خلد

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: خ-ل-د15 sîga, 94 mücavir kök, 86 ayet, 40 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.جزينورتَخْلُدُونَالْخُلُودِخلدتحتالْخَالِدِينَجننالْخُلْدَنهرالْخُلْدِصحبخَالِدِينَعظم

KökSîga 15Ayet 86Sure 40Mücavir 94

▶ Ağı aç (3B)

خلد

خ - ل - د

KÖK
  • 87 geçiş
  • 86 ayet
  • 15 sîga
  • 13 sözlük

Huld : Parçalanmayan sert kaya demektir. Huld, yağmurun ve karın yıpratıp parçalayamadığı kayalardır. Ölümsüz olmak için kullanılmaya başlanmıştır.devamı ›

Notlarım

Sözlükler(13)

★ Akevler SözlüğüTürkçe

Huld : Parçalanmayan sert kaya demektir. Huld, yağmurun ve karın yıpratıp parçalayamadığı kayalardır. Ölümsüz olmak için kullanılmaya başlanmıştır.

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR2.047 harf
باب الخاء والدال واللام معهما خ د ل، د خ ل، خ ل د مستعملات خدل: مرأة خَدْلةٌ الساق، وساقٌ خَدْلةٌ، وقد خَدِلَتْ خَدالةً وخَدِلَتْ خُدولةً، وجمعه خَدَلات وخِدال. وخَدالتْها استِدارتُها كأنما طوي طيا. دخل: الدَّخْل: عَيْبٌ في الحسب، والدَّخَل، مثقل: شبيه بهذا، يقال في هذا الأمر دَخَلٌ ودَغَل، قال: رفدتُ ذوي الأحساب منهم مرافدي وذا الدُّخْل حتى عاد حرا سنيدُهـا والدَّخْل: ما دَخَل ضيعة الإنسان من
Tamamını oku

es-Sıhâh

Cevherî · 10. yyTR523 harf
الخُلْدُ: دوامُ البقاء. تقول: خَلَدَ الرجلُ يخلُدُ خُلوداً. وأخلَدَه الله وخَلَّدَه تخليداً. وقيل لأثافيّ الصخور: خَوالِدُ، لبقائها بعد دُروس الأطلال. قال الشاعر المُخَبَّلُ السعدي: إلاّ رَماداً هامِداً دَفَعَـتْ عنه الرياحَ خَوالِدٌ سُحْمُ والخُلْدُ أيضاً: ضربٌ من الجُرذان أعمى. وأخلدت إلى فلان، أي رَكَنت إليه. ومنه قوله تعالى: "ولكنَّه أخْلَدَ إلى الأرض". وأخلد بالمكان: أقام فيه. وأَخْلَدَ
Tamamını oku

Tehzîbu'l-Luğa

Ezherî · 10. yyTR7.972 harf
خ د ل خدل ، خلد ، دخل ، دلخ : مستعملة . خدل : قال الليث وغيره : تقول : امرأةٌ خَدْلَةُ الساقِ ، وساقٌ خَدْلَة . . وقد خَدِلَتْ خَدَالةً ، والجميعُ خِدَال . وخَدَالَتها : استِدَارَتُها . . كأنما طُوِيَتْ طيّاً . وقال غيره : الْخِدَالُ : السُّوقُ الغِلاَظُ . وقال ذُو الرُّمَّةِ يصفُ نساءً : جَوَاعِلُ في الْبُرَى قَصباً خِدالاَ أَراد عظامَ أَسْوُقِها . . أَنَّها غليظة . دخل : قال الليث : الدَّخْلُ
Tamamını oku

Mekâyîsü'l-Luğa

İbn Fâris · 11. yyTR13.745 harf
(باب الخاء واللام وما يثلثهما) (خلم) الخاء واللام والميم أصلٌ واحد يدل على الإلْفِ والمُلازَمة. فالخِلْم: كِناس الظّبى، ثمَّ اشتقَّ منه الخِلْم، وهو الخِدْن. والأصل واحد. (خلو) الخاء واللام والحرف المعتل أصلٌ واحد يدلُّ على تعرِّي الشَّيء من الشيء. يقال هو خِلْوٌ من كذا، إذا كان عِرْواً منه. وخَلَتِ الدار وغيرُها تخلُو. والخَلِيّ: الخالي من الغَمّ. وامرأةٌ خَلِيَّة: كنايةٌ عن الطَّلاق،
Tamamını oku

