زبر

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: ز-ب-ر8 sîga, 52 mücavir kök, 11 ayet, 10 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.قطرإسماعيلزَبُورًاأيوبزُبُرًازُبَرَزبرداودبينالزُّبُرِسحقصدفزُبُرِسبط

KökSîga 8Ayet 11Sure 10Mücavir 52

▶ Ağı aç (3B)

زبر

ز - ب - ر

KÖK
  • 11 geçiş
  • 11 ayet
  • 8 sîga
  • 13 sözlük

“Zebra”, derisi çizgili yaban eşeğidir. Sonra kuyu etrafını taşla örmeye de “zebr” denmiştir. Tablet anlamına da gelir.devamı ›

Notlarım

Sözlükler(13)

★ Akevler SözlüğüTürkçe

“Zebra”, derisi çizgili yaban eşeğidir. Sonra kuyu etrafını taşla örmeye de “zebr” denmiştir. Tablet anlamına da gelir.

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR2.045 harf
باب الزاي والراء والباء معهما ز ر ب، ز ب ر، ر ز ب، ب ز ر، ب ر ز مستعملات زرب: الزَّرْب والزّريبة: موضع الغنم. والزَّرْبةُ: قُتْرةُ الرّامي. والزَّرابيّ، وواحداتها: زُرْبِيّة: من القُطوع الحِيريّة وما كان على صنيعتها. زبر: الزَّبْرُ: طيٌّ البِئْر، تقول: زَبَرْتها، أي: طَوَيْتها. الزَّبُور: الكِتابُ. والزّبور: اسم الكتاب الذي أنزل على داود. والزُّبْرةُ من الكاهل: الهَنَةُ النّاتئة من الأسد، وهو
Tamamını oku

es-Sıhâh

Cevherî · 10. yyTR1.317 harf
الزُبْرَةُ: القِطْعة من الحديد، والجمع زُبَرٌ. قال الله تعالى: "آتُوني زُبَرَ الحَديدِ"، وزُبُرٌ أيضاً، قال تعالى: "فَتَقَطَّعوا أَمْرَهُمْ بَيْتَهُمْ زُبُراً" أي قِطَعاً. والزُبْرَةُ أيضاً: موضع الكَاهِل. يقال: رَجل أَزْبَر، أي عظيم الزُبْرَةِ. ومنه زُبْرَةُ الأسد. يقال: أَسَدٌ مَزْبَرَانيٌّ، أي ضَخْمُ الزُبْرَةِ. والزُبْرَةُ: كَوْكَبانِ نَيِّرانِ، وهما كاهلا الأسد، يَنزِلُهُما القَمَرُ.
Tamamını oku

Tehzîbu'l-Luğa

Ezherî · 10. yyTR9.128 harf
ز ر ب زرب ، زبر ، برز ، ربز ، بزر ، رزب : مستعملات . بزر : قال الليث : البَزْر : كلُّ حَب يُنثَر للنَّبات ، تقول : بزَرْتُه وبَذَرتُه . أبو عبيد عن الأمويّ : بَزرْتهُ بالعَصَا بَزْراً : إذا ضَربتَه بها . ابن نجدة عن أبي زيد : يقال للعَصَا : البَيْزارةُ والقَصيدةُ . وقال اللّيث : المبْزَرُ : مِثلُ خَشَبة القَصّارِين تُبزَر به الثّياب في الماء . قال : والبَيْزارُ : الّذي يَحمِل البازيّ . قلتُ :
Maddenin bağlantısı

