدة حَلفْاءَة. (حلق) الحاء واللام والقاف أصول ثلاثة: فالأوّل تنحية الشعَْر عن الرأس، ثم يحمل عليه غيره. والثاني يدلُّ على شيءٍ من الآلات مستديرة. والثالث يدلُّ على العلوّ. فالأوّل حَلقْتُ رأسِي أحلِقُه حَلْقا. ويقال للأكسية الخَشِنَة التي تحلِق الشّعر من خُشونتها مَحَالق. قال: * نَفْصَكَ بالمَحَاشِئِِ المَحَالِقِ([18]) * ويقولون: احتلقَت السنةُ المال، إذا ذهبَتْ به. ومن المحمول عليه حَلِق قضيبُ الحمار، إذا احمرّ وتقشّر. و[قيل] إنما قيل حَلِق لتقشُّره لا لاحمراره. والأصل الثاني الحَلْقة حلْقة الحديد. فأمّا السِّلاحُ كلُّه فإنّما يسمى الحَلَقة([19]). والحِلْق([20]): خاتَم المُلْك، وهو لأنّه مستدير. وإبلٌ مُحَلَّقَة: وسْمُها([21]) الحَلَقُ. قال: * وذو حَلَقٍ تَقْضِي العواذيرُ بينَهُ([22]) * العواذير: السِّمات. والأصل الثالث حالِقٌ: مكانٌ مُشْرِف. يقال حَلَّق، إذا صار في حالق. قال الهذلي: فلو أنّ أمِّي لم تلدْني لحلّقتْ *** بِيَ المُغْرِبُ العنقاءُ عند أخِي كلْبِ كانت أمّه كلبيّة، وأسَرَه رجلٌ من كلب وأراد قتلَه، فلما انتسب له حيّ سبيلَه. يقول: لولا أنّ أمي كانت كلبيةً لهلكْتُ. يقال حلّقَت به المُغْرب([23])، كما يقال شالَت نعامتُه. وقال النابغة: إذا ما غزَا بالجَيْش حَلّق فوقَه *** عصائبُ طيرٍ تهتدي بعصائبِ([24]) وذلك أنّ النُّسور والعِقبانَ والرّخَم تتْبع العساكر تنتظر القتلى لتقع عليهم. ثم قال: جوانحُ قد أيقنَّ أنّ قبيلَه *** إذا ما التقى الجمعانِ أوّلُ غالِبِ (حلك) الحاء واللام والكاف حرفٌ يدلّ على السّواد. يقال "هو أشدُّ سواداً من حَلَك الغراب" يقال: هو سواده ويقال هو أسودُ حُلْكُوك. ---------------------------------------------------------------ـ ([1]) للوليد بن عقبة، يحض معاوية على قتال علي. اللسان (حلم). ([2]) صدره كما في ديوان أوس بن حجر 28 واللسان (حلم): * لحينهم لحيَ العصا فطردنهم * ([3]) النَّي، بالفتح: الشحم، أراد به شحم العظام ونقيها. وكذا ورد في المجمل. وفي اللسان: فإن قضاء المحل أهون ضيعة *** من المخ في أنقاء كل حليم([4]) في الأصل: "الجري"، تحريف. ([5]) البيت من قصيدة في ديوان أبي ذؤيب 154. وأنشده في اللسان (حلا) بلفظ "فشأنكما" تحريف، صوابه هنا وفي الديوان. وفي الأصل: "إني لعين"، صوابه من اللسان والديوان. وقبل البيت: خَليلي الذي دلى لغيّ خليلتي *** فكلا أراه قد أصاب عرورها([6]) في الأصل: "يبسا