زلف
ز - ل - ف
KÖK- 10 geçiş
- 10 ayet
- 7 sîga
- 13 sözlük
Alna dökülen saçtır. Çok yakın veya çok kısa zaman anlamına da gelmektedir.devamı ›
Notlarım
Sözlükler(13)
★ Akevler SözlüğüTürkçe
Alna dökülen saçtır. Çok yakın veya çok kısa zaman anlamına da gelmektedir.
Kitâbu'l-'Ayn
Halîl b. Ahmed · 8. yyTR678 harfباب الزاي واللام والفاء معهما
ز ل ف، ز ف ل، ف ل ز مستعملات
زلف:
المَزْلَفةُ: قريةٌ تكونُ بين البرّ وبلاد الرّيف، والجميع: مَزالِف. والزَّلَفُ المصانعُ، واحدتها: زَلَفة، قال لبيد:
حتّى تَحَيَّرَتِ الدِّبارُ كأنّهـا زَلَفٌ وأُلْقِيَ قِتْبُها المَحْزُومُ
والزُّلَفُ: جمع الزُّلْفَة، وهي الزُّلْفَى وهي: القُرْبة وزُلْفَةٌ من اللّيل: طائفة من أوّله.
والزَّلَفَةُ: الصَّحْفة، وجمعها: زَلَف.
es-Sıhâh
Cevherî · 10. yyTR488 harfالزَلَفَةُ بالتحريك: المَصْنَعَةُ الممتلئةُ، والجمع زَلَفٌ. والمزالفُ: البراغيلُ، وهي البلاد التي بين الريف والبرّ، الوَاحدةُ مَزْلَفَةٌ. وأَزْلَفَهُ، أي قَرَّبَهُ. والزُلْفَةُ والزُلْفى: القُرْبَةُ والمنزلةُ. ومنه قوله تعالى: "وَما أَمْوالُكُمْ وَلا أَوْلادُكُمْ بِالَّتي تُقَرِّبُكُمْ عِنْدَنا زُلْفى"، وهي اسمُ المصدر، كأنّه قال بالتي تُقَرِّبُكُم عندنا ازْدِلافاً. والزُلْفَةُ: الطائفة من أوّل
Tehzîbu'l-Luğa
Ezherî · 10. yyTR3.201 harfز ل ف
زلف ، زفل ، فلز ، فزل : ( مستعملة ) .
زفل : أبو عبيد عن الأصمعي : الأزْفَلة بفتح الهمزة والفاء : الجماعةُ ، وكذلك الزرافة .
وقال الفرّاء : جاءوا بأزْفَاتهم وبأجْفَلتهم .
وقال غيره : جاءوا الأجْفَلَى : والأزْفَلَى : الجماعة من كل شيء .
قال الزَّفَيان :
حتى إذا أظماؤها تكشفتْ
عَنِّي وعن صَيْهَبَةٍ قد شرفتْ
عادت تُبَاري الأزْفَلَى واستأنفتْ
وقال أبو عُبَيد : قال الفرّاء : الأزْفَلَة : الجماعة
Mekâyîsü'l-Luğa
İbn Fâris · 11. yyTR4.965 harf(باب الزاء واللام وما يثلثهما)
(زلم) الزاء واللام والميم أصلٌ يدل على نَحَافةٍ ودِقّة في ملاسة. وقد يشذّ عنه الشيء. فالأصل الزَّلَمْ والزُّلَم: قِدْح يُسْتَقْسَمُ به. وكانوا يفعلون ذلك في الجاهليّة، وحُرِّمَ ذلك في الإسلام، بقولـه جلّ ثناؤه: ﴿وَأَنْ تَسْتَقْسِمُوا بالأَزْلاَم﴾ [المائدة 3]. فأمَّا قول لبيد:
* تَزِلُّ عن الثَّرَى أزلامُها ([1]) *
فيقال إنّه أراد أظلاف البقرة؛ وهذا على التشبيه.
Müfredât
Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR941 harf- الزلفة: المنزلة والحظوة (انظر: البصائر 3/136؛ والمجمل 2/438)، وقوله تعالى: ﴿فلما رأوه زلفة﴾ [الملك/27]، قيل: معناه: لما رأوا زلفة المؤمنين وقد حرموها. وقيل: استعمال الزلفة في منزلة العذاب كاستعمال البشارة ونحوها من الألفاظ. وقيل لمنازل الليل: زلف قال: ﴿وزلفا من الليل﴾ [هود/114]، وقال الشاعر:
*طي الليالي زلفا فزلفا*
(الرجز للعجاج، وقبله: ناج طواه البين مما وجفا
وهو في ديوانه ص 231؛ والبصائر
Esâsü'l-Belâğa
Zemahşerî · 12. yyTR452 harfز ل ف
له زُلفة وزُلفَى، واحتمل فلان الكُلَف حتى نال الزلـف.
وأزلفتـه: قربتـه وأزلفنـي كـذا عنـد الأمير وازدلف إليه: اقترب.
