سفع
س - ف - ع
KÖK- 1 geçiş
- 1 ayet
- 1 sîga
- 12 sözlük
Kur'an'daki karşılığı: Kesinlikle yakalayacağız
Notlarım
Sözlükler(12)
Kitâbu'l-'Ayn
Halîl b. Ahmed · 8. yyTR2.345 harfباب العين و السين والفاء معهما
ع س ف- ع ف س- س ع ف- س ف ع-مستعملات ف ع س- ف س ع مهملان.
عسف:
العَسْفُ: السّيُر على غير هُدى، وركوب الأمر من غير تدبير، وركوب مفازة بغير قصد، ومنه التعسف. قال:
قد أَعْسِفُ النّازحَ المجهولَ مَعْسِفُهُ في ظلّ أخضر يدعو هامَهُ البومُ
والعسيف: الأجير. قال:
كالعسيف المربوع شل جمالا ماله دون منزلٍ من بـيات
وعَسَفَ البعيرُ يَعْسِفُ عَسْفا وعُسوفا إذا كان في حشرجة
es-Sıhâh
Cevherî · 10. yyTR738 harfسَفَعْتُ بناصيته، أي أخذتُ. قال الشاعر:
قومٌ إذا فَزِعوا الصَريخَ رَأَيْتَهُمْ من بين مُلْجِمِ مُهْرِهِ أو سافِعِ
ومنه قوله تعالى: "لَنَسْفَعاً بالناصِيَةِ". ويقال: به سَفْعَةٌ من الشَيطان، أي مَسٌّ، كأنَّه أخذ بناصيته. وسَفَعَتْهُ النارُ والسمومُ، إذا لفحته لفحاً يسيراً فغيَّرتْ لونَ البشرة. والسَوافِعُ: لوافحُ السَمومِ. والسُفْعةُ بالضم: سَوادٌ مُشْربٌ حُمرةً. والرجلُ أَسْفَعُ ومنه قيل
Tehzîbu'l-Luğa
Ezherî · 10. yyTR8.340 harfباب العين والسين مع الفاء
عسف ، عفس ، سعف ، سفع ، فعس : مستعملات .
عسف : رُوِي عن النبي ( صلى الله عليه وسلم ) أنه بعث سَرِيَّة فَنَهى عن قتل العُسَفاء والوُصَفاء . وفي حديث أبي هريرة أن رجلاً جاء إلى النبي ( صلى الله عليه وسلم ) فقال : إن ابني كان عَسيفاً على رجل كان معه ، وإنه زنى بامرأته . قال أبو عبيد : قال أبو عمرو وغيره : العُسَفاء : الأُجراء ، والواحد عَسِيف . وقوله : إن ابني كان عَسِيفاً
Mekâyîsü'l-Luğa
İbn Fâris · 11. yyTR7.788 harf(باب السين والفاء وما يثلثهما)
(سفق) السين والفاء والقاف أصَيلٌ يدلُّ على خلاف السخافة. فالسَّفيق لغة في الصفيق، وهو خلاف السخيف. ومنه سَفَقْتُ الباب فانْسَفَقَ، إذا أغلقته. وهو يرجع إلى ذاك القياس. ومنه رجل سَفيق الوجه، إذا كان قليل الحياء. ومن الباب: سفَقْت وجهَه، لطمتَه.
(سفك) السين والفاء والكاف كلمة واحدة. يقال سَفَكَ دمَه يسفِكه سفْكاً ، إذا أساله، وكذلك الدّمع.
(سفل) السين والفاء واللام
Müfredât
Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR254 harf- السفع: الأخذ بسفعة الفرس، أي: سواد ناصيته، قال الله تعالى: ﴿لنسفعا بالناصية﴾ [العلق/15]، وباعتبار السواد قيل للأثافي: سفع، وبه سفعة غضب، اعتبارا بما يعلو من اللون الدخاني وجه من اشتد به الغضب، وقيل للصقر: أسفع، لما به من لمع السواد، وامرأة سفعاء اللون.
Esâsü'l-Belâğa
Zemahşerî · 12. yyTR1.009 harfس ف ع
بهـا سُفْعَةُ سَوادٍ، وأثَافٍ سُفْعٌ.
وكل صقر أسفع وكل ثور وحشيّ أسفع.
وحمامة سفعاء: في عنقها سفعة.
قال: من الورق سفعاء العلاطين باكرت فروع أشاء مطلع الشمس أسحما وسفعته النار: لفحته.
وتسفع بالنار: اصطفى.
قال: يا أيها القين ألا تسفع إن الدخان بالسراة ينفع لأنها بلاد برد.
وسفع بناصية الفرس ليلجمه أو يركبه.