بلالها"، صوابه من ديوان أوس 24 واللسان. ([7]) في اللسان: "من بناتنا". ([8]) لإسحاق بن إبراهيم الموصلي. وصدره كما في اللسان (حلأ): * لحائم حام حتى لا حوام به * ([9]) التكملة من المجمل. ([10]) في الأصل: "يتحكك بحكاكتها الأرمد"، تحريف. ([11]) لبشر بن أبي خازم في اللسان (حلب). ([12]) هو أبو محمد عبد الله بن مسلم بن قتيبة. وكثيراً ما يذكره باسم "القتبي". ([13]) التكملة من القاموس، وهو ما يقتضيه التعليل التالي. ([14]) في الأصل: "بعلق أو صخر". ([15]) وبهذه الرواية ورد في المجمل واللسان (حلط). ([16]) هذا من كلام علقمة بن علاثة، كما في اللسان. ([17]) للكحلبة اليربوعي، من أبيات في المفضليات (1: 31). ([18]) لعمارة بن طارق يصف إبلاً، كما في اللسان. وقبله: * ينفضن بالمشافر الهدالق * ([19]) في المجمل: "والسلاح كله يسمى الحلقة بفتح اللام". ([20]) هذا بكسر الحاء. وأنشد في المجمل واللسان: وأعطى منا الحلق أبيض ماجد *** رديف ملوك ما تغب نوافله([21]) في الأصل: "واسمها"، تحريف. ([22]) صدر بيت لأبي وجزة السعدي في اللسان (عذر، حلق). وهذه الرواية تطابق رواية اللسان (عذر). وفي المجمل واللسان (حلق): "تقضي العواذير بينها". فالتذكير على ظاهر اللفظ. والتأنيث على تأويل ذي الحلق بالإبل. وعجز البيت: * يلوح بأخطار عظام اللقائح * ([23]) في الأصل: "بي المغرب". ([24]) في ديوان النابغة 4: * إذا ما غزوا بالجيش حلق فوقهم * ـ
Müfredât
Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR1.219 harf- الحلف: العهد بين القوم، والمحالفة: المعاهدة، وجعلت للملازمة التي تكون بمعاهدة، وفلان حلف كرم، وحليف كرم، والأحلاف جمع حليف، قال الشاعر وهو زهير:
*- تداركتما الأحلاف قد ثل عرشها *
(الشطر لزهير، وعجزه:
*وذبيان قد زلت بأقدامها النعل*
وهو في ديوانه ص 61؛ والعباب الزاخر (حلف) )
أي: كاد يزول استقامة أمورها، وعرش الرجل: قوام أمره.
والحلف أصله اليمين الذي يأخذ بعضهم من بعض بها العبد، ثم عبر به عن كل
Esâsü'l-Belâğa
Zemahşerî · 12. yyTR1.022 harfح ل ف
قال: حلف بالله على كذا حلفاً وهو حلاف وحلافة.
وحلف حلفة فاجر وأحلوفة كاذبة.
وحالفه علـى كـذان وتحالفـوا عليـه واحتلفـوا.
وحلـف خصمـه وأحلفـه واستحلفـه القاضي.
ووقع الحريق في الحلفاء وكأنه أخو الحلفاء أي الأسد.
ومـن المجـاز: بينهـم حلـف أي عهـد.
وهـم حلفاء بني فلان وأحلافهم.
وهذا حليفي وهو حليف الندى وحليف السهر.