قال: وكل يوم مضى أو ليلة سلفت فيها النفوس إلى الآجال تزدلف ومضت زلفة من الليل وهي الطائفة.
وأقاموا بالمزالف والمزارع وهي القرى بين البر والريف.
قال المرقش: دقاق الخصور لم تعفـر قرونهـا لشجو ولم يحضرن حمى المزالف وسرنـا مزالـف حتـى طوينـا المتالـف وهـي
Lisânü'l-Arab
İbn Manzûr · 13. yyTR5.782 harfالزَّلَفُ والزُّلْفةُ والزُّلْفَى: القُربةُ والدَّرَجة
والمَنزلةُ. وفي التنزيل العزيز: وما أَموالُكم ولا أَولادُكم بالتي تُقَرِّبكم عندنا زُلْفَى؛ قال: هي اسم كأَنه قال بالتي تقرِّبكم عندنا ازْدِلافاً؛ وقول العجاج:
ناجٍ طَواه الأَيْنُ مِما وَجَفَا،
طَيُّ الليالي زُلَفاً فَزُلَفا،
سَماوةَ الهِلالِ حتى احْقَوقَفا
يقول: منزلةً بَعد منزلةٍ ودرجةً بعد درجةٍ.
وزَلَفَ إليه وازْدَلَفَ وتَزَلَّفَ: دنا
Kâmûsü'l-Muhît
Fîrûzâbâdî · 15. yyTR304 harf* ز ل ف * * أزْلَفَهُ * قربه و * الزُّلْفَةُ * و * الزُّلْفَى * القربة والمنزلة ومنه قوله تعالى ﴿وما أموالكم ولا أولادكم بالتي تقربكم عندنا زلفى﴾ وهو اسم المصدر كأنه قال بالتي تقربكم عندنا إزلافا و * الزُّلْفَةُ * أيضا الطائفة من أول الليل والجمع * زُلَفٌ * و * زُلْفَاتٌ * و * مُزْدَلِفَةُ * موضع بمكة
Tâcü'l-Arûs
Zebîdî · 18. yyTR6.658 harfالزلف، محركة: القربة، عن ابن دريد، زاد غيره: الدرجة. والمنزلة. الزلف: الحياض الممتلئة، جمع زلفة، وأنشد الجوهري للعماني:
حتى إذا ماءث الصهاريج نشف
من بعد ما كانت ملاء كالزلف الزلف: الحوض الملآنث، وأنشد أبوحنيفة:
جثجانها وخزاماها وثامرهـا هبائب تضرب النغبان والزلفا
الزلفة، بهاء: المصنعة الممتلئة من مصانع الماء، ومنه حديث يأجوج ومأجوج: )ثم يرسل
الزلف، محركة: القربة، عن ابن دريد، زاد غيره: الدرجة. والمنزلة. الزلف: الحياض الممتلئة، جمع زلفة، وأنشد الجوهري للعماني: حتى إذا ماءث الصهاريج نشف من بعد ما كانت ملاء كالزلف الزلف: الحوض الملآنث، وأنشد أبوحنيفة: جثجانها وخزاماها وثامرهـا هبائب تضرب النغبان والزلفا
الزلفة، بهاء: المصنعة الممتلئة من مصانع الماء، ومنه حديث يأجوج ومأجوج: )ثم يرسل الله مطرا، فيغسل الأرض حتى يتركها كالزلفة( أي: كأنها مصنعة من مصانع الماء، هكذا فسره شمر. قال: الزلفة: الصحفة الممتلئة، جمعها: زلف. قال أبو عبيدة: الزلفة: الإجانة الخضراء، جمعها: زلف، وأنشد: يقذف بالطلح والقتاد على متون روض كأنها زلف وقال أبو حاتم: لم يدر الأصمعي ما الزلف، ولكن بلغني عن غيره أن الزلف الأجاجين الخضر، وكذا قال ابن دريد، وقال: هكذا أخبرني أبو عثمان، عن التوزي، عن أبي عبيدة، قال: وقد كنت قرأت عليه في رجز العماني: من بعد ماكانت ملاء كالزلف وصار صلصال الغدير كالخزف قال: فسألته عن الزلف، فذكر ما ذكرته لك آنفا، وسألت أبا حاتم، والرياشي، فلم يجيبا فيه بشيء، قال القتيبي: وقد فسرت الزلفة، في حديث يأجوج ومأجوج الذي تقدم آنفا بالمحارة هي: الصدفة، قال: ولست أعرف هذا التفسير، إلا أن يكون الغدير يسمى محارة، لأن الماء يحور إليه، ويجتمع فيه، فيكون بمنزلة تفسيرنا، وأورد ابن بري شاهدا على أن الزلفة هي المحارة قول لبيد: حتى تحيرت الدبار كأنهـا زلف وألقي قتبها المحزوم قال: وقال أبو عمرو: الزلفة في هذا البيت مصنعة الماء. الزلفة: الصخرة الملساء، وبه فسر أيضا حديث يأجوج ومأجوج السابق، ويروى بالقاف أيضا. الزلفة: الأرض