ركب

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: ر-ك-ب15 sîga, 82 mücavir kök, 15 ayet, 13 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.رَكَّبَكَرَكِبَارُكْبَانًالَتَرْكَبُنَّتَرْكَبُونَركبخيلرَكُوبُهُمْرَكِبُوابغلارْكَبُواينعخرقجري

KökSîga 15Ayet 15Sure 13Mücavir 82

▶ Ağı aç (3B)

ركب

ر - ك - ب

KÖK
  • 15 geçiş
  • 15 ayet
  • 15 sîga
  • 13 sözlük

“Rükbe” diz demektir. Rükub binmek demektir.devamı ›

Notlarım

Sözlükler(13)

★ Akevler SözlüğüTürkçe

“Rükbe” diz demektir. Rükub binmek demektir.

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR6.982 harf
الكاف والراء والباء معهما ك ر ب، ك ب ر، ر ك ب، ب ك ر، ر ب ك، ب ر ك كلهن مستعملات كرب: الكَرْبُ، مجزوم، هو الغم الذي يأخذ بالنفس. يقال: كَرَبه أمر، وإنه لمكروب ُالنفس. والكُربة: الاسم، والكَريبُ: المكروبُ. وأمر كاربٌ. والكُرُوبُ: مصدر كَرَبَ يكْرُبُ. وكل شيء داني أمراً فقد كَرَب، يقال: كَرَبَتِ الشمس أن تغيب، وكربت الجارية أن تدرك، وكَرَبَ الأمر أن يقطع. والكَرَبُ: الكِرْناف، وهو أصل السعفة، قال
Tamamını oku

es-Sıhâh

Cevherî · 10. yyTR1.554 harf
رَكِبَ رُكوباً والرِكْبَةُ بالكسر: نوع منه. ابن السكيت: يقال مَرَّ بنا راكِبٌ، إذا كان على بعير خاصَّةً. فإن كان على حافِرٍ: فرسٍ أو حمارٍ، قلت: مَرَّ بنا فارسٌ على حمار. وقال عُمارَةُ: لا أقول لصاحب الحمار فارسٌ، ولكن أقول حَمَّارٌ. قال: والرَكْبُ أصحابُ الإبل في السفَر دون الدواب، وهم العَشَرَةُ فما فوقها، والجمع أَرْكُبٌ. قال: والرَكَبَةُ بالتحريك أقل من الرَكْبِ، والأُرْكوبُ بالضم أكثر من
Tamamını oku

Tehzîbu'l-Luğa

Ezherî · 10. yyTR yok27.935 harf
ك ر ب كرب ، كبر ، ركب ، ربك ، برك ، بكر : مستعملات . كرب : قال الليث : الكربُ مجزومٌ هو الغم الذي يأخذ بالنفس ، يقال : كربه الغم ، وإنه لمكروب النفس ، والكربة : الاسم ، والكريب : المكروب ، وأمرٌ كارب ، والكُرُوبُ : مصدر كَرَب يكرُب ، وكل شيء دنا فقد كرَب . يقال : كرَبت الشمس أن تغيبَ وكرَبت الجاريةُ أن تُدرِك . وفي الحديث : ( إذا اسْتَغْنى أو كرَبَ اسْتَعَفَّ ) . قال أبو عبيد : كرب أي دنا من ذلك
Tamamını oku

Mekâyîsü'l-Luğa

İbn Fâris · 11. yyTR6.997 harf
(باب الراء والكاف وما يثلثهما) (ركل) الراء والكاف واللام أصلٌ يدلُّ على جنسٍ من الضرب بالرِّجْل. يقال رَكَلَه ورَفَسه برِجله. ومَرْكَلاَ الفَرَس مِن جنبيه، حيث يركُل الفارسُ برجليه. وتركَّل على الشيء برجله. وتركَّل الحافرُ بمِسْحَاتِه، إذا ضربَها برِجْله لتدخُل في الأرض. قال الأخطل: رَبَت ورَبا في حَِجْرِها ابنُ مَدينةٍ *** يَظَلُّ على مِسحاتِه يتركَّل([1]) والكديد: المُرَكَّل([2]). (ركم)
Tamamını oku

Müfredât

Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR816 harf
- الركوب في الأصل: كون الإنسان على ظهر حيوان، وقد يستعمل في السفينة، والراكب اختص في التعارف بممتطي البعير، وجمعه ركب، وركبان، وركوب، واختص الركاب بالمركوب، قال تعالى: ﴿والخيل والبغال والحمير لتركبوها وزينة﴾ [النحل/8]، ﴿فإذا ركبوا في الفلك﴾ [العنكبوت/65]، ﴿والركب أسفل منكم﴾ [الأنفال/42]، ﴿فرجالا أو ركبانا﴾ [البقرة/239]، وأركب المهر: حان أن يركب، والمركب (في اللسان: والمركب: الذي يستعير فرسا يغزو
Tamamını oku

Esâsü'l-Belâğa

Zemahşerî · 12. yyTR1.480 harf
ر ك ب رَكِبَه وركبَ عليه رُكوباً ومرْكباً وإنه لحسن الرّكبة ونعم المركب الدابة وأرفىء مركب فلان فركـب فيـه وجـاءت مراكب اليمن‏:‏ سفائنه‏.‏ وأوضعوا ركابهم وركائبهم وماله ركوبة ولا حلوبة وبعير ركوب وإبل ركب وهم ركبان الإبـل وركّـاب السفـن وأركبنـي خلفـه وأركبنـي مركباً فارهاً‏.‏ وأركب المهر ولي قلوص ما أركب‏.‏ وفارس مركب‏:‏ أعطاه رجل فرساً يغزو عليه على أن له بعض غنمه‏.‏ قال‏:‏ لا يركب الخيل
Tamamını oku

Lisânü'l-Arab

İbn Manzûr · 13. yyTR yok15.751 harf
رَكِبَ الدابَّة يَرْكَبُ رُكُوباً: عَلا عليها، والاسم الرِّكْبة، بالكسر، والرَّكْبة مرَّةٌ واحدةٌ. وكلُّ ما عُلِـيَ فقد رُكِبَ وارْتُكِبَ. والرِّكْبَةُ، بالكسر: ضَرْبٌ من الرُّكوبِ، يقال: هو حَسَنُ الرِّكْبَةِ. ورَكِبَ فلانٌ فُلاناً بأَمْرٍ، وارْتَكَبَه، وكلُّ شيءٍ عَلا شيئاً: فقد رَكِبَه؛ ورَكِبَه الدَّيْنُ، ورَكِبَ الـهَوْلَ واللَّيْلَ ونحوَهما مثلاً بذلك. ورَكِب منه أَمْراً قبيحاً،
Türkçe çeviri henüz yokMaddenin bağlantısı