Müfredât

Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR1.166 harf
- الخلود: هو تبري الشيء من اعتراض الفساد، وبقاؤه على الحالة التي هو عليها، وكل ما يتباطأ عنه التغيير والفساد تصفه العرب بالخلود، كقولهم للأثافي: خوالد، وذلك لطول مكثها لا لدوام بقائها. يقال: خلد يخلد خلودا (انظر: الأفعال 1/443)، قال تعالى: ﴿لعلكم تخلدون﴾ [الشعراء/129]، والخلد: اسم للجزء الذي يبقى من الإنسان على حالته، فلا يستحيل ما دام الإنسان حيا استحالة سائر أجزائه (انظر: البصائر 2/558)، وأصل
Tamamını oku

Esâsü'l-Belâğa

Zemahşerî · 12. yyTR372 harf
خ ل د خلد بالمكان وأخلد‏:‏ أطال به الإقامة‏.‏ وما بالدار إلا صم خوالد وهي الأثافي‏.‏ وخلد في السجن وخلد في النعيم‏:‏ بقي فيه أبداً خلوداً‏.‏ وخلداً‏.‏ وخلده الله وأخلده‏.‏ ومن المجاز‏:‏ فلان مخلد‏:‏ للذي أبطأ عنه الشيب والذي لا تسقط له سن لإخلاده على حالته الأولى وثباته عليها‏.‏ وقيل‏:‏ هو بفتح اللام كأن الله أخلده عليها‏.‏ وأخلد إلى الأرض‏:‏ اطمأن إليها وسكن‏.‏
Maddenin bağlantısı

خ ل د خلد بالمكان وأخلد‏:‏ أطال به الإقامة‏.‏ وما بالدار إلا صم خوالد وهي الأثافي‏.‏ وخلد في السجن وخلد في النعيم‏:‏ بقي فيه أبداً خلوداً‏.‏ وخلداً‏.‏ وخلده الله وأخلده‏.‏ ومن المجاز‏:‏ فلان مخلد‏:‏ للذي أبطأ عنه الشيب والذي لا تسقط له سن لإخلاده على حالته الأولى وثباته عليها‏.‏ وقيل‏:‏ هو بفتح اللام كأن الله أخلده عليها‏.‏ وأخلد إلى الأرض‏:‏ اطمأن إليها وسكن‏.‏

Lisânü'l-Arab

İbn Manzûr · 13. yyTR3.380 harf
الخُلْد: دوام البقاء في دار لا يخرج منها. خَلَدَ يَخْلُدُ خُلْداً وخُلوداً: بقي وأَقام. ودار الخُلْد: الآخرة لبقاءِ أَهلها فيها. وخَلَّده الله وأَخْلَده تخليداً؛ وقد أَخْلَد الله أَهلَ دار الخُلْد فيها وخَلَّدهم، وأَهل الجنة خالدون مُخَلَّدون آخر الأَبد، وأَخلد الله أَهل الجنة إِخلاداً، وقوله تعالى: أَيحسب أَنَّ ماله أَخلده؛ أَي يعمل عمل من لا يظن مع يساره أَنه يموت، والخُلْد: اسم من أَسماءِ
Tamamını oku

Kâmûsü'l-Muhît

Fîrûzâbâdî · 15. yyTR270 harf
* خ ل د * * الخُلْدُ * دوام البقاء وبابه دخل و * أخْلَدَهُ * الله و * خَلَّدهُ تَخْلِيدا * و * الخُلْدُ * بوزن القفل ضرب من الجرذان أعمى و * أخْلَدَ * إلى فلان ركن إليه ومنه قوله تعالى ﴿ولكنه أخلد إلى الأرض﴾ و * الخَلَدُ * بفتحتين البال يقال وقع ذلك في خلدي أي في قلبي
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR4.697 harf
الخلد، بالضم: البقاء والدوام في دار لا يخرج منها، كالخلود، ودار الخلد: الآخرة، لبقاء أهلها، والخلد من أسماء الجنة، وفي التهذيب: من أسماء الجنان. والخلد ضرب من القبرة، والفأرة العمياء، ويفتح، قال ابن الأعرابي: من أسماء الفأر: الثعبة والخلد والزبابة. أو الخلد دابة عمياء، وهي ضرب من الجرذان تحت الأرض لم تخلق لها عيون، تحب رائحة البصل والكراث، فإن وضع على جحره خرج له فاصطيد. ومن خواصه تعليق
Tamamını oku

