سحق
س - ح - ق
KÖK- 19 geçiş
- 18 ayet
- 5 sîga
- 13 sözlük
Suhk : Eskimiş, yıpranmış elbise demektir.devamı ›
Notlarım
Sözlükler(13)
★ Akevler SözlüğüTürkçe
Suhk : Eskimiş, yıpranmış elbise demektir.
Kitâbu'l-'Ayn
Halîl b. Ahmed · 8. yyTR1.221 harfباب الحاء والقاف والسين معهما
ق س ح، س ح ق مستعملان فقط
قسح:
القَسْحُ: صَلابةُ الانعاظ، إنّه لقُسّاح مَقْسُوحٌ. قال زائدة: القَسْحُ الفَتْل الشَّديد في الحَبْل. قَسَحْتُه قَسْحاً.
سحق:
السَّحْق: دونَ الدَّقّ، وفي العَدْوِ دونَ الحُضْر وفوق السَّحْج، قال العجاج:
سَحْقاً من الجِدِّ وسَحْجاً باطِلاً
ويقال للثَّوْب البالي: سَحَقَه البلَى ودَعَكَه اللُّبْس، قال:
وليسَ عليكَ إلّا طَيْلَسانٌ
es-Sıhâh
Cevherî · 10. yyTR557 harfسَحَقْتُ الشيء فانْسَحَقَ، إذا سَكَهْتَهُ. والسَحْقُ: الثوبُ البالي. والسَحْقُ في العَدْو: فوق المشي ودون الحُضْر. والسُحْقُ بالضم: البعدُ. يقال: سُحْقاً له، وكذلك السُحُقُ. وقد سَحُقَ الشيءُ فهو سَحيقٌ، أي بعيد وأَسْحَقَهُ الله، أي أبعده. وأَسْحَقَ الثوبُ، أي أخلَقَ وبَليَ. عن يعقوب. قال: وأَسْحَقَ خُفُّ البعير، أي مَرَنَ. وأَسْحَقَ الضرعُ، أي ذهب لبنه وبَليَ ولصق بالبطن. قال لبيد:
حتى إذا
Tehzîbu'l-Luğa
Ezherî · 10. yyTR2.745 harfح ق س
قسح ، سحق
المستعمل من وجوهه : قسح ، سحق .
قسح : قال الليث : القَسْحُ : بقاء الإنعاظ . يقال : إنه لقُساحٌ مَقْسُوحٌ . وقَاسَحَه : يابَسَه ، والقُسُوحُ : اليُبْسُ . وإِنَّهُ لقَاسِحٌ : يابسٌ . سحق : الليث : السَّحْقُ : دونَ الدَّقِّ . وقال غيره : سَحَقَتِ الرِّيحُ الأرضَ وسَهَكَتْهُ إذا قَشَرَت وَجْهَ الأرضِ بشدَّةِ هُبُوبها . ومُسَاحَقَةُ النِّسَاءِ لفظ مُوَلَّدٌ . وقال الليث : السَّحْقُ في
Mekâyîsü'l-Luğa
İbn Fâris · 11. yyTR6.939 harf(باب السين والحاء وما يثلثهما)
(سحر) السين والحاء والراء أصولٌ ثلاثة متباينة: أحدها عضْوٌ من الأعضاء، والآخر خَدْعٌ وشِبههُ، والثالث وقتٌ من الأوقات.
فالعُضْو السَّحْر، وهو ما لَصِقَ بالحُلقوم والمَرِيء من أعلى البطن. ويقال بل هي الرِّئة. ويقال منه للجبان: انتفَخَ سَحْرُه. ويقال له السُّحْر والسَّحْر والسَّحَر.
وأمّا الثّاني فالسِّحْر، قال قوم: هو إخراج الباطل في صورة الحقِّ، ويقال هو الخديعة.
(باب السين والحاء وما يثلثهما) (سحر) السين والحاء والراء أصولٌ ثلاثة متباينة: أحدها عضْوٌ من الأعضاء، والآخر خَدْعٌ وشِبههُ، والثالث وقتٌ من الأوقات. فالعُضْو السَّحْر، وهو ما لَصِقَ بالحُلقوم والمَرِيء من أعلى البطن. ويقال بل هي الرِّئة. ويقال منه للجبان: انتفَخَ سَحْرُه. ويقال له السُّحْر والسَّحْر والسَّحَر. وأمّا الثّاني فالسِّحْر، قال قوم: هو إخراج الباطل في صورة الحقِّ، ويقال هو الخديعة. واحتجُّوا بقول القائل: فإِنْ تسألِينا فيمَ نحنُ فإننا *** عصافيرُ من هذا الأنام المسحَّرِ([1])كأنَّه أراد المخدوع، الذي خدعَتْه الدُّنيا وغرَّتْه. ويقال المُسَحَّر الذي جُعِلَ لـه سَحْر، ومن كان ذا سَحْر لم يجد بُدَّاً من مَطعَم ومشرب. وأمَّا الوقت فالسَّحَر، والسُّحْرة، وهو قَبْل الصُّبْح([2]). وجمع السَّحَر أسحار. ويقولون: أتيتُك سَحَرَ، إذا كان ليومٍ بعينه. فإن أراد بكرةً وسَحَراً من الأسحار قال: أتيتك سَحَراً. (سحط) السين والحاء والطاء كلمة. يقولون: السَّحط: الذَّبْح الوَحِيّ.