وقال جرير: محالفهم جـوع قديـم وذلـة وبئـس
Lisânü'l-Arab
İbn Manzûr · 13. yyTR9.573 harfالحِلْفُ والحَلِفُ: القَسَمُ لغتان، حَلَفَ أَي أَقْسَم يَحْلِفُ حَلْفاً وحِلْفاً وحَلِفاً ومَحْلُوفاً، وهو أَحد ما جاء من المصادر على مَفْعُولٍ مثل الـمَجْلُودِ والـمَعْقُولِ والـمَعْسُور والـمَيْسُورِ، والواحدة حَلْفةٌ؛ قال امْرؤُ القيس:
حَلَفْتُ لَها باللّهِ حَلْفةَ فاجِرٍ:
لَنامُوا فما إنْ مِنْ حَدِيثٍ ولا صالي
ويقولون: مَحْلُوفةً باللّه ما قال ذلك، ينصبون على إضمار يَحْلِفُ باللّه مَحْلُوفةً
Kâmûsü'l-Muhît
Fîrûzâbâdî · 15. yyTR522 harf* ح ل ف * * حَلَف * يحلف بالكسر * حَلِفاً * بكسر اللام و * مَحْلُوفاً * وهو أحد ما جاء من المصادر على مفعول و * أحْلَفَهُ * و * حَلَّفَهُ * و * اسْتَحْلَفهُ * كله بمعنى و * الحِلْفُ * بوزن الحقف العهد يكون بين القوم وقد * حَالَفهُ * أي عاهده و * تَحَالفُوا * تعاهدوا ز وفي الحديث ﴿أنه حالف بين قريش والأنصار﴾ يعني آخى بينهم لأنه لا حلف في الإسلام و * الحَلِيفُ المُحَالِفُ * والمولى و *
Tâcü'l-Arûs
Zebîdî · 18. yyTR8.799 harfحلف، يحلف، من حد ضرب، حلفا، بالفتح، ويكسر، وهما لغتان صحيحتان، اقتصر الجوهري على الأولى، وحلفا، ككتف، نقله الجوهري، ومحلوفا قال الجوهري: وهو أحد ما جاء من المصادر على مفعول، مثل: المجلود والمعقول، والمعسور، ومحلوفة، نقله الليث.
وقال ابن بزرج: يقال: لا ومحلوفائه: لا أفعل، بالمد، يريد: ومحلوفه، فمدها. وقال الليث: يقولون: محلوفة بالله ما قال ذلك، ينصبون على الإضمار، أي: أحلف محلوفة، أي: قسما،
Lane's Lexicon
Edward W. Lane · 19. yyTR11.061 harfحَلَفَ
1 حَلَفَ حلف , aor. حَلِفَ , inf. n. حَلِفٌ and حَلْفٌ (S, Msb, K) and حِلْفٌ (K) and مَحْلُوفٌ, (S, K,) like مَجْلُودٌ and مَعْقُولٌ and مَعْسُورٌ, (S,) and مَحْلُوفَةٌ (Lth, K) [and مَحْلُوفَآءُ, like مَشْعُورَآءُ, as will be seen from what follows], He swore. (S.) You say, حَلَبَ بِاللّٰهِ [He swore by God]. (Msb.) [And حَلَفَ اـِنّهُ كَذَا He swore it was so. And حَلَفَ لَهُ عَلَى
Salmone
H. Anthony Salmone · 19. yyTR1.010 harfحَلَفَ
حَلَفَ I ( n. ac. حَلْف 1 , حِلْف 2 , حَلِف 5 ),
a. Swore, took an oath, affirmed by oath.
b. [ La & Bi ], Swore to.... by.
c. [ La & 'Ala ], Took his oath to.... upon.
حَلَّفَ
حَلَّفَ II ,
a. Made to swear, administered an oath to.
b. Caused to be sworn.
حَاْلَفَ
حَاْلَفَ III ,
a. Bound by an oath; formed covenant &c. with by oath.
أَحْلَفَ
أَحْلَفَ IV ,
a. see II .