رَكِبَ الدابَّة يَرْكَبُ رُكُوباً: عَلا عليها، والاسم الرِّكْبة، بالكسر، والرَّكْبة مرَّةٌ واحدةٌ. وكلُّ ما عُلِـيَ فقد رُكِبَ وارْتُكِبَ. والرِّكْبَةُ، بالكسر: ضَرْبٌ من الرُّكوبِ، يقال: هو حَسَنُ الرِّكْبَةِ. ورَكِبَ فلانٌ فُلاناً بأَمْرٍ، وارْتَكَبَه، وكلُّ شيءٍ عَلا شيئاً: فقد رَكِبَه؛ ورَكِبَه الدَّيْنُ، ورَكِبَ الـهَوْلَ واللَّيْلَ ونحوَهما مثلاً بذلك. ورَكِب منه أَمْراً قبيحاً، وارْتَكَبَه، وكذلك رَكِب الذَّنْبَ، وارْتَكَبَه، كلُّه على الـمَثَل. وارْتِكابُ الذُّنوب: إِتْيانُها. وقال بعضُهم: الراكِبُ للبَعِـير خاصة، والجمع رُكَّابٌ، ورُكْبانٌ، ورُكُوبٌ. ورجلٌ رَكُوبٌ ورَكَّابٌ، الأُولى عن ثَعْلَب: كثيرُ الرُّكوبِ، والأُنْثَى رَكَّابة. قال ابن السكيت وغيره: تقول: مَرَّ بنا راكبٌ، إِذا كان على بعيرٍ خاصَّة، فإِذا كان الراكبُ على حافِرِ فَرَسٍ أَو حِمارٍ أَو بَغْلٍ، قلت: مَرَّ بنا فارِسٌ على حِمارٍ، ومَرَّ بنا فارسٌ على بغلٍ؛ وقال عُمارة: لا أَقولُ لصاحِبِ الـحِمارِ فارسٌ، ولكن أَقولُ حَمَّارٌ. قال ابن بري: قولُ ابنِ السّكيت: مَرَّ بنا راكبٌ، إِذا كان على بَعيرٍ خاصَّة، إِنما يُريدُ إِذا لم تُضِفْه، فإِن أَضَفْتَه، جاز أَن يكونَ للبعيرِ والـحِمارِ والفرسِ والبغلِ، ونحو ذلك؛ فتقول: هذا راكِبُ جَمَلٍ، وراكِبُ فَرَسٍ، وراكِبُ حِمارٍ، فإِن أَتَيْتَ بجَمْعٍ يَخْتَصُّ بالإِبِلِ، لم تُضِفْه، كقولك رَكْبٌ ورُكْبان، لا تَقُلْ: رَكْبُ إِبل، ولا رُكْبانُ إِبل، لأَن الرَّكْبَ والرُّكْبانَ لا يكون إِلا لِرُكَّابِ الإِبِلِ. غيره: وأَما الرُّكَّاب فيجوز إِضافتُه إِلى الخَيْلِ والإِبِلِ وغيرِهما، كقولك: هؤُلاءِ رُكَّابُ خَيْلٍ، ورُكَّابُ إِبِل، بخلافِ الرَّكْبِ والرُّكْبانِ. قال: وأَما قولُ عُمارَة: إِني لا أَقول لراكبِ الـحِمارِ فارِسٌ؛ فهو الظاهر، لأَن الفارِسَ فاعلٌ مأْخوذٌ من الفَرَس، ومعناه صاحبُ فَرَسٍ، مثلُ قَوْلِهِم: لابِنٌ، وتامِرٌ، ودارِعٌ، وسائِفٌ، ورامِحٌ إِذا كان صاحبَ هذه الأَشْياءِ؛ وعلى هذا قال العنبري: فَلَيْتَ لِـي بهم قَوْماً، إِذا رَكِبُوا، * شَنُّوا الإِغارَةَ: فُرْساناً ورُكْبانا فجَعَلَ الفُرْسانَ أَصحابَ الخَيْلِ، والرُّكْبانَ أَصحابَ الإِبِلِ، والرُّكْبانُ الجَماعة منهم. قال: والرَّكْبُ رُكْبانُ الإِبِلِ، اسم للجمع؛ قال: وليس بتكسيرِ راكِبٍ. والرَّكْبُ: أَصحابُ الإِبِلِ في السَّفَر دُونَ الدَّوابِّ؛ وقال الأَخفش: هو جَمْعٌ وهُم العَشَرة فما فوقَهُم، وأُرى أَن الرَّكْبَ قد يكونُ للخَيْل والإِبِلِ. قال السُّلَيْكُ بنُ السُّلَكَة، وكان فرَسُه قد عَطِبَ أَوْ عُقِرَ: وما يُدْرِيكَ ما فَقْرِي إِلَيْه، * إِذا ما الرَّكْبُ، في نَهْبٍ، أَغاروا وفي التنزيل العزيز: والرَّكْبُ أَسْفَلَ منكُم؛ فقد يجوز أَن يكونوا رَكْبَ خَيْلٍ، وأَن يكونوا رَكْبَ إِبِلٍ، وقد يجوزُ أَن يكونَ الجيشُ منهما جميعاً. وفي الحديث: بَشِّرْ رَكِـيبَ السُّعاةِ، بِقِطْعٍ من جهنم مِثْلِ قُورِ حِسْمَى. الرَّكِـيبُ، بوزن القَتِـيلِ: الراكِبُ، كالضَّريبِ والصريم للضارِبِ والصارِم. وفلانٌ رَكِـيبُ فلانٍ: للذي يَرْكَبُ معه، وأَراد برَكِـيبِ السُّعاةِ مَنْ يَرْكَبُ عُمَّال الزكاة بالرَّفْعِ عليهم، ويَسْتَخِـينُهم، ويَكْتُبُ عليهم أَكثَر مما قبَضُوا، ويَنْسُب إِليهم الظُّلْمَ في الأَخْذِ. قال: ويجوزُ أَن يُرادَ مَنْ يَركَبُ منهم الناسَ بالظُّلْم والغَشْم، أَو مَنْ يَصْحَبُ عُمَّال الجَور، يعني أَن هذا الوَعِـيدَ لمن صَحِـبَهم، فما الظَّنُّ بالعُمَّالِ أَنفسِهم. وفي الحديث: سَيَأْتِـيكُمْ رُكَيْبٌ مُبْغَضُون، فإِذا جاؤُوكُم فرَحِّبُوا بهم؛ يريدُ عُمَّال الزكاة، وجَعَلَهم مُبْغَضِـينَ، لِـما في نُفوسِ أَربابِ الأَمْوالِ من حُبِّها وكَراهَةِ فِراقِها. والرُّكَيْبُ: تصغيرُ رَكْبٍ؛ والرَّكْبُ: اسمٌ من أَسماءِ الجَمْعِ كنَفَرٍ ورَهْطٍ؛ قال: ولهذا صَغَّرَه على لفظِه؛ وقيل: هو جمعُ راكِبٍ، كصاحِبٍ، وصَحْبٍ؛ قال: ولو كان كذلك لقال في تصغيره: رُوَيْكِـبُونَ، كما يقال: صُوَيْحِـبُونَ. قال: والرَّكْبُ في الأَصْلِ، هو راكبُ الإِبِل خاصَّة، ثم اتُّسِـعَ، فأُطْلِقَ على كلِّ مَن رَكِبَ دابَّةً. وقولُ عليٍّ، رضي اللّه عنه: ما كان مَعَنا يومئذٍ فَرَسٌ إِلا فَرَسٌ عليه الـمِقْدادُ بنُ الأَسْوَدِ، يُصَحِّحُ أَن الرَّكْبَ ههنا رُكّابُ الإِبِلِ، والجمعُ أَرْكُبٌ ورُكوبٌ.