ز ر ب زرب ، زبر ، برز ، ربز ، بزر ، رزب : مستعملات . بزر : قال الليث : البَزْر : كلُّ حَب يُنثَر للنَّبات ، تقول : بزَرْتُه وبَذَرتُه . أبو عبيد عن الأمويّ : بَزرْتهُ بالعَصَا بَزْراً : إذا ضَربتَه بها . ابن نجدة عن أبي زيد : يقال للعَصَا : البَيْزارةُ والقَصيدةُ . وقال اللّيث : المبْزَرُ : مِثلُ خَشَبة القَصّارِين تُبزَر به الثّياب في الماء . قال : والبَيْزارُ : الّذي يَحمِل البازيّ . قلتُ : وغيرُه يقول : البازِيار ، وكلاهُمَا دخيل . والبُزُور : الحُبُوب الّتي فيها صِغَر ، مثل حُبُوب البَقْل وما أَشبَهها . ثعلب عن ابن الأعرابيّ : المبْزورُ : الرجلُ الكثيرُ الوَلَدِ ، يقال : ما أكثَر بَزْرَه ، أي : وَلَده . وعزَّةٌ بَزَرَى : ذاتُ عَدَد كثير وأنشدَ : أَبَتْ لي عِزّةٌ بَزَرَى بزوخ إذا ما رامَها عِزٌّ يَدُوخُ قال : بَزَرَى عددٌ كثير ، وأَنشَد : قد لَقِيَتْ سِدْرَةُ جَمْعاً ذَا لُهًى وعَدَداً فَخْماً وعِزّاً بَزَرَى قال : والبَزَرى لَقب لبني أبي بكر بن كلاب ، وتبزَّر الرجلُ : إذا انتمى إليهم . وقال القَتّال الكِلابيّ : إذا ما تَجَعْفَرتُمْ علينا فإنّنا بَنُو البَزَرَى من عِزّةٍ تَتَبزّرُ قال : والبَزْراء : المرأةُ الكثيرةُ الوَلَد . والزَّبْراءُ : الصُّلْبة على السَّير . والبَزْر : المُخاط . والبَزْرُ : الأَوْلاد . زبر : قال الليث : الزَّبْر : طيُّ البِئْر ، تقول : زَبَرْتُها ، أي : طَوَيتُها . أبو عُبيد عن الأصمعيّ : إذا لم يكن للرجل رأيٌ قيل : ما لَه زَبْر وجُولٌ . ثعلب عن ابن الأعرابي : الزَّبْرُ : الصَّبْر ، يقال : ما لَه صَبْرٌ ولا زَبْر . وأخبَرَني المُنذِريّ عن أبي الهَيْثَم يقال للرجل الّذي لا عَقَل له ولا رَأْي له زَبْرَ وجُول ولا زبْرَ له ولا جُول . قال : وأصلُ الزَّبْر طَيُّ البئر إذا طُوِيت تماسكتْ واستَحكمتْ . قال : والزَّبْر : الزَّجْر ، لأنّ من زَبَرْتَه عن الغَيّ فقد أحكَمْتَه ، كزَبْر البِئْر بالطَّي . قال : وأخبَرَني الحَرّاني عن ابن السكّيت قال أبو عبيدة : زَبَرْتُ الكتابَ وذَبَرْتُه : إذا كتَبْتَه . قال : وقال الأصمعي : زَبَرْتُ الكتابَ : كتبتُه ، وذَبَرْتُه : قَرأْتُه . وقال أعرابيّ : إني لأعرِف تَزْبِرَتي ، أي : كتابتي . وقال اللّيث : الزَّبُور : الكتاب ، وكلُّ كتابِ زَبُور ، وقال الله جَلَّ وعزّ : ( وَلَقَدْ كَتَبْنَا فِى الزَّبُورِ مِن بَعْدِ الذِّكْرِ ) ( الأنبياء : 105 ) . ورُوِي عن أبي هُرَيرة أنّه قال : الزَّبور : ما أُنزِل على داود ) مِن بَعْدِ الذِّكْرِ ( من بَعْدَ التوراة . وقرأ سَعِيد بنُ جُبَير : ( ولقد كتبنا في الزُّبور ) بضم الزاي . وقال : الزُبُور : التّوراة والإنجيل والقرآن . قال : والذِّكر : الّذي في السماء . وقيل : الزَّبور فَعولٌ بمعنى مفعول ، كأنه زُبِر ، أي : كُتِب . وقال ابن كناسة : من كواكب الأسَد : الخراتانِ ، وهما كوكبان بينهما قَدْرُ سَوْط ، وهما كتفا الأسد ، وهما زُبْرةُ الأسد ، وهي كلُّها يمانية ، وأصلُ الزُّبرة : الشَّعر الذي بين كتفَي الأسد . وقال الليث : الزُّبْرةُ : شعْرٌ مجتمعٌ على موضع الكاهل من الأسد ، وفي مِرْفَقَيْهِ ، وكلُّ شعر يكون كذلك مجتمعاً فهو زُبْره . قال : وزُبْرَة الحديد : قطعةٌ ضخمةٌ منه . وقال الفرّاء في قوله : ( فَتَقَطَّعُو ( صلى الله عليه وسلم ) 1764 اْ أَمْرَهُمْ بَيْنَهُمْ زُبُراً ) ( المؤمنون : 53 ) ، من قرأ بفتح الباء أراد قِطعاً ، مثل قوله : ( ءَاتُونِى زُبَرَ الْحَدِيدِ ) ( الكهف : 96 ) . قال : والمعنى في زُبُر وزُبَر واحد ، والله أعلم . وقال الزّجّاج : ومن قرأ زُبُراً أراد كُتُباً ، جمع زبور ومن قرأ زُبَراً ، أراد قِطَعاً ، جمع زُبْرة ، وإنما أراد تفرَّقوا في دينهم . وقال الليث : الأزْبَرُ : الضخمُ زُبْرة الكاهل ، والأنثى زَبْرَاء ، وكان للأحنف خادمٌ تسمَّى زَبْرَاء ، فكانت إذا غضِبتْ قال الأحنف : هاجتْ زَبْرَاء ، فذهبَتْ مثلاً حتى قيل لكل من هاج غضبُه : هاجت زَبْرَاؤُه . وقال ابن السكيت : هو زِئْبِر الثَّوب . وقد قيل : زِئْبُرُ بضم الباء ، ولا يقال زِئْبَر وقد زأْبَرَ الثّوبُ فهو مُزَأْبَر . وقال الليث : الزِّئبُرُ بضم الباء زِئْبرْ الخزِّ والقَطيفة والثوب ونحوه ؛ ومنه اشتُق ازبِئْرَار الهِرِّ : إذا وفَى شَعرُه وكَثُرْ ، وقال المرَّار : فهْوَ وَرْدُ اللّون في ازْبِئْرَارِه وكُمَيْتُ اللَّوْنِ ما لم يَزْبَئِرّ أبو زيد : ازبأَرَّ الوبَر والنبات : إذا نَبَتَ . أبو عبيد عن أبي عمرو : الزِّبِرُّ من الرجال : الشديد . وقال أبو محمد الفَقْعَسِيّ : أكون ثَمّ أسداً زِبِرّا وزُبْرة الأسَد : منزلٌ من منازل القَمر ، وقد مَرَّ تفسيره . سَلمة عن الفرّاء : الزَّبير : الدّاهية . والزّبير : الحمأَة . وأَنشد : تُلاقي من آلِ الزُّبيْرِ الزَّبِيرَا وقال ابن الأعرابيّ : ازْبَرَّ الرجلُ : إذا عَظمَ جسمُه ، وازْبَر : إذا شَجُع . أبو عُبَيد عن أبي زيد : أَخذ الشيء بزَغْبَرِه : إذا أخذه كله ، فلم يدعْ منه شيئاً ، وكذلك أخذَه بزَوْبَرِه وبزأبره . وقال ابن حبيب : الزَّوْبر : الداهية في قول الفَرَزْدَق : إذا قال غاوٍ من مَعَدَ قصيدةً بها جَرَبٌ قامت عليَّ بَزَوْبَرَا أي : قامت عليَّ بداهيَة . وقال غيره : معناه : أَنها تُنسَب إليَّ كلُّها ولم أَقُلْها . ربز : روَى شَمر في كتابه حديثاً لعبد الله بن بُسْر أنه قال : جاءَ رسولُ الله ( صلى الله عليه وسلم ) إلى داري فوضعْنا له قطيفةً رَبيزَةً . قال شمر : حدثني أبو محمد عن المظفّر أنه قال : كَبْشٌ ربيز ، أي : ضخم ، وقد رَبُزَ كَبْشُكَ ربازةً ، أي : ضَخْم . وقد أَرْبَزْته أنا إرْبازاً . قال شمر : وقال أبو عَدْنان : الرَّبيز : الرجلُ الظريف الكيس . وقال أبو زيد : الرَّبيز والزَّميز من الرجال : العاقل الثّخين . وقد رَبُزَ ربازَة ، ورَمُز رمازةً بمعنى واحد . وقال غيره : فلانٌ رَبيز ورَمِيز : إذا كان كثيراً في فنِّه ، وهو مُرْتَبزٌ ومُرْتمز . زرب رزب : أبو عُبَيد عن الكسائي : الزُّرِيبةُ : حظيرةٌ من خَشب تُعمل للغنم ، يقال منه : زَرَبْتُها أَزْرُبُها زَرْباً . قال : وقال أبو عمرو : الزَّرْبُ : المَدْخَل ، ومنه زَرْبُ الغَنَم . وقال غيره : انْزَرَب في الزَّرْب انْزِراباً : إذا دَخَل فيه . وقال ابن الأعرابي : الزِّرْب : مَسِيل الماء . والزَّرْبُ : الحَظِيرة . قال : وزَرِب الماءُ وسَرِب : إذا سالَ . وقال ابن السَكّيت : زَرِيبةُ السَّبع : موضعهُ الّذي يَكتنُّ فيه . وقال الليْث : الزَّرِبُ : موضعُ الغَنَم ، يسمَّى زَرْباً وزَرِيبة . قال : والزَّرْبُ : قُتْرة الرّامي ، قال رُؤبةُ : في الزَّرْب لو يَمضَغُ شَرْباً ما بَصَقْ وقال الزّجّاج في قوله جلّ وعزّ : ( مَصْفُوفَةٌ وَزَرَابِيُّ مَبْثُوثَةٌ ) ( الغاشية : 16 ) ، الزَّرابيّ : البُسُطُ واحدتُها زَرْبِيَّة . وقال الفرّاء : هي الطَّنافِس لها خَمْل رَقيق . وأخبَرَني ابن رزين عن محمّد بنِ عمرو عَن الشاه المؤرّج أنه قال في قول الله جلّ وعزّ : ( مَصْفُوفَةٌ وَزَرَابِيُّ مَبْثُوثَةٌ ( قال : زَرابيّ النَّبت إذا اصفَرَّ واحمَرَّ وفيه خُضْرة وقد ازْرَبَّ ، فلمّا رأَوا الألْوان في البُسُط والفُرُش والقُطُف شَبَّهوها بزَرابيِّ النَّبْت ، وكذلك العَبْقَرِيّ من الثِّياب والفُرُش . وعن أبي هريرة رضي الله عنه أنه قال : ويل للعرب من شر اقترب . ويل للزَّرْبيّة . قيل : وما الزربيّة ؟ قال : الذين يدخلون على الأمراء ، فإذا قالوا شراً أو قالوا شيئاً قالوا صَدَقَ . ثعلب عن ابن الأعرابي : الزِّرْيابُ : الذَّهب . والزِّريابُ : الأصفَر من كل شيء . قال : ويقال للمِيزابِ : المِزْرابُ والمِرْزابُ . وقال اللّيث : المِرْزابُ لغة المِيزابُ . وقال ابن السكّيت : هو المِيزَابُ ، وجمعُه المَآزِيب ولا يقال المِزْرَاب ونحو ذلك قال الفرّاء وأبو حاتم . وقال اللّيث : المِرْزَابَة : شِبه عُصَيَّةٍ من حَديد ، والإرْزَبَّة لغةٌ فيها إذا قالوها بالميم خفّفوا الباء ، وأَنشَدَ : ضَرْبك بالمِرْزَبَة العُودَ النَّخِرْ قلتُ : ونحو ذلك رَوى أبو عبيد عن الفرّاء . وكذلك قال ابنُ السكّيت مثله في المرزبة والإرزبة . أبو عبيد عن الأصمعيّ : رجلٌ أرْزَبٌّ : إذا كان قصيراً غليظاً . أبو العبّاس عن ابن الأعرابي : رجلٌ أرْزَبٌّ : كبير ، ورجلٌ قِرْشَبٌّ : سَيّءُ الحال . وقال أيضاً : الإرْزَبُّ : العظيمُ الجِسم الأحمقُ ، وأَنشَد الأصمعيّ : كَزُّ المُحَيَّا أُنَّحٌ أرْزَبُّ برز : في حديث أمّ مَعبد الخُزاعية : أنها كانت امرأة برزة تَختبىء بفناء قُبتها . قال أبو عُبيد : البَرْزَةُ من النِّساء : الجليلةُ التي تظهَر للناس ويجلس إليها القومُ . وأخبرَني المنذريُّ عن أبي العباس عن ابن الأعرابي قال : قال الزُّبَيْرِيّ : البرزةُ من النساء التي ليستْ بالمُتزايلة ولا المُحْزَمِّقة . قال : والمتزايلة : التي تُزايلك بوجهها تستُره عنك وتنكَبُّ إلى الأرض . قال : والمحْزَمِّقة : التي لا تتكلم إذا كُلِّمت . الليث : رجلٌ بَرْز طاهرُ الْخُلُق عفيف . وامرأةٌ برْزة : موثوقٌ برأيها وعفافِها ، وقال العجاج : بَرْزٌ وذُو العفافة البَرْزِيُّ ويقال : برزٌ ، أي : هو منكشف الشأن ظاهره . قال : والبَرازُ : المكانُ الفضاء من الأرض البعيدُ الواسع ، وإذا خرج الإنسانُ إلى ذلك الموضع قيل : قد برَز . وإذا تسابقت الخيلُ قيل لسابقها : قد برَّز عليها ، وإذا قيل مخفَّف فمعناه ظهرَ بعدَ الخفاء ، وإنما قيل في التَغوُّط : تَبرَّز فلانٌ كنايةً أي خرج إلى بَرازٍ من الأرض . والمبارزة : الحرب . والبِرازُ : أُخذ من هذا ، تبارزَ القِرْنان . ثعلب عن ابن الأعرابيّ : أبرز الرجلُ : إذا عزم على السَّفر . وبرزَ : إذ ظهر بعد خموله . وبرز : إذا خرج إلى البِراز وهو الغائط . وقال في قول الله تعالى : ( وَتَرَى الاَرْضَ بَارِزَةً ) ( الكهف : 47 ) ، أي : ظاهرة بلا جبل ولا تلّ ولا رمل . أبو عبيد عن أبي عمرو : المبْرُوز من أبرَزْت ، قال لبيد : أو مُذْهَبٌ جَدَدٌ على ألواحه الناطقُ المَبروزُ والمختومُ وقال ابن هانىء : أبرزتُ الكتابَ : أخرجته ، فهو مَبْروز . وقد أعطَوْه كتاباً مَبْروزاً ، وهو المنْشور ، وقد برزته برزاً . وقال الفرّاء : إنّما أجازوا المَبْرُوزَ وهو من أَبرَزْت لأن يَبرُز لفظه واحد من الفعلين . وقال أبو حاتم في بيت لَبيد إنما هو : النّاطقُ المُبْرَزُ مُزاحَف ، فغيّره الرُّواة فِراراً من الزِّحاف . أبو العبّاس عن ابن الأعرابي : الإبرِيزُ : الحَلْيُ الصافي من الذهب ، وأَبرَزَ إذا اتَّخَذ الإبْرِيزَ . وعن أبي أمامة رضي الله عنه عن النبي ( صلى الله عليه وسلم ) أنه قال : ( إن الله ليُجرّب أحدَكم بالبلاءَ كما يُجرّب أحدُكم ذهبَه بالنار فمنه ما يخرج كالذهب الإبريز ، فذلك الذي نجاه الله من السيئات . ومنهم من يخرج من الذهب دُون ذلك ، وهو الذي يشك بعض الشك ، ومنهم من يخرج كالذهب الأموه ، فذلك الذي أُفْتِن ) . قال شمر : الإبريز من الذهب : الخالص ، وهو الإبرزي والعِقيانُ والعسجدُ . وقال النابغة : مزيّنة بالإبرزي وجوهاً بأرضع الثّدي والمُرْشفاتِ الحواضِنِ