قال: قوم إذا نقع الصريخ رأيتهم مـن بيـن ملجـم مهـره
Lisânü'l-Arab
İbn Manzûr · 13. yyTR5.458 harfالسُّفْعةُ والسَّفَعُ: السَّوادُ والشُّحُوبُ، وقيل: نَوْع من السَّواد ليس بالكثير، وقيل: السواد مع لون آخر، وقيل: السواد المُشْرَبُ حُمْرة، الذكر أَسْفَعُ والأُنثى سَفْعاءُ؛ ومنه قيل للأَثافي سُفْعٌ، وهي التي أُوقِدَ بينها النار فسَوَّدَت صِفاحَها التي تلي النار؛ قال زهير: أَثافيَّ سُفْعاً في مُعَرَّسِ مِرْجَل
وفي الحديث: أَنا وسَفْعاءُ الخدَّيْنِ الحانِيةُ على ولدها يومَ القيامة كَهاتَيْنِ،
Kâmûsü'l-Muhît
Fîrûzâbâdî · 15. yyTR152 harf* س ف ع * * سَفَعَ * بناصيته أي أخذ ومنه قوله تعالى ﴿لنسفعا بالناصية﴾ و * سَفَعَتْهُ * النار والسموم إذا لفحته لفحا يسيرا فغيرت لون البشرة وبابهما قطع
Tâcü'l-Arûs
Zebîdî · 18. yyTR7.318 harfسفع الطائر ضريبته، كمنع: لطمها بجناحيه، وفي بعض نسخ الصحاح: بجناحه. سفع فلان فلانا وجه بيده سفعا: لطمه، وسفعه بالعصا: ضربه. ويقال: سفع عنقه: ضربها بكفه مبسوطة، وهو مذكور في حرف الصاد. سفع الشيء سفعا: أعلمه، أي جعل عليه علامة ووسمه، يريد أثرا من النار، وفي الحديث: ليصيبن أقواما سفع من النار أي علامة تغير ألوانهم، وال الشاعر:
وكنت إذا نفس الغوي نزت به سفعت على
Lane's Lexicon
Edward W. Lane · 19. yyTR9.618 harfسَفَعَتْهُ السَّمُومُ
1 سَفَعَتْهُ السَّمُومُ ذ , (S,) or سَفَعَ السَّمُومُ وَجْهَهُ, (K,) and النَّارُ, (S,) and الشَّمْسُ, (TA,) aor. سَفَعَ , (K,) inf. n. سَفْعٌ, (TK,) The hot wind, (S, K,) and the fire, (S,) and the sun, (TA,) smote, or burned, (S, K,) him, (S,) or his face, (K,) slightly, (S, K,) so that it altered the colour of the external skin, (S,) and, as some add, blackened it; (TA;)
سَفَعَتْهُ السَّمُومُ 1 سَفَعَتْهُ السَّمُومُ ذ , (S,) or سَفَعَ السَّمُومُ وَجْهَهُ, (K,) and النَّارُ, (S,) and الشَّمْسُ, (TA,) aor. سَفَعَ , (K,) inf. n. سَفْعٌ, (TK,) The hot wind, (S, K,) and the fire, (S,) and the sun, (TA,) smote, or burned, (S, K,) him, (S,) or his face, (K,) slightly, (S, K,) so that it altered the colour of the external skin, (S,) and, as some add, blackened it; (TA;) as also ↓ سفّعهُ, (K,) inf. n. تَسْفِيعٌ. (TA.) [It is app. from سُفْعَةٌ signifying “ blackness tinged with redness. ”] ― -b2- [And hence,] سَفَعَهُ, aor. as above, (K,) and so the inf. n., (TA,) He made a mark upon it: and he made a mark upon it with a hot iron, or with fire. (K, * TA.) ― -b3- Also, aor. as above, (L, K,) and so the inf. n., (L,) (assumed tropical:) He slapped (L, K) it, a man's face, (L,) or him, a man, (K,) with his hand. (L.) And (assumed tropical:) He struck it (a man's neck) with his expanded hand: in which sense it is also written with ص. (TA.) And (assumed tropical:) He struck him, or beat him, (K,) with a staff, or stick. (TA.) And (assumed tropical:) He (a bird) slapped it, (S, [in which only the inf. n. is mentioned,] and K,) namely, the object struck by him, (K,) with his wing, (S,) or with his wings. (K: and so [as is implied in the TA] in some copies of the S.) ― -b4- سَفَعَ بِنَاصِيَتهِ, (Lth, S, K,) aor. and inf. n. as above, (TA,) He laid hold upon, or seized, (Lth, S, K,) and dragged, (Lth, K,) his ناصية, (Lth, S, K,) i. e. the fore part of his head (TA) [or his forelock or the hair over his forehead]: or سَفْعٌ signifies the laying hold upon, or seizing, the سُفْعَة of the head, i. e. the black part of its ناصية. (ElMufradلt, TA.) You say, سَفَعَ بِنَاصِيَةِ الفَرَسِ لِيَرْكَبَهُ [He laid hold upon, or seized, the forelock of the horse, to mount him]. (TA.) And سَفَعَ بِرِجْلِهِ He laid hold upon, or seized, and