والرَّكَبةُ، بالتحريك: أَقَلُّ من الرَّكْبِ. والأُرْكُوبُ: أَكثرُ من الرَّكْبِ. قال أَنشده ابن جني: أَعْلَقْت بالذِّئب حَبْلاً، ثم قلت له: * إِلْـحَقْ بأَهْلِكَ، واسْلَمْ أَيـُّها الذِّيبُ أَما تقولُ به شاةٌ فيأْكُلُها، * أَو أَن تَبِـيعَهَ في بعضِ الأَراكِـيب أَرادَ تَبِـيعَها، فحَذف الأَلف تَشْبِـيهاً لها بالياءِ والواو، لِـما بينَهما وبينها من النِّسْبة، وهذا شاذٌّ. والرِّكابُ: الإِبلُ التي يُسار عليها، واحِدَتُها راحِلَةٌ، ولا واحِدَ لها من لَفْظِها، وجمعها رُكُبٌ، بضم الكاف، مثل كُتُبٍ؛ وفي حديث النبـيّ، صلى اللّه عليه وسلم: إِذا سافرْتُم في الخِصْب فأَعْطُوا الرِّكابَ أَسِنَّـتَها أَي أَمْكِنُوها من الـمَرْعَى؛ وأَورد الأَزهري هذا الحديث: فأَعْطُوا الرُّكُبَ أَسِنَّتَها. قال أَبو عبيد: الرُّكُبُ جمعُ الرِّكابِ(1) (1 قوله «قال أبو عبيد الركب جمع إلخ» هي بعض عبارة التهذيب وأصلها الركب جمع الركاب والركاب الإبل التي يسار عليها ثم تجمع إلخ.)، ثم يُجمَع الرِّكابُ رُكُباً؛ وقال ابن الأَعرابي: الرُّكُبُ لا يكونُ جمعَ رِكابٍ. وقال غيره: بعيرٌ رَكُوبٌ وجمعه رُكُب، ويُجْمع الرِّكابُ رَكائبَ. ابن الأَعرابي: راكِبٌ ورِكابٌ، وهو نادر(2) (2 وقول اللسان بعد ابن الأعرابي راكب وركاب وهو نادر هذه أيضاً عبارة التهذيب أوردها عند الكلام على الراكب للإبل وان الركب جمع له أو اسم جمع.). ابن الأَثير: الرُّكُبُ جمعُ رِكابٍ، وهي الرَّواحِلُ من الإِبِلِ؛ وقيل: جمعُ رَكُوبٍ، وهو ما يُركَبُ من كلِّ دابَّةٍ، فَعُولٌ بمعنى مَفْعولٍ. قال: والرَّكُوبة أَخَصُّ منه. وزَيْتٌ رِكابيٌّ أَي يُحمل على ظُهورِ الإِبِل من الشَّامِ. والرِّكابُ للسَّرْجِ: كالغَرْزِ للرَّحْلِ، والجمع رُكُبٌ. والـمُرَكَّبُ: الذي يَسْتَعِيرُ فَرَساً يَغْزُو عليه، فيكون نِصْفُ الغَنِـيمَةِ له، ونِصْفُها للـمُعِـيرِ؛ وقال ابن الأَعرابي: هو الذي يُدْفَعُ إِليه فَرَسٌ لبعضِ ما يُصِـيبُ من الغُنْمِ؛ ورَكَّبَهُ الفَرَسَ: دفعه إِليه على ذلك؛ وأَنشد: لا يَرْكَبُ الخَيْلَ، إِلا أَن يُرَكَّبَها، * ولو تَناتَجْنَ مِنْ حُمْرٍ، ومِنْ سُودِ وأَرْكَبْتُ الرَّجُلَ: جَعَلْتُ له ما يَرْكَبُه. وأَرْكَبَ الـمُهْرُ: حان أَن يُرْكَبَ، فهو مُرْكِبٌ. ودابَّةٌ مُرْكِـبَةٌ: بَلَغَتْ أَنْ يُغْزى عليها. ابن شميل، في كتابِ الإِبِل: الإِبِلُ التي تُخْرَجُ لِـيُجاءَ عليها بالطَّعامِ تسمى رِكاباً، حِـين تَخْرُج وبعدَما تَجِـيءُ، وتُسَمَّى عِـيراً على هاتينِ الـمَنزِلَتَيْن؛ والتي يُسافَرُ عليها إِلى مَكَّةَ أَيضاً رِكابٌ تُحْمَل عليها الـمَحامِلُ، والتي يُكْرُون ويَحْمِلُونَ عليها مَتاعَ التُّجَّارِ وطَعَامَهُم، كُلُّها رِكابٌ ولا تُسمّى عِـيراً، وإِن كان عليها طعامٌ، إِذا كانت مؤاجَرَةً بِكِراءٍ، وليس العِـيرُ التي تَـأْتي أَهلَها بالطَّعامِ، ولكنها رِكابٌ، والجماعةُ الرَّكائِبُ والرِّكاباتُ إِذا كانت رِكابٌ لي، ورِكابٌ لك، ورِكابٌ لهذا، جِئنا في رِكاباتِنا، وهي رِكابٌ، وإِن كانت مَرْعِـيَّة؛ تقول: تَرِدُ علينا اللَّيلَةَ رِكابُنا، وإِنما تسمى ركاباً إِذا كان يُحَدِّثُ نَفْسَه بأَنْ يَبْعَثَ بها أَو يَنْحَدِرَ عليها، وإِن كانت لم تُرْكَبْ قَطُّ، هذه رِكابُ بَني فلانٍ. وفي حديث حُذَيْفة: إِنما تَهْلِكُون إِذا صِرْتُمْ تَمْشُون الرَّكَباتِ كأَنكم يَعاقِـيبُ الـحَجَلِ، لا تَعْرِفُونَ مَعْرُوفاً، ولا تُنْكِرُونَ مُنْكَراً؛ معناه: أَنكم تَرْكَبُون رُؤُوسَكُمْ في الباطِلِ والفتن، يَتْبَعُ بَعْضُكم بعضاً بِلا رَوِيَّةٍ. والرِّكابُ: الإِبِلُ التي تَحْمِلُ القومَ، وهي رِكابُ القوم إِذا حَمَلَتْ أَوْ أُرِيدَ الـحَمْلُ عليها، سُمِّيت رِكاباً، وهو اسمُ جَماعَةٍ.قال ابنُ الأَثير: الرَّكْبَة الـمَرَّة من الرُّكُوبِ، وجَمْعُها رَكَباتٌ، بالتَّحْريك، وهي مَنْصوبة بفِعْلٍ مُضْمَرٍ، هو خالٌ من فاعِلِ تَمْشُون؛ والرَّكَباتِ واقعٌ مَوقِـعَ ذلك الفعلِ، مُسْتَغْـنًى به عنه، والتقديرُ تَمْشُونَ تَرْكَبُون الرَّكَباتِ، مثلُ قولِهم أَرْسَلَها العِرَاكَ أَي أَرسَلَها تَعْتَرِكُ العِراكَ، والمعنى تَمْشُونَ رَاكِـبِـينَ رُؤُوسَكُمْ، هائمِـينَ مُسْتَرْسِلينَ فيما لا يَنْبَغِـي لَـكُم، كأَنـَّكم في تَسَرُّعِكُمْ إِليهِ ذُكُورُ الـحَجَلِ في سُرْعَتِها وَتَهَافُتِها، حتى إِنها إِذا رَأَت الأُنْثَى مَعَ الصائِد أَلْقَتْ أَنْفُسَها عَلَيْها، حتى تَسْقُط في يَدِه؛ قال ابن الأَثير: هكذا شَرَحَه الزمخشري. قال وقال القُتَيْبي: أَرادَ تَمْضُونَ على وُجُوهِكُمْ من غَيْر تَثَـبُّتٍ. والـمَرْكَبُ: الدَّابة. تقول: هذا مَرْكَبي، والجَمْع المراكِبُ. والـمَرْكَبُ: الـمَصْدَرُ، تَقُول: رَكِبْتُ مَرْكَباً أَي رُكُوباً. والـمَرْكَبُ: الموْضِـعُ. وفي حديث السَّاعَة: لَوْ نَتَجَ رَجُلٌ مُهْراً، لم يُرْكِبْ حتى تَقُومَ السّاعة. يقال: أَرْكَبَ الـمُهْرُ يُرْكِبُ، فهو مُرْكِبٌ، بكَسْرِ الكاف، إِذا حانَ له أَنْ يُرْكَبَ. والـمَرْكَبُ: واحِدُ مَراكِبِ البرِّ والبَحْرِ. ورُكَّابُ السّفينةِ: الذين يَرْكَبُونَها، وكذلك رُكَّابُ الماءِ. الليث: العرب تسمي مَن يَرْكَبُ السَّفينة، رُكَّابَ السَّفينةِ. وأَما الرُّكْبانُ، والأُرْكُوبُ، والرَّكْبُ: فراكِـبُو الدوابِّ. يقال: مَرُّوا بنَا رُكُوباً؛ قال أَبو منصور: وقد جعل ابن أَحمر رُكَّابَ السفينة رُكْباناً؛ فقال: يُهِلُّ، بالفَرْقَدِ، رُكْبانُها، * كما يُهِلُّ الراكبُ الـمُعْتَمِرْ يعني قوماً رَكِـبُوا سفينةً، فغُمَّتِ السماءُ ولم يَهْتَدُوا، فلما طَلَعَ الفَرْقَدُ كَبَّروا، لأَنهم اهْتَدَوْا للسَّمْتِ الذي يَـؤُمُّونَه. والرَّكُوبُ والرَّكوبة من الإِبِلِ: التي تُرْكَبُ؛ وقيل: الرَّكُوبُ كلُّ دابَّة تُركب. والرَّكُوبة: اسم لجميع ما يُرْكَب، اسم للواحد والجميع؛ وقيل: الرَّكوبُ الـمَركوبُ؛ والرَّكوبة: الـمُعَيَّنة للرُّكوبِ؛ وقيل: هي التي تُلْزَمُ العَمَل من جميعِ الدوابِّ؛ يقال: ما لَه رَكُوبةٌ ولا حمولةٌ ولا حلوبةٌ أَي ما يَرْكَبُه ويَحْلُبُه ويَحْمِلُ عليه. وفي التنزيل العزيز: وَذَلَّلناها لهم فمنها رَكُوبُهم ومنها يأْكُلُون؛ قال الفراء: اجتمع القُرَّاءُ على فتح الراءِ، لأَن المعنى فمنها يَرْكَبُون، ويُقَوِّي ذلك قولُ عائشة في قراءتها: فمنها رَكُوبَتُهم. قال الأَصمعي: الرَّكُوبةُ ما يَرْكَبون. وناقةٌ رَكُوبةٌ ورَكْبانةٌ ورَكْباةٌ أَي تُرْكَبُ. وفي الحديث: أَبْغِني ناقةً حَلْبانة رَكْبانةً أَي تَصْلُح للـحَلْب والرُّكُوبِ، الأَلف والنون زائدتان للـمُبالغة، ولتُعْطِـيا معنى النَّسَب إِلى الـحَلْب والرُّكُوبِ. وحكى أَبو زيدٍ: ناقةٌ رَكَبُوتٌ، وطريقٌ رَكوبٌ: مَرْكُوبٌ مُذَلَّل، والجمع رُكُبٌ، وعَوْدٌ رَكُوبٌ كذلك. وبعير رَكُوبٌ: به آثار الدَّبَر والقَتَب. وفي حديث أَبي هريرة، رضي اللّه عنه: فإِذا عُمَرُ قد رَكِـبني أَي تَبعَني وجاءَ على أَثَري، لأَنَّ الراكبَ يَسير بسير الـمَرْكُوبِ؛ يقال: ركِـبتُ أَثَره وطريقَه إِذا تَبِعْتَه مُلْتَحِقاً به. والرَّاكِبُ والراكِـبةُ: فَسيلةٌ تكونُ في أَعلى النخلة متَدَلِّـيةً لا تَبْلُغُ الأَرض. وفي الصحاح: الرَّاكِبُ ما يَنْبُتُ من الفَسِـيلِ في جُذوعِ النخلِ، وليس له في الأَرضِ عِرْقٌ، وهي الراكوبةُ والراكوبُ، ولا يقال لها الركَّابةُ، إِنما الركَّابة المرأَة الكثيرةُ الركوب، على ما تقدّم، هذا قول بعض اللُّغَويِّـين. وقال أَبو حنيفة: الرَّكَّابة الفَسِـيلةُ، وقيل: شبْهُ فَسِـيلةٍ تَخْرُجُ في أَعْلَى النَّخْلَةِ عند قِمَّتِها، ورُبَّـما حَمَلَتْ مع أُمـِّها، وإِذا قُلِعَت كان أَفضل للأُمِّ، فأَثْـبَتَ ما نَفى غيرُه من الرَّكَّابة، وقال أَبو عبيد: سمعت الأَصمعي يقول: إِذا كانتِ الفَسِـيلة في الجِذْعِ ولم تكن مُسْتَـأْرِضةً، فهي من خَسِـيسِ النَّخْلِ، والعرب تُسَمِّيها الرَّاكِبَ؛ وقيل فيها الراكوبُ، وجَمْعُها الرَّواكِـيبُ. والرِّياحُ رِكابُ السَّحابِ في قولِ أُمَـيَّة: تَرَدَّدُ، والرِّياحُ لها رِكابُ وَتَراكَبَ السَّحابُ وتَراكَم: صار بعضُه فَوْقَ بعض. وفي النوادِرِ: يقال رَكِـيبٌ من نَخْلٍ، وهو ما غُرِسَ سَطْراً على جَدْوَلٍ، أَو غيرِ جَدْوَلٍ. ورَكَّبَ الشيءَ: وَضَعَ بَعضَه على بعضٍ، وقد تَرَكَّبَ وتَراكَبَ. والـمُتراكِبُ من القافِـيَةِ: كلُّ قافِـيةٍ توالت فيها ثلاثة أَحْرُفٍ متحركةٍ بين ساكنَين، وهي مُفاعَلَتُن ومُفْتَعِلُن وفَعِلُنْ لأَنَّ في فَعِلُنْ نوناً ساكنةً، وآخر الحرف الذي قبل فَعِلُنْ نون ساكنة، وفَعِلْ إِذا كان يَعْتَمِدُ على حَرْفٍ مُتَحَرِّك نحو فَعُولُ فَعِلْ، اللامُ الأَخيرة ساكنة، والواوُ في فَعُولُ ساكنة. والرَّكِـيبُ: يكون اسماً للـمُرَكَّبِ في الشيءِ، كالفَصِّ يُرَكَّب في (يتبع...) (تابع... 1): ركب: رَكِبَ الدابَّة يَرْكَبُ رُكُوباً: عَلا عليها، والاسم الرِّكْبة،... ... كِفَّةِ الخاتَمِ، لأَن الـمُفَعَّل والـمُفْعَل كلٌّ يُرَدُّ إِلى فَعِـيلٍ. وثَوْبٌ مُجَدَّدٌ جَديدٌ، ورجل مُطْلَق طَلِـيقٌ، وشيءٌ حَسَنُ التَّرْكِـيبِ. وتقولُ في تَركِـيبِ الفَصِّ في الخاتَمِ، والنَّصْلِ في السَّهْم: رَكَّبْتُه فَترَكَّبَ، فهو مُرَكَّبٌ ورَكِـيبٌ. والـمُرَكَّبُ أَيضاً: الأَصلُ والـمَنْبِتُ؛ تقول فلانٌ كرِيمُ الـمُرَكَّبِ أَي كرِيمُ أَصلِ مَنْصِـبِه في قَوْمِهِ. ورُكْبانُ السُّنْبُل: سوابِقُه التي تَخْرُجُ من القُنْبُعِ في أَوَّلِه. يقال: قد خرجت في الـحَبّ رُكْبانُ السُّنْبُل. وروَاكِبُ الشَّحْمِ: طَرائِقُ بعضُها فوقَ بعضٍ، في مُقدّمِ السَّنامِ؛ فأَمـَّا التي في الـمُؤَخَّرِ فهي الرَّوادِفُ، واحِدَتُها رَاكِـبةٌ ورادِفةٌ. والرُّكْبَتانِ: مَوْصِلُ ما بينَ أَسافِلِ أَطْرافِ الفَخِذَيْنِ وأَعالي الساقَيْنِ؛ وقيل: الرُّكْبةُ موصِلُ الوظِـيفِ والذِّراعِ، ورُكبةُ البعيرِ في يدِهِ. وقد يقال لذواتِ الأَربعِ كُلها من الدَّوابِّ: رُكَبٌ. ورُكْبَتا يَدَيِ البعير: الـمَفْصِلانِ اللَّذانِ يَليانِ البَطْنَ إِذا بَرَكَ، وأَما الـمَفْصِلانِ الناتِئَانِ من خَلْفُ فهما العُرْقُوبانِ. وكُلُّ ذي أَربعٍ، رُكْبَتاه في يَدَيْهِ، وعُرْقُوباهُ في رِجْلَيه، والعُرْقُوبُ: مَوْصِلُ الوظِـيفِ. وقيل: الرُّكْبةُ مَرْفِقُ الذِّراعِ من كلِّ شيءٍ. وحكى اللحياني: بعيرٌ مُسْـتَوْقِـحُ الرُّكَبِ؛ كأَنه جعلَ كُلَّ جُزْءٍ منها رُكْبةً ثم جَمَع على هذا، والجمعُ في القِلَّة: رُكْباتٌ، ورُكَبات، ورُكُباتٌ، والكثير رُكَبٌ، وكذلك جَمْعُ كلِّ ما كان على فُعْلَةٍ، إِلا في بناتِ الياءِ فإِنهم لا يُحَرِّكونَ مَوْضِـعَ العينِ منه بالضم، وكذلك في الـمُضاعَفة. والأَرْكَبُ: العظِـيمُ الرُّكْبة، وقد رَكِبَ رَكَباً. وبعيرٌ أَرْكَبُ إِذا كانت إِحدى رُكْبَتَيْهِ أَعظمَ من الأُخرى. والرَّكَب: بياضٌ في الرُّكْبةِ. ورُكِبَ الرجلُ: شَكَا رُكْبته. ورَكَبَ الرجلُ يَرْكُبُه رَكْباً، مثالُ كَتَب يَكْتُبُ كَتْباً: ضَرَبَ رُكْبَته؛ وقيل: هو إِذا ضَرَبَه برُكْبتِه؛ وقيل: هو إِذا أَخذ بفَوْدَيْ شَعَرِه أَو بشعرِه، ثم ضَرَبَ جَبْهَتَه برُكْبتِه؛ وفي حديث الـمُغِيرة مع الصديق، رضي اللّه عنهما، ثم رَكَبْتُ أَنفه برُكْبَتِـي، هو من ذلك. وفي حديث ابن سيرين: أَما تَعْرِفُ الأَزدَ ورُكَبَها؟ اتَّقِ الأَزدَ، لا يأْخُذوكَ فيركُـبُوكَ أَي يَضربُوك برُكَبِـهِم، وكان هذا معروفاً في الأَزد. وفي الحديث: أَن الـمُهَلَّب بن أَبي صُفْرَةَ دَعا بمُعاويةَ بن أَبي عَمْرو، فجَعَلَ يَرْكُـبُه بِرِجْلِه، فقال: أَصلحَ اللّهُ الأَمِـير، أَعْفِني من أُمّ كَيْسانَ، وهي كُنْيةُ الرُّكْبة، بلغة الأَزد. ويقال للمصلِّي الذي أَثـَّر السُّجودُ في جَبْهَتِه بين عَيْنَيْه: مثلُ رُكْبةِ العَنزِ؛ ويقال لكلِّ شَيْئَيْنِ يَسْتَوِيانِ ويَتكافآنِ: هُما كَرُكْبَتَي العنزِ، وذلك أَنهما يَقَعانِ معاً إِلى الأَرض منها إِذا رَبَضَتْ. والرَّكِـيبُ: الـمَشارةُ؛ وقيل: الجَدولُ بين الدَّبْرَتَيْنِ؛ وقيل: هي ما بين الحائطينِ من الكَرْمِ والنَّخْل؛ وقيل: هي ما بين النَّهْرَين من الكرمِ، وهو الظَّهْرُ الذي بين النَّهْرَيْنِ؛ وقيل: هي الـمَزرعة. التهذيب: وقد يقال للقَراحِ الذي يُزْرَعُ فيه: رَكِـيبٌ؛ ومنه قول تأَبـَّطَ شَرّاً: فيَوْماً على أَهْلِ الـمَواشِـي، وتارةً * لأَهْلِ رَكِـيبٍ ذي ثَمِـيلٍ، وسُنْبُلِ الثَّمِـيلُ: بَقِـيَّةُ ماءٍ تَبْقَى بعد نُضُوبِ المياهِ؛ قال: وأَهل الرَّكِـيبِ هُم الـحُضَّار، والجمعُ رُكُبٌ. والرَّكَبُ، بالتحريك: العانة؛ وقيل: مَنْبِتُها؛ وقيل: هو ما انحدرَ عن البطنِ، فكان تحتَ الثُّنَّةِ، وفوقَ الفَرْجِ، كلُّ ذلك مذكَّرٌ صرَّح به اللحياني؛ وقيل الرَّكَبانِ: أَصْلا الفَخِذَيْنِ، اللذانِ عليهما لحم الفرج من الرجُل والمرأَة؛ وقيل: الرَّكَبُ ظاهرُ الفَرْج؛ وقيل: هو الفَرْج نَفْسُه؛ قال: غَمْزَكَ بالكَبْساءِ، ذاتِ الـحُوقِ، * بينَ سِماطَيْ رَكَبٍ مَحْلوقِ والجمع أَرْكابٌ وأَراكِـيبُ؛ أَنشد اللحياني: يا لَيْتَ شِعْري عَنْكِ، يا غَلابِ، * تَحمِلُ مَعْها أَحْسَنَ الأَركابِ أَصْفَرَ قد خُلِّقَ بالـمَلابِ، * كجَبْهةِ التُّركيِّ في الجِلْبابِ قال الخليل: هو للمرأَةِ خاصَّةً. وقال الفراءُ: هو للرجُلِ والمرأَة؛ وأَنشد الفراءُ: لا يُقْنِـعُ الجاريةَ الخِضابُ، * ولا الوِشَاحانِ، ولا الجِلْبابُ من دُونِ أَنْ تَلْتَقِـيَ الأَرْكابُ، * ويَقْعُدَ الأَيْرُ له لُعابُ التهذيب: ولا يقال رَكَبٌ للرجُلِ؛ وقيل: يجوز أَن يقال رَكَبٌ للرجُلِ. والرَّاكِبُ: رأْسُ الجَبلِ. والراكبُ: النخلُ الصِّغارُ تخرُج في أُصُولِ النخلِ الكِبارِ. والرُّكْبةُ: أَصلُ الصِّلِّيانةِ إِذا قُطِعَتْ ورَكُوبةٌ ورَكُوبٌ جَميعاً: ثَنِـيَّةٌ معروفة صَعْبة سَلَكَها النبـيُّ، صلى اللّه عليه وسلم؛ قال: ولكنَّ كَرّاً، في رَكُوبةَ، أَعْسَرُ وقال علقمة: فإِنَّ الـمُنَدَّى رِحْلةٌ فرَكُوبُ رِحْلةُ: هَضْبةٌ أَيضاً؛ ورواية سيبويه: رِحْلةٌ فرُكُوبُ أَي أَن تُرْحَلَ ثم تُرْكَبَ. ورَكُوبة: ثَنِـيَّةٌ بين مكة والمدينة، عند العَرْجِ، سَلَكَها النبـيُّ، صلى اللّه عليه وسلم، في مُهاجَرَتِه إِلى المدينة. وفي حديث عمر: لَبَيْتٌ برُكْبَةَ أَحبُّ إِليَّ من عَشرةِ أَبياتٍ بالشامِ؛ رُكْبة: موضعٌ بالـحِجازِ بينَ غَمْرَةَ وذاتِ عِرْقٍ. قال مالك بن أَنس: يريدُ لطُولِ الأَعْمارِ والبَقاءِ، ولشِدَّةِ الوَباءِ بالشام. ومَرْكُوبٌ: موضعٌ؛ قالت جَنُوبُ، أُختُ عَمْروٍ ذِي الكَلْبِ: أَبْلِغْ بَني كاهِلٍ عَني مُغَلْغَلَةً، * والقَوْمُ مِنْ دونِهِمْ سَعْيا فمَرْكُوبُ