([3]) (سحف) السين والحاء والفاء أصلٌ واحدٌ صحيح، وهو تنحِيَة الشّيء عن الشيء، وكشفُه. من ذلك سَحفْت الشَّعرَ عن الجلدِ، إذا كشطْتَه حتّى لا يبقى منه شيء. وهو في شعر زهير: * وما سُحِفَتْ فيه المقاديمُ والقَمْلُ([4]) * والسَّيْحَفُ: نصالٌ عِراض، في قول الشّنفَرَى: لها وفْضَةٌ فيها ثلاثونَ سَيْحَفاً *** إِذا آنَسَتْ أُولَى العديِّ اقشعرَّتِ([5]) والسَّحيفة([6]): واحدة السحائف، وهي طرائق الشَّحم الملتزقة بالجلد، وناقةٌ سَحْوفٌ من ذلك. وسمِّيت بذلك لأنّها تُسحَفُ أي يمكن كشْطها. والسَّحِيفة: المَطْرة تجرُف ما مَرَّت به. (سحق) السين والحاء والقاف أصلان: أحدهما البعد، والآخر إنهاك الشَيء حتى يُبلغ به إلى حال البِلَى. فالأوّل السُّحْق، وهو البُعد، قال الله جلَّ ثناؤه: {فَسُحْقاً لأَصْحابِ السَّعِيرِ} [الملك 11]. والسَّحُوق: النَّخلة الطويلة، وسمِّيت بذلك لبعد أعلاها عن الأرض. والأصل الثاني: سَحَقت الشيء أسحَقُهُ سَحقاً. والسَّحْق: الثوب البالي. ويقال سَحَقه البِلى فانسحق. ويستعار هذا حتَّى يقال إنَّ العين تسحق الدَّمع سحقاً. وأسحق الشَّيءُ، إذا انضمر وانضمّ. وأسحَقَ الضَّرعُ، إذا ذهب لبنُهُ وبَلِيَ. (سحل) السين والحاء واللام ثلاثة أصول: أحدها كَشْط شيءٍ عن شيء، والآخَر من الصَّوت، والآخر تسهيلُ شيءٍ وتعجيلُه. فالأوَّل قولهم: سَحَلت الرِّياحُ الأرضَ، إذا كشطت عنها أَدَمتَها. قال ابن دريدٍ وغيره: ساحل البحر مقلوب في اللفظ، وهو في المعنى مَسحُولٌ، لأنَّ الماءَ سَحله. وأصلُ ذلك قولهم سَحلت الحديدةَ أسحَلُها. وذلك إذا بَرَدْتَها. ويقال للبُرادة السُّحالة. والسحْل: الثّوب الأبيض، كأنّه قد سُحِل من وسَخِه ودَرَنِهِ سَحْلا. وجمعه السُّحُل. قال: كالسُّحُلِ البِيضِ جَلا لونَها *** سَحُّ نِجَاءِ الحَمَل الأَسْوَلِ([7])والأصل الثاني: السَّحيل: نُهاق الحمار، وكذلك السُّحال. ولذلك يسمَّى الحِمارُ مِسْحَلاً. ومن الباب المِسحَل لِلسانِ الخطيب، والرَّجُلِ الخطيب. والأصل الثالث: قولهم سَحَلَهُ مائةً، إذا عَجّل له نَقْدَها. ويستعار هذا فيقال سحله مائةً، إذا ضربه مائةً عاجلاً.([8]) ومن الباب السَّحِيل: الخيط الذي فُتِلَ فَتْلاً رِخْوا. وخِلافُهُ المبرَمِ والبريم، وهو في شعر زهير: * مِن سَحِيلٍ ومُبْرَمِ([9]) * ومما شَذَّ عن هذه الأصول المِسْحلان، وهما حَلْقتان على طرفَيْ شَكِيمِ اللِّجام. والإِسْحِلُ: شجر. (سحم) السين والحاء والميم* أصلٌ واحدٌ يدلُّ على سواد. فالأسحم: [ذو] السواد، وسوادُهُ السُّحْمَة. ويقال للَّيل أسحم. قال الشاعر: رضيعَيْ لِبَانٍ ثَدْي أمٍّ تقاسما *** بأسحَمَ داجٍ عَوضُ لا نتفرّق([10])والأَسحم: السحاب الأسود. قال النابغة: * بأَسْحَمَ دانٍ مُزْنُهُ متصوّبُ([11]) * والأَسحم: القرن الأسود، في قول زهير: *وتَذْبيبُها عنها بأَسحَمَ مِذْوَدِ([12]) * (سحن) السين والحاء والنون ثلاثة أصول: أحدها الكسر، والآخَر اللَّون والهيئة، والثالث المخالطة. فالأوَّل قولهم: سَحَنْت الحجر، إذا كَسَرتَه. والمِسْحَنة، هي التي تُكسَر بها الحِجارة، والجمع مَساحن. قال الهذليّ([13]): * كما صَرَفَتْ فوق الجُذَاذ المساحنُ([14]) * والأصل الثاني: السَّحنة: لِينُ البَشَرة. والسَّحناء: الهيئة. وفرسٌ مُسْحَنَة([15]) أي حسنة المنظر. وناسٌ يقولون: السَّحَناء على فَعَلاء بفتح العين، كما يقولون في ثَأْداء ثَأَداء([16]). وهذا ليس بشيء، ولا له قياس، إنّما هو ثأْدَاء وسَحْناء على فعلاء. وأما الأصل الثالث فقولهم: ساحَنتُك مساحنةً، أي خالطتُكَ وفاوضتُك. (سحو) السين والحاء والحرف المعتل أصلٌ يدلُّ على قشر شيء عن شيء، أو أخذِ شيءٍ يسير. من ذلك سَحَوت القِرطاسَ أسحوه. وتلك السِّحاءَة.