سبب
س - ب - ب
KÖK- 11 geçiş
- 10 ayet
- 8 sîga
- 9 sözlük
Kur'an'daki karşılığı: Araç
Notlarım
Sözlükler(9)
Kitâbu'l-'Ayn
Halîl b. Ahmed · 8. yyTR1.543 harfباب السين والباء
س ب، ب س يستعملان
سب:
سَبَّه فلانٌ سَبّأ.
والسَّبْسَبُ: المَفازة.
والسَّبَبُ: الحَبْل.
والسَّبَبُ: كُلُّ ما تَسَبَّبْتَ به من رَحِمٍ أو يَدٍ أو دَيْنٍ.
وكلُّ سَبَبٍ ونَسَبٍ منقطعٌ يومَ القِيامة الاّ سَبَبَ النبي- صلّى اللهُ عليه وعلى آلِه وسَلَّم- ونَسَبَه، وهذا في الحديث.
والإِسلامُ أقوى سَبَبٍ ونَسَبٍ لأنَّ المُسلمَ اذا تَقَرَّبَ الى أخيه المُسْلِم ليس بينهما نَسَبٌ.
ويقال
es-Sıhâh
Cevherî · 10. yyTR1.119 harfالسَبُّ: الشَتْمُ؛ وقد سَبَّهُ يَسُبُّهُ. وسَبَّهُ أيضاً بمعنى قَطَعَهُ. وقولهم: ما رأيته منذ سَبَّهُ، أي مُنذ زمنٍ من الدهر، كقولك منذ سنةٍ. ومَضَتْ سَبَّةٌ من الدهرِ. والسَبَّةُ الاسْتُ. وسَبَّهُ يَسُبُّهُ، إذا طعنه في السَبَّةِ. والتَسابُّ: التشاتم. والتَسابُّ: التقاطُعُ. ورجل[ مِسَبٌّ بكسر الميم: كثيرُ السِبابِ. ويقال: صار هذا الأمر سُبَّةً عليه، بالضم، أي عاراً يُسَبُّ به. ورجل سُبَّةٌ، أي
Müfredât
Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR1.800 harf- السبب: الحبل الذي يصعد به النخل، وجمعه أسباب، قال: ﴿فليرتقوا في الأسباب﴾ [ص/10]، والإشارة بالمعنى إلى نحو قوله: ﴿أم لهم سلم يستمعون فيه فليأت مستمعهم بسلطان مبين﴾ [الطور/38]، وسمي كل مايتوسل به إلى شيء سببا، قال تعالى: ﴿وآتيناه من كل شيء سببا *** فأتبع سببا﴾ [الكهف/84 - 85]، ومعناه: أن الله تعالى آتاه من كل شيء معرفة، وذريعة يتوصل بها، فأتبع واحدا من تلك الأسباب، وعلى ذلك قوله تعالى: {لعلي أبلغ
Esâsü'l-Belâğa
Zemahşerî · 12. yyTR1.282 harfس ب ب
بينهما سباب والمزاح سباب النوكى وقد سابه وتسابوا واستبوا.
وفي الحديث " المستبان شيطانان " وهو سبة وهذه سبة عليك وعلى عقبك وأنت سبة على قومك.
وإياك والمسبة والمساب.
ولا تكن سببة ولا سبة كضحكـة وضحكـة.
واستسـب لأبويـه.
وبينهـم أسبوبـة وأسابيب.
وتقول: ما هي أساليب إنما هي أسابيب.
وفرس ضافي السبيب وقد عقدوا سبائـب خيلهم وأقبلت الخيل معقدات السبائب.
وله سبيبة من
Lisânü'l-Arab
İbn Manzûr · 13. yyTR11.365 harfالسَّبُّ: القَطْعُ. سَبَّه سَبّاً: قَطَعه؛ قال ذو الخِرَقِ الطُّهَوِيُّ:
فما كان ذَنْبُ بَني مالِكٍ، * بأَنْ سُبَّ منهم غُلامٌ، فَسَبْ(1) (1 قوله «بأن سب» كذا في الصحاح، قال الصاغاني وليس من الشتم في شيء. والرواية بأن شب بفتح الشين المعجمة.) عَراقِـيبَ كُومٍ، طِوالِ الذُّرَى، * تَخِرُّ بَوائِكُها للرُّكَبْ بأَبْيضَ ذِي شُطَبٍ باتِرٍ، * يَقُطُّ العِظَامَ، ويَبْري العَصَبْ البَوائِكُ: جمع
السَّبُّ: القَطْعُ. سَبَّه سَبّاً: قَطَعه؛ قال ذو الخِرَقِ الطُّهَوِيُّ: فما كان ذَنْبُ بَني مالِكٍ، * بأَنْ سُبَّ منهم غُلامٌ، فَسَبْ(1) (1 قوله «بأن سب» كذا في الصحاح، قال الصاغاني وليس من الشتم في شيء. والرواية بأن شب بفتح الشين المعجمة.) عَراقِـيبَ كُومٍ، طِوالِ الذُّرَى، * تَخِرُّ بَوائِكُها للرُّكَبْ بأَبْيضَ ذِي شُطَبٍ باتِرٍ، * يَقُطُّ العِظَامَ، ويَبْري العَصَبْ البَوائِكُ: جمع بائكة، وهي السَّمِـينةُ. يريدُ مُعاقَرةَ أَبي الفَرَزْدق غالِب بن صَعْصعة لسُحَيْم بن وَثِـيلٍ الرِّياحِـيّ، لما تَعاقَرا بصَوْأَر، فعَقَرَ سُحَيْم خمساً، ثم بدا له وعَقَرَ غالِبٌ مائة. التهذيب: أَراد بقوله سُبَّ أَي عُيِّر بالبُخْلِ، فسَبَّ عَراقيبَ إِبله أَنَفةً مما عُيِّر به، كالسيف يسمى سَبَّابَ العَراقيب لأَنه يَقْطَعُها. التهذيب: وسَبْسَبَ إِذا قَطَع رَحِمه. والتَّسابُّ: التَّقاطُعُ. والسَّبُّ: الشَّتْم، وهو مصدر سَبَّه يَسُبُّه سَبّاً: شَتَمَه؛ وأَصله من ذلك. وسَبَّبه: أَكثر سَبَّه؛ قال: إِلاَّ كَمُعْرِضٍ الـمُحَسِّرِ بَكْرَهُ، * عَمْداً، يُسَبِّـبُني على الظُّلْمِ أَراد إِلا مُعْرِضاً، فزاد الكاف، وهذا من الاستثناءِ المنقطع عن الأَوَّل؛ ومعناه: لكن مُعْرِضاً. وفي الحديث: سِـبابُ الـمُسْلِم فُسوقٌ، وقِتاله كُفرٌ. السَّبُّ: الشَّتْم، قيل: هذا محمول على من سَبَّ أَو قاتَلَ مسلماً، من غير تأْويل؛ وقيل: إِنما قال ذلك على جهة التغليظ، لا أَنه يُخْرِجُه إِلى الفِسْقِ والكفر. وفي حديث أَبي هريرة: لا تَمْشِـيَنَّ أَمام أَبيك، ولا تجْلِسْ قَبْله، ولا تَدْعُه باسمه، ولا تَسْتَسِبَّ له، أَي لا تُعَرِّضْه للسَّبِّ، وتَجُرَّه إِليه، بأَن تَسُبَّ أَبا غَيْرك، فيَسُبَّ أَباك مُجازاةً لك. قال ابن الأَثير: وقد جاءَ مفسراً في الحديث الآخر: انَّ من أَكبر الكبائر أَن يَسُبَّ الرجلُ والديه؛ قيل: وكيف يَسُبُّ والديه؟ قال: يَسُبُّ أَبا الرجلِ، فيسُبُّ أَباه، ويَسُبُّ أُمـَّه، فيَسُبُّ أُمـَّه. وفي الحديث: لا تَسُبُّوا الإِبلَ فإِن فيها رُقُوءَ الدَّم. والسَّـبَّابةُ: الإِصْبَعُ التي بين الإبهام والوُسْطى، صفةٌ غالبة، وهي الـمُسَبِّحَةُ عند الـمُصَلِّين. والسُّـبَّة: العارُ؛ ويقال: صار هذا الأَمر سُبَّةً عليهم، بالضم، أَي عاراً يُسبُّ به. ويقال: بينهم أُسْبوبة يَتَسابُّونَ بها أَي شيء يَتشاتَمُونَ به. والتَّسابُّ: التَّشاتُم. وتَسابُّوا: تَشاتَمُوا. وسابَّه مُسابَّةً وسِـباباً: شاتَمه. والسَّبِـيبُ والسِّبُّ: الذي يُسابُّكَ. وفي الصحاح: وسِـبُّكَ الذي يُسابُّكَ؛ قال عبدالرحمن بن حسان، يهجو مِسْكِـيناً الدَّارِمِيَّ: لا تَسُبَّنَّنِـي، فَلسْتَ بِسِبِّـي، * إِنَّ سِبِّـي، من الرِّجالِ، الكَرِيمُ ورجل سِبٌّ: كثيرُ السِّبابِ. ورجلٌ مِسَبٌّ، بكسر الميم: كثيرُ السِّبابِ. ورجل سُبَّة أَي يَسُبُّه الناسُ؛ وسُبَبَة أَي يَسُبُّ الناسَ. وإِبِلٌ مُسَبَّبَة أَي خِـيارٌ؛ لأَنـَّه يقال لها عندَ الإِعْجابِ بها: قاتلَها اللّه !وقول الشَّمَّاخ، يَصِفُ حُمُر الوَحْشِ وسِمَنَها وجَوْدَتَها: مُسَبَّبَة، قُبّ البُطُونِ، كأَنها * رِماحٌ، نَحاها وجْهَة الريحِ راكزُ يقولُ: من نَظَر إِليها سَبَّها، وقال لها: قاتَلها اللّهُ ما أَجودَها! والسِّبُّ: السِّتْرُ. والسِّبُّ: الخمارُ. والسِّبُّ: العِمامة. والسِّبُّ: شُقَّة كَتَّانٍ رقِـيقة. والسَّبِـيبَةُ مِثلُه، والجمع السُّـبُوبُ، والسَّبائِبُ. قال الزَّفَيانُ السَّعْدِي، يَصِفُ قَفْراً قَطَعَه في الهاجرة، وقد نَسَجَ السَّرابُ به سَبائِبَ يُنيرُها، ويُسَدِّيها، ويُجيدُ صَفْقَها: يُنيرُ، أَو يُسْدي به الخَدَرْنَقُ * سَبائِـباً، يُجِـيدُها، ويصْفِقُ والسِّبُّ: الثَّوْبُ الرَّقِـيقُ، وجَمْعُه أَيضاً سُبُوبٌ. قال أَبو عمرو: السُّبُوبُ الثِّيابُ الرِّقاقُ، واحدُها سِبٌّ، وهي السَّبائِبُ، واحدُها سَبيبَة؛ وأَنشد: ونَسَجَتْ لوامِـعُ الـحَرُورِ * سَبائِـباً، كَسَرَقِ الـحَريرِ وقال شمر: السَّبائِب متاعُ كَتَّانٍ، يُجاءُ بها من ناحية النيلِ، وهي مشهورة بالكَرْخِ عند التُّجّار، ومنها ما يُعْملُ بِمصْر، وطولها ثمانٌ في سِتٍّ. والسَّبِـيبَة: الثوبُ الرقِـيقُ. وفي الحديث: ليس في السُّبوبِ زَكاةٌ، وهي الثِّيابُ الرِّقاقُ، الواحِدُ سِبٌّ، بالكسرِ، يعني إِذا كانت لغير التجارةِ؛ وقيل: إِنما هي السُّيُوبُ، بالياءِ، وهي الرِّكازُ لأَن الركاز يَجِبُ فيه الخُمس، لا الزكاةُ. وفي حديث صِلَة بن أَشْيَمَ: فإِذا سِبٌّ فيه دَوْخَلَّةُ رُطَبٍ أَي ثوبٌ رَقِـيقٌ. وفي حديث ابن عباس، رضي اللّه عنهما: أَنه سُئِلَ عن سَبائِبَ يُسْلَفُ فيها. السَّبائِبُ: جمع سَبِيبَةٍ وهي شُقَّة من الثِّيابِ أَيَّ نوعٍ كان؛ وقيل: هي منَ الكتَّانِ؛ وفي حديث عائشة، رضي اللّه عنها: فعَمَدَتْ إِلى سَبِـيبةٍ من هذه السَّبائبِ، فَحَشَتْها صوفاً، ثم أَتتني بها. وفي الحديث: دَخَلْتُ على