Lane's Lexicon

Edward W. Lane · 19. yyTR6.766 harf
خَلَدَ 1 خَلَدَ خلد , aor. خَلُدَ , inf. n. خُلُودٌ (S, A, L, Msb, K) and خُلْدٌ, (S, * A, L, K, * [but the latter is not said to be an inf. n. in the first nor in the last of these lexicons, and is perhaps a simple subst.,]) He remained, stayed, dwelt, or abode; syn. أَقَامَ: (L, Msb, K:) or he remained, stayed, dwelt, or abode, long; syn. أَطَالَ الاـِقَامَةَ: (A:) بِمَكَانٍ (S, A, Msb, K) and
Tamamını oku

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR1.061 harf
خَلَدَ خَلَدَ U ( n. ac. خُلُوْد 27 ), a. Endured, lasted; continued for ever, was eternal. b. [ Bi ], Settled, dwelt, resided in. c. Carried his years well; aged late. خَلَّدَ خَلَّدَ II , a. Made to endure, last, continue; made perpetual, eternal. أَخْلَدَ أَخْلَدَ IV , a. see II . b. [ Ila ], Inclined towards; attached himself to. خَلْد خَلْد 1 , a. see 3 . خِلْد خِلْد 2 , (
Tamamını oku

Kitâbullâh

Kur'an kullanımından türetilmişTR yok24.774 harf
خلد خَلَدَ - يَخْلُدُ - خُلْد - خُلُوْد - خَالِد - خَالِدِيْن - أَخْلَدَ - يُخْلِدُ - خَلَّدَ - يُخَلِّدُ،خُلِّدَ - يُخَلَّدُ - مُخَلَّد - مُخَلَّدُون خَلَدَ - يَخْلُدُ + كائن + في مكان: يظل ويبقى مقيماً فيه مدة طويلة حياً بجسده ونفسه خُلْد - الخُلْد: على وزن " فـُعـْل" اسم فعل " خَلَدَ - يَخْلُدُ " الإقامة حياً بالجسد والنفس في مكان مدة
Tamamını oku

Sîgalar(15)

Mücavir kökler94 mücavir (296 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. تحت

    21 ortak ayet · Ayağın alt tarafı demektir

  2. جنن

    31 ortak ayet · Bahçe demektir

  3. جري

    21 ortak ayet · Cariye yelkenli sandal demektir

  4. نهر

    22 ortak ayet · Durgun suyda dibe çöken mile “leyl“ akıp denize giden…

  5. نور

    23 ortak ayet · Ateş demektir

  6. أبد

    11 ortak ayet · Badiye çöl demektir

  7. صحب

    16 ortak ayet · Sahafe sahifa üzerine yazı yazılmış veya şekil çizilmiş…

  8. دخل

    14 ortak ayet · Dahl: Kuytu yer demektir

  9. فوز

    8 ortak ayet · Fevz Gölgeliktir

  10. جهم

    11 ortak ayet · Cehennem tuğlanın pişirildiği kuyu demektir

  11. جزي

    11 ortak ayet · Ceze’e (hemze ile) bir şeyin parçası, bozulmadan bütünden…

  12. عظم

    11 ortak ayet · Büyük

Geçtiği ayetler(86)

Sîga sayfası: خَالِدِينَ
  1. خَالِدِينَ فِيهَا لَا يُخَفَّفُ عَنْهُمُ الْعَذَابُ وَلَا هُمْ يُنْظَرُونَ

    Kalıcı olanlarOnun içinde temelli kalacaklardır. Onlardan ne azab hafifletilir, ne de yüzlerine bakılır.

  2. … اتَّقَوْا عِنْدَ رَبِّهِمْ جَنَّاتٌ تَجْرِي مِنْ تَحْتِهَا الْأَنْهَارُ خَالِدِينَ فِيهَا وَأَزْوَاجٌ مُطَهَّرَةٌ وَرِضْوَانٌ مِنَ اللَّهِ وَاللَّهُ بَصِيرٌ …

    Kalıcı olanlarDe ki: Size bunlardan daha hayırlısını haber vereyim mi? Takvaya erenler için, altından ırmaklar akan cennetler vardır. Orada devamlı kalacaklardır. Tertemiz eşler ve Allah’ın rızası vardır. Ve Allah kullarını hakkıyla görendir.