الغليظة، قيل: هي الأرض المكنوسة، قيل: هو المستوي من الجبل الدمث:، أي جمع الكل، زلف. الزلفة: المرآة، حكاه ابن بري، عن أبي عمر الزاهد، ونقله الصاغاني، عن الكسائي، قال: وكذا تسميها العرب، وبه فسر أيضا حديث يأجوج ومأجوج السابق، شبهت الأرض بها لاستوائها ونظافتها، أو وجهها، وهو قول ابن الأعرابي. المزلفة، كمرحلة: كل قرية تكون بين البر والريف: ج مزالف، وهي البراغيل، كما في الصحاح، وفي المحكم: بين البر والبحر، كالأنبار، والقادسية، ونحوها. والزلفة، بالضم: ماءه شرقي سميراء، وقال عبيد بن أيوب: لعمرك إني يوم أقواع زلـفة على ماأرى خلف القفا لوقور الزلفة: الصحفة، عن ابن عباد، وجمعهضا: زلف. الزلفة: القربة، ومنه قوله تعالى: )فلما رأوه زلفة سيئت وجوه الذين كفروا(، قال الزجاج: أي رأوا العذاب قريبا، وأنشد ابن دريد لابن جرموز: أتيت عليا برأس الزبير وقد كنت أحسبه زلفه الزلفة أيضا: المنزلة، والرتبة، والدرجة، والجمع: زلف، وأنشد الجوهري للعجاج: ناج طواه الأين مما وجفـا طي الليالي زلفا فزلـفـا سماوة الهلال حتى احقوقفا
يقول: منزلة بعد منزلة، ودرجة بعد درجة، كالزلف، بالفتح، نقله الصاغاني في التكملة. الزلفى، كحبلى، ومنه قوله تعالى: )وما أموالكم ولا أولادكم بالتي تقربكم عندنا زلفى(، أو هي، أي الزلفى: اسم المصدر، قال الجوهري: كأنه قال: بالتي تقربكم عندنا ازدلافا، وقال جماعة: وقد تستعمل الزلفة بمعنى القريب، كما في العناية، وقال ابن عرفة: الزلفى: التقريب جدا، قال شيخنا: وأما قول ابن التلمساني، في شرح الشفاء: إن الزلفى جمع زلفة، فهو غريب جدا، غير معروف، والصحيح أن جمعه زلف. الزلفة: الطائفة من أول الليل، قليلة كانت أو كثيرة، كما ذهب إليه ثعلب، وقال الأخفش: من مطلق الليل: زلف، كغرف، زلفات، بضم ففتح مثل غرفات وزلفات، بضمتين، مثل غرفات، وزلفات، بضم فسكون، مثل غرفات. أو الزلف، كغرف: ساعات الليل الآخذة من النهار، وساعات النهارالآخذة من الليل، واحدتها: زلفة. قوله تعالى: )أقم الصلاة طرفي النهار وزلفا من الليل(، قال الزجاج: هو منصوب على الظرف، كما تقول: جئت طرفي النهار وأول الليل، أي ساعة بعد ساعة، يقرب بعضها من بعض، وعنى بالزلف من الليل: المغرب والعشاء، وقرئ: وزلفا، بضمتين، وهي قراءة ابن محيصن، وفيها وجهان: إما مفرد، كحلم، وإما جمع زلفة، كبسر وبسرة، بضم سينهما، و قرئ: )وزلفا( بضمة فسكون، وفيها أيضا وجهان: إما جمع زلفة بالضم، جمعها جمع الأجناس المخلوقة، وإن لم تكن جواهر، كما جمعوا الجواهر المخلوقة، كدرة ودر، وإما جمع زليف، مثل القرب، والقريب، والغرب والغريب. قرئ أيضا: )وزلفى(، كحبلى، والألف للتأنيث، أي: لا أنه مصدر، أو اسم مصدر. والزلف، بالكسر: الروضة، نقله الصاغاني في التكملة. وزلف في حديثه، تزليفا: زاد، كزرف تزريفا، وهو يزلف في حديثه، ويزرف، عن ابن دريد. زليفة، كجهينة: بطنق باليمن، عن ابن دريد، قال أبو جندب الهذلي: من مبلغ مآلكي حبشيا أجابني زليفة الصبحيا