خالد، وعليه سَبِـيبة؛ وقول المخبل السعدي: أَلم تَعْلَمِـي، يا أُمَّ عَمْرَةَ، أَنني * تخَاطأَني رَيْبُ الزَّمانِ لأَكْبَرا وأَشْهَدُ من عَوْفٍ حُلُولاً كثيرةً، * يَحُجُّونَ سِبَّ الزِّبْرِقانِ الـمُزَعْفَرا قال ابن بري: صواب إِنشاده: وأَشْهَدَ بنَصْبِ الدالِ. والـحُلولُ: الأَحْياءُ المجتمعةُ، وهو جمع حالٍّ، مثلُ شاهِدٍ وشُهودٍ. ومعنى يَحُجُّون: يَطْلُبونَ الاختلافَ إِليه، ليَنْظُروه؛ وقيل: يعني عمامَتَه؛ وقيل: اسْتَه، وكان مَقروفاً فيما زَعَم قُطْرُبٌ. والـمُزَعْفَر: الـمُلَوَّن بالزَّعْفَران؛ وكانت سادةُ العرب تَصْبُغُ عَمائمَها بالزَّعْفَرانِ. والسَّبَّةُ: الاسْتُ. وسَـأَلَ النُّعمانُ بنُ الـمُنْذِرِ رجُلاً طَعَنَ رجُلاً، فقال: كيف صَنَعْتَ؟ فقال طَعَنْتُه في الكَبَّةِ طَعْنةً في السَّبَّة، فأَنْفَذْتُها من اللَّبَّة. فقلت لأَبي حاتمٍ: كيف طَعَنَه في السَّبَّة وهو فارس؟ فَضَحِكَ وقال: انْهَزَم فاتَّبَعه، فلما رَهِقَه أَكبَّ ليَـأْخُذَ بمَعْرَفَةِ فَرَسِه، فَطَعَنَه في سَبَّتِه. وسَبَّه يَسُبُّه سَبّاً: طَعَنَه في سَبَّتِه. وأَورد الجوهري هنا بَيْتَ ذِي الخِرَقِ الطُّهَوِيّ: بأَنْ سُبَّ مِنْهُم غُلامٌ فَسَبْ ثم قال ما هذا نصه: يعني مُعاقَرَة غالِبٍ وسُحَيْمٍ، فقوله سُبّ: شُتِمَ، وسَبَّ: عَقَرَ. قال ابن بري: هذا البيت فسره الجوهري على غير ما قَدَّم فيه من المعنى، فيكون شاهداً على سَبَّ بمعنى عَقَر، لا بمعنى طَعَنه في السَّبَّة وهو الصحيح، لأَنه يُفَسَّر بقوله في البَيْتِ الثاني: عَراقِـيبَ كُومٍ طوالِ الذُّرَى ومما يدل على أَنه عَقْرٌ، نَصْبُه لِعَراقيبَ، وقد تقدَّمَ ذلك مُستَوْفًى في صدْر هذه الترجَمة. وقالت بعض نساءِ العرَب لأَبِـيها، وكان مَجْرُوحاً: أَبَتَ، أَقَتَلُوكَ؟ قال: نعم، إِي بُنَيَّةُ ! وسبُّوني، أَي طَعَنُوه في سَبَّتِه.الأَزهري: السَّبُّ الطِّبِّيجاتُ، عن ابن الأَعرابي. قال الأَزهري: جعل السَّبَّ جمعَ السَّبَّة، وهي الدُّبرُ. ومَضَتْ سَبَّة وسَنْبَة من الدَّهْر أَي مُلاوَةٌ؛ نونُ سَنْبَةٍ بَدَلٌ مِنْ باءِ سَبَّة، كإِجّاصٍ وإِنجاصٍ، لأَنه ليس في الكلام «س ن ب». الكسائي: عِشْنا بها سَبَّة وسَنْبَة، كقولك: بُرهةً وحِقْبَةً. وقال ابن شميل: الدهرُ سَبّاتٌ أَي أَحْوالٌ، حالٌ كذا، وحالٌ كذا. يقال: أَصابَتْنَا سَبَّة من بَرْدٍ في الشِّتاءِ، وسَبَّةٌ مِنْ صَحْوٍ، وسَبَّةٌ من حَرٍّ، وسَبَّةٌ من رَوْحٍ إِذا دامَ ذلك أَيـَّاماً. والسِّبُّ والسَّبِـيبَةُ: الشُّقَّةُ، وخَصَّ بعضُهم به الشُّقَّة البَيْضاء؛ وقولُ عَلْقَمَة بنِ عَبَدة: كأَنَّ إِبريقَهُم ظَبْيٌ على شَرَفٍ، * مُفَدَّمٌ بِسَبا الكَتَّانِ، مَلْثُومُ إِنما أَراد بِسَبائِب فحَذف، وليس مُفَدَّمٌ من نَعْت الظَّبْـي، لأَنَّ الظَّبـيَ لا يُفَدَّم؛ إِنما هو في موضع خَبرِ الـمُبْتَدَإِ، كأَنه قال: هو مُفَدَّمٌ بسَبا الكَتَّانِ. والسَّبَبُ: كلُّ شيءٍ يُتَوَصَّلُ به إِلى غيره؛ وفي نُسْخةٍ: كلُّ شيءٍ يُتَوَسَّل به إِلى شيءٍ غيرِه، وقد تَسَبَّبَ إِليه، والجمعُ أَسْبابٌ؛ وكلُّ شيءٍ يُتَوصّلُ به إِلى الشيءِ، فهو سَبَبٌ. وجَعَلْتُ فُلاناً لي سَبَباً إِلى فُلانٍ في حاجَتي وَوَدَجاً أَي وُصْلَة وذَريعَة. قال الأَزهري: وتَسَبُّبُ مالِ الفَيءِ أُخِذَ من هذا، لأَنَّ الـمُسَبَّبَ عليه المالُ، جُعِلَ سَبَباً لوُصول المال إِلى مَن وَجَبَ له من أَهل الفَيءِ. وقوله تعالى: وتَقَطَّعَتْ بهمُ الأَسْبابُ، قال ابن عباس: المودّةُ. وقال مجاهدٌ: تواصُلُهم في الدنيا. وقال أَبو زيد: الأَسبابُ المنازلُ، وقيل المودّةُ؛ قال الشاعر: وتقَطَّعَتْ أَسبابُها ورِمامُها فيه الوجهان مَعاً. المودة، والمنازِلُ. واللّه، عز وجل، مُسَبِّبُ الأَسْبابِ، ومنه التَّسْبِـيبُ. والسَّبَبُ: اعْتِلاقُ قَرابة. وأَسبابُ السماء: مَراقِـيها؛ قال زهير: ومَن هابَ أَسبابَ الـمَنِـيَّةِ يَلْقَها، * ولو رَامَ أَسبابَ السماءِ بسُلَّم والواحدُ سَبَبٌ؛ وقيل: أَسبابُ السماءِ نواحيها؛ قال الأَعشى: لئن كنتَ في جُبٍّ ثمانينَ قامةً، * ورُقِّيتَ أَسبابَ السماءِ بسُلَّمِ لَيَسْتَدْرِجَنْكَ الأَمرُ حتى تَهُرَّه، * وتَعْلَمَ أَني لستُ عنكَ بمُحْرِمِ والـمُحْرِمُ: الذي لا يَسْتَبيح الدِّماءَ. وتَهُرّه: تَكْرَهه. وقوله عز وجل: لَعَلِّي أَبْلُغ الأَسبابَ أَسبابَ السموات؛ قال: هي أَبوابُها. وارْتَقَى في الأَسبابِ إِذا كان فاضِل الدين. والسِّبُّ: الـحَبْلُ، في لغة هُذَيْلٍ؛ وقيل: السِّبُّ الوَتِد؛ وقول أَبي ذُؤَيْب يصف مُشْتارَ العَسَل: تَدَلَّى عليها، بين سِبٍّ وخَيْطةٍ، * بجَرْداءَ مثلِ الوَكْفِ، يَكْبُو غُرابُها قيل: السِّبُّ الـحَبْل، وقيل الوَتِدُ، وسيأْتي في الخَيْطة مثلُ هذا الاختلاف، وإِنما يصف مُشْتارَ العَسَل؛ أَراد: أَنه تَدَلَّى من رأْسِ جبلٍ على خلِـيَّةِ عَسَلٍ ليَشْتارَها بحَبْلٍ شدَّه في وَتِدٍ أَثْبَته في رأْس الجبَل، وهو الخَيْطة، وجَمْع السِّبِّ أَسبابٌ. والسَّبَبُ: الـحَبْلُ كالسِّبِّ، والجمع كالجمع، والسُّبوبُ: الـحِـبال؛ قال ساعدة: صَبَّ اللهيف لها السُّبوبَ بطَغْيةٍ، * تُنْبي العُقابَ، كما يُلَطُّ الـمِجْنَبُ وقوله عز وجل: مَن كان يظُنُّ أَن لنْ يَنْصُرَه اللّه في الدنيا والآخرة فلْـيَمدُدْ بسببٍ إِلى السماءِ. معناه: من كان يَظُنّ أَن لن يَنْصُرَ اللّهُ، سبحانه، محمداً، صلى اللّه عليه وسلم، حتى يُظْهِرَه على الدين كلِّه، فلْـيَمُتْ غَيظاً، وهو معنى قوله تعالى: فلْـيَمدُدْ بسَبَب إِلى السماءِ؛ والسَّبَبُ: الـحَبْل. والسماءُ: السَّقْف؛ أَي فلْـيَمْدُدْ حَبْلاً في سَقفِهِ، ثم ليَقْطَعْ، أَي ليَمُدَّ الـحَبْل حتى ينْقَطِـع، فيَموتَ مخْتَنِقاً. وقال أَبو عبيدة: السَّببُ كلُّ حَبْل حَدَرْتَه من فوق. وقال خالدُ بنُ جَنَبَة: السَّبَب من الـحِـبال القويُّ الطويلُ. قال: ولا يُدعى الحبلُ سَبباً حتى يُصْعَد به، ويُنْحَدَرَ به. وفي الحديث: كلُّ سببٍ ونَسَبٍ يَنْقَطِـعُ إِلاّ سَبَبـي ونَسَبــي؛ النَّسَبُ بالولادةِ، والسَّبَبُ بالزواج، وهو من السَّبَبِ، وهو الـحَبْل الذي يُتَوَصَّل به إِلى الماءِ، ثم اسْتُعِـير لكلّ ما يُتوصَّل به إِلى شيءٍ؛ كقوله تعالى: وتقَطَّعَتْ بهِمُ الأَسبابُ، أَي الوُصَل والـمَوَدَّاتُ. وفي حديث عُقْبَة، رضي اللّه عنه: وإِن كان رزْقُه في الأَسباب، أَي في طُرُقِ السماءِ وأَبوابها. وفي حديث عَوْفِ بن مالك، رضي اللّه عنه: أَنه رأَى في المنامِ كأَنَّ سَبباً دُلِّـيَ من السماءِ، أَي حَبْلاً. وقيل: لا يُسَمَّى الحبلُ سبباً حتى يكونَ طَرَفُه مُعَلَّقاً بالسَّقْفِ أَو نحوِه.والسببُ، من مُقَطَّعات الشِّعْرِ: حَرْفٌ مُتَحَرِّكٌ وحرفٌ ساكنٌ، وهو على ضَرْبَيْن: سَبَبانِ مَقرونانِ، وسَببانِ مَفْروقان؛ فالمقْرونانِ ما توالَتْ فيه ثلاثُ حَرَكاتٍ بعدَها ساكِنٌ، نحو مُتَفَا من مُتَفاعِلُنْ، وعَلَتُنْ من مُفاعَلَتُن، فحركة التَّاءِ من مُتَفا، قد قَرَنَت السَّبَبَين، وكذلك حركةُ اللامِ مِن عَلَتُنْ، قد قَرَنَتِ السَّبَبَيْنِ أَيضاً؛ والـمَفْرُوقان هما اللذانِ يقومُ كلُّ واحدٍ منهما بنفسِه أَي يكونُ حرفٌ متحركٌ وحرفٌ ساكنٌ، ويَتْلُوه حرفٌ متحرك، نحو مُسْتَفْ، من مُسْتَفْعِلُنْ؛ ونحو عِـيلُنْ، مِن مَفاعِـيلُنْ، وهذه الأَسبابُ هي التي يَقَع فيها الزِّحافُ على ما قد أَحْكَمَته صِناعةُ العَروض، وذلك لأَن الجُزْءَ غيرُ مُعْتَمِدٍ عليها؛ وقوله: جَبَّتْ نِساءَ العالَـمِـينَ بِالسَّبَبْ يجوز أَن يكونَ الـحَبْلَ، وأَن يكونَ الخَيْطَ؛ قال ابنُ دُرَيْدٍ: هذه امرأَةٌ قَدَّرَتْ عَجِـيزَتَها بخَيْطٍ، وهو السبب، ثم أَلْقَتْه إِلى النساءِ لِـيَفْعَلْنَ كما فَعَلَتْ، فَغَلَبَتْهُنّ. وقَطَعَ اللّه به السببَ أَي