Mekâyîsü'l-Luğa

İbn Fâris · 11. yyTR4.527 harf
(باب الزاء والباء وما يثلثهما) (زبد) الزاء والباء والدال أصلٌ واحدٌ يدلُّ على تولُّد شيءٍ عن شيء. من ذلك زَبَدُ الماءِ وغيرِه. يقال أزْبَدَ إزْباداً. والزُّبد من ذلك أيضاً. يقال زَبَدْتُ الصبي أزبُده، إذا أطعمتَه الزُّبد. وربَّما حملوا على هذا واشتقّوا منه. فحكى الفرّاءُ عن العرب: أَزْبَدَ السِّدرُ، إذا نَوَّر. ويقال زَبَدَتْ فلانةُ سِقاءَها، إِذا مَخَضَتْه حتَّى يُخرِج زُبْدَه. ومن *الباب
Tamamını oku

Müfredât

Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR1.673 harf
- الزبرة: قطعة عظيمة من الحديد، جمعه زبر، قال: ﴿آتوني زبر الحديد﴾ [الكهف/96]، وقد يقال: الزبرة من الشعر، جمعه زبر، واستعير للمجزإ، قال: ﴿فتقطعوا أمرهم بينهم زبرا﴾ [المؤمنون/53]، أي: صاروا فيه أحزابا. وزبرت الكتاب: كتبته كتابة غليظة، وكل كتاب غليظ الكتابة يقال له: زبور، وخص الزبور بالكتاب المنزل على داود عليه السلام، قال: ﴿وآتينا داود زبورا﴾ [النساء/163]، ﴿ولقد كتبنا في الزبور من بعد الذكر﴾
Tamamını oku

Esâsü'l-Belâğa

Zemahşerî · 12. yyTR634 harf
ز ب ر زبرت البئر‏:‏ طويتها بالحجارة‏.‏ وزبرت الكتاب بالمزبر‏:‏ بالقلم‏.‏ قال‏:‏ قد قضـي الأمـر وجـفّ المزبـر وكتاب مزبور وقد نطقت به الزبر ورأيت في يده زبراً وزبوراً وأنا أعرف بزبرتي أي بكتبتي وعنـده زبـرة مـن حديـد وزبـر‏.‏ وأسـد ضخـم الزبـرة وهي الشعر المجتمع على كاهله ومرفقيه ومنها قولهـم‏:‏ ازبـأر شعـره إذا انتفـش‏.‏ وزابـر الثـوب وجـزّ شعـره فزبـره إذا لم يسوه وكان بعضه أطول من بعض‏.‏
Tamamını oku