والمزالف: المراقي، لأن الراقي فيها تزلفه، أي: تدنيه مما يرتقي إليه. وعقبة زلوف: أي بعيدة نقله ابن فارس. والزليف: المتقدم، هكذا في النسخ، والصواب: التقدم من موضع إلى موضع، نقله ابن دريد. والمزدلف بن أبي عمرو بن معتر بن بولان بن عمرو بن الغوث: طائي. المزدلف أيضا: لقب الخصيب، وهو أبو ربيعة، كما نقله الصاغاني، أو هو لقب عمرو بن أبي ربيعة بن ذهل ابن شيبان، كما نقله ابن حبيب، وإنما لقب به، لأنه ألقى رمحه بين يديه في حرب كانت بينه وبين قوم، فقال: ازدلفوا إليه، وله حديث، كما قاله ابن دريد. وفي اللسان: ازدلفوا قوسي أو قدرها، أي: تقدموا في الحرب بقدر قوسي، قال الصاغاني: وهذه الحرب هي حرب كليب، وكان إذا ركب لم يعتم معه غيره، أولاقترابه من الأقران في الحروب، وازدلافه إليهم، وإقدامه عليهم، كما نقله ابن حبيب. والمزدلفة، ويقال أيضا: مزدلفة، بلالام: ع، بين عرفات ومنى، قيل: حده من مأزمي عرفة إلى مأزمي محسر، ولو قال: موضع بمكة، كما قاله الجوهري، أو موضع معروف، كان أظهر، سمي به لأنه يتقرب فيها إلى الله تعالى، كما في العباب، أو لاقتراب الناس إلى منى بعد الإفاضة من عرفات، كما قاله الليث، وقال ابن سيده: ولا أدري كيف هذا أو لمجيء الناس إليها في زلف من الليل، أو لأنها أرض مستوية مكنوسة، وهذا أقرب، قال شيخنا: وأشهر منه ما ذكره المؤرخون، وأكثر أهل المناسك، والمصنفون في المواضع: أنها سميت لأن آدم اجتمع فيها مع حواء عليهما السلام، وازدلف منها، أي: دنا، كما سميت جمعا لذلك، قلت: وإلى هذا الوجه مال أبو عبيدة. وتزلفوا: تقدموا، نقله الجوهري. تزلفوا: تفرقوا، هكذا في النسخ، وهو غلط، والصواب: تقربوا، أي دنوا، كما هو نص اللسان، والعباب، وقال أبو زبيد: حتى إذا اعصوصبوا دون الركاب معادنا تزلف ذي هدمين مقرور
كازدلفوا فيهما، أي في التقدم والتقرب، والأول نقله الجوهري، ومنه المزدلف على قول ابن حبيب، وقد تقدم، ومن الثاني الحديث: )فإذا زالت الشمس فازدلف إلى الله فيه بركعتين، وفي حديث آخر: أنه )أتي ببدنات خمس أو ست، فظفقن يزدلفن إليه، بأيتهن يبدأ أي: يقربن، كما قاله الصاغاني، ولو قيل في معناه: يتقدمن إليه، لكان مناسبا أيضا، وفي حديث محمد الباقر - عليه السلام والرضا -: مالك من عيشك إلا لذة تزدلف بك إلى حمامك. ومما يستدرك عليه: زلف إليه: دنا منه. وأزلف الشيء: قربه، ومنه قوله تعالى: )وأزلفت الجنة للمتقين(، أي: قربت، وقال الزجاج: تأويله: أي قرب دخولهم فيها، ونظرهم إليها. وازدلفه: أدناه إلى هلكة. وأزلفه: جمعه. ومنه قوله تعالى:) وأزلفنا ثم الآخرين( وأزلف سيئة: أسلفها من موضع إلى موضع، نقله الجوهري، عن أبي عبيد، كالزليف، والتزلف، وقد ذكرهما المصنف. وزلفنا له: أي تقدمنا. وزلف الشيء، وزلفه: قدمه، عن ابن الأعرابي. والمزالف: الأجاجين الخضر، عن أبي عبيدة. والزلفة، محركة: الروضة، حكاه ابن بري، عن أبي عمر الزاهد، وبه فسر حديث يأجوج ومأجوج السابق، ويقال بالقاف أيضا. وقال ابن عباد: فلان يزلف الناس تزليفا: أي يزعجهم مزلفة مزلفة، ونقله الزمخشري أيضا هكذا، إلا أنه قال: دليل، بدل فلان.
Lane's Lexicon
Edward W. Lane · 19. yyTR9.395 harfزَلَفَ
1 زَلَفَ ذ : see 2: -A2- and see also 8, in three places.
زلّفهُ
2 زلّفهُ ذ , (O, TA,) inf. n. تَزْلِيفٌ, (O,) He did it previously, or beforehand; namely, a thing; (IAar, O, TA;) as, for instance, an evil action; (O, TA;) and so ↓ زَلَفَهُ; (IAar, TA;) syn. أَسْلَفَهُ, (O, TA,) and قَدَّمَهُ. (IAar, O, TA.) ― -b2- زلّف النَّاسَ, inf. n. as above, He disquieted, or agitated, the people,
Salmone
H. Anthony Salmone · 19. yyTR841 harfزَلَفَ
زَلَفَ U ( n. ac. زَلْف 1 , زَلِيْف 25 ),
a. Advanced, approached.