الـحَياة. والسَّبِـيبُ من الفَرَس: شَعَر الذَّنَبِ، والعُرْفِ، والنَّاصِـيَةِ؛ وفي الصحاح: السبِـيبُ شَعَر الناصِـيةِ، والعُرْفِ، والذَّنَبِ؛ ولم يَذْكُر الفَرَس. وقال الرياشِـيُّ: هو شَعْرُ الذَّنَب، وقال أَبو عبيدة: هو شَعَر الناصِـية؛ وأَنشد: بِوافي السَّبِـيبِ، طَوِيلِ الذَّنَبْ والسَّبِـيبُ والسَّبِـيبَةُ: الخُصْلة من الشَّعَر. وفي حديثِ استسْقاءِ عُمَرَ، رضي اللّه عنه: رأَيتُ العباسَ، رضي اللّه عنه، وقد طالَ عُمَرَ، وعَيْناه تَنْضَمَّان، وسَبائِبُهُ تَجُولُ على صَدْرِه؛ يعني ذَوائِـبَهُ، واحدُها سَبِـيبٌ. قال ابن الأَثير: وفي كتاب الـهَرَوِيّ، على اختلافِ نسخه: وقد طالَ عُمْرُه، وإِنما هو طال عُمَرَ، أَي كان أَطْوَلَ منه لأَنَّ عُمَرَ لـمَّا استَسْقَى أَخَذَ العباس إِليه، وقال: اللهم إِنَّا نَتَوسَّل إِليك بعَمِّ نَبِـيِّكَ، وكان إِلى جانِـبِه، فرآهُ الراوي وقد طالَهُ أَي كان أَطوَلَ منه. والسَّبِـيبة: العِضاهُ، تَكْثُرُ في المكانِ.
Kâmûsü'l-Muhît
Fîrûzâbâdî · 15. yyTR266 harf* س ب ب * * السَّبُّ * الشتم والقطع والطعن وبابه رد و * التَّسَابُّ * التشاتم والتقاطع وهذا * سُبَّةٌ * عليه بالضم أي عار يسب به ورجل سُبَّةٌ يَسُبُّهُ الناس و * سُبَبَةٌ * كهمزة يسب الناس و * السَّبَبُ * الحبل وكل شيء يتوصل به إلى غيره و * أسْبَابُ * السماء نواحيها
Tâcü'l-Arûs
Zebîdî · 18. yyTR9.164 harfسبه سبا: قطعه. قال ذو الخرق الطهوي:
فما كان ذنب بني مالـك بأن سب منهم غلام فسب
عراقيب كوم طوال الذرى تخر بوائكها لـلـركـب بأبيض ذي شطب باتر يقط العظام ويبرى العصب
في لسان العرب: يريد معاقرة أبي الفرزدق غالب بن صعصعة لسحيم ابن وثيل الرياحي لما تعاقرا بصوأر، فعقر سحيم خمسا، ثم بدا له وعقر غالب مائة. وفي التهذيب: أراد بقوله: سب أي عير
Salmone
H. Anthony Salmone · 19. yyTR1.810 harfسَبَّ
سَبَّ U ( n. ac. سَبّ 1 , سِبِّيْبَى ),
a. Reviled, vilified, abused.
سَبَّبَ
سَبَّبَ II ,
a. Caused, occasioned; furnished with an opportunity, gave a chance.
b. Abused, inveighed against.
سَاْبَبَ
سَاْبَبَ III ,
a. see I .
تَسَبَّبَ
تَسَبَّبَ V ,
a. Sought an occasion, opportunity &c.
b. [ Bi ], Was the cause, means of.
c. [ Bi & Ila ], Made use of as a means for obtaining,
Kitâbullâh
Kur'an kullanımından türetilmişTR34.873 harfسبب
سَبَّ - يَسُبُّ - سَبَب -أَسْبَاب
سَبَّ - يَسُبُّ + كائن أو شيء أو أمر + نفسه أو كائناً + إلى مكان أو شيء أو أمر: يجعله يتوجه إليه متقدماً في مسار محدد تماماً لا يستطيع أن يحيد عنه: وضعه على المسار الذي ينتهي به إلى الشيء والأمر حتماً
سَبَّ - يَسُبُّ + امرؤ + أمرءاً + بشيء: جعله ينتهي إليه: وهي كناية عن الشتم: كقولنا في الشتم: أنت أحمق:
Mücavir kökler44 mücavir (68 toplam)
- تبع
4 ortak ayet · İnek yavrusu, dana demektir
- كيد
2 ortak ayet · Tuzak demektir
- قطع
2 ortak ayet · Kesinlikle keseceğim
- زين
2 ortak ayet · Ziynet : Süslemek için kullanılan çöplere, tüylere benzeyen…
- تبب
1 ortak ayet · Kebab kızartılmış et demektir
- صرح
1 ortak ayet · Kente hakim yüksek yerdir
- ظنن
2 ortak ayet · Suyu belirsiz, suyun olup olmadığı kuyu demektir
- رقي
1 ortak ayet · Rukye tümsek, gırtlak kemiği, ümük demektir
- فرعون
2 ortak ayet · Firavun
- هامان
1 ortak ayet · Ve Haman
- سمو
3 ortak ayet · “Sem” hayvanın sırtı, “ard” da hayvanın karnıdır
- غيظ
1 ortak ayet · Öfke
Geçtiği ayetler(10)
إِنَّا مَكَّنَّا لَهُ فِي الْأَرْضِ وَآتَيْنَاهُ مِنْ كُلِّ شَيْءٍ سَبَبًا
AraçDoğrusu Biz; onu, yeryüzünde büyük bir kudret sahibi kılmıştık ve ona her şeyin yolunu öğretmiştik.