Kâmûsü'l-Muhît

Fîrûzâbâdî · 15. yyTR548 harf
* ر ك ب * قال بن السكيت يقال مر بنا * راكِبٌ * إذا كان على بعير خاصة فإذا كان على فرس أو حمار قلت مر بنا فارس على حمار وقال عمارة راكب الحمار حَمَّار لا فارس و * الرَّكْبُ * أصحاب الإبل في السفر دون الدواب وهم العشرة فما فوقها و * الرُّكْبَانُ * الجماعة منهم و * الرِّكَابُ * الإبل التي يسار عليها الواحدة راحلة ولا واحدة لها من لفظها والركاب مع راكب مثل كافر وكفار و * المَرْكَبُ * واحد * مَرَاكبِ
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR14.164 harf
ركبه كسمعه ركوبا ومركبا: علاه وعلا عليه كارتكبه، وكل ما علي فقد ركب وارتكب والاسم الركبة، بالكسر، والركبة مرة واحدة والركبة ضرب من الركوب يقال: هو حسن الركبة، وركب فلان فلانا بأمر وارتكبه، وكل شيء علا شيئا فقد ركبه، ومن المجاز: ركبه الدين، وركب الهول والليل ونحوهما مثلا بذلك، وركب منه أمرا قبيحا، وكذلك، ركب الذنب أي اقترفه، كارتكبه، كله على المثل، قاله الراغب والزمخشري، وارتكاب الذنوب: إتيانها أو
Tamamını oku

Lane's Lexicon

Edward W. Lane · 19. yyTR yok27.405 harf
رَكِبَهُ 1 رَكِبَهُ ذ , (S, * A, K,) and رَكِبَ عَلَيْهِ, (A,) aor. رَكَبَ , (A, K,) inf. n. رُكُوبٌ (S, A, K) and مَرْكَبٌ; (A, K;) and ↓ ارتكبهُ; (K;) I. q. عَلَاهُ (A, K, TA) and عَلَا عَلَيْهِ [explained by what follows]. (TA.) You say, رَكِبْتُ الدَّابَّةَ, (Msb,) or الفَرَسَ, (Mgh,) and رَكِبْتُ عَلَيْهَا, [or عَلَيْهِ,] inf. n. رُكُوبٌ and مَرْكَبٌ [as above, meaning I rode, or rode upon,
Tamamını oku

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR2.301 harf
رَكَبَ رَكَبَ U ( n. ac. رَكْب 1 ), a. Hit, struck on or with the knee. _ast; رَكِبَ رَكِبَ A ( n. ac. مَرْكَب 17 , رُكُوْب 27 ), a. Mounted, rode upon; traveled, journeyed on, in; embarked upon, voyaged, sailed ( in a ship ); ventured upon, braved ( danger ). b. Followed ( his own inclinations ). c. Committed ( sin ). d. ( n. ac. رَكَب 4 ), Was large-kneed. رَكَّبَ رَكَّبَ II , a.
Tamamını oku

Kitâbullâh

Kur'an kullanımından türetilmişTR47.701 harf
ركب رَكِبَ - يَرْكَبُ - رَكْب - رِكَاب - رَكُوْب - رَاكِب - رَاكِبُون - رُكْبَانَاً - رَكَّبَ - يُرَكِّبُ - تَرَاكَبَ - يَتَراكََبُ - مُتَرَاكِب رَكِبَ - يَرْكَبُ + كائن أو شيء أو أمر+ شيئاً: يتوضع ويستقر فوقه ويُحْمَلُ عليه فيسير وينتقل به ومعه: يعلوه ويتوضع ويستقر فوقه، فيلزمه ويتحرك بحركته منتقلاَ من مكان لآخر مستخدماً إياه لحمله
Tamamını oku

Sîgalar(15)

Mücavir kökler82 mücavir (115 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. خيل

    2 ortak ayet · Heyl (hı) : At demektir

  2. بغل

    1 ortak ayet · Katır demektir

  3. قنو

    1 ortak ayet · Hurma salkımı demektir

  4. ينع

    1 ortak ayet · Ve onun olgunlaşması

  5. فلك

    2 ortak ayet · Fülk (kef), İğ topacı demektir

  6. وجف

    1 ortak ayet · Vacife, koşan at demektir

  7. خرق

    1 ortak ayet · Hırka elbiselik kumaş demektir

  8. رمن

    1 ortak ayet · Nar meyvesi veya ağacı demektir

  9. سفن

    1 ortak ayet · Gemi

  10. طبق

    1 ortak ayet · Üst üste giyilen elbisenin her birdir

  11. قصو

    1 ortak ayet · Daha uzak

  12. جري

    2 ortak ayet · Cariye yelkenli sandal demektir

Geçtiği ayetler(15)

  1. وَقَالَ ارْكَبُوا فِيهَا بِسْمِ اللَّهِ مَجْرَاهَا وَمُرْسَاهَا إِنَّ رَبِّي لَغَفُورٌ رَحِيمٌ

    BininNuh dedi ki: Ona binin, onun akıp gitmesi de durması da Allah’ın adıyladır. Rabbım muhakkak Gafur ve Rahim’dir.

Sîga sayfası: لَتَرْكَبُنَّ

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökركب
YapıÜçlü
Özel DurumBelirgin fark tespit edilmedi
Bağlamsal Yakın Köklerحمل, سوى, مطو
Zıt Kökرجل
Çekirdek Özet 1Bir şeyin başka bir şeyin üstüne çıkması, yerleşmesi ve onun tarafından taşınması
Çekirdek Özet 2İnsanın hayvan veya gemi gibi vasıtalarla yol alması, organların terkip edilmesi ve merhaleleri aşması
Çekirdek Özet 3Vasıtalanma, katmanlaşma, taşıyan-taşınan ilişkisi ve varlıksal terkip
Kritik Hata RiskiKökü yalnızca sıradan bir hayvana binme eylemine indirgeyip Kur'an'daki ontolojik terkip ve varoluşsal aşama katetme boyutlarını gözden kaçırmak

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
ركBir yere basma, ağırlık koyma, çökme veya sabitlenme hareketi; nitekim ركد suyun durulup çökmesini, ركز bir şeyi yere saplayıp dikmeyi, ركس ters çevirip baş aşağı etmeyi, ركض ayağı yere vurarak koşturmayı, ركع bedeni öne eğip ağırlığı dizlere vermeyi, ركم şeyleri üst üste yığmayı ve ركن bir tarafa dayanıp güç almayı ifade ederبTemel baskı ve dayanma hareketine temas, birleşme ve yerleşme boyutu eklenerek bir nesnenin diğerinin üstüne çıkıp kenetlenmesi ve onunla birlikte hareket etmesi anlamı pekişmiştir

