سمع
س - م - ع
KÖK- 185 geçiş
- 163 ayet
- 63 sîga
- 12 sözlük
Kur'an'daki karşılığı: İşiten
Notlarım
Sözlükler(12)
Kitâbu'l-'Ayn
Halîl b. Ahmed · 8. yyTR3.250 harfباب العين و السين والميم معهما
ع س م- ع م س-س ع م-س م ع- مستعملات م ع س- م س ع مهملان
عسم:
العَسَم: يُبْسٌ في المِرْفَق تَعْوَجُّ منه اليد.
عَسِمَ الرجل فهو أعسم، والأنثي عسماء.
والعُسوم: كِسَر الخبز القاحل اليابس. الواحد: عَسْم، وإن أنّثت قلت: عَسْمة. قال:
ولا أقواتُ أَهْلِهُمُ العُسُومُ
والعَسْمُ: الطمع. قال:
استَسْلَمُوا كَرْها ولم يُسالِموا
كالبحَر لا يَعْسِم فيه عاسمُ
أي: لا يطمع فيه
es-Sıhâh
Cevherî · 10. yyTR2.027 harfالسَمْعُ: سَمْعُ الإنسان، يكون واحداً وجمعاً كقوله تعالى: "ختم الله على قلوبهم وعلى سَمْعِهِمْ" لأنَّه في الأصل مصدرُ قولك: سَمِعْتُ الشيء سَمْعاً وسَماعاً. وقد يجمع على أَسْماعٍ، وجمع الأَسْماعِ أَسامِعُ. وقولهم: سَمْعَكَ إليَّ، أي اسْمَعْ منّي. وكذلك قولهم: سَماعِ، أي اسْمَعْ، مثل دَراكِ ومَناعِ، بمعنى أَدْرِكْ وامْنَعْ. وتقول: فَعَلَهُ رياءً وسُمْعَةً، أي ليراه الناس وليسمعوا به. واسْتَمَعْتُ
Tehzîbu'l-Luğa
Ezherî · 10. yyTR12.059 harfباب العين والسين مع الميم
عسم ، عمس ، سمع ، سعم ، معس ، مسع : ( مستعملات ) .
عسم : قال النَضْر : يقال : ما عَسَمْتُ بمثله أي ما بَلِلْت بمثله .
ويقال : ما عَسَمت هذا الثوب أي لم أجْهده ولم أنهكه . قال : وذكر أعرابي أمَة فقال : هي لَنَا وكلُّ ضربة لها من عَسَمة قال : العَسَمة : النَسْل . أبو عبيد عن الفرّاء : عَسَمْتُ أعْسِمُ أي كَسَبْتُ ، وأعْسَمْتُ أي أعطيت .
وقال شمر في قول الراجز :
بئر عَضُوض
باب العين والسين مع الميم عسم ، عمس ، سمع ، سعم ، معس ، مسع : ( مستعملات ) . عسم : قال النَضْر : يقال : ما عَسَمْتُ بمثله أي ما بَلِلْت بمثله . ويقال : ما عَسَمت هذا الثوب أي لم أجْهده ولم أنهكه . قال : وذكر أعرابي أمَة فقال : هي لَنَا وكلُّ ضربة لها من عَسَمة قال : العَسَمة : النَسْل . أبو عبيد عن الفرّاء : عَسَمْتُ أعْسِمُ أي كَسَبْتُ ، وأعْسَمْتُ أي أعطيت . وقال شمر في قول الراجز : بئر عَضُوض ليس فيها مَعْسَمُ أي ليس فيها مَطْمَع . أبو العباس عن ابن الأعرابي : العَسَمُ : انتشار رُسْغ اليد من الإنسان . وقال أيضاً : العَسَمُ : يُبْسُ الرُسْغ . وقال الليث : العَسَمُ : يُبْسٌ في المِرْفَق تعوجّ منه اليد . يقال : عَسِمَ الرجل عَسَماً فهو أعْسَم ، والمرأة عَسْمَاء . قال والعُسُومُ : كِسَر الخبز اليابس . وأنشد قول أمية بن أبي الصَلْت في نعت أهل الجنة : ولا يتنازعون عِنَان شِرْك ولا أقواتُ أهلهم العُسُومُ وقال يونس أيضاً في العُسُوم : إنها كِسر الخبز اليابس . وقوله : كالبحر لا يَعْسِمُ فيه عَاسِمُ أي لا يطمع فيه طامع أن يغالبه . والرجل يَعْسِمُ في جماعة الناس في الحرب ، أي يركب رأسه ويرمي بنفسه وسطهم غير مكترِث . يقال عَسَمَ بنفسه إذا اقتحم . وقال غيره : عَسَمَت العَيْنُ تَعْسِمُ فهي عَاسِمة إذا غمَّضت ، وقال غيره : عَسَمَتْ إذا ذَرَفَت ، رواه الأثرم عن أبي عبيدة . وقال ذو الرُمّة : ونِقْضٍ كرِئْمِ الرملِ نَاجٍ زَجَرته إذا العين كادت من كَرَى الليل تعْسِمُ قيل : تَعْسِمُ تغمّض ، وقيل : تَذْرِف . وقال الآخر : كِلنا عليها بالقَفِيز الأعظم تِسْعِين كُرًّا كلُّه لم يُعْسَم أي لم يُطَفَّفْ ولم يُنقصْ . وقال المفضّل : يقال للإبل والغنم والناس إذا جُهِدُوا : عَسَمَهُمْ شِدّة الزمان . قال والعَسْمُ الانتقاص . وحمارٌ أعْسَمُ : دقيق القوائم . وما في قِدْحِه مَعْسَم أي مَغْمز . ثعلب عن ابن الأعرابيّ : العَسْمِيُّ : الكَسُوبُ على عياله . والعَسْمِيُّ المُخَاتِل . والعَسْمِيُّ المصلح لأموره ، وهو المعوجّ أيضاً . قال والعُسُمُ : الكادّون على العِيال ، واحدهم عَسُومٌ وعَاسِمٌ . قال والعَسُومُ : الناقة الكثيرة الأولاد . عمس : أبو عبيد عن أبي عمرو قال : العَمُوسُ : الذي يَتَعَسَّفُ الأشياء كالجاهل . ومنه قيل : فلان يَتَعَامس أي يتغافل . قلت : ومن قال : يتغامس بالغين فهو مخطىء . وقال أبو عمرو : يومٌ عَمَاسٌ مثل قَتَامٍ شديد . وقال الأصمعي : يومٌ عَمَاسٌ ، وهو الذي لا يُدْرَى من أين يؤتى له . قال : ومنه قيل : أتانا بأمور مُعَمِّسَاتٍ ومُعَمَّسَاتٍ بنصب الميم وجرها أي مُلَوَّيَاتٍ . وقال الليث : جمع عَمَاسٍ عُمْسٌ ؛ وأنشد للعجّاج : ونزلوا بالسهل بعد الشأس ومَرَّ أيامٍ مَضَين عُمْسِ وأسد عَمَاس : شديد . وقال : قبيِّلتان كالحذف المندّى أطافٍ بين ذوليد عَمَاسُ وقد عَمُسَ يومُنا عَمَاسَةً وعُمُوسةً . ويقال : عَمَّسْت عليَّ الأمرَ أي لبَّسته . وعَامَسْتُ فلاناً مُعَامَسَةً إذا ساترته ولم تجاهره بالعداوة . وامرأة مُعَامِسَةٌ : تتستَّر في شَبِيبتها ولا تتهتّك وقال الراعي : إن الحلال وخَنْزَراً وَلَدَتْهُمَا أُمٌّ مُعَامِسَةٌ على الأطهارِ أي تأتي ما لا خير فيه غير معالِنة به . وقال أبو ترابٍ : قال خليفة الْحُصَينيّ : يقال تَعَامَسْتُ عن الأمر وتَعَامَشْتُ وتَعَامَيْتُ بمعنًى واحدٍ . عمرو عن أبيه قال : العَمِيسُ الأمر المغطَّى . وقال الفرّاء : المُعَامَسَةُ السِّرَار . وفي ( النوادر ) حَلفَ فلان على العُمَيْسِيَّة ، وعلى الغُمَيْسِيَّة ، أي على يمين غير حقّ . سعم : أبو عبيد : السَعْمُ من سير الإبل . وقد سَعَمَ البعيرُ يَسْعَمُ سَعْماً . وناقةٌ سَعُومٌ وجَمَلٌ سَعُوم . وقال الليث : السَعْمُ : سرعة السير والتمادي فيه . وأنشد : سَعْمُ المَهَارَى والسُرَى دواؤُهُ سمع : أبو زيد : يقال لسمع الأذن : المِسْمَع وهو الخَرْق الذي يُسمَع به . وقد يقال لجميع خُرُوق الإنسان . عينيه ومَنْخِريه وإسته : مَسَامع ، لا يفرد واحدها . الحرّاني عن ابن السكيت : السَمْع سِمْع الإنسان وغيره . ويقال : قد ذهب سِمْعُ فلان في الناس وصِيتُه أي ذِكْره . قال : والسِمْعُ أيضاً : ولد الذئب من الضَبُع . ويقال : سِمْع أزَلّ . قال : وقال الفرّاء : يقال : اللهم سِمْعٌ لا بِلْغٌ وسَمْعٌ لا بَلْغٌ وسَمْعاً لا بَلْغاً وسِمْعاً لا بِلْغاً معناه : يُسْمَعُ ولا يَبْلغُ . قال وقال الكسائي : إذا سمع الرجل الخبر لا يعجبه قال : سِمْعٌ لا بِلْغٌ وسَمْعٌ لا بَلْغٌ أي أسْمَعُ بالدواهي ولا تَبْلغني . الليث : السَمْع : الأُذُن وهي المِسْمَعَةُ . قال : والمِسْمَعُ : خَرْقها . والسِمْعُ : ما وَقَر فيها من شيء تسمعه . ويقال أساء سَمْعاً فأساء جَابَة أي لم يسمع حَسَناً . قال وتقول العرب : سَمِعَتْ أذني زيداً يفعل كذا أي أبصرْتُه بعيني يفعل ذاك . قلت : لا أدري من أين جاء الليث بهذا الحرف ، وليس من مذاهب العرب أن يقول الرجل : سَمِعَتْ أذني بمعنى