([17]) وفي السماء سِحَاءَة من سحاب. فإذا شددته بالسِّحاءَة قلتَ سَحَيْتُه، ولو قلت سحوتُهُ ما كان به بأس. ويقال سَحَوت الطِّينَ عن وجه الأرض بالمسْحاة أسحوه سَحواً وسَحياً، وأسحاه أيضاً، وأَسحِيه: ثلاث لغات. ورجلٌ أُسْحُوانٌ: كثير الأكل كأنَّه يسحو الطّعامَ عن وجه المائدة أكلاً، حتَّى تبدُوَ المائدة. ومَطْرةٌ ساحية: تقشِر وجه الأرض. (سحب) السين والحاء والباء أصلٌ صحيح يدلُّ على جرِّ شيء مبسوطٍ ومَدِّه. تقول: سحبتُ ذيِلي بالأرضِ سحبا. وسمِّي السَّحابُ سحاباً تشبيهاً له بذلك، كأنه ينسحب في الهواء انسحاباً. ويستعيرون هذا فيقولون: تسحّب فلانٌ على فلانٍ، إذا اجتَرَأَ عليه، كأنَّه امتدَّ عليه امتداداً. هذا هو القياس الصحيح. وناسٌ يقولون: السَّحْب: شدّة الأكل. وأظنُّهُ تصحيفاً؛ لأنّه لا قياس له، وإِنّما هو السَّحْت. (سحت) السين والحاء والتاء أصلٌ صحيح منقاس. يقال سُحِت الشيء، إذا استُؤصل، وأُسْحِت. يقال سحت الله الكافر بعذابٍ، إذا استأصله. ومال مسحوتٌ ومُسْحَت في قول الفرزدق: وعَضُّ زمانٍ يا بنَ مروانَ لم يَدَعْ *** من المال إلاّ مُسْحَتاً أو مُجَلَّفُ([18])
ومن الباب: رجلٌ مسحوت الجوف، إذا كان لا يشبَع، كأنَّ الذي يبلعه يُستأصل من جوفِه، فلا يبقى. المال السُّحْـت: كلُّ حرامٍ يلزمُ آكلَه العارُ؛ وسمِّي سُحتاً لأنّه لا بقاء لـه. ويقال أَسْحَت في تجارته، إذا كَسَبَ السُّحت. وأسْحَت مالَهُ: أفسده. (سحج) السين والحاء والجيم أصلٌ صحيح يدلُّ على قشر الشيء. يقال انْسَحج القِشر عن الشيء. وحمار مُسَحَّج، أي مكدَّم، كأنه يكدّم حتى يُسحجَ جلدُه. ويقال بعيرٌ سَحَّاج، إذا كان يَسحَج الأرضَ بخفّه، كأنّه يريد قشر وجهها بخفّه، وإذا فعل ذلك لم يلبث أن يَحْفَى. وناقة مِسْحاجٌ، إذا كانت تفعل ذلك. --------------ـ ([1]) البيت للبيد بن ربيعة كما في ديوانه 81 طبع 1880 والبيان (1: 179 مكتبة الجاحظ)، والحيوان: (5: 229/ 7: 63) واللسان (سحر). ([2]) في المجمل: "والسحر قبيل الصبح". ([3]) الوحي: العاجل السريع. ([4]) في الأصل: "المقالم"، تحريف، صوابه من الديوان 99، واللسان (سحف)، وصدره: * فأقسمت جهداً بالمنازل من منى * ([5]) البيت في اللسان (سحف). وقصيدته في المفضليات: (1: 106). ([6]) في الأصل: "والسحف"، صوابه من المجمل. ([7]) البيت للمتنخل الهذلي، وقد سبق إنشاده في (سول). ([8]) جعله في اللسان من القشر، قال: "سحله مائة سوط سحلا: ضربه فقشر جلده". ([9]) من بيت في معلقته. وهو بتمامه: يميناً لنعم السيدان وجدتما *** على كل حال من سحيل ومبرم. ([10]) للأعشى في ديوانه 150 واللسان (سحم) وسيأتي منسوباً في (عوض). ([11]) ليس في ديوانه. وصدره كما في اللسان (سحم): * عفا آيه صوب الجنوب مع الصبا *. ([12]) في الأصل: "وتذيبها"، صوابه في الديوان 229 واللسان (سحم). وصدره * نجاء مجد ليس فيه وتيرة *. عنها، أي عن نفسها. وفي اللسان: "عنه"، تحريف. ([13]) هو المعطل الهذلي. وقد سبق إنشاد البيت في (جذ). ([14]) صدره: * وفهم بن عمرو يعلكون ضريسهم *. ([15]) ضبطت بفتح الحاء في الأصل والمجمل. وفي اللسان بالكسر ضبط قلم، وقيد في القاموس "كمحسن". ثم قال: "وهي بهاء". ([16]) نسب القول إلى الفراء في اللسان، وقال: "قال أبو عبيد: ولم أسمع أحداً يقولهما بالتحريك غيره". ([17]) السحاءة والسحاية: ما انقشر من الشيء. ([18]) ديوان الفرزدق 556 واللسان (سحت، جلف)، والخزانة (2: 347) وقبله: إليك أمير المؤمنين رمت بنا *** هموم المنى والهوجل المتعسف
ـ
Müfredât
Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR477 harf- السحق: تفتيت الشيء، ويستعمل في الدواء إذا فتت، يقال: سحقته فانسحق، وفي الثوب إذا أخلق، يقال: أسحق، والسحق: الثوب البالي، ومنه قيل: أسحق الضرع، أي: صار سحقا لذهاب لبنه، ويصح أن يجعل إسحق منه، فيكون حينئذ منصرفا (قال السمين: وهو مردود بمنعه من الصرف. عمدة الحفاظك سحق)، وقيل: أبعده الله وأسحقه أي: جعله سحيقا، وقيل: سحقه، أي جعله باليا، قال تعالى: ﴿فسحقا لأصحاب السعير﴾ [الملك/11]، وقال تعالى: {أو
Esâsü'l-Belâğa
Zemahşerî · 12. yyTR398 harfس ح ق
سحق الدواء.
ومسك سحيق.
وبلد سحيق وسحقاً له.
وأسحقـه اللـه.
ونخلـة سحـوق ونخيـل سحـق.
وثوب سحق ورأيت عليه سحق برد وسحق عمامة.
وأسحق الضرع: ذهب لبنه.
ومن المجاز: سحقت الرياح الأرض: قشرتها بشدة هبوبها.
وسحقه البلى ومحقه فانسحق.