  3. خَالِدِينَ فِيهَا لَا يُخَفَّفُ عَنْهُمُ الْعَذَابُ وَلَا هُمْ يُنْظَرُونَ

    Kalıcı olanlarEbediyyen onun içindedirler. Onlardan azab hafifletilmez ve onlara rahmet nazarıyla bakılmaz.

  4. أُولَئِكَ جَزَاؤُهُمْ مَغْفِرَةٌ مِنْ رَبِّهِمْ وَجَنَّاتٌ تَجْرِي مِنْ تَحْتِهَا الْأَنْهَارُ خَالِدِينَ فِيهَا وَنِعْمَ أَجْرُ الْعَامِلِينَ

    Kalıcı olanlarİşte onların mükafatı: Rabblarından bir mağfiret ve altından ırmaklar akan cennetlerdir. Orada temelli kalacaklardır. Ne de güzeldir mükafatı iş yapanların.

  5. لَكِنِ الَّذِينَ اتَّقَوْا رَبَّهُمْ لَهُمْ جَنَّاتٌ تَجْرِي مِنْ تَحْتِهَا الْأَنْهَارُ خَالِدِينَ فِيهَا نُزُلًا مِنْ عِنْدِ اللَّهِ وَمَا عِنْدَ اللَّهِ خَيْرٌ لِلْأَبْرَارِ

    Kalıcı olanlarFakat Rabblarından korkanlar için; altlarından ırmaklar akan cennetler var. Orada temelli kalacaklar. Allah tarafından ağırlanacaklar. Allah katında olanlar kendileri için daha hayırlıdır.

  6. تِلْكَ حُدُودُ اللَّهِ وَمَنْ يُطِعِ اللَّهَ وَرَسُولَهُ يُدْخِلْهُ جَنَّاتٍ تَجْرِي مِنْ تَحْتِهَا الْأَنْهَارُ خَالِدِينَ فِيهَا وَذَلِكَ الْفَوْزُ الْعَظِيمُ

    Kalıcı olanlarİşte bunlar; Allah’ın hudududur. Kim, Allah’a ve O’nun elçisine itaat ederse; Allah onu, altından ırmaklar akan cennetlere koyacaktır. İşte bu; en büyük kurtuluştur.

  7. وَالَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ سَنُدْخِلُهُمْ جَنَّاتٍ تَجْرِي مِنْ تَحْتِهَا الْأَنْهَارُ خَالِدِينَ فِيهَا أَبَدًا لَهُمْ فِيهَا أَزْوَاجٌ مُطَهَّرَةٌ وَنُدْخِلُهُمْ ظِلًّا ظَلِيلًا

    Kalıcı olanlarİman edip salih amel işleyenleri; içinde ebedi kalacakları, altından ırmaklar akan cennetlere koyacağız. Onlara orada tertemiz eşler vardır. Onları koyu bir gölgeye sokacağız.

  8. وَالَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ سَنُدْخِلُهُمْ جَنَّاتٍ تَجْرِي مِنْ تَحْتِهَا الْأَنْهَارُ خَالِدِينَ فِيهَا أَبَدًا وَعْدَ اللَّهِ حَقًّا وَمَنْ أَصْدَقُ مِنَ اللَّهِ قِيلًا

    Kalıcı olanlarİman edip salih ameller işleyenlere gelince; Biz, onları altlarından ırmaklar akan cennetlere koyacağız. İşte Allah’ın gerçek vaadi. Allah’dan daha doğru sözlü kim olabilir?

  9. إِلَّا طَرِيقَ جَهَنَّمَ خَالِدِينَ فِيهَا أَبَدًا وَكَانَ ذَلِكَ عَلَى اللَّهِ يَسِيرًا

    Kalıcı olanlarAncak cehennem yoluna. Onlar orada temelli kalıcıdırlar. Bu ise Allah’a pek kolaydır.