فَأَتْبَعَ سَبَبًا
AraçO da bir yol tuttu.
ثُمَّ أَتْبَعَ سَبَبًا
AraçSonra o, bir yol tuttu.
ثُمَّ أَتْبَعَ سَبَبًا
AraçSonra da bir yol tuttu.
Kök analizi
Kök tanımı ve çekirdek özet
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | سبب |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Mükerrer (muzaaf kök) |
| Bağlamsal Yakın Kökler | وسل, حبل, طرق |
| Zıt Kök | قطع |
| Çekirdek Özet 1 | İki nesne veya nokta arasında irtibat kuran, yukarı tırmanmayı veya bir hedefe erişmeyi sağlayan uzatılmış ip, asılı bağ |
| Çekirdek Özet 2 | İlahi iradenin veya insanın bir sonuca ulaşmak için tutunduğu, meşru ve ontolojik işleyişe ait vasıtalar bütünü |
| Çekirdek Özet 3 | Sonucun bizatihi faili olmayan, ancak ilahi sünnet gereği hedefe ulaşmayı mümkün kılan nedensel ve araçsal basamak |
| Kritik Hata Riski | Sebebi müstakil bir yaratıcı güç veya kendi başına mutlak fail zannederek determinist bir putlaştırmaya ya da tam aksine sebepleri büsbütün terk eden irrasyonel bir tevekkül yanılgısına düşmek |
Biliteral analiz
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| سب | Bir doğrultuda uzama, akma, kesintisizce sürüklenme veya bağın son sınıra kadar gerilip kesilmesi; bu çekirdek سبل kökünde uzayıp giden yolda, سبح kökünde suda veya havada kesintisiz akıp gitmede, سبغ kökünde bolca uzayıp örtmede, سبق kökünde ileriye doğru mesafe katetmede görülür. | ب | İkinci ب harfinin katlanmasıyla (şedde) anlam, uzayan ve bir hedefe bağlanan ipin iki uç arasındaki irtibatı pekiştirmesi, tutunulacak sağlam bir vasıtaya dönüşmesi veya bu bağın sert bir kopuşla (sövme, kat') kesilmesi yönünde yoğunlaşmıştır. |
Piktografik analiz
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| س | Diken, destek | Tutunma, bir yere dayanma ve düşmeyi engelleyen dayanak noktasını temsil eder. |
| ب | Ev, çadır | Belirli bir sınırlı alan, içine girilen mahfuz mekan ve hedeflenen varış yeridir. |
| ب | Ev, çadır | İkinci sınır veya hareketin ulaştığı diğer mekan; iki alan arasındaki münasebeti simgeler. |
| سبب | İki sınır veya mekan arasında tutunarak ilerlemeyi sağlayan, iki ucu birbirine bağlayan sağlam dayanak ve erişim bağıdır. | Harflerin birleşimi, bir noktadan diğerine geçmek için tutunulan, yükselmeyi veya hedefe varmayı mümkün kılan askı, ip ve vasıta dinamiğini oluşturur. |
Tarihsel ve erken kullanım
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Hurma ağacına tırmanmak için kullanılan sağlam ip; çadırı yere tutturan veya tavana/göğe asılan halat (الحبل); atın kuyruk veya yele kılları (السبيب); başı veya bedeni saran ince uzun kumaş (السب). İkincil somut anlam ise bu bağı kökünden koparmak, kesmek (القطع) ve bundan türeyerek haysiyeti yaralayıp irtibatı koparan sövmedir (الشتم). |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Zü’l-Hırak et-Tuhevî’ye ait şiirde kök, devenin bacak sinirlerini kesmek anlamında kat' fiili olarak kullanılmıştır: فما كان ذنب بني مالك / بأن سب منهم غلام فسب |
| Erken Arapça kullanım | Klasik bedevi kullanımında kuyuya kova salmak veya yüksek hurma ağacının meyvesine erişmek için kullanılan ipe سبب denilmiş; iki kabile arasındaki sıhrî veya ahdî bağlar da bu kökle karşılanmıştır. Lisânü'l-Arab'da devenin ayak sinirlerini kesen keskin kılıca «سَبَّاب العَراقيب» adı verildiği kayıtlıdır. |
Kaynak Lisān al-ʿArab, Kitābü’l-ʿAyn, el-Müfredât, Esâsü’l-Belâga.
Sami etimolojik katman
Sami dil ailesinde سبب kökü, döngüsel hareket, çevreleme, bir hadiseyi döndürerek meydana getirme ve iki kutup arasında bağ kurma semantik tabakasıyla irtibatlıdır. İbranicede yer alan sbb (סבב) kökü, etrafında dönmek, dolanmak, yöneltmek ve rabbinik dönemde bir şeyin meydana gelmesine vesile olmak, sebep teşkil etmek (sibbah / סִבָּה) manalarını taşır. Arapçada kök, hem göğe veya yüksek bir noktaya uzatılan ip, tutunulan vasıta (habl) somut imgesinde somutlaşmış hem de bir şeyi kökünden kesip koparma (kat') eylemine işaret etmiştir. Bu iki kutuplu gelişme, ipin iki ucu birbirine bağlaması ile gerilim anında kopması arasındaki fiziksel tecrübeden kaynaklanır. Süryanicede sebbəṯā veya geç dönem kullanımlarında sebep kavramı doğrudan Arapça tesiriyle felsefi ve mantıki literatüre taşınmıştır. Arapça, kökün ilksel çöl tecrübesindeki «tırmanma ipi» ve «kesici aletle bağı koparma» fiziksel manasını en berrak biçimde muhafaza etmiştir.