Kitâbullâh
Kur'an kullanımından türetilmişTR31.263 harfحلف
حَلَفَ - يَحْلِفُ - حَلاّف
حَلَفَ - يَحْلِفُ + كائن+ كائناً أو بـِ كائن: لزمه وصحبه ولم يفارقه ليقويه ويشد من أزره: تحالف معه فيظلان معاً يأزر كل منهما الآخر
حَلَفَ - يَحْلِفُ + كائن + بـِ كائن أو شيء + خبر (أن أمراً هو كذا): صحبه معه ليأزره ويعينه ويصدِّقه تجاه هذا الخبر: يستعين بذكر عظيم كشاهد حاضر، ليؤكد صدق دعواه ونواياه: يذكر ويلفظ
Sîgalar(8)
- يَحْلِفُونَYemin ederler(يَفْعِلُونَ)×5
- وَيَحْلِفُونَVe yemin ederler+1 anlam(وَيَفْعِلُونَ)×2
- حَلَفْتُمْYemin ettiniz(فَعَلْتُمْ)×1
- حَلَّافٍÇok yemin eden(فَعَّالٍ)×1
- سَيَحْلِفُونَYemin edecekler(سَيَفْعِلُونَ)×1
- فَيَحْلِفُونَSonra yemin ederler(فَيَفْعِلُونَ)×1
- وَسَيَحْلِفُونَYemin edecekler(وَسَيَفْعِلُونَ)×1
- وَلَيَحْلِفُنَّVe kesinlikle yemin edecekler(وَلَيَفْعِلُنَّ)×1
Mücavir kökler85 mücavir (112 toplam)
- أله
11 ortak ayet · Lah bir şeyi kapatmak için üstüne örtülen örtü demektir
- كذب
4 ortak ayet · Kizb, kumaşın boyanmasında kullanılan bir çeşit boya…
- مهن
1 ortak ayet · Bayağı
- وفق
1 ortak ayet · “Vefk” yatay demektir
- رضي
2 ortak ayet · Radiy : Rda (re,dat,ayn) memede biberon, süt
- فرق
2 ortak ayet · Fırka Kayalıktan kopan parça demektir
- كسو
1 ortak ayet · Sıvının zıddı katı demektir
- وسط
1 ortak ayet · Orta
- عرض
2 ortak ayet · Ön dişler demektir
- رصد
1 ortak ayet · “Rusde”, yaban hayvanın düşmesi için açılmış ve üstü…
- قصد
1 ortak ayet · Kemik iliğidir
- عقد
1 ortak ayet · Düğüm demektir
Geçtiği ayetler(12)
فَكَيْفَ إِذَا أَصَابَتْهُمْ مُصِيبَةٌ بِمَا قَدَّمَتْ أَيْدِيهِمْ ثُمَّ جَاءُوكَ يَحْلِفُونَ بِاللَّهِ إِنْ أَرَدْنَا إِلَّا إِحْسَانًا وَتَوْفِيقًا
Yemin ederlerKendi işledikleri yüzünden başlarına bir musibet geldiğinde, nasıl hemen sana geldiler de; gayemiz sadece bir iyilik etmek ve ara bulmaktan ibaret idi, diye yemin ediyorlar.
يَحْلِفُونَ بِاللَّهِ لَكُمْ لِيُرْضُوكُمْ وَاللَّهُ وَرَسُولُهُ أَحَقُّ أَنْ يُرْضُوهُ إِنْ كَانُوا مُؤْمِنِينَ
Yemin ederlerSizi hoşnud etmek için Allah’a yemin ederler. Halbuki Allah ve Rasulü hoşnud etmeye daha layıktır. Eğer mü’min idiyseler.
يَحْلِفُونَ بِاللَّهِ مَا قَالُوا وَلَقَدْ قَالُوا كَلِمَةَ الْكُفْرِ وَكَفَرُوا …
Yemin ederlerAnd olsun ki, müslüman olduktan sonra inkar edip küfür sözünü söylemişler iken, söylemedik diye Allah’a yemin ettiler, başaramayacakları bir şeye giriştiler; Allah ve peygamberi bol nimetinden onları zenginleştirdi ve öç almaya kalktılar. Eğer tevbe ederlerse iyiliklerine olur; şayet yüz çevirirlerse, Allah onları dünya ve ahirette can yakıcı azaba uğratır. Ve onlar için yeryüzünde bir dost ve yardımcı yoktur.
يَحْلِفُونَ لَكُمْ لِتَرْضَوْا عَنْهُمْ فَإِنْ تَرْضَوْا عَنْهُمْ فَإِنَّ اللَّهَ لَا يَرْضَى عَنِ الْقَوْمِ الْفَاسِقِينَ
Yemin ederlerSize yemin ederler ki; kendilerinden hoşnud olasınız. Siz, onlardan hoşnud olsanız da şüphesiz ki Allah, fasıklar güruhundan hoşnud olmaz.