Lisânü'l-Arab

İbn Manzûr · 13. yyTR8.747 harf
الزَّبْرُ: الحجارة. وزَبَرَهُ بالحجارة: رماه بها. والزَّبْرُ: طَيُّ البئر بالحجارة، يقال: بئر مَزْبُورَةٌ. ورَبَرَ البئر زَبْراً: طواها بالحجارة؛ وقد ثَنَّاهُ بعضُ الأَغفال وإِن كان جنساً فقال: حتى إِذا حَبْلُ الدّلاءِ انْحَلاَّ، وانْقاضَ زَبْرَا حالِهِ فابْتَلاَّ وما له زَبْرٌ أَي ما له رأْي، وقيل: أَي ما له عقل وتَماسُكٌ، وهو في الأَصل مصدر، وما له زَبْرٌ وضعوه على المَثَلِ، كما قالوا: ما له
Tamamını oku

Kâmûsü'l-Muhît

Fîrûzâbâdî · 15. yyTR638 harf
* ز ب ر * * الزُّبْرةُ * بالضم القطعة من الحديد والجمع * زُبَرٌ * قال الله تعالى ﴿آتوني زُبر الحديد﴾ و * زُبُرٌ * أيضا بضم الباء قال الله تعالى ﴿فتقطعوا أمرهم بينهم زبرا﴾ أي قطعا و * الزَّبْرُ * الزجر والانتهار وبابه نصر والزبر أيضا الكتابة وبابه ضرب ونصر و * الزِّبْرُ * بالكسر الكتاب والجمع * زُبُورٌ * كقدر وقدور ومنه قرأ بعضهم ﴿وآتينا داود زبورا﴾ و * المِزْبَرُ * كالمبضع القلم و *
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR11.635 harf
الزبر: القوى الشديد من الرجال. وهو مكبر الزبير: وفي حديث صفية بنت عبد المطلب: كيف وجدت زبرا أأقطا وتمرا أو مشمعلا صقرا كالزبر، كطمر، وهذه عن أبي عمرو. وقال أبو محمد الفقعسي: أكون ثم أسدا زبرا من المجاز: الزبر العقل والرأي والتماسك. وماله زبر، أي ماله رأي. وقيل: ماله عقل وتماسك. وهو في الأصل مصدر. وماله زبر، وضعوه على المثل، كما قالوا: ماله جول وفي الحديث الفقير الذي
Tamamını oku

Lane's Lexicon

Edward W. Lane · 19. yyTR15.309 harf
زَبَرَ البِئْرَ 1 زَبَرَ البِئْرَ ذ , (A, TA,) [aor. زَبُرَ , and perhaps زَبِرَ also,] inf. n. زَبْرٌ, (S, K,) He cased the well, or walled it internally, with stones. (S, A, K.) ― -b2- زَبْرٌ also signifies The disposing a building, or construction, one part upon another; (K;) [as is done in casing a well;] and in this sense likewise it is an inf. n., of which the verb is زَبَرَ. (TK.) ― -b3-
Tamamını oku

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR793 harf
زَبَرَ زَبَرَ I , U ( n. ac. زَبْر 1 ), a. Copied, transcribed; wrote. b. Cased with stones ( well ). زَبَّرَ زَبَّرَ II , a. see I (a) . زَبْر زَبْر 1 , a. Stones; stone-casing of a well. زِبْر زِبْر 2 , ( pl. زُبُوْر 27 ), a. Book; writing. زُبْرَة زُبْرَة 3t , ( pl. زُبَر 9 ), a. Part of the back between the shoulderblades. b. Lump, piece of iron; anvil. أَزْبَرُ أَزْبَرُ 14 , (
Tamamını oku

Kitâbullâh

Kur'an kullanımından türetilmişTR32.337 harf
زبر زَبَرَ - يَزْبُرُ - زُبْرَةُ - زُبَرَ زَبَرَ - يَزْبُرُ +كائن + شيئاً + عن شيء أو كائن: يجعله يتشظى وينشق وينفصل عنه: في شيء صلب كحجر أو معدن قابل للكسر، ينفصل قطعاً أو شظايا عنه, ذلك حين طرقها أو ضربها بمطرقة وإزميل زُبْرَةُ: على وزن " فـُعلة: " اسم مفعول من " زَبَرَ - يَزْبُرُ ": جزء مقتطع من أصل زُبَرَ: جمع " زُبْرَةُ ": القطع أو
Tamamını oku

Sîgalar(8)

Mücavir kökler52 mücavir (72 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. داود

    2 ortak ayet · Davut

  2. بين

    5 ortak ayet · Beyn topraktaki yarık demektir

  3. نور

    3 ortak ayet · Ateş demektir

  4. صدف

    1 ortak ayet · Yüz çevirirler

  5. أيوب

    1 ortak ayet · Ve Eyüp

  6. يونس

    1 ortak ayet · Ve Yunus

  7. سبط

    1 ortak ayet · Ve oymaklar

  8. قطر

    1 ortak ayet · Maden eriyiğidir

  9. فرغ

    1 ortak ayet · Ferğ “Firağ”, kovanın su dökülen ağzıdır

  10. كتب

    3 ortak ayet · Derinin deri ile dikildiği sırım, iptir

  11. إسماعيل

    1 ortak ayet · Ve İsmail

  12. سليمان

    1 ortak ayet · Süleyman

Geçtiği ayetler(11)

  1. أَكُفَّارُكُمْ خَيْرٌ مِنْ أُولَئِكُمْ أَمْ لَكُمْ بَرَاءَةٌ فِي الزُّبُرِ

    Kayıt defterleriSizin kafirleriniz bunlardan daha mı iyidir? Yoksa kitablarda sizin için bir beraat mi vardır?