زَلَّفَ
زَلَّفَ II
a. [ Fī ], Added to ( tale ).
أَزْلَفَ
أَزْلَفَ IV ,
a. Brought near, forward.
تَزَلَّفَ
تَزَلَّفَ V , اِزْتَلَفَ VIII , ( d ),
a. see I .
زَلْف
زَلْف 1 ,
a. Proximity, nearness; neighbourhood.
b. Rank, station, degree.
زِلْف
زِلْف 2 ,
a. Garden; meadow.
زُلْفَة
زُلْفَة 3t , ( pl. زُلَف 9
Kitâbullâh
Kur'an kullanımından türetilmişTR22.781 harfزلف
زَلَفَ - يَزْلِفُ - زُلْفَى - زُلْفَة - زُلَف - أَزْلَفَ- يُزْلِفُ، أُزْلِفَ يُزْلَفُ
زَلََفَ - يَزْلِفُ + كائن + إلى كائن أو موضع: يقترب منه ببطء وتودد: يتحرك مقترباً من آخر ببطء وبخطى ونقلات صغيرة، وبهدوء وخفية، وذلك خاصة لنيل حبه وعطفه، وليعبر بذلك عن التحبب والتودد
زُلْفَى: على وزن " فـُعـْلى: اسم فعل من " زَلَفَ - يَزْلِفُ ":
Mücavir kökler40 mücavir (62 toplam)
- أوب
2 ortak ayet · Ev arı sürüsü anlamındadır
- حسن
3 ortak ayet · Hüsn : Sıra dağların yan yana olan iki büyük dağın en…
- عند
3 ortak ayet · “Anid“ yulara gelmeyen devedir
- جنن
3 ortak ayet · Bahçe demektir
- غرف
1 ortak ayet · Ğurfe, Çardak denilen yazlık evdir
- قرب
2 ortak ayet · Suyun içine konduğu kap veya tulum demektir
- طرف
1 ortak ayet · Dilin ucu demektir
- سوأ
2 ortak ayet · Sey’e(hemze): “Sivad” kara demektir
- خلص
1 ortak ayet · Hales : Çekirdek içidir
- وقي
2 ortak ayet · Takva kelimesindeki ilk te harfi vavdan dönüşmüştür, vav…
- ضعف
1 ortak ayet · Katlanmış deri demektir
- ذهب
1 ortak ayet · Zihbe, ara ara yağan yağmur, gidip gelen yağış demektir
Geçtiği ayetler(10)
وَمَا أَمْوَالُكُمْ وَلَا أَوْلَادُكُمْ بِالَّتِي تُقَرِّبُكُمْ عِنْدَنَا زُلْفَى إِلَّا مَنْ آمَنَ وَعَمِلَ صَالِحًا فَأُولَئِكَ لَهُمْ جَزَاءُ …
YaklaşmakNe mallarınız, ne de çocuklarınız sizi, Bizim katımıza yaklaştıracak olan. Ancak iman edip salih amel işleyen kimselerin, işte onların yaptıklarına karşılık kkat kat mükafat vardır. Ve onlar, yüksek dereceler içinde emindirler.
… دُونِهِ أَوْلِيَاءَ مَا نَعْبُدُهُمْ إِلَّا لِيُقَرِّبُونَا إِلَى اللَّهِ زُلْفَى إِنَّ اللَّهَ يَحْكُمُ بَيْنَهُمْ فِي مَا هُمْ فِيهِ …
Yaklaşmakİyi bil ki; halis din, Allah’ındır. O’ndan başka veliler edinenler; onlara, sırf bizi Allah’a yaklaştırsınlar diye ibadet ediyoruz, derler. Doğrusu Allah, ihtilafa düştükleri şeylerde, aralarında hüküm verecektir. Muhakkak ki Allah; yalancı ve kafir olan kimseyi hidayete eriştirmez.