dragged, his foot. (TA.) And سَفَعَ بِيَدِهِ He laid hold upon his hand: (IAar:) or he laid hold upon his hand and raised him: often used in this sense by 'Obeyd-Allah Ibn-Al-Hasan, Kلdee of El-Bas- rah. (Sgh.) It is said in the Kur [xcvi. 15], لَنَسْفَعًا بِالنَّاصِيَةِ; (S, K, &c.;) [or لَنَسْفَعَا; (see أَلِفُ النُّونِ الخَفِيفَةِ in art. ا;)] the Arabs [sometimes] substituting ا for the quiescent ن [in a case of this kind]; (Sgh;) i. e. We will assuredly take by the ناصية (Az, S, TA) to the fire [of hell]: (Az, TA:) or we will assuredly lay hold upon his ناصية and drag him thereby with violence to the fire: (Bd:) or we will assuredly drag him thereby to the fire: (O, K:) or we will assuredly blacken his face; the ناصية being put for the face because it is the fore part thereof: (Fr, Az, K:) or we will assuredly mark him with the mark of the people of the fire, (O, K,) making his face black, and his eyes blue: (O:) or we will assuredly abase him: or, render him despicable: (O, K:) or we will assuredly abase him and make him to stand: so in the L and other lexicons; for these, instead of أولَنُقْمِئَنَّهُ in the O and K, have وَلَنُقِيمَنَّهُ, and this is shown to be the right reading by the last explanation in the sentence next preceding. (TA.) -A2- سَفِعَ, aor. سَفَعَ , inf. n. سَفَعٌ, It (a thing) was, or became, of the colour termed سُفْعَة, i. e. black tinged, or intermixed, with red. (Msb.)
2 سَفَّعَ see 1; first sentence.
سافعهُ 3 سافعهُ ذ , inf. n. مُسَافَعَةٌ, (S, TA,) (tropical:) He slapped him, being slapped by him: he struck him, or beat him, being struck, or beaten, by him: and he fought with him; namely his adversary: (TA:) [or he charged upon, or assaulted, or attacked, him, the latter doing the same; for] مُسَافَعَةٌ is like مُطَارَدَةٌ. (S.) ― -b2- (assumed tropical:) He embraced him, being embraced by him. (TA.)
تسفّع 5 تسفّع ذ He warmed himself, (K, TA,) بِالنَّارِ with the fire. (TA.)
اُسْتُفِعَ لَوْنُهُ 8 اُسْتُفِعَ لَوْنُهُ ذ His colour became altered by reason of fear, or the like, (K, TA,) as, for instance, disease. (TA.) ― -b2- [اِسْتَفَعَ He, or it, became swollen, or affected with a tumour; for] اِسْتِفَاعٌ is like تَهَبُّجٌ, (K, TA,) with ب before the ج. (TA: [in the CK تَهَيُّج.]) -A2- اِسْتَفَعَ [from سَفْعٌ] He (a man) put on, or clad himself with, his garment: and اِسْتَفَعَتْ She (a woman) put on her garments. (TA.)
سَفْعٌ مِنَ النَّارِ سَفْعٌ مِنَ النَّارِ ذ A mark, from fire, altering the colour of a man. (TA.) -A2- سَفْعٌ also signifies A garment of any kind: (K:) but mostly such as is dyed: pl. سُفُوعٌ. (TA.) ― -b2- [And hence, perhaps,] The spathe, or spadix, (طَلْع,) of a tree called ظِمْخٌ. (AA, T in art. ظمخ.)
سُفْعٌ سُفْعٌ ذ : see أَسْفَعُ, of which it is pl., though sometimes used as a subst.
سَفَعٌ سَفَعٌ ذ : see سُفْعَةٌ.
سَفْعَةٌ سَفْعَةٌ ذ (assumed tropical:) A stroke from a devil: (TA:) or a touch of madness or diabolical possession, in a person, as though a devil had laid hold upon his نَاصِيَة: (S, TA:) [see سَفَعَ بَنَاصِيَتِهِ:] or a stroke with the evil eye: (TA:) or a stroke of an [evil] eye by which one is affected from the jinn's looking at him; as also نَظْرَةٌ: (T in art. نظر:) or an evil eye. (K, TA: [in the CK, for سَفْعَةٌأىْ عَيْنٌ, is put سَفْعَةٌ أَوْ عَيْنٌ.]) One says, بَهِ سَفْعَةٌ In him is a touch of madness, &c. (S.) And أَصَابَتْهُ سَفْعَةٌ An evil eye smote him. (K, TA.)