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
رinsan başı; baş, ilk, üstYukarıda olma, öne geçme, üst konuma yükselme hareketi
كavuç içi; kavrama, eğme, kaplamaDayanak noktasını kavrama, sarma ve tutunma eylemi
بev, çadır; iç, barınma, içinde olmaBir mekanın veya zeminin içine girme, yerleşme ve temas kurma
ركبÜst konuma geçip kavrayarak bir zemine yerleşme; vasıtaya binip onun taşıyıcılığına dahil olma ve parçaların birbiri üzerine oturarak terkip oluşturması

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamBir cismin diğerinin üstüne binip yerleşmesi; devenin veya atın sırtına çıkma; devenin yere çökerken katlanan ön diz mafsalı ile insanın diz kapağı (ركبة); hörgüçte üst üste binen yağ katmanları
Cahiliye şiiri kullanımıCahiliye şairlerinin kasidelerinde çöl seferlerine çıkan binek develeri (ركاب) ve binekli süvari kafileleri (ركب) bağlamında, devenin sırtına semer vurup binme ve mesafeleri katetme anlamında sıkça yer alır
Erken Arapça kullanımİnsanın bir vasıtaya oturması yanında; borcun, korkunun veya gecenin kişiyi bütünüyle sarmalaması hakkında mecazen "onu borç bindi" (رَكِبَهُ الدَّيْنُ) ve "geceye/korkuya bindi" (رَكِبَ الـهَوْلَ) şeklinde kullanılmıştır

Kaynak Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab.

Sami etimolojik katman

Sami dilleri ailesinde ركب kökü fonetik ve semantik sürekliliği son derece berrak bir ortak mirastır. İbranicede r-k-b (רָכַב - rakhav) kökü doğrudan ata, eşeğe veya savaş arabasına binmek; mecazen Tanrı'nın bulutları ve gökleri binek edinip intikal etmesi anlamlarını taşır; nitekim ilahi taht arabasını ifade eden merkavah (מֶרְכָּבָה) kelimesi bu köktendir. Süryanicede r-k-b (ܪܟܒ - rkab) formu binmek, üstüne çıkmak, birleştirmek ve terkip etmek fiillerini karşılar. Akadcada ise rakābu(m) eylemi hem binek veya arabaya binmeyi, hem bir tekneye binip su üstünde yol almayı, hem de canlıların çiftleşmesi sırasında üstte bulunmayı ifade eder. Bu etimolojik katman, kökün ilksel çekirdeğinde "bir varlığın veya aracın üstüne çıkarak onun hareket kabiliyetiyle taşınması ve iki unsurun üst üste gelerek fonksiyonel bir bütün (terkip) oluşturması" fikrinin yattığını belgeler.

Güven Kesin

Kaynak Brown-Driver-Briggs, HALOT, Payne Smith, David Cohen Dictionnaire des racines sémitiques.

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönBir şeyin diğerinin üstüne çıkması, binmesi ve kenetlenmesiTemel hareket üste çıkıp taşınmadır; diz mafsalı (ركبة) bedenin bükülüp üst üste bindiği yer olduğu gibi, parçaların birleştirilmesi (تركيب) de üst üste geçme ilişkisinden türerKesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiİbranice רכב (rakhav), Süryanice ܪܟܒ (rkab), Akadca rakābuProto-Sami r-k-b kökünden düzenli ses ve anlam denkliğiyle intikal etmiştir; vasıtaya binme, araba sürme ve bir araya gelme anlamları ortaktırKesin
Daha geniş dilsel ilişkiVeri bulunamadıBelirgin ve kanıtlanmış bir Afro-Asyatik dışı soydaşlık tespit edilmediVeri bulunamadı

Kaynak Brown-Driver-Briggs, HALOT, David Cohen.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
ركبAnlamlıÜste çıkmak, binmek, terkip etmekBir taşıyıcının üstüne yerleşip onunla hareket etmek veya unsurları birleştirmekHedef kök; Kur'an'da geçer
ربكAnlamlıKarıştırmak, birbirine katmakHamur, yağ ve hurmayı birbirine katıp yoğurmak; işleri karmaşıklaştırmakKur'an'da geçmez; unsurların fiziksel olarak birbirine girmesi
كربAnlamlıKeder, ruhu sıkan ağırlık, yaklaşmakİnsanın içine çöken, göğsüne binen ağır keder ve darlıkKur'an'da geçer; ağırlığın nefse baskı yapması boyutu
كبرAnlamlıBüyümek, yücelmek, yaşlanmakHacim, yaş, mevki veya itibar bakımından üstün ve baskın olmakKur'an'da geçer; üstünlük ve ağırlık yönüyle ortak çağrışım
بركAnlamlıDiz çökmek, sabit kalmak, bereketDevenin göğsü üzerine yere çökmesi, suyun birikmesi, hayrın yerleşmesiKur'an'da geçer; dizin (ركبة) yere konup durması ile zıt/tamamlayıcı yön
بكرAnlamlıErken davranmak, ilk olmakSabahın erken vaktinde yola çıkmak; ilk doğan çocuk veya ürünKur'an'da geçer; hareketin başlangıç ve öncelik aşaması

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
ركبMerkezTaşınma, vasıtaya binme, terkip edilmeBir vasıtanın üstüne çıkıp onun hareketine tabi olma ve yapının kurulmasıTaşınan öznenin vasıtayla birleşip intikal etmesi
حملKomşuTaşıma, yüklenmeحمل eyleminde taşıyıcı öznenin sırtlandığı ağırlık ve sorumluluk esasken, ركب eyleminde taşınanın vasıta üstüne yerleşmesi esastırYükü omuzlama ve kaldırma hali
سوىKomşuİstikrar bulma, yerleşmeسوى veya istiva bir yüzeyde dengeye ve sükûna ermeyi vurgular; ركب ise hareketli bir intikal sürecine dahil olmayı belirtirYüzeyde dengelenip karara erme
مطوKomşuHayvan sırtına binmeGenellikle hayvanın sırtını (matn) binek edinmeyi ifade eder; ركب hem hayvana hem gemiye hem de soyut durumlara şamildirDoğrudan hayvanın sırtına binme
رجلZıtYaya yürüme, bineksiz olmaBir vasıtaya binmeksizin kendi ayakları üzerinde hareket etme hali; nitekim Bakara 2:239 ayetinde zıtlığı sabittirBineği terk edip yaya gitme

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaركبBinmek, üstüne çıkmak, terkip edilmekHem canlı veya cansız bir vasıtaya binmeyi hem de unsurların bir araya getirilip inşa edilmesini kapsarKesin
Latinceequitare, ascendere, componereAta binmek, yukarı çıkmak, birleştirmekEquitare yalnızca hayvana binmeyi, ascendere üste çıkışı, componere ise terkip etmeyi karşılar; tek bir Latince fiil tüm alanı kuşatamazGüçlü
İngilizceto ride, to mount, to embark, to assembleBinmek, tırmanmak, gemiye binmek, terkip etmekRide vasıta veya hayvanla yol almayı, mount binmeyi, embark gemiye girmeyi, assemble terkip etmeyi karşılar; anlam alanı bölünerek aktarılırGüçlü
Almancareiten, einsteigen, zusammensetzenAta binmek, araca binmek, parçaları birleştirmekReiten binek hayvanına, einsteigen vasıtaya binmeye mahsustur; terkip boyutu ise zusammensetzen ile verilirGüçlü
Fransızcamonter, chevaucher, s'embarquer, assemblerBinmek, ata binmek, gemiye binmek, birleştirmekMonter üste çıkmayı, chevaucher hayvana binmeyi, embarquer deniz vasıtasına binmeyi, assembler terkip oluşturmayı karşılarGüçlü

Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Littré.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
ارْكَبُوا / رَكِبَا / رَكِبُواDeniz vasıtasına (gemiye) binmekTehlike anında veya ilahi sevk ile gemiye binip denizde yol alma bağlamı; Hûd 11:41, Kehf 18:71, Ankebût 29:65
تَرْكَبُونَ / لِتَرْكَبُوهَا / رَكُوبُهُمْBinek hayvanlarına binmekİnsanın hizmetine verilen en'âm ve at, katır gibi hayvanların nimet olarak kullanımı bağlamı; Nahl 16:8, Yâsîn 36:72, Mü'min 40:79, Zuhruf 43:12
رُكْبَانًا / رِكَابٍBinekli süvariler, binekli kafileSavaş, güvenlik zaafı ve fey mallarının paylaşımı bağlamı; Bakara 2:239, Haşr 59:6
رَكَّبَكَİnsanı dengeli bir biçimde terkip etmek, inşa etmekYaratılışta organların, uzuvların ve suretin birbiriyle uyumlu terkibi bağlamı; İnfitâr 82:8
مُتَرَاكِبًاÜst üste binmiş, katmanlaşmış tanelerBitkilerin ve başakların nizamı, tanelerin üst üste dizilmesi bağlamı; En'âm 6:99
لَتَرْكَبُنَّHalden hale geçmek, aşama aşama merhale katetmekAhiret yolculuğunda ve varoluş sürecinde tabakaları aşma bağlamı; İnşikâk 84:19

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
KelamYaratılış terkibi ve ahiret halleriİnsanın beden ve ruh parçalarının bir araya getirilerek yaratılması (تركيب) ile İnşikâk 84:19 ayetindeki tabaka tabaka hallerin katedilmesi tartışılırBasit unsurların birleşmesi ve insanın varoluşsal merhaleleri aşması
FıkıhKorku namazı ve fey mallarıTehlike anında binek sırtında ima ile namaz kılma (رُكْبَانًا) cevazı ile üzerine at ve deve sürülmeden (رِكَابٍ) zahmetsizce elde edilen fey mallarının dağıtımıVasıtanın ibadet biçimine ve ganimet hukukuna getirdiği hükümler
TefsirGemiye biniş ve yaratılış ayetleriNuh'un gemisine binerken besmele çekilmesi, denizde fırtına kopunca vasıtaya binenlerin ihlasla dua etmesi ve başaktaki tanelerin üst üste dizilişi tefsir edilirİnsanın acziyeti, ilahi nimete şükür ve tabiatın nizamındaki terkip
HadisBinek adabı ve süvari hükümleriVasıtaya binerken yapılan hamd ve istirca duaları, sefere çıkış düzeni ve fitnelerin üst üste binip sarmalaması tasvirleri yer alırGünlük hayatta vasıtayı meşru ve bilinçli kullanma disiplini

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
Diniİbadet, tevekkül ve intikalKurtuluş gemisi ve manevi terakkiKulun kendi gücüne değil Allah'ın hazırladığı vasıtalara sığınmasıVarlık denizinde ilahi emre uyup necat vasıtasına binmek ve ilahi terkibe şükretmekKesin
İlmiFiziksel ve biyolojik nizamSentez, kompozisyon ve terkipBasit bileşenlerin organize bir bütün oluşturmasıHücrelerin, dokuların ve bitki başaklarının üst üste kenetlenerek işlevsel bir sistem kurmasıGüçlü
SiyasiSeferberlik ve lojistikAskeri hareketlilik ve süvari gücüİdari otoritenin uzak sınırlara intikali ve caydırıcılıkDevletin binekler, filolar ve vasıtalar yoluyla coğrafyayı denetlemesi ve fey/ganimet dengesiGüçlü
İktisadiTicaret ve nakliyeLojistik ağ ve katma değer zinciriMalların ve insanların pazarlara taşınmasıKarayolu ve denizyolu kervanlarıyla üretimin tüketim merkezlerine ulaştırılmasıGüçlü

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerFonksiyon bileşkesi ve kimyasal bileşikMatematikte (g∘f)(x) şeklinde bir fonksiyonun diğerinin çıktısı üzerine oturması ve kimyada elementlerin terkip oluşturarak yeni bir madde meydana getirmesi kökün soyut hareketini tam yansıtırKesin
Beşeri bilimlerSosyal tabakalaşma ve vasıtalanmaBireyin veya topluluğun bir kurumun, statünün ya da ideolojinin üstüne binerek (onu taşıyıcı vasıta kılarak) sınıf değiştirmesi ve tarihsel merhaleleri aşmasıGüçlü

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiKökü yalnızca bir ata, deveye veya otomobile binip gitmekten ibaret dar bir fiziksel eyleme indirgemek
Kur'an içi daha geniş anlamKök hem bir taşıyıcı vasıtaya teslim olup yol almayı, hem tohumların ve organların üst üste binerek terkip teşkil etmesini, hem de insanın ölümden dirilişe kadar halden hale geçerek nihai hedefe taşınmasını kapsar
Yanlış anlamanın doğuracağı hataİnşikâk suresindeki "tabakadan tabakaya binme" uyarısını sıradan bir dünya yolculuğu sanmak, biyolojik terkipteki hikmeti kaçırmak ve insanın vasıtalarla kurduğu ontolojik ilişkiyi salt araçsal teknik boyuta indirgemek

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?İnsanın varlık sahasında mutlak bağımsız bir özne olmadığını; bedeninden bindiği gemiye, binek hayvanından ahiret merhalelerine kadar daima ilahi nizamın bir taşıyıcısı üzerinde yol alan bir yolcu olduğunu idrak ettirir
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Nuh'un gemisine binişi tasvir eden kıssalarda, en'âmın insana musahhar kılınışını anlatan şükür ayetlerinde, insanın yaratılış terkibini bildiren hitaplarda ve kıyamet merhalelerini haber veren ayetlerde belirleyicidir
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?İnsanın kendi kendine hareket edip yetebileceği zannını yıkar; teknolojik ya da tabii vasıtaların arkasındaki ilahi teshiri fark ettirir ve varlığın katmanlı, birleşik (mürekkep) yapısını görünür kılar

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamBir nesnenin diğerinin üstüne çıkıp oturması, hayvana veya gemiye binme, kemiklerin diz ekleminde kenetlenmesi ve başaktaki tanelerin üst üste dizilmesi.
  • Soyut anlamBir taşıyıcının hükmüne ve seyrine girme, aşama aşama katmanlaşma, unsurların bir araya gelerek terkip oluşturması ve haller arası geçiş.
  • Sistematik karşılıkAlt taşıyıcı zemin ile üstteki unsur arasındaki bağımlı hareket ve fonksiyonel terkip ilişkisi.
  • LaTeX modeliSt+1=T(St)∘C(x)
  • LaTeX açıklamasıFormülde x taşınan veya terkip edilen nesneyi, C bu nesnenin bir taşıyıcı zeminle kurduğu temas ve kenetlenme (terkip) operatörünü, St sistemin mevcut hal veya tabakasını, T taşıyıcı vasıtanın sağladığı intikal dönüşümünü, St+1 ise ulaşılan yeni hal veya aşamayı sembolize eder. Model, varlığın bir taşıyıcı vasıtaya binerek halden hale intikal edişini ve parçaların üst üste kenetlenerek üst bir boyuta taşınmasını matematiksel olarak ifade eder.
Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: ر