Kök analizi
Kök tanımı ve çekirdek özet
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | زلف |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | قرب, دنو, حضر |
| Zıt Kök | بعد |
| Çekirdek Özet 1 | Bir noktaya doğru kayarak veya hamle yaparak aşamalı biçimde yaklaşma ve mesafe daraltma |
| Çekirdek Özet 2 | İlahi huzurda aşamalı yakınlık, manevi derece, yaklaşan zaman dilimleri ve ahiret menzilinin hazır kılınması |
| Çekirdek Özet 3 | Statik bir mesafe yakınlığı değil, yönelim ve eylemle elde edilen rütbe, itibar ve mertebe |
| Kritik Hata Riski | Kökün anlamını nesnel ve coğrafi bir temas mesafesine indirgeyerek manevi derece ve hamleli yakınlaşma boyutunu yok saymak |
Biliteral analiz
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| زل | Bir yüzeyden veya konumdan kayma, yerinden ayrılarak ileri doğru hareket etme ve dengenin yer değiştirmesi; زلل, زلق, زلزل ve زلم köklerinde olduğu gibi kayganlık, sarsılma ve hızla yerinden akma anlamını taşır. | ف | Ağız, sınır açıklığı ve hava temasını temsil eden harfin eklenmesiyle kayma hareketi, belirli bir sınıra, eşiğe veya hedefe doğru kontrollü bir ilerleme, yaklaşma ve derece alma anlamı kazanmıştır. |
Piktografik analiz
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ز | Kesici alet | Keskin bir hamle yapma, ayrışma ve yönelinen hatta doğru ani bir hareket başlatma. |
| ل | Çoban değneği, üvendire | Hareketi belirli bir amaca, menzile veya otoriteye doğru sevk etme, yönlendirme ve bağlama. |
| ف | Ağız | Açıklık, temas eşiği, son sınır ve huzura varış noktası. |
| زلف | Keskin yönelişle eşiğe ilerleme | Ayrışan bir noktadan amaca doğru sevk olunarak bir eşiğe, hedefe veya makama doğru aşamalı hamlelerle yaklaşma hareketi. |
Tarihsel ve erken kullanım
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Bir hedefe doğru adım adım veya atılarak yaklaşmak; çöl ile verimli tarım arazisi arasındaki sınır istasyonları ve basamaklı su havuzları (المزالف). |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Lebîd bin Rebîa bir beytinde suyla dolup taşan havuzları bu kökten türeyen kelimeyle niteler: حتّى تَحَيَّرَتِ الدِّبارُ كأنّهـا / زَلَفٌ وأُلْقِيَ قِتْبُها المَحْزُومُ |
| Erken Arapça kullanım | İslâm öncesi ve erken dönemde Hac ibadetinde Arafat’tan Mina’ya doğru geceleyin ilerleyip yaklaşılan vadiye المزدلفة adı verilmiş; gece vakitlerinin birbirine yaklaşan dilimleri için de زلف tabiri kullanılmıştır. |
Kaynak Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, Dīwānu Lebîd.
Sami etimolojik katman
Sami dillerinde زلف kökü, özellikle Güney-Batı Sami ve Arap sahasında özelleşmiş bir semantik yapı sergiler. Kuzey-Batı Sami sahasında ve İbranicede doğrudan ses denkliğiyle birebir örtüşen yaygın bir üçlü kök türevi sınırlı kalırken, Arapçada زل ikili çekirdeğinin (kayma, ileri atılma, yerinden oynama) labiyal ف ile birleşmesi sonucu belirgin bir yönelimsel yaklaşma semantiği gelişmiştir. Süryanicede z-l-p biçiminde rastlanan bazı kökler dokuma, kenara ekleme veya yanaştırma gibi temas bildiren ikincil alanlarda yer alır. Arapça bu kökü, bir makama intisap etmek, aşama aşama yaklaşmak, geceleyin birbirine bitişen zaman parçalarını tanımlamak ve çölün medeniyet havzasına yaklaştığı sınır kasabalarını adlandırmak suretiyle mertebeli ve menzilli bir yakınlaşma matrisinde merkezileştirmiştir.
Güven Güçlü
Kaynak Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, David Cohen (Dictionnaire des racines sémitiques).
Etimolojik analiz
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | زل çekirdeğinden türeme ve yönelme | Kayma, akma ve hamle yapma tabanından hedefe doğru aşamalı yaklaşma ve rütbe kazanma anlamına geçiş. | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Kenar, bitişme ve eklenme semantiği | Süryanice ve civar lehçelerde kenara raptetme ve bitiştirme anlamlarıyla sınırlı paralellikler mevcuttur. | Muhtemel |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Afro-Asyatik ailenin diğer kollarında bu kök yapısıyla doğrulanmış doğrudan bir eşasıl tespit edilmemiştir. | Veri bulunamadı |
Kaynak Maqāyīs al-Lugha, David Cohen, Brown-Driver-Briggs.