  10. فَأَثَابَهُمُ اللَّهُ بِمَا قَالُوا جَنَّاتٍ تَجْرِي مِنْ تَحْتِهَا الْأَنْهَارُ خَالِدِينَ فِيهَا وَذَلِكَ جَزَاءُ الْمُحْسِنِينَ

    Kalıcı olanlarAllah da onları dediklerinden dolayı; altlarından ırmaklar akan cennetlerle mükafatlandırdı. Orada temelli kalacaklardır. İşte ihsan edenlerin mükafatı budur.

Sîga sayfası: خَالِدُونَ
Sîga sayfası: مُخَلَّدُونَ
Sîga sayfası: الْخَالِدُونَ
Sîga sayfası: الْخَالِدِينَ

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökخلد
YapıÜçlü
Özel DurumBelirgin fark tespit edilmedi
Bağlamsal Yakın Köklerبقي, دام, ثبت, مكث
Zıt Kökفني
Çekirdek Özet 1Bir durumun, yapının veya nesnenin bozulma ve çürümeye uğramadan kendi asli niteliğini koruyarak uzun süre yerinde kalması, sabitlenmesi
Çekirdek Özet 2Ahiret yurdunda ceza veya mükâfat hallerinin kesintiye uğramaksızın, mahiyetini koruyarak süreklilik arz etmesi; dünyada ise fani olana tutunup yere çakılma eğilimi
Çekirdek Özet 3Zamanın yıpratıcı etkisine ve entropik çözülmeye karşı yapısal kararlılığın devam ettirilmesi; kalıcılık ve süreklilik yasası
Kritik Hata RiskiKökü yalnızca salt zamansal bir sonsuzluk takvimine indirgeyerek, kelimenin bozulmazlık, yapısal niteliği koruma ve sabit kalma anlam boyutunu gözden kaçırmak

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
خلBir şeyin iç dokusuna nüfuz etme, boşluktan geçme, ayrışma veya aralık oluşturma anlamı taşır; خلص katışıklıktan arınmayı, خلط unsurların birbirine geçmesini, خلع bir örtüyü veya bağı sıyırıp ayırmayı, خلف birinin ardından gelip yerini almayı, خلل aralıklara girmeyi, خلو ise boşalmayı ifade eder.دKapı, giriş ve sınır belirten د sesinin eklenmesiyle iç dokuya nüfuz etme veya ayrışma hali, belirli bir mahalde sabitlenip sınırları içinde bozulmadan donma ve süreklilik kazanma anlamına dönüşmüştür.

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
خÇit veya duvar imgesinin yoğunlaşmış türeviİçeriyi dışarının yıkıcı ve yıpratıcı etkilerinden koruyan, çözülmeyi engelleyen muhkem sınır
لÇoban değneği, üvendireHareketi belirli bir hedefe bağlama, sevk etme ve tutarlılıkla yönlendirme
دÇadır kapısı, geçiş ve sebatBir mekâna dahil oluşu sabitleyen, giriş eşiğinde tutunmayı ve yerleşmeyi sağlayan unsur
خلدKorunaklı çeper içinde yönelimin nihai eşiğe bağlanarak sabitlenmesiDış etkenlere karşı korunan yapının belirli bir sınır ve hal üzere bozulmaksızın durması, çözülmeden yerinde kalması hareketini doğurur.

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamÜzerine ateş yakılan ocak taşlarının (esâfî) rüzgâr ve yağmurla dağılmayıp yerinde muhkem kalması; yaşlandığı halde dişleri dökülmeyen veya saçına ak düşmeyen kişinin durumunu muhafaza etmesi
Cahiliye şiiri kullanımıZüheyr b. Ebî Sülmâ mülhid/muhlid kayanın zamanın akışına direnişini şöyle niteler: لِمَن الديارُ غَشِيتَها بالغَرْقَد / كالوَحْيِ في حَجَر المسِيل المُخْلِد
Erken Arapça kullanımİbn Ahmer sevgilinin yurdunun yok oluşu karşısında terk edilmiş mekanların izini şöyle dile getirir: خَلَدَ الحبيبُ وبادَ حاضِرُهُ / إلاَّ مَنازِلَ كلُّها قَفْرُ

Kaynak Lisânü’l-ʿArab, Kitâbü’l-ʿAyn, Mekâyîsü’l-Luğa.