  2. وَكُلُّ شَيْءٍ فَعَلُوهُ فِي الزُّبُرِ

    Kayıt defterleriYaptıkları her şey kitablarda kayıtlıdır.

Sîga sayfası: وَبِالزُّبُرِ

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökزبر
YapıÜçlü
Özel DurumBelirgin fark tespit edilmedi
Bağlamsal Yakın Köklerكتب, سطر, صحف, لوح
Zıt Kökمحو
Çekirdek Özet 1Taşları üst üste sağlamca dizerek kuyuyu örmek, kütle oluşturmak ve taşa kazıyarak yazmak
Çekirdek Özet 2İlahi mesajların ve amellerin silinmez, sarsılmaz bloklar halinde tescil edilmiş metinleri ve vahiy belgeleri
Çekirdek Özet 3Parçaların dağılmasını engelleyen kurucu ve bağlayıcı ilkeler manzumesi, kalıcı kayıt ve kurumsal bütünlük
Kritik Hata RiskiZebûr kelimesini yalnızca Hz. Davud’a indirilen metin sanarak kökün amellerin kaydı, demir kütleleri ve ümmetin parçalanması gibi bütüncül yapısal anlamlarını gözden kaçırmak

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
زبYoğunlaşma, kabarma, bir araya gelip yığılma ve itici bir kütle oluşturma; nitekim زبد kökünde sütün veya suyun köpürüp toplanması, زبن kökünde ise yoğun bir itme ve defetme hareketi mevcuttur.رÇekirdekteki yığılma ve kabarma hareketine süreklilik, başlanmış bir yapıyı üst üste ekleyerek yükseltme, sağlamlaştırma ve taş/kütle düzeyinde kalıcı tahkimat kurma boyutu eklenmiştir.

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
زKesici aletTaşın yontulması, ayrılması, sert malzemeye çentik atılması veya kazınması
بEv, çadırİç mekân, muhafaza alanı, çevrelenmiş ve emniyete alınmış korunaklı yapı
رİnsan başıÜstünlük, tepe nokta, biriktirerek üst üste yığma ve zirveye ulaştırma
زبرKesici aletle yontulan parçaların korunaklı bir alanı çevreleyecek şekilde üst üste dizilmesiTaşların yontulup örülerek bir kuyunun içini tahkim etmesi, sert yüzeye kazınarak silinmez bir yazının veya kütlenin ortaya çıkarılması hareketidir.

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamTaşları düzgünce üst üste koyarak çökmemesi için kuyunun iç duvarını örmek (طَيُّ البئر بالحجارة); büyük ve ağır demir parçası (زُبْرة الحديد).
Cahiliye şiiri kullanımıİbn Ahmer’e ait şiirde kök, rüzgârın aklı ve tutarlılığı olmaması mecazıyla ve bir şeyin bütünüyle yüklenmesi anlamında şu mısralarla geçmektedir: ولَهَتْ عليه كلُّ مُعْصِفَةٍ / هَوجاءَ، ليس لِلُبِّها زَبْرُ ve عُدَّتْ عليَّ بِزَوْبَرَا
Erken Arapça kullanımErken bedevi kullanımında kişinin aklı ve iradesine hâkimiyeti için «له زَبْرٌ» (onun dirayeti, tutarlılığı var) denilmiş; kalemi taşa veya sert nesneye bastırarak derin yazı yazmaya da aynı kökten «زَبَرْتُ الكِتَاب» tabiri kullanılmıştır.

Kaynak Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab.

Sami etimolojik katman

Sami dilleri ailesinde زبر kökü, fiziksel olarak sert parçaların bir araya getirilmesi, yığılması ve sert yüzeylere kazıma yoluyla işaret konulması temel semantik çekirdeğine dayanır. İbranicede aynı kökün yansımaları olan ve kök akrabalığı gösteren biçimler (örneğin zmr / zmr-h ile ilahi metin ve melodi ilişkisi veya Aramice/Süryanicede taşa, levhaya metin hakketme ve mezmur manasına gelen mzmōrā / zbūrā) yazılı ilahi kayıt kavramının erken Sami muhitinde taş bloklar ve kalıcı metin levhalarıyla birleştiğini gösterir. Güney Sami (Eski Güney Arapçası ve Ge'ez) katmanında ise taş yazıtlar (musned geleneği) doğrudan sert yüzeylere kazınan kalıcı belgeleri ifade eder. Arapçada kök, kuyu duvarının taşla tahkim edilmesi (somut mimari yapı) ile kalemin sertçe bastırılarak silinmeyecek biçimde levhaya geçirilmesi (yazı) arasındaki ortak tahkimat ve sarsılmazlık fikrini muhafaza etmiştir.

Güven Güçlü

Kaynak Lisān al-ʿArab, Brown-Driver-Briggs, David Cohen Dictionnaire des racines sémitiques.