يَوْمَ يَبْعَثُهُمُ اللَّهُ جَمِيعًا فَيَحْلِفُونَ لَهُ كَمَا يَحْلِفُونَ لَكُمْ وَيَحْسَبُونَ أَنَّهُمْ عَلَى شَيْءٍ أَلَا إِنَّهُمْ هُمُ الْكَاذِبُونَ
Yemin ederlerAllah, onların hepsini yeniden dirilteceği gün; size yemin ettikleri gibi, O’na da yemin ederler. Ve gerçekten bir şey üzerinde olduklarını sanırlar. İyi bilin ki; onlar, gerçekten yalancılardır.
Kök analizi
Kök tanımı ve çekirdek özet
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | حلف |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | قسم, يمن, عقد, عهد |
| Zıt Kök | حنث |
| Çekirdek Özet 1 | Bir şeye sımsıkı bağlanmak, ayrılmayacak biçimde kenetlenmek ve birleşmek |
| Çekirdek Özet 2 | Bir iddiayı veya taahhüdü pekiştirmek amacıyla ilahi tanıklık üzerinden bağlayıcı söz vermek |
| Çekirdek Özet 3 | Ahit ve ittifak yoluyla bağlayıcılık tesis etme; Kur'an'da çoğunlukla nifakı örtme ve güven devşirme aracı olarak kullanımı |
| Kritik Hata Riski | Kökün anlamını yalnızca soyut bir dille and içmeye indirgeyip arkasındaki bağlayıcı sadakat, ittifak ve hukuki sorumluluk bağını göz ardı etmek |
Biliteral analiz
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| حل | Çözülme, bir yere yerleşip konaklama, serbest kalma veya bir düğümün merkezini oluşturma; حلل, حلم, حلي, حلق köklerinde görüldüğü gibi bir durumun sabitlenmesi veya serbestiyet kazanması | ف | Ağız, ifade ve kenar harfinin katılmasıyla, bağın ve bağlılığın lafızla ikrar edilmesi, sözle mühürlenen bir sadakat ve ittifak halkasına dönüştürülmesi |
Piktografik analiz
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ح | çit, duvar | Bir alanı çevreleme, koruma altına alma, dışarıya karşı sınır çekme |
| ل | çoban değneği, üvendire | Sevk etme, yönlendirme, iradeyi bir hedefe bağlama ve tabi kılma |
| ف | ağız | Söz söyleme, nefes, ikrar etme ve beyan |
| حلف | çitle çevrilip korunan bir sınıra iradenin söz ile bağlanması | İki tarafın söz beyanı ile kendilerini müşterek bir güven çitinin içine hapsetmesi, ayrılmaz bir sadakatle birbirine kenetlenmesi |
Tarihsel ve erken kullanım
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | İki kişinin veya kabilenin birbirine sımsıkı bağlanması, birbirinden ayrılmayacak şekilde kenetlenmesi ve dostluk ahdi kurması; sert ve keskin dilli olmak yahut bataklık kamışı |
| Cahiliye şiiri kullanımı | İmruü’l-Kays bir beytinde günahkâr ve yalancı bir yemin edişi betimlerken bu kökü kullanır: حَلَفْتُ لَها باللّهِ حَلْفةَ فاجِرٍ / لَنامُوا فما إنْ مِنْ حَدِيثٍ ولا صالي |
| Erken Arapça kullanım | Zuheyr b. Ebî Sulmâ kabileler arasındaki ittifakın ve bozulmaya yüz tutan bağların toparlanmasını anlatırken kelimeyi çoğul kalıbıyla anar: تداركتما الأحلاف قد ثل عرشها / وذبيان قد زلت بأقدامها النعل |
Kaynak Lisān al-ʿArab, Maqāyīs al-Lugha ve Dīvānu Zuhayr.