Sami etimolojik katman

Arapça خلد kökü, Sami dil ailesinde zamanın akışına, süreye ve varlığın yeryüzündeki mevcudiyetine işaret eden temel bir semantik çekirdeğe dayanır. İbranicede heled (חֶלֶד) biçiminde görülen kavram, ömür süresi, geçici dünya hayatı ve fani varoluş manalarını taşır; kökün Arapçadaki gelişimi ise paradoksal biçimde zamanın tükenişinden ziyade bozulmaya direnme, aynı hal üzere donup kalma ve süresiz ikamet eksenine kaymıştır. Süryanicede ve diğer Kuzeybatı Sami lehçelerinde benzer ses denkliğiyle yer alan türevler, genellikle yeryüzü toprağını deşerek içinde sabit yuva kuran köstebek gibi yer altı canlılarını (Arapçadaki el-huld خُلْد gibi) adlandırmada korunmuştur. Arap dilinde kök, fiziksel çürümenin gecikmesi veya durdurulması fikrini merkezine alarak nihai anlam genişlemesine uğramış, buradan ahiretteki tükenmez varoluş durumunun temel terimine dönüşmüştür.

Güven Güçlü

Kaynak Brown-Driver-Briggs, HALOT, Payne Smith, Lisânü’l-ʿArab.

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönBozulmaya uğramama, ocak taşının kalıcılığı ve yaşlanmanın gecikmesiBir durumun başkalaşım ve yıpranma geçirmeksizin uzun müddet aynı formda kalması esasından türemiştir.Kesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiİbranice heled (חֶلֶד - ömür süresi, dünya devranı)Kuzeybatı Sami dillerindeki süre ve ömür kavramı Arapçada bozulmazlık ve sürekli ikamet boyutuyla genişlemiştir.Güçlü
Daha geniş dilsel ilişkiVeri bulunamadıSami ailesi dışındaki dil katmanlarıyla doğrulanabilir doğrudan bir ortak kök ilişkisi tespit edilmemiştir.Veri bulunamadı

Kaynak Mekâyîsü’l-Luğa, Brown-Driver-Briggs.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
خلدAnlamlıBozulmadan kalma, sebat etmeVarlığın veya durumun değişime uğramaksızın yerinde durmasıHedef kök; Kur'an'da geçer
خدلAnlamlıDolgun ve yuvarlak olmaBaldır veya bacağın etli, dolgun ve kıvrımsız şekilde pürüzsüz olmasıKur'an'da geçmez; bünyevi doluluk yönüyle hacimsel sağlamlık bildirir
لخدKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıKlasik lügatlerde kullanım kaydı bulunmamaktadırKur'an'da geçmez
لدخAnlamı bulunmayanVeri bulunamadıArapça kelime hazinesinde anlamlı bir türevi tespit edilmemiştirKur'an'da geçmez
دخلAnlamlıİçeri girme, dahil olmaBir şeyin sınırını aşıp iç kısmına nüfuz etme ve orada bulunmaKur'an'da geçer; mekanla kurulan içsel temas bakımından anlam bağı taşır
دلخAnlamlıAğırlıktan dolayı yavaş yürümeYük altında ezilerek veya şişmanlıktan ötürü adımlarını ağır ağır atmaKur'an'da geçmez; yerçekimine ve zemine yapışma hissi taşır

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
خلدMerkezBozulmaz sebat ve kalıcılıkDeğişime ve çözülmeye direnerek aynı nitelik üzere sürekli var olmaZamanın yıpratıcı etkisinin askıya alınması ve halin sabitlenmesi
بقيKomşuVarlığın devam etmesiBir şeyin yok olup gitmeyerek geriye kalmasıخلد halin bozulmazlığını vurgularken, بقي yok oluşun karşısında mevcudiyetin sürmesini belirtir.
دامKomşuKesintisiz akış ve süreklilikEylemin veya durumun fasılasız devam etmesiدام sürecin kesintiye uğramamasını, خلد ise durumun içsel bozulmaya uğramamasını öne çıkarır.
ثبتKomşuSarsılmazlık ve yerinden oynamamaBir yerde veya fikirde kararlı biçimde durmaثبت mekana veya konuma tutunmayı, خلد ise zamana karşı dirençle aynı formda kalmayı ifade eder.
مكثKomşuBekleme ve ikametBir mahalde belirli bir ağırlık ve süreyle duraklamaمكث geçici veya uzun bir duraklamayı, خلد ise nihai ve dönüşsüz bir yerleşmeyi anlatır.
فنيZıtTükip bitme ve yok olmaVarlığın çözülerek tamamen ortadan kalkmasıخلد kökünün tam zıddı olup cevherin veya durumun sıfırlanmasını belirtir.