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönTaş örme ve yazı kazımaKuyuyu taşla örme fiilinden (fiziksel tahkimat) hareketle, silinmeyecek şekilde sert malzemeye yazılan kitaplara ve ağır demir parçalarına ad olmuştur.Kesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiSüryanice zbūrā ve İbranice mizmōr / zmrDini metin, yazılı ilahi parça ve mezmur kavramlarıyla fonetik ve semantik kesişim gösterir; metnin taşa veya levhaya kazınmasıyla ilgilidir.Güçlü
Daha geniş dilsel ilişkiGüney Arapçası kitabeleri ve Habeşçe mazmūrİlahi ilahilerin ve kalıcı emirlerin yazılı levhalar halinde saklanması geleneğinde Afro-Asyatik havzada ortak kültürel-dilsel aktarım mevcuttur.Muhtemel

Kaynak Maqāyīs al-Lugha, Arthur Jeffery The Foreign Vocabulary of the Qur'an.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
زبرAnlamlıTaşla tahkim etmek, kazıyarak yazmakKuyunun taşla örülmesi, büyük demir parçası, kalıcı yazılı kayıt ve kitapHedef kök; Kur'an'da geçer
زربAnlamlıDar yere sokmak, çevirmekKoyun ağılı, suyun aktığı dar kanal ve daraltılmış sığınak manası taşırKur'an'da geçer (زرابي)
بزرAnlamlıTohum saçmak, tohumBitki tohumu, çoğalma çekirdeği ve bir nesnenin öz kaynağıKur'an'da geçmez
برزAnlamlıAçığa çıkmak, belirmekGizli olanın meydana çıkması, sahanın ortasına çıkıp görünür olmaKur'an'da geçer
رزبAnlamlıBüyük su yolu, olukYağmur suyunun aktığı oluk veya kapı mandalı gibi sabitleyici kütleKur'an'da geçmez
ربزAnlamı bulunmayanVeri bulunamadıKlasik sözlüklerde anlamlı bağımsız bir kök hüviyeti tespit edilmemiştirKur'an'da geçmez

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
زبرMerkezKalıcı, sert ve tahkim edilmiş kayıtTaş veya demir gibi dayanıklı unsurlarla tahkim edilmiş, kazınmış ve değiştirilemez blok metin veya parçaİçinde ağırlık, sarsılmazlık ve kalıcılık barındıran nesnel yapı
كتبKomşuYazmak ve bir araya getirmekHarfleri ve hükümleri birbirine ekleyerek genel anlamda kaydetme eylemidir; زبر gibi mutlaka sert malzemeye kazınma veya kütle oluşturma şartı taşımazGenel yazma, hükme bağlama ve tescil etme
سطرKomşuSıralamak ve dizmekMetinleri belirli bir nizam ve çizgi doğrultusunda yan yana dizmektir; زبر kökündeki kütlesel ağırlık ve tahkimat vurgusu yerine hat/dizi vurgusu öndedirÇizgiye dökülmüş, düzenlenmiş metin satırları
صحفKomşuYüzey açmak ve yaymakSayfalar, yapraklar ve genişletilmiş yazı zeminleridir; زبر kökünün taş/blok sertliği ve koruyuculuğu yerine sayfalanabilirlik öne çıkarSayfalar haline getirilmiş sahifeler
لوحKomşuBelirmek ve levha olmakÜzerine yazı yazılan geniş ve düz levhadır; زبر ise doğrudan yazılan içeriğin ve malzemenin tahkimatını hedeflerYazı taşıyıcı düz sert zemin
محوZıtSilmek ve izini gidermekBir kaydın, şeklin veya yapının bütünüyle ortadan kaldırılması ve yok edilmesidir; زبر kökünün silinmez tahkimatının tam zıddıdırKaydı ve yapıyı bütünüyle kazıyıp yok etme

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaزبرTaşla örmek, kazıyarak yazmak, kütleTaş veya madenle tahkim etmeyi ve silinmez yazılı tescili birlikte ifade ederKesin
Latincemunire, inscribere, psalmusTahkim etmek, kazımak, ilahi metinMunire fiziki sağlamlaştırmayı, inscribere sert zemine yazmayı karşılar; tek kelime iki yönü birden içermezGüçlü
İngilizcefortify, engrave, psalms / scripturesSağlamlaştırmak, taşa kazımak, yazıtlarKökün mimari sağlamlaştırma yönü fortify, kalıcı metin yönü scriptures ile kısmen karşılanırGüçlü
Almancabefestigen, eingraben, SchriftstückeTahkim etmek, kazımak, yazılı belgelerYazının silinmezliğini ve taş kütlesi gibi sağlamlaştırılmasını iki ayrı kavramla verirGüçlü
Fransızcaconsolider, graver, écrits sacrésSağlamlaştırmak, kazımak, kutsal metinlerMaddi yapının örülmesi ile manevi kaydın tescilini ayrı kelimelerle ifade ederGüçlü

Kaynak Lane's Arabic-English Lexicon, Oxford Latin Dictionary.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
زُبَرَ الْحَدِيدِBüyük demir blokları, kütlelerZülkarneyn kıssasında iki dağ arasını demir kütleleriyle sağlam bir set haline getirme bağlamı (Kehf 18:96).
زَبُورًا / الزَّبُورِHz. Davud’a verilen ilahi kitap ve ZeburPeygamberlere verilen vahiyler ve yeryüzüne salih kulların varis olacağı müjdesi bağlamı (Nisâ 4:163, İsrâ 17:55, Enbiyâ 21:105).
الزُّبُرِ / بِالزُّبُرِİlahi vahiy metinleri, hikmet yüklü sayfalarGeçmiş peygamberlere mucizeler ve aydınlatıcı kitaplarla birlikte verilen hikmetli yazılı belgeler (Âl-i İmrân 3:184, Nahl 16:44, Fâtır 35:25, Şuarâ 26:196).
الزُّبُرِ (Amel defterleri)İnsanların yaptıklarının korunduğu ilahi kayıtlarKıyamet günü hiçbir şeyin gizli kalmayıp her küçük ve büyük amelin kaydedildiği kitaplar bağlamı (Kamer 54:43, 54:52).
زُبُرًا (Fırkalar, parçalar)Fırkalara ayrılma, bölük pörçük olmaDini birliği bozup her grubun kendi elindeki metne/anlayışa sığınarak parçalara ayrılması bağlamı (Mü'minûn 23:53).