Kardeş kökler
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| زلف | Anlamlı | Yaklaşmak, mertebe, sınır | Hedefe doğru aşamalı olarak ilerlemek, derece ve itibar kazanmak. | Hedef kök; Kur'an'da geçer. |
| زفل | Anlamlı | Hızlı insan topluluğu | Bir araya toplanıp hızla hareket eden cemaat ve kalabalık (الأزفلة). | Hızlı hareket ve toplanma bağı; Kur'an'da geçmez. |
| لزف | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde kullanım dışı (mühmel) olarak kaydedilmiştir. | Kur'an'da geçmez. |
| لفز | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde kullanım dışı (mühmel) olarak kaydedilmiştir. | Kur'an'da geçmez. |
| فزل | Anlamlı | Ayrılmak, sıyrılmak | Bir şeyden kopup ayrılmak veya uzaklaşmak; sözlüklerde nadir kullanımlı olarak kayıtlıdır. | Hedef kökün yaklaşma anlamının zıddı yönde hareket; Kur'an'da geçmez. |
| فلز | Anlamlı | Sert maden, katı cisim | Bakır veya eritilmeye elverişli sert yer altı madeni; katı ve dayanıklı madde. | Kur'an'da geçmez. |
Komşu kökler ve zıt kök
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| زلف | Merkez | Hamleli ve mertebeli yaklaşma | Çaba ve yönelimle bir hedefe doğru aşama aşama yaklaşmayı ve rütbe kazanmayı ifade eder. | Sadece mesafe daralması değil, konum ve itibar elde etme hareketidir. |
| قرب | Komşu | Genel yakınlık | Mekân, zaman veya nesep bakımından mesafenin azlığını anlatan genel köktür. | زلف kökündeki aşamalı ilerleme ve manevi paye vurgusu قرب kökünde nötr bir mesafe olarak bulunabilir. |
| دنو | Komşu | Alçalma ve eğilerek yaklaşma | Bir nesnenin yukarıdan aşağıya veya yatayda sarkarak, boyun eğerek yaklaşmasıdır. | زلف yükselme ve mertebe ima ederken, دنو daha çok meyil ve fiziksel yakınlaşma taşır. |
| حضر | Komşu | Hazır bulunma | Gaip olmanın zıddı olarak tanıklık sahasına girip mevcut bulunmaktır. | حضر kökünde hareketten ziyade bulunma hali esasken, زلف hedefe doğru yürümeyi içerir. |
| بعد | Zıt | Uzaklık | Zaman, mekân veya manevi bağlamda mesafenin açılması ve hedeften kopmadır. | Yaklaşmanın, menzile erişmenin ve paye elde etmenin tam karşıtıdır. |
Başka dillerde anlam karşılıkları
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | زلف | Yaklaşma, derece, yakınlık | Bir amaca veya makama doğru aşamalı yöneliş ve elde edilen manevi itibar. | Kesin |
| Latince | accessus, gradus, appropinquatio | Yaklaşma, adım, derece | Hem fiziksel yaklaşmayı hem de aşamalı mertebe kat etmeyi kısmen karşılar. | Güçlü |
| İngilizce | approach, proximity, advancement, station | Yaklaşma, yakınlık, ilerleme, mevki | "Approach" eylemi, "station/proximity" ise ulaşılan dereceyi karşılar; ancak kökün manevi hamle boyutunu tek başına veremez. | Güçlü |
| Almanca | Annäherung, Vorrücken, Stufe | Yaklaşma, ilerleme, aşama | Hedefe doğru bilinçli ilerleme ve rütbe alma nüansını yansıtır. | Güçlü |
| Fransızca | approche, avancement, degré | Yaklaşma, terfi, basamak | Bir makama doğru adım atarak mesafe katetme ve paye alma anlamına denk gelir. | Güçlü |
Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Lane's Arabic-English Lexicon.
Vücûh ve nezâir
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| زُلْفَى | Yüksek manevi derece ve Allah katında itibar | Kulun ameliyle elde ettiği veya peygamberlere lütfedilen yakınlık makamı bağlamında (Sebe' 34:37, Sâd 38:25, Sâd 38:40). |
| زُلْفَى | Şefaat ve aracı edinme vasıtası kılınan sahte yakınlık | Müşriklerin putları Allah'a yaklaştırıcı bir vesile sayma iddiaları bağlamında (Zümer 39:3). |
| أُزْلِفَتْ / وَأُزْلِفَتِ | Hazır kılınma, göz önüne getirilme | Cennetin takva sahiplerine ötelerden alınıp hemen yanı başlarına getirilmesi bağlamında (Şu'arâ 26:90, Kâf 50:31, Tekvîr 81:13). |
| وَأَزْلَفْنَا | Helake doğru yaklaştırma ve sevk etme | Firavun ordusunun denizin yarılan yerine doğru sürülüp birbirine yaklaştırılması bağlamında (Şu'arâ 26:64). |
| زُلْفَةً | Yüz yüze gelinen kaçınılmaz yakınlık | Kafirlerin vadolunan azabı veya kıyameti hemen burunlarının ucunda görmeleri bağlamında (Mülk 67:27). |
| زُلَفًا | Gündüze bitişen ve yaklaşan gece dilimleri | Gündüzün sınırlarına bitişik namaz vakitleri bağlamında (Hûd 11:114). |
Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Kurb-i ilâhî ve şefaat meselesi | Kulun Allah'a yakınlığının cismani bir mesafe mi yoksa derece, rıza ve lütuf mu olduğu; aracıların şefaat iddiasının geçersizliği. | Mekânsal yakınlığın reddi, itibar ve manevi rütbe vurgusu. |