ولعـن اللـه السحاقـات وقـد سحقتهـا وساحقتهـا وهمـا تتساحقـان.
وسحقت العين الدمع: سحته ودموع مساحيق وجرت من عينه مساحيق الدموع.
Lisânü'l-Arab
İbn Manzûr · 13. yyTR4.878 harfسَحَقَ الشيءَ يَسْحَقُه سَحْقاً: دقَّه أشد الدقّ، وقيل: السَّحْق الدقُّ الرقيق، وقيل: هو الدقّ بعد الدقّ، وقيل: السَّحْق دون الدقّ. الأَزهري: سَحَقَت الريحُ الأَرض وسَهَكَتها إذا قشرت وجه الأَرض بشدة هبوبها، وسَحَقْت الشيء فانْسَحَق إذا سَهَكْته. ابن سيده: سَحَقَت الريحُ الأَرض تَسْحَقُها سَحْقاً إذا عَفَّت الآثار وانْتَسَفَت الدِّقاقَ. والسَّحْق: أثر دَبَرة البعير إذا بَرَأَت وابْيَضَّ موضعها.
Kâmûsü'l-Muhît
Fîrûzâbâdî · 15. yyTR567 harf* س ح ق * * سَحَقَ * الشيء * فانْسَحَقَ * أي سهكه وبابه قطع و * السَّحْق * أيضا الثوب البالي و * السُّحْقُ * بالضم البعد يقال سحقا له و * السُّحُقُ * بضمتين مثله وقد * سَحُقَ * الشيء بالضم * سُحقا * بوزن بعد فهو * سَحِيقٌ * أي بعيد و * أسْحَقَهُ * الله أبعده و * أسْحَقَ * الثوب أخلق وبلي و * إسْحَاقُ * اسم رجل فإن أردت به الاسم الأعجمي لم تصرفه في المعرفة لأنه غُيّر عن جهته فوقع في كلام العرب غير
Tâcü'l-Arûs
Zebîdî · 18. yyTR6.478 harfسحقه أي: الشيء كمنعه يسحقه سحقا: مثل سهكه سهكا، نقله الجوهري.
أو سحقه: دقه أشد الدق، أو السحق: الدق الرقيق، أو هو الدق بعد الدق، وقيل: السحق: دون الدق قاله الليث.
فانسحق: انسهك، أو اندق.
ومن المجاز: سحقت الريح الأرض تسحقها سحقا: إذا عفت آثارها وانتسفت الدقاق، كذا في المحكم أو مرت كأنها تسحق التراب سحقا، كما في العباب، وفي التهذيب والأساس: سحقت الريح الأرض، وسهكته: إذا قشرت وجه الأرض بشدة
Lane's Lexicon
Edward W. Lane · 19. yyTR8.408 harfسَحَقَهُ
1 سَحَقَهُ ذ , (S, Mgh, Msb, K,) aor. سَحَقَ , (Msb, K) inf. n. سَحْقٌ, (Msb,) He bruised, brayed, or pounded, it; syn. دَقَّهُ; (Mgh, K;) namely, a thing, (S, TA,) or medicine: (Mgh, Msb:) or i. q. سَهَكَهُ [app. as meaning he bruised, brayed, or pounded, it coarsely; but see this latter verb]: (S, K:) or it signifies [he did so in a degree] less than what is meant by دَقَّهُ: (Lth, K:)
Salmone
H. Anthony Salmone · 19. yyTR625 harfسَحَقَ
سَحَقَ A ( n. ac. سَحْق 1 ),
a. Pounded, crushed, powdered.
b. Wore out, wore away; softened by rubbing.
c. Shaved ( head ).
سَحُقَ
سَحُقَ U ( n. ac. سُحْق 3 ),
a. Was distant, remote.
b. Was high ( tree ).
c. ( n. ac. سُحُوْقَة 27t ), Was worn-out.
أَسْحَقَ
أَسْحَقَ IV ,
a. Was worn-out.
اِنْسَحَقَ
اِنْسَحَقَ VII ,
a. Was contrite, broken by grief ( heart ).
سَحْق
سَحْق 1
Kitâbullâh
Kur'an kullanımından türetilmişTR yok21.380 harfسحق
سَحَقَ - يَسْحَقُ - سُحْق - سُحْقَاً - سَحِيْق - إسْحَاق
سَحَقَ - يَسْحَقُ + كائن + شيئاً: يحطمه بأن يدفعه ويضربه ويدقه بقوة للأسفل: يؤثر عليه بقوة ضاربة يدفعه بها للنزول إلى أسفل وأخفض مكان يمكن أن ينزل إليه، ثم يجعله يغور وبستقر فيه ضمن الحفر والأثلام بعد تحطمه
سُحْق: على وزن " فـُعل" اسم فعل بمعنى مفعول من " سَحَقَ - يَسْحَقُ ": الشيء
Mücavir kökler93 mücavir (122 toplam)
- يعقوب
13 ortak ayet · Ve Yakup
- إسماعيل
6 ortak ayet · Ve İsmail
- إبراهيم
8 ortak ayet · İbrahim
- سبط
4 ortak ayet · Ve oymaklar
- وهب
5 ortak ayet · Ve hibe ettik
- نبأ
6 ortak ayet · Doğurmadan evvel devenin memesinde görülen süttür
- أيوب
2 ortak ayet · Ve Eyüp
- عيسى
3 ortak ayet · İsa
- ذرر
3 ortak ayet · Zerre toz demektir
- داود
2 ortak ayet · Davut
- سليمان
2 ortak ayet · Süleyman
- هارون
2 ortak ayet · Harun
Geçtiği ayetler(18)
… بَعْدِي قَالُوا نَعْبُدُ إِلَهَكَ وَإِلَهَ آبَائِكَ إِبْرَاهِيمَ وَإِسْمَاعِيلَ وَإِسْحَاقَ إِلَهًا وَاحِدًا وَنَحْنُ لَهُ مُسْلِمُونَ
Ve İshakYoksa Ya’kub ’a ölüm geldiğinde siz orada mıydınız? Hani o, oğullarına: Benden sonra neye ibadet edeceksiniz? demişti. Onlar da: Senin İlah’ına ve ataların İbrahim’in, İshak’ın İlah’ına tek ilah olarak ibadet edeceğiz. Ve biz O’na teslim olmuşuz, demişlerdi.