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
KelamVahiy ve amel defterleri (Kitâbet)Zebur’un kelamullah içindeki yeri ve amellerin yazıldığı defterlerin mahiyeti; ilahi bilginin silinmezliği.Kesin tescil, değişmez ilahi hüküm ve kader kaydı
FıkıhHükümlerin tespiti ve ahkâm metinleriİlahi emirlerin yazılı tescili ve geçmiş şeriatların kitaplarında geçen hükümlerin bağlayıcılığı tartışması.Yazılı vesika, bağlayıcı metin otoritesi
TefsirKur'an lafızlarının semantik dökümüZebûr ile Kitap arasındaki fark; Zebûr’un ahkâmdan ziyade mev'iza ve tesbih ağırlıklı bir kitap olması.Hikmetli nasihatler ve kalıcı kayıtlar mecmuası
HadisRivayet metinleri ve akıl tarifiİnsanın kendini kötülükten alıkoyan aklına «له زَبْرٌ» denilmesi ve amellerin yazıldığı sayfaların kapanması.İnsanı tutarlı kılan irade ve amel kayıtları

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniVahiy ve kitap inancıSarsılmaz İlahi MetinKoruma ve tebliğVahiy, hafızalardan silinmeyecek ve tahrif edilemeyecek sağlam bir mimari blok gibi topluma sunulur.Kesin
İlmiBilgi felsefesi ve arşivKalıcı Yazılı ArşivSabitleme ve aktarımBilginin şifahi kayboluştan kurtarılıp sertleşmiş, belgelenmiş ve doğrulanabilir metinler haline getirilmesidir.Güçlü
SiyasiAnayasal düzen ve birlikAnayasal Metin / Parçalanma RiskiTahkimat ve nizamDevletin yasaları kuyu duvarı gibi toplumu tutar; bundan kopuş toplumu fırkalara (زُبُرًا) böler.Güçlü
İktisadiMülkiyet ve sözleşmelerTescilli Senet ve Blok KayıtHukuki güvenceEkonomik hakların ve mülkiyetin inkâr edilemez, taş gibi sağlam kütük ve tapu kayıtlarına bağlanmasıdır.Güçlü

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerBlokzincir (blockchain) ve kriptografik kütükHer yeni verinin bir önceki bloğa sarsılmaz biçimde eklenerek kuyu duvarı gibi örülmesi ve değiştirilemez bir kütük oluşturması mantığıyla birebir örtüşür.Güçlü
Beşeri bilimlerKurumsal hafıza ve kodifikasyonSosyal yapıların dağılmasını önlemek amacıyla kuralların yazılı yasa metinleri haline getirilerek kurumsallaştırılması hareketidir.Kesin

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiKökü yalnızca Hz. Davud’un kitabının özel adı sayarak, kelimenin Kur'an boyunca amel kayıtları, demir bloklar ve toplumsal bölünme formlarındaki yapısal bağını ihmal etmek.
Kur'an içi daha geniş anlamKök, fiziksel sağlamlaştırmadan (demir kütleleri) amel defterlerine, geçmiş peygamberlerin sayfalarından toplumsal yapıların çözülüp özerk bloklara ayrılmasına kadar her türlü tahkimat ve tescili içerir.
Yanlış anlamanın doğuracağı hataMü'minûn 23:53’teki «زُبُرًا» ifadesini basit bir «fırkalar» sözcüğü gibi okuyup, her grubun kendi ürettiği yazılı doktrin ve kapalı metin kütlesine hapsolarak bütünden koptuğunu fark edememek.

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Kur'an'da vahyin yalnızca sözlü bir hitap değil, tarihin ve amel dünyasının üzerine kurulduğu sarsılmaz bir tescil ve yapı taşı olduğunu anlamayı sağlar.
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Peygamberlerin getirdiği belgelerin nitelendiği ayetlerde (Âl-i İmrân 3:184), amel kayıtlarının anlatıldığı kıyamet sahnelerinde (Kamer 54:52) ve ümmetin ayrışma tehlikesinde (Mü'minûn 23:53).
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Vahyi sadece soyut bir ses veya geçici duygu zanneden yaklaşımı düzeltir; vahyin taş duvar gibi koruyucu, bağlayıcı ve nesnel bir tescil kütlesi olduğunu gösterir.

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamTaşları kuyu duvarına üst üste dizerek yapıyı tahkim etmek, demir parçalarını kütle haline getirmek ve sert yüzeye kazıyarak yazı yazmak.
  • Soyut anlamDağılmaya müsait unsurları silinmez, sarsılmaz ve itiraz kabul etmez bir tescil altında birleştirerek kalıcı kılmak.
  • Sistematik karşılıkSistemin iç tutarlılığını sağlayan koruyucu ve değiştirilemez kurallar bütünü, kurumsal hafıza ve amel kütüğü.
  • LaTeX modeliΣ=∑i=1nBi→τΩ
  • LaTeX açıklamasıFormülde Bi, üst üste konulan her bir taşı, demir parçasını veya kaydedilen her bir tekil ameli/metin parçasını temsil eder. τ operatörü, bu parçaları dağılmaktan koruyan tahkim etme, örme ve sarsılmaz şekilde tescil etme (zebr) fonksiyonudur. Σ harfi münferit unsurların bir araya gelerek oluşturduğu kütleyi, Ω ise ortaya çıkan tahkim edilmiş nihai korunaklı yapıyı, anayasal kütüğü veya amel defterini gösterir. Parçalar bağımsız kalırsa dağılır; τ ile birbirine bağlandığında sağlam bir duvar ve silinmez bir kayıt teşkil eder.
Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: ز