أبصرتْ عيني وهو عندي كلام فاسد ، ولا آمن أن يكون ممّا ولّده أهل البِدَع والأهواء وكأنه من كلام الجَهْميَّة وقال الليث : السّمَاعُ : اسم ما استلذَّت الأذنُ من صوتٍ حسنٍ . والسَمَاعُ أيضاً ما سَمِعْتَ به فشاع وتُكُلِّمَ به . والسَامِعَتَان : الأذنان من كل ذي سَمْعٍ ، ومنه قوله : وَسَامِعَتَانِ تعرف العِتْق فيهما كَسَامِعَتَيْ شاةٍ بحَوْمَلِ مُفْرَدِ والسَمِيعُ من صفات الله وأسمائه . وهو الذي وسِعَ سَمْعُهُ كلّ شيء ؛ كما قال النبي ( صلى الله عليه وسلم ) قال الله تبارك وتعالى : ( ) ( المجادلة : 1 ) وقال في موضع آخر : ( مُبْرِمُونَ أَمْ يَحْسَبُونَ أَنَّا لاَ نَسْمَعُ ) ( الزخرف : 80 ) قلت : والعَجَب من قوم فسَّروا السَمِيع بمعنى المُسْمِع ، فراراً من وصف الله بأن له سَمْعاً . وقد ذكر الله الفعل في غير موضع من كتابه . فهو سَمِيعٌ : ذو سَمْعٍ بلا تكييف ولا تشبيه بالسميع من خَلْقه ، ولا سَمْعُه كسمع خَلْقه ، ونحن نَصِفُهُ بما وصف به نفسه بلا تحديد ولا تكييف . ولست أنكر في كلام العرب أن يكون السَّمِيعُ سَامِعاً ، ويكون مُسمِعاً . وقد قال عمرو بن مَعْدِي كَرِبَ : أمِنْ ريحانة الداعي السَّمِيعُ يؤرِّقني وأصحابي هجوعُ وهو في هذا البيت بمعنى المُسْمِع ، وهو شاذّ ؛ والظاهر الأكثر من كلام العرب أن يكون السميع بمعنى السامع ، مثل عليم وعالم وقدير وقادر . ورجلٌ سَمَّاعٌ إذا كان كثير الاستماع لما يقال ويُنْطَق به . قال الله جلّ وعزّ : ( سَمَّاعُونَ لِلْكَذِبِ أَكَّالُونَ لِلسُّحْتِ ) ( المائدة : 42 ) وفُسِّرَ قوله : سَمَّاعُونَ للكذب على وجهين أحدهما : أنهم يسمعون لكي يكذبوا فيما سمعوا . ويجوز أن يكون معناه : أنهم يسمعون الكذب ليُشيعوه في الناس والله أعلم بما أراده . عمرو عن أبيه أنه قال : من أسماء القيد المُسْمِعُ . وأنشد : وَلِي مُسْمِعَانِ وَزَمَّارَةٌ وظلٌّ ظليلٌ وحصْنٌ أَمَقْ أراد بالزمّارة : السّاجور . وكتب الحجّاج إلى عامل له : أن ابعثْ إليّ فلاناً مُسَمَّعاً مُزَمَّراً أي مَقيَّداً مُسَوْجَراً . وقال الزجّاج : المِسْمَعَانِ جَانِبا الغَرْب . وقال أبو عمرو : المِسْمَعُ العُرْوة التي تكون في وسط المزادة . ووسط الغَرْب ليعتدل . أبو عبيد عن الأحمر قال : المِسْمَعَانِ : الخشبتان اللتان تُدْخَلان في عُرْوتي الزَبِيل إذا أخْرج به التراب من البئر ، يقال منه : أسمَعتُ الزَبِيل . وروى أبو العباس عن أبي نصر عن الأصمعي قال : المِسْمَعُ عُرْوة في داخل الدلو بإزائها عروة أخرى ، فإذا استَثقل الصبيُّ أو الشيخ أن يستقي بها جمعوا بين العُرْوتين وشدّوهما لتخفّ . وأنشد : سألتُ زيداً بعد بَكْرٍ خُفَّا والدَلْوُ قد تُسْمَعُ كَيْ تَخِفَّا قال : سأله بَكْراً من الإبل فلم يعطه ، فسأله خُفًّا أي جَمَلاً مُسِنًّا . وقال آخر : ونَعْدِلُ ذا المَيْلِ إنْ رَامَنَا كما عُدِلَ الغَرْبُ بالمِسْمَعِ وسمعت بعض العرب يقول للرجلين اللذين ينزِعان المِشْئاة من البئر بترابها عند احتفارها ، أسْمِعَا المِشْئاة أي أبيناها عن جُول الرَكِيَّة وفمها . وقال الله جلّ وعزّ : ( خَتَمَ اللَّهُ عَلَى قُلُوبِهِمْ وَعَلَى سَمْعِهِمْ وَعَلَى أَبْصَارِهِمْ غِشَاوَةٌ ) ( البقرة : 7 ) فمعنى خَتَمَ : طَبَعَ على قلوبهم بكفرهم ، وهم كانوا يسمعون ويبصرون ، ولكنهم لم يستعملوا هذه الحواسّ استعمالاً يُجدي