… وَمَا أُنْزِلَ إِلَيْنَا وَمَا أُنْزِلَ إِلَى إِبْرَاهِيمَ وَإِسْمَاعِيلَ وَإِسْحَاقَ وَيَعْقُوبَ وَالْأَسْبَاطِ وَمَا أُوتِيَ مُوسَى وَعِيسَى وَمَا أُوتِيَ …
Ve İshakBiz; Allah’a, bize indirilmiş olana, İbrahim’e, İsmail’e, İshak’a, Ya’kub ’a, ve torunlarına indirilmiş olanlara, Musa’ya, İsa’ya verilenlere, peygamberlere Rabbları tarafından verilmiş olanlara iman ettik. Onların hiçbirinin arasını diğerinden ayırmayız. Biz ona teslim olmuşlardanız, deyin.
أَمْ تَقُولُونَ إِنَّ إِبْرَاهِيمَ وَإِسْمَاعِيلَ وَإِسْحَاقَ وَيَعْقُوبَ وَالْأَسْبَاطَ كَانُوا هُودًا أَوْ نَصَارَى قُلْ أَأَنْتُمْ …
Ve İshakYoksa siz: İbrahim, İsmail, İshak, Ya’kub ve oğulları Yahudi veya Hristiyan idiler mi, diyorsunuz? Siz mi daha iyi biliyorsunuz yoksa Allah mı? Allah tarafından yanında bulunan şehadeti gizleyenden daha zalim kim vardır? Allah sizin yaptıklarınızdan gafil değildir, de.
… وَمَا أُنْزِلَ عَلَيْنَا وَمَا أُنْزِلَ عَلَى إِبْرَاهِيمَ وَإِسْمَاعِيلَ وَإِسْحَاقَ وَيَعْقُوبَ وَالْأَسْبَاطِ وَمَا أُوتِيَ مُوسَى وَعِيسَى وَالنَّبِيُّونَ مِنْ …
Ve İshakDe ki: Allah’a iman ettik. Ve bize indirilene, İbrahim, İsmail, İshak, Ya’kub ve oğullarına indirilenlere, Musa’ya, İsa’ya ve peygamberlere; Rabbları tarafından verilenlere de iman ettik. Onların hiç birisi arasında fark gözetmeyiz. Ve biz, O’na teslim olanlarız.
… نُوحٍ وَالنَّبِيِّينَ مِنْ بَعْدِهِ وَأَوْحَيْنَا إِلَى إِبْرَاهِيمَ وَإِسْمَاعِيلَ وَإِسْحَاقَ وَيَعْقُوبَ وَالْأَسْبَاطِ وَعِيسَى وَأَيُّوبَ وَيُونُسَ وَهَارُونَ وَسُلَيْمَانَ وَآتَيْنَا …
Ve İshakNuh’a, ondan sonra gelen peygamberlere, İbrahim’e, İsmail’e, İshak’a, Ya’kub’a ve torunlarına, İsa’ya, Eyyüb’a, Yunus’a, Harun’a ve Süleyman’a vahyettiğimiz gibi, şüphesiz sana da vahyettik. Davud’a da Zebur’u verdik.
… يَعْقُوبَ كَمَا أَتَمَّهَا عَلَى أَبَوَيْكَ مِنْ قَبْلُ إِبْرَاهِيمَ وَإِسْحَاقَ إِنَّ رَبَّكَ عَلِيمٌ حَكِيمٌ
Ve İshakRabbın seni böylece beğenip seçecek, sana rüyaların yorumlanmasına dair bilgi verecek ve daha önce ataların İbrahim’e ve İshak’a nimetlerini tamamladığı gibi, sana ve Ya’kup hanedanına da tamamlayacaktır. Muhakkak ki Rabbın, Alim’dir, Hakim’dir.
وَاتَّبَعْتُ مِلَّةَ آبَائِي إِبْرَاهِيمَ وَإِسْحَاقَ وَيَعْقُوبَ مَا كَانَ لَنَا أَنْ نُشْرِكَ بِاللَّهِ مِنْ …
Ve İshakAtalarım İbrahim, İshak ve Ya’kub’un dinine uydum. Herhangi bir şeyi Allah’a şirk koşmamız bize yaraşmaz. Bu, Allah’ın bize ve insanlara olan lütfundandır. Fakat insanların çoğu şükretmezler.
الْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذِي وَهَبَ لِي عَلَى الْكِبَرِ إِسْمَاعِيلَ وَإِسْحَاقَ إِنَّ رَبِّي لَسَمِيعُ الدُّعَاءِ
Ve İshakİhtiyarlığıma rağmen bana İsmail’i ve İshak’ı bahşeden Allah’a hamdolsun Doğrusu Rabbım; duaları işitendir.
وَاذْكُرْ عِبَادَنَا إِبْرَاهِيمَ وَإِسْحَاقَ وَيَعْقُوبَ أُولِي الْأَيْدِي وَالْأَبْصَارِ
Ve ishakKuvvetli ve basiretli kullarımız; İbrahim, İshak ve Ya’kub’u da hatırla.