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaخلدBozulmadan sürüp gitme, ebedi kalmaVarlığın niteliğini yitirmeksizin belirli bir hal ve makamda uzun süre veya sonsuzca durmasıKesin
LatincePerpetuitas, incorruptibilitasKesintisizlik, bozulmazlıkZaman içindeki süreklilik boyutunu karşılar; ancak Arapçadaki zeminle bütünleşme çağrışımını dışarıda bırakır.Güçlü
İngilizcePerpetuity, immortality, enduringSüreklilik, ölümsüz kalma, dayanıklılıkYıpranmaya direnme ve devamlılık fikrini verir; fakat ahiret hallerindeki sabitliği tam yansıtmaz.Güçlü
AlmancaEwigkeit, UnvergänglichkeitSonsuzluk, geçicilikten uzaklıkÇürümezlik ve kalıcılık fikrini iyi verir; kökün fiziksel nesneye yapışma nüansını kapsamaz.Güçlü
FransızcaPerpétuité, pérennitéKalıcılık, daimilikYapısal sürekliliği ifade eder; kilitlenip donma boyutunu kısmen eksik bırakır.Güçlü

Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
خَالِدِينَ / خَالِدُونَAhiret yurdunda kesintisiz ve ebedi ikametCennet ve cehennem ehlinin akıbetini, cezalandırma veya mükafatın son bulmayacağını bildiren bağlamlar (Âl-i İmrân 3:116; Tevbe 9:72).
الْخُلْدِÖlümden ve yok oluştan muaf oluş, baki kalmaİnsanın yeryüzünde arzuladığı ölümsüzlük vehmi ve ahiretteki ebediyet yurdunun vasfı (Tâhâ 20:120; Furkân 25:15).
أَخْلَدَDünyaya saplanıp kalma, aşağıya yapışmaHakikati bırakıp nefsin ve arzunun zeminine çakılma, süfli olana bağlanma hali (A'râf 7:176).
مُخَلَّدُونَYaşlanmayan, tazeliği ve formu hiç bozulmayanCennet hizmetkârlarının zamanın yıpratmasına uğramaksızın daima ilk gençlik ve tazeliklerinde kalışları (Vâkı‘a 56:17; İnsân 76:19).
أَخْلَدَهُVarlığını koruyacağı ve ölümden kurtaracağı zannıMal ve servet yığmanın insanda uyandırdığı yapay ebediyet vehmi (Hümeze 104:3).

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
KelamAhiret ahvali ve cehennem azabının süresiBüyük günah işleyen müminin veya kafirlerin cehennemde kalışının sonsuz mu yoksa çok uzun bir süre mi olduğu tartışmasıMutlak ebediyet ile uzun süreli kalış (huld-i nispî) arasındaki kavramsal ayrım
FıkıhVakıf hukuku ve mülkiyetin ebediliğiVakfedilen malın zatının korunarak menfaatinin daimi kılınması (te'bîd) şartıMalın telef olmaktan ve temlik edilmekten korunarak sürekli bir amaca bağlanması
TefsirHuld ve ebed kavramlarının bağlamsal ilişkisiAyetlerde geçen خالدين فيها lafzının ebeden kaydıyla pekiştirildiği ve pekiştirilmediği yerlerin tahliliBozulmama ve süreklilik karakterinin ilahi iradeye bağlı kesinleşmiş boyutu
HadisŞefaat ve cehennemden çıkış rivayetleriKalbinde zerre kadar iman olanların azap mahalli olan ateşten çıkarılması anlatılarıKafir için mutlak ebediyet, ehli tevhid için ise uzun süreli tasfiye dönemi