| Fıkıh | Hac menasiki ve namaz vakitleri | Müzdelife'de cem-i tehir ile vakfe yapılması; gündüze yakın gece vakitlerinde eda edilen namazlar. | İbadetin ifa edildiği zaman ve mekân koordinatlarının sınırları. |
| Tefsir | Ahirette cennetin yaklaşması ve azabın belirmesi | Cennetin bizzat mı taşındığı yoksa müminlerin bakışına mı yaklaştırıldığı; putperestlerin "bizi yaklaştırsınlar" savunusunun analizi. | İlahi kudretin mekânı dürüp nimeti veya hesabı kulun önüne koyması. |
| Hadis | İbadetle Allah'a yönelme teşviki | Nafilelerle Allah'a yaklaşma ve kulun iki rekatla Rabbine yönelmesi (ازدلفوا إلى الله). | Kulun samimi ameliyle ilahi lütufla buluşma gayreti. |
Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Ubudiyet ve takva | Kurbet ve manevi rütbe | Amelle Allah'a yönelip lütfa mazhar olma | İbadet ve salih amel, kul ile yaratıcı arasındaki manevi engelleri kaldırarak derece kazandırır. | Kesin |
| İlmi | Metodolojik aşama | Kademeli ilerleme | Bilinmeyene adım adım yaklaşarak kavrama | Bilgi basamaklarının aşılmasıyla hakikate doğru mesafe alınması sürecini temsil eder. | Güçlü |
| Siyasi | Otorite ve liyakat hiyerarşisi | Mertebe ve protokole kabul | Ehliyetle karar merkezine dahil olma | Bir sisteme sadakat ve liyakatle hizmet edenlerin karar mekanizmalarına yakınlaşması. | Muhtemel |
| İktisadi | Pazar ve tüketici ilişkisi | Arzın talebe yaklaştırılması | Malların ihtiyaç mahalline hazır kılınması | Lojistik ve dağıtım süreçlerinde ürünün tüketim noktasına tam vaktinde ulaştırılması. | Muhtemel |
Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Limit ve yakınsama (convergence) | Bir fonksiyonun veya dizinin belirli bir değere adım adım sonsuz derecede yaklaşması, aradaki mesafenin sıfıra doğru küçülmesi modeli. | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Sosyal hareketlilik ve statü edinimi | Bireyin veya grubun çaba ve yeterlilik sergileyerek toplumsal katmanlar arasında üst mevkilere ve prestij alanlarına doğru yükselmesi. | Güçlü |
Yanlış daraltma ve kritik hata riski
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | زلف kökünü sadece zaman veya mekânda "yakın durmak" olarak görmek; kökteki rütbe, manevi derece, hamle ve hak edilerek kazanılan itibar boyutunu ıskalamak. |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kök yalnızca fiziksel yakınlığı değil; amelle hak edilen mertebeyi, ahiret sahnelerinde ilahi ikram olarak cennetin bizzat müminin ayağına getirilmesini ve şirkin bâtıl aracı mantığını deşifre eden bir ekseni kuşatır. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Zümer 39:3 ayetindeki aracı putperestlik mantığının psikolojik kökeni anlaşılamaz; kulun Allah'a yakınlaşmasının amelle değil, statik vesilelerle olabileceği vehmine kapılınabilir. |
Kur'an'ı anlama odaklı sonuç
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Çünkü Kur'an'ın temel davası, kulun Allah ile olan irtibatını doğru kurmasıdır. Bu kök, hakiki yakınlığın (zülfâ) soyut iddialarla, soy, mal veya evlatla değil; iman, takva ve salih amelle inşa edilen bir rütbe olduğunu ortaya koyar. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | İbadet vakitlerini düzenleyen emirlerde (Hûd 11:114), müşriklerin şefaat ve aracı edinme zihniyetini eleştiren uyarılarda (Zümer 39:3), peygamberlerin ilahi huzurdaki mertebelerinde (Sâd suresi) ve kıyamet tasvirlerinde belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | "Bizi Allah'a yaklaştırsınlar diye onlara tapıyoruz" diyen şirkin aracı kültürünü kökten yıkar; mal ve evladın insanı Allah katında tek başına itibarlı kılacağı zannını düzeltir. |
Nihai sentez ve LaTeX modeli
- Somut anlamBir noktaya doğru kayarak, sürüklenerek veya hamle yaparak aşamalı biçimde yaklaşma, aradaki mesafeyi tüketme ve eşiğe erişme.
- Soyut anlamAmel, niyet ve gayret vasıtasıyla hedeflenen bir makamda manevi derece, itibar, rütbe ve yüksek huzura kabul edilme ehliyeti.
- Sistematik karşılıkBir sistem içinde periferiden (çeperden) merkeze doğru mesafe daraltan, liyakat ve yönelim ölçüsünde konumu yükselten dinamik yakınsama mekanizması.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklaması
Modelde , yönelen varlığın zaman veya amel eksenindeki dinamik konumunu; , hedeflenen merkezî huzur veya menzili; , özne ile hedef arasındaki mesafeyi; , menzile varış eşiğini; ise öznenin katettiği mesafeye bağlı olarak kazandığı rütbe ve manevi derece fonksiyonunu temsil eder. Mesafe sıfıra yakınsadıkça, kazanılan derece en üst düzeye () ulaşır.