سُفْعَةٌ سُفْعَةٌ ذ Blackness tinged, or intermixed, with redness: (Lth, S, Msb, K:) or blackness that is not much: or blackness with another colour: or blackness with blueness; or, with yellowness; accord. to the Towsheeh: but Lth says that, as meaning a colour, it has the first of all these meanings only: (TA:) or [simply] blackness. (Mgh.) In the face, it is A blackness in the cheeks of a wan, or haggard, woman: (S:) and ↓ سَفَعٌ [which is properly the inf. n. of سَفِعَ, q. v.,] a blackness tinged with redness in the cheeks of a wan, or haggard, woman, (O, K,) and of a sheep, or goat. (O.) One says also, أَرَىفِى وَجْهِهِ سُفْعَةً مِنْ غَضَبٍ (tropical:) I see in his face a change to blackness in consequence of anger. (TA.) The سُفْعَة of the head is The blackness of its نَاصِيَة [i. e. fore part, or forelock, or hair over the forehead]. (El-Mufradلt, TA.) And سُفَعٌ [which is the pl.] signifies Black spots, or specks, on the face of a bull. (TA.) ― -b2- Also A spot of ground, in the traces of a house, differing, in its blackness, from the rest of the colour of the ground: (S, TA:) [i. e. a black, or dark, patch of ground where a house has stood:] or dung of beasts, (K, TA,) or sand, (TA,) or ashes, or sweepings commingled and compacted together, in the traces left by the inhabitants of a house, differing in colour from the ground [around]; (K, TA;) so says Lth. (TA.)
سَافِعٌ سَافِعٌ ذ [act. part. n. of سَفَعَ,] A man laying hold upon, or seizing, the نَاصِيَة [or forelock] of his horse [to mount him]. (S, * and Ham p. 7.) -A2- سَوَافِعُ [pl. of سَافِعَةٌ,] Burning blasts of the [wind called] سَمُوم. (S, K.)
أًسْفَعُ أًسْفَعُ ذ Of a black colour tinged, or intermixed, with redness: (S, Msb:) or black: (Mgh:) applied to a man: (S:) fem سَفْعَآءُ: (Mgh, Msb:) and سُفْعٌ [is the pl., and] signifies blacks inclining to redness. (K.) Applied to an ostrich, i. q. أَرْبَدُ [which is variously explained, as signifying Of a colour inclining to blackness, or of the colour of dust, &c.]. (TA.) And the fem., applied to a ewe, Having black cheeks, the rest of her being white. (TA.) The masc. also signifies A wild bull: (K:) or, applied to a wild bull, it signifies having in his cheeks a blackness inclining a little to redness. (TA.) And The hawk; (K;) because it has spots of black: (Er-Rلghib:) all hawks are سُفْعٌ: (S:) and the fem., A pigeon (حَمَامَةٌ); because of the سُفْعَة upon its neck: (S:) or, applied to a pigeon, it signifies of which the سُفْعَة is upon its neck, (K, TA,) exclusively of the head, (TA,) in the part on each side of the neck above the ring. (K, * TA.) It is also a name for Sheep, or goats; used when they are called to be milked: (K:) so in the O: but in some copies, and in the TS, for the she-goat: (TA:) thus in the phrase, أَشْلِ اـِلَيْكَ الأَسْفَعَ [Call thou to thee the sheep, or goats, or the she-goat, to be milked]: (O, TS, K:) mentioned by Ibn-'Abbلd. (TA.) ― -b2- Applied to a garment, or piece of cloth, Black. (K.) ― -b3- ↓ The pl. is also applied to The أَثَافِىّ, (Lth, S, K,) or three stones upon which the cooking-pot is set up; (TA;) because of their blackness: (Lth, Er-Rلghib:) [see حَاضِنٌ:] and a single one thereof is called سَفْعَآءُ: (K:) or an iron أُثْفِيَّة [meaning trivet], (K, TA,) upon which the cooking-pot is set up; and this is said to be the primary application. (TA.) ― -b4- سُفْعٌ also signifies The seeds, or grain, of the colocynth; (Ibn-'Abbلd, K;) because of their blackness: (TA:) n. un. with ة. (K.)
مُسَفَّعٌ مُسَفَّعٌ ذ applied to a man clad in armour, Black from the rust of the iron. (TA.) Applied to a bull, Having black spots, or specks, on his face. (TA.)
مَسْفُوعٌ مَسْفُوعٌ ذ A man (I'Ab) smitten by an evil eye. (I 'Ab, K.) ― -b2- مَسْفُوعُ العَيْنِ A man whose eye is sunk, or depressed, in his head. (I 'Ab, K.) ― -b3- [See also مَشْفُوعٌ.]
مُسَافِعٌ مُسَافِعٌ ذ (assumed tropical:) Striking, or beating, another, being struck, or beaten, by him. (K.) (assumed tropical:) Charging upon, or assaulting, or attacking, another who is doing the same. (K.) ― -b2- [And hence,] (assumed tropical:) The lion (K, TA) that prostrates his prey. (TA.) ― -b3- (assumed tropical:) Embracing. (K.) ― -b4- (tropical:) I. q. مُسَافِحٌ; (Ibn-'Abbلd, K;) i. e. having sexual intercourse without marriage. (TA.)