Sami etimolojik katman
Sami dilleri ailesinde حلف kökü, biçimsel ve semantik bakımdan «bağlanma, antlaşma yapma, birinin yerine geçme veya yerini alma» ekseninde gelişmiştir. İbranice ve Aramice gibi Kuzeybatı Sami dillerinde ח-ל-ף kökü öncelikle bir durumdan diğerine geçişi, değişimi, bir şeyin ardılı olmayı ve yenilenmeyi ifade eder. Arapçada ise kök, birbiriyle müttefik olma, ayrılmaz biçimde bağlanma ve bu bağı ikrar eden yemin anlamında merkezileşmiştir. Kökün çöl şartlarında kabilelerin birbirine sadakat sözü vererek ortak bir kader birliği tesis etmesi ve bu ittifakın yemin ile mühürlenmesi biçimindeki gelişimi, Arap dilinde kelimenin doğrudan «yemin etmek» anlamıyla özdeşleşmesini sağlamıştır. Böylece Sami dillerindeki karşılıklı yer değiştirme veya bağ kurma çekirdeği, Arapçada kişinin kendini bir iddiaya yahut bir zümreye sözle sımsıkı bağlaması formuna evrilmiştir.
Güven Güçlü
Kaynak Brown-Driver-Briggs, Gesenius, Lane’s Lexicon.
Etimolojik analiz
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | Süreklilik ve ayrılmazlık anlamındaki ملازمة kökünden yemin ve ittifaka geçiş | Kişinin yeminiyle sözüne bağlanması ve müttefiklerin birbirinden ayrılmaması üzerinden anlam genişlemesi gerçekleşmiştir | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice חלף ve Aramice חלף ile morfolojik ortaklık | İbranicede değişim, ardıllık ve geçiş anlamı baskınken Arapçada bağlayıcı ittifak ve yemin öne çıkmıştır | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Güney Arapçası ve epigrafik metinlerde ittifak kalıpları | Kabileler arası ahitleri ve askeri bağlaşıkları tanımlayan terimlerle semantik paralellik taşır | Muhtemel |
Kaynak David Cohen, Dictionnaire des racines sémitiques; Maqāyīs al-Lugha.
Kardeş kökler
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| حلف | Anlamlı | Bağlanmak, yemin etmek | Ahitleşmek, ittifak kurmak ve sözü pekiştirmek | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| حفل | Anlamlı | Toplanmak, dolup taşmak | Suyun veya sütün birikmesi, cemiyet oluşturma, özen gösterme | Anlamda doluluk ve toplanma bağı vardır; Kur'an'da geçmez |
| لحف | Anlamlı | Sarmak, örtmek, bürümek | Bir şeyi örtüyle kaplamak; yüzsüzce istemek | Kuşatma ve sarma bağı; Kur'an'da geçer |
| لفح | Anlamlı | Çarpmak, yakmak | Ateşin veya sıcak rüzgârın yüze vurup tesir etmesi | Ani ve etkili temas; Kur'an'da geçer |
| فحل | Anlamlı | Erkeklik, baskın güç | Damızlık erkek hayvan; alanda üstünlük ve yetkinlik | Kuvvet ve baskınlık anlamı; Kur'an'da geçmez |
| فلح | Anlamlı | Yarmak, kurtuluşa ermek | Toprağı yarıp ekin çıkarmak; engelleri aşarak zafere ulaşmak | Yarmak suretiyle açılma; Kur'an'da geçer |
Komşu kökler ve zıt kök
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| حلف | Merkez | İttifak ve yemin | Söz ile kişinin kendisini bağlaması ve güvence vermesi | Çoğunlukla savunmacı veya nifak amaçlı ikrar |
| قسم | Komşu | Paylaşım ve kesin and | Varlığın veya hakkın kesin çizgilerle belirlenmesi üzerine yapılan and | Hukuki ve ilahi kesinliği içeren bağlayıcı beyan |
| يمن | Komşu | Güç, bereket ve sağ el | Sağ elin kavranması ve mukaddes güç adına söz verme | Kuvvet ve sadakat vurgulu yemin türü |