Kök analizi
Kök tanımı ve çekirdek özet
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | سحق |
| Yapı | Üçlü kök |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | محق, سحت, بعد |
| Zıt Kök | قرب |
| Çekirdek Özet 1 | Bir şeyi ezerek, ovarak veya sürterek ufalamak; aşınma ve yıpranma sonucu incelip dökülmek |
| Çekirdek Özet 2 | Varlıksal bütünlüğün dağılması, merhamet ve rahmet kaynağından telafisiz biçimde uzaklaşma |
| Çekirdek Özet 3 | Sürtünme ve ezilme süreçlerinin nesneyi asli formundan kopararak yok oluş veya derin uzaklık sınırına itmesi |
| Kritik Hata Riski | Kökün yalnızca fiziksel bir ufalanma veya salt coğrafi bir uzaklık sanılarak, ilahi rahmetten kopuş ve ontolojik dağılma boyutunun gözden kaçırılması; özel isim olan إسحاق kelimesinin kökeni ile kökün doğrudan fiilî türevlerinin birbirine karıştırılması |
Biliteral analiz
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| سح | Sürtünme, çekme, sıyırma, yüzeyden kazıyarak akıtma veya giderme; سحب kökünde bulutun veya nesnenin yerde sürüklenmesi, سحت kökünde kazıyıp kökünü kurutma, سحر kökünde gerçeğin yüzeyini örtüp çevirme ve سحل kökünde kabuğu soyup rendeleme | ق | Yüzeydeki sürtünme ve sıyırma hareketine nihai bir sınır, şiddet ve ufalanma boyutu ekleyerek nesneyi en ince zerresine kadar ezme, tüketme ve derin bir boşluğa/uzaklığa fırlatma anlamı kazandırmıştır. |
Piktografik analiz
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| س | Diken, destek; tutunma, dayanma, koruma | Nesnenin mevcut dokusuna, direncine ve yapısına dışarıdan temas eden sert ve batıcı etkiyi temsil eder. |
| ح | Çit, duvar; çevirme, koruma, ayırma | Nesnenin sınırlarını, iç bütünlüğünü ve varlığını tutan çeperi simgeler. |
| ق | Ufuktaki güneş, iğne deliği; dönme, toplanma, sınır | Hareketin ulaştığı nihai dip noktayı, aşırı yoğunlaşmayı ve geri dönülemez son sınırı gösterir. |
| سحق | Direnç gösteren çeperin nihai sınıra kadar ezilip dağıtılması | Bir baskı ve sürtünme vasıtasıyla nesnenin koruyucu çeperinin aşındırılarak en ince noktasına kadar ufalanması ve merkezden nihai sınıra doğru uzaklaştırılması hareketini ifade eder. |
Tarihsel ve erken kullanım
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Sert bir cismi, ilacı veya kokuyu havanda ezerek un ufak etmek; elbisenin sürtünme ve aşınma sebebiyle iplik iplik olup eskimesi; hurma ağacının göğe doğru aşırı uzayarak tepesinin yerden uzaklaşması. |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Müzerrid b. Dırâr bir beytinde kendisine azık olarak yalnızca yıpranmış, eskimiş bir sarık bezi verildiğini bu kökle zikreder: وَمَا زَوَّدُونِي غَيْرَ سَحْقِ عِمَامَةٍ / وَخَمْسِ مِئٍ مِنْهَا قَسِيٌّ وَزَائِفُ |
| Erken Arapça kullanım | Erken dönem bedevi Arapçasında rüzgârın yeri süpürüp tozunu savurması ve izleri silmesi durumunda سَحَقَتِ الرِّيحُ الأَرْضَ denir; ayrıca aşırı uzaklaşmayı ifade etmek için beddua kalıbı olarak سُحْقًا لَهُ terkibi kullanılmıştır. |
Kaynak Lisān al-ʿArab, Maqāyīs al-Lugha, Kitābü’l-ʿAyn.
Sami etimolojik katman
Arapça سحق kökü, Batı Sami dillerindeki ezme, çiğneme, toz haline getirme ve yıpratma semantik çekirdeği ile doğrudan akrabadır. İbranicede ş-ḥ-q (שחק) kökü 'toz haline getirmek, dövmek, ezmek, aşındırmak, ince bulut/gök tozu' anlamlarını taşır (HALOT, s. 1464). Süryanicede de benzer şekilde ş-ḥ-q kökü sürtünme, ezilme, ufalama ve tükenme durumlarını anlatır. Arapçada kök bir yandan 'ezip un ufak etmek' ve 'aşınıp yıpranmak' somut fiziksel anlamını muhafaza etmiş, diğer yandan 'boyutun aşırı uzaması veya düşüşün nihayetsizliği' üzerinden 'erişilmez uzaklık' (bu'd) semantik alanına genişlemiştir. Kur'an'da 17 yerde geçen إسحاق özel ismi ise İbranice kökenli (Yiṣḥāq / יִצְחָק, 'gülecek / güler') bir peygamber adı olup etimolojik açıdan Sami dillerinde 'gülmek' (Arapça ضحك) köküne dayanır; Arap dilcileri gayrimunsarıf oluşunu alemiyet ve ucmeye bağlar, dolayısıyla Arapça سحق fiil köküyle lafzî benzerlik dışında doğrudan kök akrabalığı bulunmamaktadır.
Güven Kesin
Kaynak HALOT, Brown-Driver-Briggs, Lisān al-ʿArab, Arthur Jeffery (The Foreign Vocabulary of the Qur'an).
Etimolojik analiz
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | سحق | İlacı veya katı cismi inceltene kadar dövmek, elbisenin sürtünerek eskimesi ve tepesi yere uzak hurma ağacı üzerinden 'ezilme' ve 'uzaklık' ekseninde çatallanan kök. | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice שחק (ş-ḥ-q), Süryanice שחק (ş-ḥ-q) | 'Ezmek, aşındırmak, toz haline getirmek' temel anlamı ortak Sami mirasıdır; İbranicede gökteki ince bulut tozu için de kullanılır. | Kesin |
| Daha geniş dilsel ilişki | Afro-Asyatik / Mısır dili | Bazı Afro-Asyatik karşılaştırmalarda yüzey aşındırma ve kazıma bildiren s-ḥ / s-k morfemleriyle bağ kurulsa da doğrudan kök denkliği sınırlıdır. | Muhtemel |
Kaynak Brown-Driver-Briggs, HALOT, David Cohen (Dictionnaire des racines sémitiques).