Güven Güçlü
Kaynak Brown-Driver-Briggs, HALOT, Payne Smith, Lisān al-ʿArab.
Etimolojik analiz
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | سبب (habl, kat', şetm) | Ağaca tırmanma ipinden soyut hedeflere ulaştıran her türlü vasıtaya; bağın koparılmasından ise sövme ve hakarete doğru iç semantik yarılma gerçekleşmiştir. | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice sbb (çevirmek, sebep olmak), Akatça sabābu / fonetik paralellikler | Kuzeybatı Sami dillerindeki dönme ve dolanarak sonuca varma fikri ile Arapçadaki aracı ip mefhumu nedensellik paydasında birleşir. | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Afro-Asyatik ailenin Sami dışı kollarında doğrudan güvenilir bir soydaş biçim tespit edilememiştir. | Veri bulunamadı |
Kaynak Brown-Driver-Briggs, Lisān al-ʿArab, Gesenius.
Kardeş kökler
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| سبب | Anlamlı | İp, vasıta, kesmek, sövmek | İki şeyi birbirine bağlayan vasıta veya o bağı koparan müdahale | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| بسب | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde bağımsız üçlü kök olarak mühmel kabul edilmiş; yalnızca dörtlü بسبس (çöl, hızlı sürmek) formunda kayıtlıdır | Kur'an'da geçmez |
| ببس | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Klasik lügat geleneğinde mühmel (kullanılmayan) harf dizilişidir | Kur'an'da geçmez |
Komşu kökler ve zıt kök
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| سبب | Merkez | İletici vasıta, ip, bağ | Bir hedefe varmak veya yükselmek için tutunulan nesnel, ameli ve kozmik vasıta | Sonuca götüren her türlü meşru basamak ve araç |
| وسل | Komşu | Yakınlaşma vasıtası | وسل, sevgi ve saygıyla bir makama veya zata manen yakınlaşma gayesini öne çıkarır; سبب ise mekanik ve nesnel erişim yoludur | Manevi yakınlık aracı, vesile |
| حبل | Komşu | Bağ, antlaşma ipi | حبل, daha ziyade karşılıklı güven, emniyet, ahit ve korunma bağını vurgular; سبب hedefe ileten dinamik aracı ifade eder | Emniyet ve sığınma bağı |
| طرق | Komşu | Yol, yöntem | طرق, üzerinde fiilen yürünen zemin veya yöntemsel patikadır; سبب hedefe bağlayan vasıta ve basamağın kendisidir | Yürünüp katedilen yol |
| قطع | Zıt | Kesmek, bağı koparmak | قطع, iki nokta arasındaki irtibatı tamamen yok edip erişimi imkansız kılar; سبب ise iki noktayı birbirine bağlar | İletişimi ve vasıtayı devreden çıkarma |
Başka dillerde anlam karşılıkları
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | سبب | İp, vasıta, sebep | Bir şeye ulaşmak için kullanılan araç, rabıta ve tırmanma ipi | Kesin |
| Latince | Causa, vinculum, funis | Sebep, bağ, halat | Causa mantıksal ve ontolojik sebebi, vinculum ve funis ise somut ip ve bağ anlamını karşılar; kökün iki boyutunu ayrı ayrı taşırlar | Güçlü |
| İngilizce | Cause, means, rope / cord | Sebep, vasıta, urgan | Means hedefe ileten aracı, cause nedenselliği karşılar; ancak tek başına hiçbiri göğe tırmanma ipi metaforunu tam vermez | Güçlü |
| Almanca | Ursache, Mittel, Seil | Sebep, araç, ip | Ursache kökensel başlangıcı, Mittel aracılığı, Seil fiziksel ipi verir; kavramın Kur'an'daki bütünleşik nüansını parçalı karşılarlar | Güçlü |
| Fransızca | Cause, moyen, lien | Sebep, vasıta, bağ | Lien ilişki ve bağı, moyen sonuca götüren aracı, cause mantıksal sebebi ifade eder | Güçlü |
Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Robert Dictionnaire.
Vücûh ve nezâir
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| سَبَبًا / أَسْبَابًا | İktidar aracı, bilgi, teknolojik imkan ve fetih vasıtası | Zülkarneyn kıssasında yeryüzünde hedeflere ulaşmak için verilen maddi ve ilmi donanım bağlamında (Kehf 18:84, 18:85, 18:89, 18:92) |
| الْأَسْبَابَ | Dünyadaki beşeri bağlar, sadakatler, ittifaklar ve soy ilişkileri | Kıyamet günü putperest önderler ile onlara uyanlar arasındaki tüm bağların kopuşu bağlamında (Bakara 2:166) |
| أَسْبَابَ السَّمَاوَاتِ / الْأَسْبَابِ | Göğe yükselme yolları, semavi kapılar ve erişim vasıtaları | Firavun'un göğe ulaşma iddiası ve müşriklerin vahiy kaynağına müdahale meydan okuması bağlamında (Sâd 38:10, Mü'min 40:36, 40:37) |
| بِسَبَبٍ إِلَى السَّمَاءِ | Tavana veya göğe bağlanan asılma ipi, halat | Allah'ın peygambere yardım etmeyeceğini zanneden kimsenin öfkesinden ipe sarılması bağlamında (Hac 22:15) |
| لَا تَسُبُّوا / فَيَسُبُّوا | Sövmek, hakaret etmek, bağları koparan çirkin söz | Müşriklerin putlarına sövülmesinin Allah'a haddi aşarak sövülmesine yol açacağı uyarısı bağlamında (En'âm 6:108) |
Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Nedensellik ve tevhid ilişkisi | Sebeplerin bizatihi fail mi (illet-i tamme) yoksa Allah'ın yaratmasına sadece adetullah gereği bitişen vesileler mi (iktiran) olduğu tartışması | Determinizm ile ilahi kudret arasında sebeplerin hakiki tesir sahibi kılınmaması |
| Fıkıh | Hukuki sorumluluk ve tazmin (illet-sebep-şart) | Bir zararın doğmasında doğrudan fiili işleyen (mübaşir) ile ortamı hazırlayanın (mütesebbib) sorumluluk derecesi | Hükmü sonuca bağlayan vasıta ve hukuki gerekçe |