Salmone
H. Anthony Salmone · 19. yyTR590 harfسَفَعَ
سَفَعَ A ( n. ac. سَفْع 1 ),
a. Slapped, smacked, buffeted; beat, struck, smote.
b. [ Bi ], Seized, grasped.
سَفَّعَ
سَفَّعَ II ,
a. see I (a) .
سَاْفَعَ
سَاْفَعَ III ,
a. see I (a) .
تَسَفَّعَ
تَسَفَّعَ V
a. [ Bi ], Warmed himself at ( the fire ).
b. [ Bi ], Was burned, scorched by.
سَفْع
سَفْع 1 , ( pl. سُفُوْع 27 ),
a. Garment.
سُفْعَة
سُفْعَة 3t , ( pl. سُفَع 9 ),
a.
Kitâbullâh
Kur'an kullanımından türetilmişTR yok20.230 harfسفع
سَفَعَ - يَسْفَعُ
سَفَعَ - يَسْفَعُ + كائن أو شيء + كائناً + بـِشيء: يصفعه ويلطمه: يضربه على خده أو وجه أو قفاه أو ناصيته بالكف
﴿كَلَّا لَئِنْ لَمْ يَنْتَهِ لَنَسْفَعَاً بِالنَّاصِيَةِ﴾: وهي تقرأ: لـَنـَسْفــَعـَنْ بالناصية: لنـَضْربنَّ بناصيته بالكف
وقد يكون المعنى يغير لون البشرة إلى الأسود أو الأسمر بسبب التعرض إلى الشمس أو الحرارة وهي
Geçtiği ayetler(1)
كَلَّا لَئِنْ لَمْ يَنْتَهِ لَنَسْفَعًا بِالنَّاصِيَةِ
Kesinlikle yakalayacağızAma bundan vazgeçmezse; andolsun ki; onu alnından tutup sürükleriz.
Kök analizi
Kök tanımı ve çekirdek özet
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | سفع |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | أخذ, قبض, جرر, جذب |
| Zıt Kök | ترك |
| Çekirdek Özet 1 | Bir şeyi şiddetle, aniden ve alçaltıcı biçimde el ile yakalayıp çekmek; ateşin veya sam yelinin deriyi kavurup rengini karartması |
| Çekirdek Özet 2 | Haddi aşan ve kibirlenen zorbanın perçeminden yakalanarak aşağılayıcı bir sürüklenişle cezalandırılması |
| Çekirdek Özet 3 | Gurur ve kibrin kaynağı olan tepe noktanın (alın/perçem) mutlak bir ilahi kudretle zillet içinde denetime alınıp boyun eğdirilmesi |
| Kritik Hata Riski | Kökün yalnızca alelade bir «tutmak» veya «yakalamak» fiili sanılması; eylemin içerdiği şiddetli yakalama, alçaltıcı çekiş ve ardında bıraktığı karartıcı iz (leke/damga) boyutunun gözden kaçırılması |
Biliteral analiz
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| سف | Aşağıya yönelme, alçalma, incelme, yüzeyden sıyırma veya dökülme hareketi (karşılaştırınız: سفل alçalmak, سفك dökmek/akıtmak, سفح dökmek/dağ eteği, سفر açığa çıkarmak/sıyırmak, سفه hafiflik ve akıl düşüklüğü). | ع | Boğaz harfi olan ayn harfinin eklenmesiyle eylem, somut bir nesneyi elle şiddetle yakalayarak aşağı doğru çekip sürükleme ve yakıcı bir temasla yüzeyi karartıp iz bırakma şeklinde güçlü, ani ve görünür bir baskıya dönüşmüştür. |
Piktografik analiz
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| س | Diken, destek | Batma, tutunma, takılma ve ansızın kavrama etkisi. |
| ف | Ağız | Dışa açılma, soluk, nefes, yüzey ve kenar noktası. |
| ع | Göz | Görme, açığa çıkma, doğrudan odaklanma ve belirgin kaynak. |
| سفع | Diken gibi saplanıp kavrayan bir gücün yüzeydeki en görünür ve açık noktaya odaklanarak şiddetle yapışması ve iz bırakması | Açığa çıkmış, görünen bir uzva (alın/perçem) aniden saplanır gibi yapışıp onu aşağıya doğru çekerek boyun eğdirme ve kavurucu bir tesirle rengini değiştirme hareketi. |
Tarihsel ve erken kullanım
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Bir atlının ya da devenin yelesinden/perçeminden el ile sıkıca ve sertçe yakalamak; ocağın ateşten kararmış üç ayağı (el-esâfî); sam yelinin veya ateşin yüze çarpıp rengini karartması (es-suf‘a). |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Züheyr b. Ebî Sülmâ muallakasında terk edilmiş yurdun ocak taşlarını ateşin kararttığı rengi niteleyerek şöyle anar: أَثَافِيَّ سُفْعاً فِي مُعَرَّسِ مِرْجَلِ |
| Erken Arapça kullanım | İbnü’l-A‘râbî ve el-Halîl aktarımında geçen bir kullanımda, atı dizginlemek veya binmek üzere perçeminden yakalayan kimse için şöyle denir: مِنْ بَيْنِ مُلْجِمِ مُهْرِهِ أَوْ سَافِعِ |
Kaynak Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, Dīwānu Zuhayr.