عليهم ؛ فصاروا كمن لم يسمع ولم يبصر ولم يعقل ؛ كما قال الشاعر : أصَمُّ عَمَّا ساءه سَمِيعُ وأما قوله : على سمعهم فالمراد منه على أسماعهم . وفيه ثلاثة أوجه أحدها : أن السمع بمعنى المصدر ، والمصدر يوحّد يراد به الجميع . والثاني أن يكون المعنى على مواضع سمعهم ، فحذفت المواضع كما تقول : هم عَدْلٌ أي ذوو عَدْلٍ . والوجه الثالث : أن يكون إضافته السمع إليهم دالاً على أسماعهم ؛ كما قال : في حَلْقكم عَظْم وقد شَجِينا معناه : في حلوقكم . ومثله كثير في كلام العرب . ورُوِي عن النبي ( صلى الله عليه وسلم ) أنه قال : ( من سَمَّعَ الناس بعمله سَمَّعَ الله به سَامِعُ خَلْقِه وحقّره وصغّره ) . ورواه بعضهم : أسَامِعَ خَلْقِه . قال أبو عبيد : قال أبو زيد : يقال سَمَّعْتَ بالرجل تسميعاً إذا ندَّدت به وشهَّرته وفضحته . قال : ومَن روى سامعُ خَلْقِه فهو مرفوع أراد : سَمَّعَ الله سامعُ خلقه به أي فضحه . ومن رواه أسَامِع خلقه فهو منصوب ، وأسَامِع جمع أسْمُع وهو جمع السَمْع ، ثم أسَامِعُ جمع الأَسْمُع . يريد إن الله ليسمع أسماع خلقه بهذا الرجل يوم القيامة . والسُمْعَةُ : ما سَمَّعْتَ به من طعام أو غيره رياءً . وسَمَّعْت بفلان في الناس إذا نوَّهتَ بذكره . وحدّثنا أبو القاسم بن مَنيع قال : حدّثنا محمد بن ميمون قال : حدّثنا سفيان قال : حدثنا الوليد بن حرب عن سَلمة بن كُهَيل عن جندب البَجَليّ قال : سمعت رسول الله ( صلى الله عليه وسلم ) يقول : ( من سمَّع يسمّع الله به ، ومن يُراء يراءِ الله به ) . زاد هذا الجنيد عن سفيان بإسناده . أبو عبيد عن أبي زيد في المؤلف : شتَّرت به تشتيراً بالتاء وندَّدت به وسمَّعت به وهجَّلت به إذا أسمعته القبيح وشتمته . قال الأزهري : من التسميع بمعنى الشتم وإسماع القبيح قول النبي ( صلى الله عليه وسلم ) ( من سمَّع يُسمِّع الله به ) أبو عبيد عن الأصمعي أو الأموي : السّمَعْمَعُ : الصغيرُ الرأس . ورَوَى شمر عن ابن الكلبي أن عَوَانَة حَدَّثه أن المغيرة سأل ابن لِسَان الحُمَّرة عن النساء ، فقال : النساء أربع : فربيع مُرْبِع . وجَميعٌ تَجمع . وشيطانٌ سَمَعْمَع . ويروى سُمَّعَ ، وغُلٌّ لا يُخْلَع . قال : فَسِّرْ . قال : الربيع المُرْبِعُ : الشابَّة الجميلة ، التي إذا نظرْت إليها سرّتك ، وإذا أقسمت عليها أبَرّتك . وأمَّا الجميع التي تَجمع فالمرأة تَزَوَّجُها ولك نَشَبٌ ولها نَشَبٌ فتجمع ذلك . وأمَّا الشيطان السَمَعْمَع فهي الكالحة في وجهك إذا دَخَلْتَ ، المولولِة في أثرك إذا خرجتَ . قال شمر : وقال بعضهم امرأة سَمَعْمَعَة كأنها غُول . قال : والشيطان الخبيث يقال له سَمَعْمَع . قال : وأما الغُلّ الذي لا يُخْلع فبنت عمك القصيرة الفوهاء ، الدَمِيمة السوداء ، التي قد نَثَرتْ لك ذا بطنِها . فإن طلّقتها ضاع ولدك ، وإن أمسكْتها أمسكْتها على مثل جَدْع أنفك . وقال الليث : السَمَعْمَع من الرجال : المنكمش الماضي . قال : وغُولٌ سَمَعْمَعٌ وامرأة سَمَعْمَعةٌ كأنها غولٌ أو ذئبةٌ . والمِسْمَعان الأذنان ، يقال : إنه لطويل المِسْمَعَين . وقال الليث : السميعان من أدوات الحرّاثين : عودان طويلان في المِقْرَن الذي يُقْرن به الثَوْران لحراثة الأرض . وقال أبو عبيد عن أبي زيد : امرأةٌ سُمْعُنَّة نُظْرُنَّة ، وهي التي إذا سَمِعتْ أو تبصّرتْ فلم تر شيئاً تظنَّتْ تَظَنِّياً