| عقد | Komşu | Düğümleme ve akit | İki iradeyi çözülmeyecek şekilde hukuken bağlama | İçsel ve dışsal sorumluluğu tam kurgulanmış bağ |
| عهد | Komşu | Gözetme ve taahhüt | Sürekli hatırlanması ve riayet edilmesi gereken vazife bağı | Zamana yayılan koruma ve sorumluluk ahdi |
| حنث | Zıt | Yemini bozma, günah | Verilen sözden dönme ve bağlayıcı taahhüdü iptal etme | Yeminin getirdiği bağı koparıp günaha girme hali |
Başka dillerde anlam karşılıkları
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | حلف | Bağlayıcı söz vermek, yemin etmek | Bir iddiayı veya ittifakı mukaddes bir bağ ile sabitleme | Kesin |
| Latince | iurare, foedus | And içmek, ittifak bağı kurmak | Hukuki ve dini yemini ifade ederken ittifak boyutuyla da örtüşür | Güçlü |
| İngilizce | to swear, confederacy | Yemin etmek, birlik olmak | Hem sözlü yemini hem de müttefiklik bağını karşılar | Güçlü |
| Almanca | schwören, Bündnis | And içmek, bağlaşma | Sözün hukuki ağırlığını ve taraflar arası kenetlenmeyi verir | Güçlü |
| Fransızca | jurer, alliance | Yemin etmek, pakt kurmak | Sadakat beyanını ve kurumsal ittifak bağını ifade eder | Güçlü |
Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch.
Vücûh ve nezâir
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| يَحْلِفُونَ / وَيَحْلِفُونَ | Suçluluğu örtbas etmek için yalan yere yemin etme | Münafıkların ihanetlerini gizlemek veya cezadan kurtulmak için Allah adına yalan yere and içmeleri; Tevbe 9:56, 9:62, Mücâdele 58:14 |
| حَلَّافٍ | Çok yemin eden, andını basitleştiren kimse | Yeminini değersizleştiren, ahlaken düşkün kınanmış kişilik tipi; Kalem 68:10 |
| حَلَفْتُمْ | Bozulması kefaret gerektiren meşru yemin | Müminlerin kasıtlı olarak bağladıkları ve bozulduğunda kefaret ödemeleri gereken yeminler; Mâide 5:89 |
| سَيَحْلِفُونَ / وَلَيَحْلِفُنَّ | Gelecekte mazeret uydurmak üzere kurulmuş yemin | Savaştan geri kalanların veya fitne mescidi kuranların kendilerini aklamak için peşinen kurguladıkları yemin hali; Tevbe 9:42, 9:95, 9:107 |
| فَيَحْلِفُونَ | Ahirette bile alışkanlıkla yalan beyanda bulunma | Dünyadaki sahte savunma refleksini hesap gününde dahi sürdürme teşebbüsü; Mücâdele 58:18 |
Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | İlahi isimlerle yemin ve nifak alametleri | Allah'ın isimleriyle yapılan yeminin ontolojik bağlayıcılığı ve münafıkların kalbi tasdik olmaksızın dille yemin etmelerinin imana etkisi | İtikadi samimiyet ile dildeki yemin arasındaki tutarsızlık |
| Fıkıh | Yemin hükümleri, lağv, gamûs ve mün'akid yeminler | Hangi lafızların bağlayıcı olduğu, kefaretin şartları ve yalan yere yapılan kasıtlı yeminin hukuki sonuçları | Hukuki sorumluluk ve kefaret gerektiren akit bağı |
| Tefsir | Nifak psikolojisinin tahlili | Kur'an'da kökün çoğunlukla münafıkların tavırlarını nitelemek için seçilmesinin edebi ve bağlamsal gerekçeleri | Yeminin bir savunma kalkanı ve sahte güven aracı olarak çözümlenmesi |
| Hadis | Yemin adabı ve kabile ittifakları | İslam'da Cahiliye tarzı haksız ittifakların kaldırılması, adalet üzere olanların teyidi ve çok yemin etmenin kınanması | Doğruluk ve adalete dayalı ahit ahlakı |
Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Kulun Allah adına söz verip sorumluluk altına girmesi | Kutsal taahhüt | Vicdani denetim mekanizması kurma | Dini bilincin söze ilahi şahitlik katarak sadakat üretmesi | Kesin |