Sami etimolojik katman
Sami dilleri ailesinde سفع kökü, özellikle Orta Sami ve Arapça sahasında iki ana hat üzerinden varlığını hissettirir: İlki yüksek sıcaklık, ateş veya güneş tesiriyle derinin ya da yüzeyin renginin kararması, kızıl-esmer bir leke bağlaması; ikincisi ise el ile ani, sert ve zapt edici bir yakalamayla çekip sürüklemektir. İbranice ve Aramice gibi Kuzeybatı Sami dillerinde kök doğrudan üçlü biçimiyle zengin bir kullanım sergilemez; ancak fırtına, kasırga veya şiddetli rüzgârın alıp götürmesi, kavurması anlamındaki köklerle fonetik ve anlamsal yakınlıklar kurulabilmektedir (karşılaştırınız: İbranice סער kökünde sert esiş ve sarsma, veya שוף kökünde ezme/çarpma). Arapçada bu kök özelleşerek özellikle saçın/alnın ön kısmından (nâsiye) tutularak bir canlının iradesini kırma eylemine ve ateşin bıraktığı koyu renkli ize has kılınmıştır.
Güven Güçlü
Kaynak Brown-Driver-Briggs, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab.
Etimolojik analiz
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | Çekme/yakalama ve kararma/lekelenme çifti | İki temel anlama dayanır: Şiddetle el ile yakalamak ve hafif kırmızılıkla karışık siyahlık (leke/yanık). İki anlam cezalandırma bağlamında birleşir; yüzünden yakalanıp ateşe sürüklenen kimsenin hem izzetinin kırılması hem de alnının kararması. | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Fonetik ve anlamsal örtüşmeler | Şiddetli sarsıntı, rüzgâr çarpması veya kavurucu sıcaklık yoluyla temas kurma kökleriyle yakınlık. | Muhtemel |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Afro-Asyatik çerçevenin dışındaki dil aileleriyle doğrudan doğrulanmış soydaşlık bağı tespit edilmemiştir. | Veri bulunamadı |
Kaynak Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, David Cohen (Dictionnaire des racines sémitiques).
Kardeş kökler
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| سفع | Anlamlı | Perçemden şiddetle yakalamak; ateşin karartması | Hedef köktür; çekip zapt etme ve karartıcı iz bırakma. | Kur'an'da geçer |
| سعف | Anlamlı | Hurma dalı, yardımcı olmak, hacet gidermek | Hurmanın kuru dalı, yaprağı veya bir işin görülmesine el uzatmak. | Kur'an'da geçmez |
| فسع | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde (Kitābü'l-ʿAyn) mühmel kabul edilmiştir. | Kur'an'da geçmez |
| فعس | Anlamlı | Ezmek, çiğnemek, bastırmak | Bir şeyi ayaklar altında çiğneyip bastırarak helak etmek. | Kur'an'da geçmez |
| عسف | Anlamlı | Yoldan sapmak, zulmetmek, körü körüne gitmek | Kılavuzsuz olarak çöle dalmak; haksızlık ve baskı uygulamak. | Kur'an'da geçmez |
| عفس | Anlamlı | Yere vurup çiğnemek, hapsetmek, yoğurmak | Birini yakalayıp yere çalmak ve debelenmesine fırsat vermemek. | Kur'an'da geçmez |
Komşu kökler ve zıt kök
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| سفع | Merkez | Alçaltıcı biçimde yakalayıp çekmek | Perçemden kavrayıp aşağılayarak zapt etmek ve damgalamak. | Şiddet, aşağılama ve iz bırakma öğelerini birlikte taşır. |
| أخذ | Komşu | Genel yakalama ve alma | Nötr ve genel bir tutma veya cezalandırmadır; mutlaka perçemden veya aşağılayarak olmak zorunda değildir. | Kapsamı en geniş temel fiildir. |
| قبض | Komşu | Avuç içine alarak tutmak | Bir nesneyi bütünüyle avucun veya hâkimiyetin içine alarak sıkmaktır. | Mülkiyet veya kontrol vurgusu öndedir. |
| جرر | Komşu | Yerde çekip sürüklemek | Yakalanan bir varlığı bırakmadan peşi sıra zemin üzerinde çekmektir. | Eylemin devamlı çekiş boyutunu öne çıkarır. |
| جذب | Komşu | Kendine doğru hızla çekmek | Bir şeyi bir yönden koparıp kendine doğru sertçe hamleyle çekmektir. | Hız ve yön değiştirme nüansı içerir. |
| ترك | Zıt | Bırakmak, terk etmek, serbest kılmak | Yakalamayıp salıvermek, kendi haline bırakmak, müdahale etmemek. | Müdahalesizlik ve serbestiyet durumudur. |