أي عمِلتْ بظنّ . قال وقال الأحمر أو غيره : سِمْعَنَّةٌ نِظْرَنَّةٌ . وأنشد : إنَّ لنا لكَنَّهْ مِعَنَّة مِفَنَّهْ سِمْعَنَّةً نِظْرَنَّهْ إلاَّ ترهْ تَظُنَّهْ كالذئب وَسْطَ العُنَّهْ وقال أبو زيد : يقال فعلتُ ذلك تَسْمِعَتَكَ وتَسْمِعَةً لك أي لِتَسْمَعَهُ . وفي حديث قَيْلَة أن أختها قالت : الويلُ لأختي ، لا تخبرها بكذا فتخرجَ بين سمع الأرض وبصرها . قال أبو زيد : يقال خرج فلان بين سَمْعِ الأرض وبصرها إذا لم يَدْرِ أين يتوجَّه . وقال أبو عبيد : معنى قولها : تخرج أختي معه بين سمع الأرض وبصرها : أن الرجل يخلو بها ليس معها أحد يسمع كلامها أو يبصرها إلاّ الأرض القَفْر ، ليس أن الأرض لها سَمْع ولكنها وَكّدت الشناعة في خلوتها بالرجل الذي صحبها . وقيل معناه : أن تخرج بين سَمْع أهل الأرض وأبصارهم ، فحذفت الأهل كقول الله جلّ وعزّ : ( وَاسْئَلِ الْقَرْيَةَ ) ( يوسف : 82 ) أي أهلها . وقال ابن السكيت : يقال لقِيته يمشي بين سَمْع الأرض وبصرها أي بأرضٍ خلاءٍ ما بها أحد . قلت : وهذا يقرب من قول أبي عبيد ، وهو صحيح . وقال بعضهم : غولٌ سُمَّعٌ : خفيف الرأس . وأنشد شمر البيت : فليست بإنسان فينفعَ عقلُه ولكنها غولٌ من الجنّ سُمَّعُ والسَمَعْمَع والسَمْسَام من الرجال : الدقيق الطويل . وامرأةٌ سَمَعْمَعة سَمْسامة . وأنشد غيره : وَيْلٌ لأجمال العجوز مِنِّي إذا دنوتُ ودَنَوْنَ مِنِّي كأنني سَمَعْمَع من جِنّ وأمّ السَمْعِ وأمّ السَّمِيعِ : الدماغ . قال : نَقَبْنَ الحَرّة السوداء عنهم كنقب الرأس عن أُمّ السَمِيعِ ويُقال في التشبيه : هو أَسْمَعُ من الفرس والقُرَاد وفرخ العُقاب والقُنْفُذ . معس : أهمله الليث . وفي الحديث أن النبي ( صلى الله عليه وسلم ) مرَّ على أسماء بنت عُمَيس وهي تَمعَسُ إهاباً لها . تَمْعَسُ أي تَدْبُغ . وأصل المَعسْ : الدلك للجِلْد بعد إدخاله في الدِبَاغ . وقال ابن السكيت : قال الأصمعي : بعثت امرأة من العرب بنتاً لها إلى جارتها : أن ابعثي إلي بنَفْسٍ أو نَفْسَيْنِ من الدباغ أمعَسُ به مَنِيئتي فإني أفِدَةٌ . والمَنِيئَة المَدْبغة . والنَفْسُ : قَدْر ما يُدْبَغ به من ورق القَرَظ أو الأرْطَى . وأنشدني المنذري وذكر أن العباس أخبره عن ابن الأعرابي أنه أنشده : يُخْرِجُ بين الناب والضُرُوس حمراءَ كالمنيئة المَعُوسِ أراد : شِقْشِقة حمراء ، شبّهها بالمنيئة المحرّكة في الدباغ . وقال آخر : وصاحبٍ يَمْتَعِسُ امْتِعَاساً والمَعْسُ : النكاح ، وأصله الدلك : قال الراجز : فشِمْتُ فيها كعمود الحِبْسِ أمْعَسُهَا يا صاحِ أيّ مَعْسِ والرجل يَمْتَعِسُ أي يمكّن استه من الأرض ويُحرّكها عليه . مسع : أهمله الليث . أبو العباس عن ابن الأعرابي قال : المَسْعِيُّ من الرجال : الكثير السيرِ القويّ عليه . وقال أبو عُبَيد قال الأصمعيّ : يقال للشمَال : نِسْع ومِسْعٌ .
Mekâyîsü'l-Luğa
İbn Fâris · 11. yyTR6.453 harf(باب السين والميم وما يثلثهما)
(سمن) السين والميم والنون أصلٌ يدل على خلاف الضُّمْر والهزال. من ذلك السِّمَن، يقال هو سمين. والسَّمْن من هذا.
ومما شذَّ عن هذا الأصل كلامٌ يقال إن أهل اليمن يقولونه دونَ العرب، يقولونَ: سَمّنْتُ الشّيءَ، إِذا بَرّدْتَه. والتَّسْمِين: التَّبْريد. ويقال إنَّ الحجّاج قُدِّمت إليه سمكة فقال للذي عمِلها: "سَمِّنْها" يريد بَرِّدْها([1]).