Kardeş kökler
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| سحق | Anlamlı | Ezmek, aşındırmak, uzaklaşmak | Katı bir nesneyi inceltip toz haline getirmek, aşınarak eskimek ve derin bir uzaklığa düşmek. | Hedef köktür; Kur'an'da geçer. |
| سقح | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde mühmel kabul edilmiş, kelime türetilmemiştir. | Kitābü'l-ʿAyn ve Tehzîb'de mühmeldir; Kur'an'da geçmez. |
| حسق | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlük sisteminde bu dizilim mühmel kabul edilmiştir. | Kitābü'l-ʿAyn ve Tehzîb'de mühmeldir; Kur'an'da geçmez. |
| حقس | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlük sisteminde bu dizilim mühmel kabul edilmiştir. | Kitābü'l-ʿAyn ve Tehzîb'de mühmeldir; Kur'an'da geçmez. |
| قسح | Anlamlı | Katılık, sertlik, kuruluk | Suyunu çekip aşırı katılaşmak, taş gibi sertleşmek. | سحق kökünün inceltip ufalamasına zıt olarak yoğun bir katılaşmayı anlatır; Kur'an'da geçmez. |
| قحس | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlük sisteminde bu dizilim mühmel kabul edilmiştir. | Kitābü'l-ʿAyn ve Tehzîb'de mühmeldir; Kur'an'da geçmez. |
Komşu kökler ve zıt kök
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| سحق | Merkez | Ezilme, ufalanma, aşırı uzaklık | Sürtünme ve darbeyle incelerek parçalanma ve menzilden tamamen ırak olma. | Hem fiziksel ufalanmayı hem de mekan/merhamet planındaki derin kopuşu bir arada içerir. |
| محق | Komşu | Eksiltme, silme, yok etme | Bir şeyin bereketini, varlığını veya izini bütünüyle ortadan kaldırmak. | محق varlığın doğrudan silinip gitmesine odaklanırken, سحق sürtünerek ufalanma ve ezilme vetiresini vurgular. |
| سحت | Komşu | Kazıma, kökünü kurutma | Bir şeyin dışını veya özünü sertçe sıyırıp tüketmek, gayrimeşru yolla tüketmek. | سحت kabuğu soymak ve kökten yok etmek iken, سحق parçalayıp zerreler halinde dağıtmaktır. |
| بعد | Komşu | Mesafe, uzak olma | İki nokta veya varlık arasındaki mesafenin açılması. | بعد genel mesafe bildirirken, سحق varlığın ezilip savrulması sonucu ulaşılamaz bir derinliğe atılmasını anlatır. |
| قرب | Zıt | Yakınlık, bitişme | Mesafe ve ilişkinin ortadan kalkıp temas ve erişim alanına girilmesi. | سحق kökünün varlığı menzilden ve rahmetten ırak kılmasına tam zıt olarak yakın kılmayı ifade eder. |
Başka dillerde anlam karşılıkları
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | سحق | Ezmek, inceltmek, ırak kılmak | Maddenin sürtünerek ufalanması ve telafisiz uzaklığa savrulması. | Kesin |
| Latince | terere, comminuere, longinquus | Sürtüp ezmek, ufalamak, çok uzak | Terere fiziksel sürtünme ve aşınmayı, comminuere parçalamayı, longinquus ise mesafeyi karşılar; tek kökte birleşmezler. | Güçlü |
| İngilizce | to pulverize, to crush, remote / far-off | Toz haline getirmek, ezmek, derin uzaklık | Pulverize fiziksel parçalanmayı tam verirken, manevi ve mekânsal dışlanma için remote kullanılır. | Güçlü |
| Almanca | zermalmen, zerreiben, fernab | Ezerek un ufak etmek, sürtüp aşındırmak, çok uzak | Zerreiben kökün aşınma ve ufalanma nüansını tam karşılar; uzaklık boyutu ayrı kelimeyle kurulur. | Güçlü |
| Fransızca | pulvériser, broyer, lointain | Toz etmek, ezmek, çok uzak | Broyer mekanik ezmeyi verir; varoluşsal uzaklaşma anlamı dışarıda kalır. | Güçlü |
Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Lane's Lexicon.