Başka dillerde anlam karşılıkları
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | سفع | Perçemden tutup şiddetle çekmek; karartmak | Bir varlığın en onurlu uzvundan zapt edilerek zilletle sürüklenmesi eylemi. | Kesin |
| Latince | corripere, prehendere | Hızla ve sertçe yakalamak, zapt etmek | Latince corripere aniden ve şiddetle kavramayı verir; ancak perçem ve yüzü karartma nüansını taşımaz. | Güçlü |
| İngilizce | to seize by the forelock, to drag violently | Perçeminden yakalamak, şiddetle sürüklemek | İngilizcede tek bir kelime eylemin hem başın önünden tutulmasını hem de aşağılayıcı çekişi karşılamadığından deyimsel aktarılır. | Güçlü |
| Almanca | beim Schopf packen, reißen | Perçeminden yakalamak, çekip koparmak | Saçın/alnın önünden aniden yakalama fiilini karşılar; fakat lekeleme/karartma anlamı dışarıda kalır. | Güçlü |
| Fransızca | saisir par le toupet, traîner | Perçeminden tutmak, sürüklemek | Zorla ve aşağılayarak yakalamayı ifade eder; yangının bıraktığı iz boyutu eksik kalır. | Güçlü |
Kaynak Oxford Latin Dictionary, Lane's Lexicon.
Vücûh ve nezâir
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| لَنَسْفَعًا بِالنَّاصِيَةِ | Perçemden tutup ateşe sürüklemek, aşağılamak ve alnına ceza damgası vurmak | Kibirle namaz kılan kulun önüne geçen, gerçeği yalanlayıp sırt dönen tiranın (Ebû Cehil prototipi) ilahi kudret karşısındaki acizliğini bildiren tehdit bağlamı (Alak 96:15). |
Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | İlahi ceza, cebr ve kahr sıfatları | Kulun iradesiyle böbürlendiği ve kendini müstağni gördüğü anda ilahi iradenin onu mutlak bir cebir ve zilletle yakalaması; nâsiye (alın/beyin) iradenin merkezi olarak cebir-ihtiyar tartışmalarında simgesel bir yer tutar. | Kudret ve kahrın tecellisi; kibrin zillet ile kırılması. |
| Fıkıh | Haddi aşan suçlunun yakalanması | Suçlunun (bâğî veya zâlim) otorite tarafından cebren yakalanıp adalete teslim edilmesi veya zapturapt altına alınması tasvirlerinde deyimsel atıf. | Zor kullanarak boyun eğdirme ve tevkif etme. |
| Tefsir | العلق Suresi 15. ayetin tefsiri | Ayetteki nûn-ı hafîfe ile tekit edilmiş ifadenin; perçemden tutup ateşe sürüklemek mi, yüzünü cehennem ateşiyle karartmak mı, yoksa alnına zillet damgası vurmak mı olduğu yönündeki dilsel ihtilaflar. | Eylemin fiziki sürükleme, manevi aşağılama ve ateş lekesi anlamlarının mezcedilmesi. |
| Hadis | Yetim annesi ve rüya rivayetleri | Hadislerde geçen «sevfâü'l-haddeyn» (iki yanağı kararmış, solmuş kadın) ifadesinde; kocasından sonra yetimlerine bakmak için süsü terk edip ten rengi değişen fedakâr anne tasviri. | Fedakârlık, çile veya ateş/keder sebebiyle yüzde beliren solgunluk ve kararma. |
Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Kibir ve ubudiyet dengesi | Kahr ile boyun eğdirilme | İnsanın kendini tanrılaştırma temayülünün (istiğnâ) kökünden kırılması | Alın, secdenin yani ubudiyetin organıdır; secde etmeyen alın perçeminden yakalanarak zelil edilir. | Kesin |
| İlmi | Nöro-bilişsel merkez ve irade | Karar mekanizmasının kilitlenmesi | Hatalı yönelimin fiziksel/bilişsel kaynağının denetim altına alınması | Karar alma ve yanıltıcı kibrin merkezi olan prefrontal korteksin (alın bölgesi) ilahi kudret tarafından zapt edilmesi. | Güçlü |
| Siyasi | Tiranlık ve güç gösterisi | Otoriter zorbanın tasfiyesi | Hukuk tanımaz siyasi erkin küçük düşürülerek etkisiz kılınması | Meclisini ve taraftarlarını yardıma çağıran zorba yöneticinin, aniden en zayıf yerinden yakalanıp alaşağı edilmesi. | Kesin |
| İktisadi | Servetle şımarma (istiğnâ) | Kaynak güvencesinin çökertilmesi | Malına güvenerek haddi aşanın elindekilerin hükmünü yitirmesi | Ekonomik gücünü bir baskı aracı olarak kullanan zenginin mutlak iflas ve çaresizlikle yüzleştirilmesi. | Muhtemel |
Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Bir vektörün uç noktasından (extremum) ters yönde ani ve yüksek momentli bir kuvvetle çekilmesi | Fizikte bir cismin hareketini yönlendiren en uç noktaya aniden zıt yönde büyük bir çekme kuvveti uygulandığında, cismin tüm kinetik enerjisi sıfırlanır ve yönü cebren tersine döner; perçemden yakalama bu kaldıraç etkisini karşılar. | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Karizmatik tahakkümün desakralizasyonu (kutsiyetinin ve dokunulmazlığının yıkılması) | Sosyolojide toplum üzerinde dehşet ve hayranlık uyandıran bir tiranın, kamuoyu önünde başından yakalanıp sürüklenerek dokunulmazlık halesinin bir anda yok edilmesi ve küçük düşürülmesi. | Kesin |
Yanlış daraltma ve kritik hata riski
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | İfadenin yalnızca «onu cezalandıracağız» ya da «saçından tutacağız» şeklinde soyut veya sıradan bir fiziksel temas gibi algılanarak, kökün içerdiği zillet, aşağılama, çekip sürükleme ve alna vurulan damga boyutunun ihmal edilmesi. |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kur'an'da bu kök, insanın kendisini hiçbir şeye muhtaç görmeyip (istiğnâ) haddi aştığı (tuğyân) ve ibadeti engellemeye kalkıştığı noktada devreye giren ilahi kahrın, kibrin merkez üssü olan alına/perçeme doğrudan müdahalesidir. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Ayetin muhataba verdiği nihai ontolojik ders ıskalanır; zorbaya karşı pasif bir teselli vaadi sanılır. Oysa kök, kibrin en yüksek organının en derin zillete çarptırılacağını ve hiçbir gücün bu sürüklenişi engelleyemeyeceğini gösteren sarsıcı bir ilahi müdahale yasasıdır. |
Kur'an'ı anlama odaklı sonuç
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın ilk inen vahyinin son bölümünde yer alan bu kök, ilahi vahye ve secdeye savaş açan mütekebbir tipolojinin nihai akıbetini en somut, sarsıcı ve tavizsiz bir dille resmeder. İlahi adaletin tehir edilse bile ihmal edilmeyeceğini, kibrin zirvesinin zilletin dibiyle eşleştiğini bildirir. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Mekke döneminin ilk kriz anlarını, tevhid ile şirk otoritesi arasındaki ilk çatışmayı ve ibadeti engelleme cüretini konu edinen ayet grubunda (Alak 96:9-19) nihai belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Zalim ve kibirli güç odaklarının dünyevi iktidarları ve çevrelerindeki destekçileri (nâdî) sebebiyle dokunulmaz oldukları yönündeki vehmi kökünden yıkar; kahr tecellisinin ne kadar ani ve onur kırıcı olacağını gösterir. |
Nihai sentez ve LaTeX modeli
- Somut anlamBir canlının alnının üzerindeki saçtan (perçemden) el ile şiddetle tutulup çekilmesi, sürüklenmesi ve ateşin veya sam yelinin deriyi kavurarak üzerinde karartı bırakması.
- Soyut anlamBaşıboşluk, kibir ve hadsizlik sergileyen bir iradenin, yönlendirici ve onur taşıyıcı merkezinden ilahi bir kudretle yakalanarak mutlak bir acziyet ve zillet içine sokulması.
- Sistematik karşılıkİnsanın kendi kendine yettiğini zannederek ürettiği sahte üstünlük (tuğyân) vektörünün, ilahi müdahale ile tepe noktasından zıt ve aşağı yönlü bir çekimle (cebr/kahr) sıfırlanması.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklaması
Modelde , ilahi müdahale kuvvetini temsil eder. sembolü, kibrin ve kararların merkezi olan nâsiyeyi (alın/perçem vektörü) gösterir; başındaki eksi işareti ve katsayısı, uygulanan kuvvetin bu merkeze doğrudan zıt, alçaltıcı ve zapt edici bir yönde olduğunu ifade eder. fonksiyonu tiranın zaman içindeki güç ve onur seviyesini gösterirken, müdahale anında () bu büyüklüğün mutlak bir zillet ve çöküş seviyesi olan değerine ulaştığını sembolize eder.