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniAhiret akıbeti ve varoluşsal nihayetNihai ve bozulmaz varoluşKarşılığın sürekliliğini temin etmeİnsanın eylemlerinin nihai sonucunun kesintiye uğramayan, çürüme barındırmayan sabit bir boyuta taşınmasıdır.Kesin
İlmiYasanın ve ilmin değişmezliğiSabit aksiyom ve kalıcı ilkeHakikatin zamana direnmesiDeneyimlerin ötesinde bozulmaya uğramayan evrensel ilkelerin bilgi zeminini oluşturmasıdır.Güçlü
Siyasiİktidar vehmi ve düzen arayışıDünyevi makamı ebedileştirme yanılgısıMeşruiyeti mutlaklaştırma çabasıYöneticilerin veya toplumların kendi nizamlarını çöküşten muaf, ölümsüz bir yapı gibi görmeleridir.Güçlü
İktisadiMülkiyet birikimi ve sermaye illüzyonuServetin koruyuculuğuna sığınmaFani metaı güvence saymaMal biriktirerek ontolojik güvenlik arama, zenginliğin insanı yok olmaktan kurtaracağı zannıdır.Kesin

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerEntropik çözülmeye karşı yapısal kararlılık (Conservation of State)Termodinamiğin ikinci yasasının aksine, bir sistemin iç enerjisini ve formunu dış bozunumlara karşı tamamen muhafaza ederek kararlı durumda (steady-state) kalması durumuyla örtüşür.Güçlü
Beşeri bilimlerKurumsal kalıcılık ve meşruiyetin kemikleşmesi (Institutionalization)Bir toplumsal yapının veya normun zamanın getirdiği aşınmalara direnerek nesiller boyu değişmeksizin varlığını ve bağlayıcılığını sürdürmesi olgusuyla yapısal benzerlik taşır.Güçlü

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiKökü sadece ucu bucağı olmayan soyut bir zaman çizelgesi (kronolojik sonsuzluk) olarak okumak ve nesnenin veya durumun kendi iç yapısındaki bozulmazlığı ihmal etmek
Kur'an içi daha geniş anlamKök yalnızca zamanın uzunluğunu değil; varlığın niteliğini korumasını, ihtiyarlamamasını, aşınmamasını ve bir yere sabitlenip oradan ayrılmamasını içerir.
Yanlış anlamanın doğuracağı hataKur'an'ın cennet tasvirlerindeki tazelik vurgusunu ve cehennemdeki azabın mahiyetini mekanik bir takvim hesabına indirgeyerek ontolojik dönüşüm boyutunu gözden kaçırmak

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Varlığın geçiciliği ile ilahi adaletin nihai sürekliliği arasındaki dengeyi kurar; insanın dünyadaki tutunma çabası ile ahiretteki kaçınılmaz akıbetin ontolojik zeminini açıklar.
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Cennet nimetlerinin ve cehennem azabının nitelendiği eskatolojik ayetlerde, nefsin süfli dünyaya çakılmasını yerren kıssalarda ve servet biriktirme hırsını eleştiren uyarılarda belirleyicidir.
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Dünyevi zenginlik veya güç ile varoluşsal emniyet kazanılabileceği vehmini yıkar; ebediyetin insani gayretle dünyada değil, ancak ilahi takdirle ahiret aleminde gerçekleşebileceğini gösterir.

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamDağılmayan ve rüzgarla savrulmayan ocak taşlarının niteliğini koruyarak yerinde kalması; bedenin yaşlanma ve çürüme belirtilerine direnmesidir.
  • Soyut anlamBir varlığın veya halin zamanın yıpratıcı etkisinden, entropisinden ve bozulma süreçlerinden muaf tutularak kesintisiz biçimde mevcudiyetini sürdürmesidir.
  • Sistematik karşılıkZamansal akış karşısında formun korunması; ilahi adaletin tecellisinde ceza veya mükafat ortamının süreklilik arz eden nihai duruma kilitlenmesidir.
  • LaTeX modelilim⁡t→∞dS(t)dt=0∧∀t≥t0,  Ψ(t)=Ψ0
  • LaTeX açıklamasıModelde t zaman değişkenini, S(t) sistemin içindeki entropik çözülme veya bozulma derecesini, Ψ(t) ise varlığın veya durumun hal fonksiyonunu temsil eder. Birinci kısım zaman ilerledikçe bozulma ve çürüme türevinin sıfır olduğunu, yani sistemin yapısal aşınmaya uğramadığını ifade eder. İkinci kısım ise başlangıç anından (t0) itibaren sistemin taşıdığı asli niteliğin (Ψ0) zaman boyunca hiçbir başkalaşıma uğramadan özdeş kaldığını matematiksel olarak formüle eder. Bu iki koşul, kökün hem süreklilik hem de bozulmazlık eksenini simgeler.
Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: خ