Vücûh ve nezâir
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| سَحِيقٍ | Düşülen yerin derinliği, ulaşılmaz ve feci uzaklık | Tevhidden sapan kimsenin durumunun gökten düşüp rüzgâr tarafından savrulduğu ırak ve dipsiz bir mekânla tasvir edilmesi bağlamı (Hacc 22:31). |
| فَسُحْقًا | İlahi rahmetten kovulma, helak edici uzaklık ve dışlanma | Cehennem ehlinin günahlarını itiraf etmesi üzerine onlar aleyhine verilen nihai kovulma ve mahrumiyet hükmü (Mülk 67:11). |
| إِسْحَاقَ | Özel isim (İshak peygamber) | Hz. İbrahim'in oğlu, peygamberler zincirinin ana halkalarından biri olan şahsiyet; kökensel olarak İbranice olup Kur'an'da alem olarak yer alır (örnek: Bakara 2:133, Âl-i İmrân 3:84, Yûsuf 12:6, Sâffât 37:112). |
Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Ahiret ahvali ve ilahi adalet / lanet | Mülk 67:11 ayetindeki سُحْقًا ifadesi çerçevesinde cehennemliklerin rahmetten ebedi mahrumiyeti ve ilahi huzurdan nihai tard edilişleri. | Varlıksal olarak rahmet merkezinden mutlak uzaklaşma ve ontolojik hüsran. |
| Fıkıh | Veri bulunamadı | Belirgin fıkhi terimleşme tespit edilmedi. | Veri bulunamadı |
| Tefsir | Temsil ve mecaz tahlili | Hacc 22:31'deki مَكَانٍ سَحِيقٍ terkibinin müşriğin zihinsel ve itikadi savruluşunu, köksüzlüğünü ve telafisiz düşüşünü anlatan bir istiare olarak çözümlenmesi. | Dipsiz bir uçurum, yerçekimsiz savruluş ve parçalanarak yok oluş. |
| Hadis | Dilsel dua / beddua ve ahlaki ikaz | Bazı rivayetlerde fitne çıkaranlara veya dinden dönenlere yönelik سُحْقًا سُحْقًا (uzak olsunlar, rahmetten ırak kalsınlar) şeklindeki nebevi nida. | Havz-ı Kevser'den ve nebevi şefaatten mutlak kovulma. |
Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Tevhid ve şirk karşıtlığı | Rahmetten ebedi kopuş ve ontolojik savrulma | Tevhidden ayrılan zihnin bütünlüğünü kaybedip manevi bir uçuruma savrulması | Şirke düşen insan, merkezî çekim alanını yitirdiği için koruyucu bağlarını kaybeder ve manevi bir boşlukta ufalanır. | Kesin |
| İlmi | Yöntem ve bilgi felsefesi | Tutarsızlık ve epistemik dağılma | Temelsiz bilginin veya zannın rüzgâr önündeki toz gibi darmadağın olması | Sağlam delile dayanmayan kabuller, eleştirel baskı ve sorgulama karşısında ezilip yok olmaya mahkûmdur. | Güçlü |
| Siyasi | Hukuk ve meşruiyet kaybı | İktidarın meşruiyet merkezinden koparak marjinalleşmesi | Toplumsal bağları kopmuş bir yönetimin dışlanarak etkisizleşmesi | Adalet ve ortak mutabakatı kaybeden güç odakları, merkezin dışına itilerek siyasal varlıklarını ufalanma yoluyla tüketirler. | Muhtemel |
| İktisadi | Değer kaybı ve enflasyonist aşınma | Malın veya sermayenin aşınarak değerini bütünüyle yitirmesi | Sürtünme ve israf yoluyla sermayenin eriyip işlevsiz toza dönüşmesi | Üretim ve hakkaniyet zemininden kopan iktisadi yapılar, değer aşınmasıyla ufalanır ve reel tabanını kaybeder. | Muhtemel |
Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Sürtünmeyle ufalanma (aşınma/triboloji) ve çekim merkezinden kaçış | Fizikte iki yüzeyin birbirine sürtünmesi sonucu parçacıkların koparak toz haline gelmesi veya bir kütlenin yerçekimi potansiyel kuyusundan sonsuz uzaklığa fırlatılması durumu ile örtüşür. | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Marjinallik, sosyal atomizasyon ve anomi | Bireyin toplumsal değerler dizgesinden ve koruyucu kurumlardan koparak toplumun en uç çeperine savrulması ve yalnızlaşarak ufalanması sürecini açıklar. | Güçlü |
Yanlış daraltma ve kritik hata riski
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökü sadece fiziksel olarak bir cismi ezmek (toz etmek) veya sadece basit bir kilometre mesafesi (uzak yer) olarak algılayıp, kelimenin Kur'an'daki varoluşsal kopuş ve rahmetten tard boyutunu göz ardı etmek. |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kur'an'da kök, tevhid çekimini yitiren varlığın rüzgâr önünde savrulup parçalandığı dipsiz bir derinliği (mekân-ı sahîk) ve ilahi adaletin nihai tecellisiyle suçluların rahmet alanından bütünüyle silinmesini (suhkan) ifade eden ontolojik bir savruluşu temsil eder. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Müşrikin durumunu anlatan temsili (Hacc 22:31) sadece bir doğa tasviri sanmak ve şirkin insanın içsel bütünlüğünü nasıl un ufak edip anlamsızlığa fırlattığını kavrayamamak; ayrıca إسحاق isminin kök tahlilini Arapça zannedip etimolojik yanılgıya düşmek. |
Kur'an'ı anlama odaklı sonuç
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Tevhidin birleştirici ve inşa edici çekim gücüne karşılık, şirkin ve isyanın parçalayıcı, ufaltıcı ve boşluğa fırlatıcı dinamizmini en yalın fiziksel metaforla (ezilme ve dipsiz uzaklık) zihne nakşettiği için hayatidir. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | İtikadi savrulmaları tasvir eden temsil ayetlerinde (Hacc 22:31) ve kıyamet günü cehennem ehlinin itirafı sonrası ilahi hükmün bildirildiği sahnelerde (Mülk 67:11). |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Şirkin sadece masum bir fikir ayrılığı olduğu zannını yıkar; onun, varlığı göklerden yerin dibine çalan, rüzgârın oyuncağı yapıp parçalayan radikal bir ontolojik intihar olduğunu gösterir. |
Nihai sentez ve LaTeX modeli
- Somut anlamBir maddenin sürtünme ve ezilme yoluyla inceltilip un ufak edilmesi; dokunun yıpranıp dağılması ve aşırı boyuttan ötürü merkeze olan mesafenin derinleşmesi.
- Soyut anlamİlahi rahmet, adalet ve hakikat merkezinden kopan varlığın maruz kaldığı korumasızlık, ontolojik atomizasyon ve geri dönüşsüz biçimde uzaklaşma.
- Sistematik karşılıkSistemin çekim merkezini (tevhid/hukuk) terk eden unsurların merkezkaç kuvvetiyle dışlanarak parçalanması ve tükenişi.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıModelde varlığın tutunma direncini, maruz kaldığı sürtünme ve aşınma katsayısını, hakikat merkezine olan mesafeyi temsil eder. Merkezden uzaklık () sonsuza doğru açıldıkça (derin uzaklık), varlığın bütünlüğünü koruyan kuvvet sıfırlanır ve sistemik varlık durumu () boş kümeye (), yani yok oluş ve tükenişe (ezilip ufalanmaya) evrilir.