(سمه) السين والميم والهاء أصلٌ
Müfredât
Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR2.657 harf- السمع: قوة في الأذن به يدرك الأصوات، وفعله يقال له السمع أيضا، وقد سمع سمعا. ويعبر تارة بالسمع عن الأذن نحو: ﴿ختم الله على قلوبهم وعلى سمعهم﴾ [البقرة/7]، وتارة عن فعله كالسماع نحو: ﴿إنهم عن السمع لمعزلون﴾ [الشعراء/212]، وقال تعالى: ﴿أو ألقى السمع وهو شهيد﴾ [ق/37]، وتارة عن الفهم، وتارة عن الطاعة، تقول: اسمع ما أقول لك، ولم تسمع ما قلت، وتعني لم تفهم، قال تعالى: {وإذا تتلى عليهم آياتنا قالوا قد
Esâsü'l-Belâğa
Zemahşerî · 12. yyTR868 harfس م ع
سمعتـه وسمعـت بـه واستمعـوه وتسامعـوا بـه واستمـع إلى حديثه وألقى إليه سمعه وملأ مسمعيـه ومسامعـه وسامعتـه وهـو منـي بمـرأى ومسمـع.
وسمع به: نوه به.
وفعل كذا رياء وسمعة وإنما يفعل هذا تسمعة وترئية.
وذهب سمعه في الناس: صيته ويقال: لا وسمع الله يعنون لا وذكر الله.
قال الأعشى: سمعت بسمع الباع والجود والندي فألقيت دلوي فاستقت برشائكا و " أسمع من سمع " وهو ولد الذئب من
Lisânü'l-Arab
İbn Manzûr · 13. yyTR15.271 harfالسَّمْعُ: حِسُّ الأُذن. وفي التنزيل: أَو أَلقى السمْع وهو شهيد؛ وقال ثعلب: معناه خَلا له فلم يشتغل بغيره؛ وقد سَمِعَه سَمْعاً وسِمْعاً وسَماعاً وسَماعةً وسَماعِيةً. قال اللحياني: وقال بعضهم السَّمْعُ المصدر، والسِّمع: الاسم. والسَّمْعُ أَيضاً: الأُذن، والجمع أَسْماعٌ. ابن السكيت: السَّمْعُ سَمْعُ الإِنسان وغيره، يكون واحداً وجمعاً؛ وأَما قول الهذلي:
فلمَّا رَدَّ سامِعَه إِليه،
وجَلَّى عن
Kâmûsü'l-Muhît
Fîrûzâbâdî · 15. yyTR1.016 harf* س م ع * * السَّمْعُ * سمع الإنسان يكون واحدا وجمعا كقوله تعالى ﴿ختم الله على قلوبهم وعلى سمعهم﴾ لأنه في الأصل مصدر قولك * سَمِعَ * الشيء بالكسر * سَمْعاً * و * سَماعا * وقد يجمع على * أسْماعٍ * وجمع الأسماع * أسامعُ * وفعله رياء و * سُمْعةً * أي ليراه الناس وليسمعوا به و * اسْتَمَعَ * له أي أصغى و * تَسَمَّعَ * إليه و * اسَّمَّعَ * إليه بالإدغام وقرئ ﴿لا يَسَّمَّعون إلى الملأ الأعلى﴾ ويقال
Tâcü'l-Arûs
Zebîdî · 18. yyTR15.091 harfالسمع حس الأذن، وهي قوة فيها، بها تدرك الأصوات، وفي التنزيل العزيز: أو ألقى السمع وهو شهيد قال ثعلب: أي خلا له فلم يشتغل بغيره، يعبر تارة بالسمع عن الأذن، نحو قوله تعالى: ختم الله على قلوبهم وعلى سمعهم كما في المفردات. السمع أيضا: اسم ما وقر فيها من شيء تسمعه، كما في اللسان. السمع أيضا: الذكر المسموع الحسن الجميل، ويكسر، كالسماع، الفتح عن اللحياني، والكسر سيذكره المصنف فيما بعد بمعنى الصيت،
Lane's Lexicon
Edward W. Lane · 19. yyTR yok24.819 harfسَمِعَهُ
1 سَمِعَهُ ذ , (S, Msb, K, *) aor. سَمَعَ , (K,) inf. n. سَمْعٌ (S Msb, K) and سِمْعٌ, or this latter is a simple subst., (Lh, K,) and سَمَاعٌ, (S, K,) or this last [also] is a simple subst., (Msb,) and سَمَاعَةٌ and سَمَاعِيَةٌ (K) and مَسْمَعٌ, (TA,) [He heard it, (namely, a thing, as in the S,) or (tropical:) him;] and ↓ تسمّع, (Msb, K,) also written and pronounced اِسَّمَّعَ; (K,
Salmone
H. Anthony Salmone · 19. yyTR1.615 harfسَمِع
سَمِع A ( n. ac. سَمْع 1 , سِمْع 2 , مَسْمَع 17 , سَمَاْع 22 , سَمَاْعَة 22t ),
a. Heard.
b. [ Ila ], Listened to.
c. [ La or Min ], Listened, hearkened, gave ear to; heeded; obeyed.
سَمَّعَ
سَمَّعَ II ,
a. Made to hear, to listen; made known, spread about, published.
b. [ Bi ], Defamed; rendered notorious, disgraced.
أَسْمَعَ
أَسْمَعَ IV ,
a. Caused to hear; told.
b.