| Tefsir | Zülkarneyn ve Firavun kıssaları | Zülkarneyn'e verilen «sebeplerin» ilim mi, askeri güç mü, yoksa yol güzergahı mı olduğu ve semanın esbâbının mahiyeti | Hedefe eriştiren bilgi, yol ve teknik donanım |
| Hadis | Akrabalık ve kurtuluş vesileleri | Kıyamet günü Hz. Peygamber'in sebebi ve nesebi dışındaki tüm soy ve dünyevi bağların kopacağını bildiren rivayetler | Uhrevi kurtuluşa ulaştıran manevi rabıta ve bağ |
Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Tevhid ve adetullah nizamı | İmtihan ve nizam vesilesi | İlahî iradenin tecellisinde beşere amel ve tercih alanı açmak | Allah sonuçları sebepler perdesi arkasında yaratır; kul sebebe sarılmakla emrolunmuş, ancak neticeyi sebepten değil Allah'tan beklemekle mükelleftir. | Kesin |
| İlmi | Doğa kanunları ve metodoloji | Nedensellik ve ampirik bağ | Olaylar arasındaki düzenli örüntüyü keşfederek bilgi üretmek | Eşyanın yapısına yerleştirilen sebep-sonuç ilişkileri, ilmin ve rasyonel düşüncenin kurucu zeminini oluşturur. | Kesin |
| Siyasi | Hükümranlık ve devlet yönetimi | İktidar araçları ve lojistik güç | Gücü organize etmek, yönetimi kurumsallaştırmak ve adaleti tesis etmek | Zülkarneyn modelinde olduğu gibi iktidar, yeryüzünün sebeplerine (bilgi, teknoloji, yol, ordu) hakim olmakla sürdürülebilir. | Güçlü |
| İktisadi | Üretim ve servet dolaşımı | Üretim araçları ve sermaye vasıtaları | Emek ile semere arasında değer üretim zincirini kurmak | Rızka ulaşmak için iktisadi sebeplere (ticaret, ziraat, imalat) riayet edilir; haksız kazanç ve tekelcilik bu meşru bağı tahrip eder. | Güçlü |
Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Nedensellik zinciri, fonksiyon bağıntısı ve taşıyıcı vektör () | Fizikte ve matematikte bir durumun diğerine intikalini sağlayan fonksiyonel dönüşüm, kuvvet ileten mekanik bağ veya iletken hat gibi çalışır; girdi ile çıktı arasındaki kesintisiz ilişkiyi kurar. | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Toplumsal bağ (sosyal sermaye) ve hukuki illiyet bağı | Sosyolojide fertleri bir arada tutan ve hedefe yönelten kurumlar ağı; hukukta ise failin eylemi ile meydana gelen zarar arasındaki sorumluluk doğuran nedensellik ilişkisidir. | Kesin |
Yanlış daraltma ve kritik hata riski
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökü yalnızca felsefi veya ampirik bir «determinizm/nedensellik» terimine indirgemek ya da En'âm 6:108 ayetindeki kullanımını bağımsız sayıp kökün «iki kutup arasındaki irtibat bağı» çekirdeğini gözden kaçırmak |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kur'an'da سبب, hem göğe tırmanma ipi, hem Zülkarneyn'in tasarrufuna verilen küresel teknoloji ve fetih imkanları, hem kıyamette kopacak toplumsal ve beşeri bağlar, hem de insanların birbirini ötekileştirip hakikat bağını kopardığı sövme eylemidir |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Sebepleri müstakil birer ilah gibi algılayarak natüralist bir şirke savrulmak yahut sünnetullahı inkar ederek sebeplere tevessül etmeyi tevekküle aykırı gören tembel ve kaderci bir dindarlık inşa etmek |
Kur'an'ı anlama odaklı sonuç
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın ontoloji, epistemoloji ve ahlak anlayışının merkezinde yer alan «sünnetullah» kavramının işleyiş mekanizmasını açıklar. İnsanın ilahi takdir karşısındaki sorumluluğunun sebeplere riayetle başladığını, ancak tevhidin sebepleri aşan bir teslimiyet gerektirdiğini gösterir. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Zülkarneyn kıssasının anlatıldığı Kehf suresi ayetlerinde (18:84-92); müşriklerin semaya ve vahye erişim iddialarını çürüten meydan okuma ayetlerinde (Sâd 38:10, Mü'min 40:36-37); kıyametteki kopuş sahnelerinde (Bakara 2:166) ve tebliğ edebini belirleyen ayette (En'âm 6:108). |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Başarıyı kör bir tesadüfe veya gayretsiz bir mucize beklentisine bağlayan yaklaşımları tashih eder; Zülkarneyn'in her işinde bir «sebebe tabi olduğunu» göstererek müminin dünyayı inşa ederken bilgi, teknik ve stratejik araçlara tutunmasının zorunlu olduğunu bildirir. |
Nihai sentez ve LaTeX modeli
- Somut anlamİki nokta arasında geçişi, yüksek bir yere tırmanmayı veya hedefe erişmeyi sağlayan sağlam ip, asılı bağ; karşıt somut hamlede ise bu bağı kökünden koparan kesme fiilidir.
- Soyut anlamBir gayeye ulaşmak için başvurulan her türlü ilmi, ameli, hukuki ve ontolojik vasıta; insan ile muradı arasındaki irtibat köprüsü.
- Sistematik karşılıkİlahi kudret ile mahlukat arasındaki nizamın gereği olan araçsal düzen; fail-i mutlak olmaksızın sonuca ulaştıran ilahi sünnet basamağı.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıFormülde başlangıç durumunu veya faili, hedeflenen neticeyi simgeler. iki ayrık durum arasında köprü kuran vasıtayı, yani sebebi (سبب) temsil eder. Model, doğrudan temasın bulunmadığı () bir düzlemde, hedefe erişimin ancak aracı bir bağ ve fonksiyonel dönüşüm operatörü olan üzerinden gerçekleştiğini, bu aracı bağ koptuğunda ise intikalin imkansızlaştığını sembolize eder.