| İlmi | İddianın doğruluğunu ispata yarayan beyan | Şahitli ikrar | Bilgi ve şüpheyi netleştirme | Kanıtın yetersiz kaldığı yerde şüpheyi gidermek üzere başvurulan son sınır | Güçlü |
| Siyasi | Topluluklar arası pakt ve bağlaşıklar | İttifak ve güvenlik paktı | Güç dengesi ve ortak savunma hattı oluşturma | Kabile veya devletlerin müşterek menfaat ve güvenlik amacıyla kenetlenmesi | Kesin |
| İktisadi | Ticarette güven tesis etme aracı | Akdi teminat | Piyasada belirsizliği azaltma ve risk paylaşımı | Malların değişiminde yalan yeminin piyasayı ifsat edici rolü ve dürüst taahhüdün önemi | Güçlü |
Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Kovalent bağ veya kısıt fonksiyonu | İki bağımsız elemanın ortak bir alanı paylaşarak ayrılmaz bir bütünlük kurması yahut bir denklemde değişkenleri belirli sınırlara kilitleyen kısıtlayıcı bağıntı | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Toplumsal sözleşme ve koalisyon teorisi | Bireylerin veya hiziplerin ortak çıkar ve güvenlik maksadıyla kendi iradelerinden feragat ederek bağlayıcı bir ortak yapı inşa etmeleri | Kesin |
Yanlış daraltma ve kritik hata riski
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kelimeyi sadece sıradan bir söz verme veya ağız alışkanlığıyla yapılan bir and içme eylemine indirgemek |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kökün arkasındaki kurumsal ittifak, ayrılmaz sadakat bağı ve özellikle suçluluk psikolojisini gizlemek için kurulan sahte savunma mekanizması |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Kur'an'daki münafık tasvirlerinin derinliğini kaçırmak; yemini ahlaki ve hukuki bir bağ olmaktan çıkarıp basit bir dil alışkanlığı düzeyine düşürmek |
Kur'an'ı anlama odaklı sonuç
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an, dilsel yemin ile kalbi sadakat arasındaki derin uçurumu ifşa ederken bu kökü merkeze alır; dil ile inşa edilen yapay güven mekanizmalarının deşifre edilmesini sağlar. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Özellikle Medine döneminde nazil olan ve münafıkların iç dünyasını, ihanetlerini ve kendilerini temize çıkarma gayretlerini anlatan Tevbe ve Mücâdele surelerinde belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Çok yemin etmenin dindarlık veya dürüstlük göstergesi olduğu yönündeki yanılgıyı düzeltir; aksine Kur'an'da çok yemin etmenin ahlaki bir zafiyet ve güven bunalımı işareti olduğunu ortaya koyar. |
Nihai sentez ve LaTeX modeli
- Somut anlamİki veya daha fazla unsurun birbirinden ayrılmayacak biçimde birbirine kenetlenmesi, yapışması ve ortak bir alanda bağlanması.
- Soyut anlamBir iddiayı veya iradeyi mukaddes bir merciye bağlayarak hukuki, ahlaki ve vicdani bir yükümlülük çemberine sokmak.
- Sistematik karşılıkSosyal ve siyasal ilişkilerde güven tesis etmek amacıyla başvurulan, ancak samimiyetten yoksun olduğunda tahripkâr bir manipülasyon kalkanına dönüşen kurumsal taahhüt.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıModelde ve tarafları, aralarındaki ittifak ve bağlanma derecesini, bağlayıcılık eşiğini temsil eder; bu eşik aşıldığında kurulan bağı, öznenin sözlü beyanını ilahi veya mukaddes bir tanıklığı üzerinden doğrudan taahhüt ve sorumluluk kümesine kilitler.