Kitâbullâh
Kur'an kullanımından türetilmişTR yok68.605 harfسمع
سَمِعَ - يَسْمَعُ - سَمْع - سَمِيْع - سَمَّاع - سَمَّاعُوْن - أَسْمَعَ - يُسْمِعُ - مُسْمِع - مُسْمَع - تَسَمَّعَ - يَتَسَمَّعُ - اسْتَمَعَ - يَسْتَمِعُ - مُسْتَمِع - مُسْتَمِعُوْن
سَمِعَ - يَسْمَعُ + كائن + صوتاً أو قولاً: يشعر بالأصوات ويعي ويفهم دلالتها: يتحرى ويكشف ويفهم دلالة الإشارات والرموز الصوتية المنطلقة من شي أو من كائن،
Sîgalar(63)
- سَمِيعٌİşiten(فَعِيلٌ)×20
- السَّمِيعُİşiten(الفَّعِيلُ)×19
- يَسْمَعُونَİşitirler(يَفْعَلُونَ)×19
- سَمِعْنَاİşittik(فَعِلْنَا)×16
- السَّمْعَİşitmek(الفَّعْلَ)×10
- تُسْمِعُİşittirirsin(تُفْعِلُ)×8
- سَمِعُواİşittiler(فَعِلُوا)×6
- يَسْتَمِعُونَKulak verirler(يَفْتَعِلُونَ)×6
- يَسْمَعُİşitir(يَفْعَلُ)×5
- سَمَّاعُونَKulak verenler(فَعَّالُونَ)×4
Mücavir kökler158 mücavir (435 toplam)
- بصر
37 ortak ayet · Basar çevresiyle birlikte göz, ayn ise gözbebeği…
- صمم
7 ortak ayet · Sağırlar
- علم
44 ortak ayet · Dağın sivri noktası demektir
- فأد
6 ortak ayet · Fuad, Fevd somun ekmek demektir
- لغو
5 ortak ayet · Reğev, köpüktür
- عمي
6 ortak ayet · Kör demektir
- نصت
2 ortak ayet · (nun sad te) Lessa (lam sad sad) birbirine yakın şeyler…
- حرف
3 ortak ayet · Haraf dağın sivri ucu, bıçağın ağzı demektir
- دعو
14 ortak ayet · Deav : Dua, gel gel anlamına kalkan eller demektir
- أله
70 ortak ayet · Lah bir şeyi kapatmak için üstüne örtülen örtü demektir
- قعد
5 ortak ayet · Temel demektir
- ختم
3 ortak ayet · Ve mühürledi
Geçtiği ayetler(163)
فَمَنْ بَدَّلَهُ بَعْدَ مَا سَمِعَهُ فَإِنَّمَا إِثْمُهُ عَلَى الَّذِينَ يُبَدِّلُونَهُ إِنَّ اللَّهَ سَمِيعٌ عَلِيمٌ
İşitenKim de onu işittikten sonra değiştirirse; onun günahı değiştirenlerindir. Şüphe yok ki Allah Semi’dir, Alim’dir.
وَلَا تَجْعَلُوا اللَّهَ عُرْضَةً لِأَيْمَانِكُمْ أَنْ تَبَرُّوا وَتَتَّقُوا وَتُصْلِحُوا بَيْنَ النَّاسِ وَاللَّهُ سَمِيعٌ عَلِيمٌ
İşitenYeminlerinizde; Allah’ı iyilik etmenize, fenalıktan sakınmanıza ve insanların arasını bulmaya engel yapmayın. Allah Semi’dir, Alim’dir.
وَإِنْ عَزَمُوا الطَّلَاقَ فَإِنَّ اللَّهَ سَمِيعٌ عَلِيمٌ
İşitenŞayet boşanmaya karar verirlerse, muhakkak Allah Semi’dir, Alim’dir.
وَقَاتِلُوا فِي سَبِيلِ اللَّهِ وَاعْلَمُوا أَنَّ اللَّهَ سَمِيعٌ عَلِيمٌ
İşitenAllah yolunda savaşın ve bilin ki Allah Semi’dir, Alim’dir.
… فَقَدِ اسْتَمْسَكَ بِالْعُرْوَةِ الْوُثْقَى لَا انْفِصَامَ لَهَا وَاللَّهُ سَمِيعٌ عَلِيمٌ
İşitenDinde zorlama yoktur. Gerçekten hak, batıldan iyice ayrılmıştır. Tağut’u inkar edip, Allah’a inanan kimse kopmak bilmeyen sağlam bir kulpa sarılmıştır. Ve Allah, Semi’dir, Alim’dir.
ذُرِّيَّةً بَعْضُهَا مِنْ بَعْضٍ وَاللَّهُ سَمِيعٌ عَلِيمٌ
İşitenOnlar, birbirlerinden türemiş bir soydur. Allah, Semi’dir, Alim’dir.
وَإِذْ غَدَوْتَ مِنْ أَهْلِكَ تُبَوِّئُ الْمُؤْمِنِينَ مَقَاعِدَ لِلْقِتَالِ وَاللَّهُ سَمِيعٌ عَلِيمٌ
İşitenHani sen; mü’minleri savaş için duracakları yere yerleştirmek üzere erkenden ayrılmıştın. Allah, Semi’dir, Alim’dir.
وَإِمَّا يَنْزَغَنَّكَ مِنَ الشَّيْطَانِ نَزْغٌ فَاسْتَعِذْ بِاللَّهِ إِنَّهُ سَمِيعٌ عَلِيمٌ
İşitenŞeytan seni dürtecek olursa; hemen Allah’a sığın. Çünkü O; gerçekten Semi’ dir, Alim’dir.
فَلَمْ تَقْتُلُوهُمْ وَلَكِنَّ اللَّهَ قَتَلَهُمْ وَمَا رَمَيْتَ إِذْ رَمَيْتَ وَلَكِنَّ اللَّهَ رَمَى وَلِيُبْلِيَ الْمُؤْمِنِينَ مِنْهُ بَلَاءً حَسَنًا إِنَّ اللَّهَ سَمِيعٌ عَلِيمٌ
İşitenSiz öldürmediniz onları, fakat Allah öldürdü. Attığın zaman da; sen atmadın ancak Allah attı. Allah bunu, inananları güzel bir imtihana tabi tutmak için yapmıştı. Muhakkak ki Allah; Semi’dir, Alim’dir.
ذَلِكَ بِأَنَّ اللَّهَ لَمْ يَكُ مُغَيِّرًا نِعْمَةً أَنْعَمَهَا عَلَى قَوْمٍ حَتَّى يُغَيِّرُوا مَا بِأَنْفُسِهِمْ وَأَنَّ اللَّهَ سَمِيعٌ عَلِيمٌ
İşitenBunun sebebi; bir topluluk kendi nefislerindekini değiştirmedikçe, Allah’ ın onlara verdiği nimetini değiştirmeyeceğidir. Ve muhakkak ki Allah; Semi’dir, Alim’dir.
Kök analizi
Kök tanımı ve çekirdek özet
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | سمع |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | أذن, نصت, وعي |
| Zıt Kök | صمم |
| Çekirdek Özet 1 | Ses titreşimlerinin kulak yoluyla algılanması ve kavranması |
| Çekirdek Özet 2 | İlahi hitabı idrak edip hakikate icabet ve itaat etme süreci |
| Çekirdek Özet 3 | Bilginin duyu organından zihne, zihinden ahlaki ve hukuki eyleme dönüşüm mekanizması |
| Kritik Hata Riski | Kökün salt biyolojik ve mekanik ses işitme düzeyine indirgenerek anlama, kabul ve itaat boyutlarının koparılması |
Biliteral analiz
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| سم | Nüfuz etme, ince bir kanaldan veya gözenekten içeri sızma, derine ve yukarıya doğru yayılma; سمم (dar kanala girme, zehir), سمو (yükselme ve ad yayılması), سمك (yukarı kalkma, tavan) | ع | Boğazın ortasından çıkan ayn harfinin ilavesiyle içe sızma hareketi, sesin kulak yolu kanalından girip zihinsel idrake ve anlam derinliğine ulaşması biçiminde somut bir işitme eylemine dönüşmüştür |
Piktografik analiz
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| س | Diken, destek; tutunma, dayanma, sinirsel algı | Dış dünyadan gelen etkiyi yakalayan ve ona tutunan alıcı yapı |
| م | Su; akış, dalgalanma, çokluk | Titreşimler halinde dalgalanarak yayılan ses akışı |
| ع | Göz; bilme, görme, idrak kaynağı | Alınan verinin doğrudan bilinç ve kavrayış merkezine ulaştırılması |
| سمع | Dalgalar halinde yayılan ses akışının alıcı bir duyarga vasıtasıyla tutulup bilme ve idrak kaynağına taşınması eylemi | Kulağın ses dalgalarını toplayıp zihinsel kavrayışa aktarması hareketi |
Tarihsel ve erken kullanım
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Kulağın dışarıdaki sesi hissetmesi; ayrıca kuyudan su çeken büyük kovanın dengelenmesi için ortasındaki kulakçığa bağlanan denge halkası veya tutacağı (el-misme') |
| Cahiliye şiiri kullanımı | A‘şâ, cömertliğin ve yüksek seciyenin şöhretini işitmeyi şu dizede dile getirir: سَمِعْتُ بِسَمْعِ البَاعِ وَالجُودِ وَالنَّدَى / فَأَلْقَيْتُ دَلْوِي فَاسْتَقَتْ بِرِشَائِكَا |
| Erken Arapça kullanım | Kovanın kulakçığı ile denge sağlama teşbihi üzerinden erken Arap şiirinde şöyle denmiştir: ونَعـدِل ذا المَيْل إن رامَنا / كما عُدِل الغَرْبُ بالمِسمعِ; ayrıca hadis metninde riya ve şöhret peşinde koşmayı yeren kullanımda yer alır: مَنْ سَمَّعَ بِعَبْدٍ سَمَّعَ اللهُ بِهِ |
Kaynak Maqāyīs al-Lugha, Kitābü’l-ʿAyn, Asāsü’l-Belâga, Lisânü’l-Arab.
Sami etimolojik katman
Arapça سمع kökü, genel Sami dil ailesinin en temel ve en yaygın ortak miras sözcüklerinden birini temsil eder. Kök, Doğu Sami (Akadca), Kuzeybatı Sami (İbranice, Aramice, Ugaritçe) ve Güney Sami (Arapça, Habeşçe) kollarının tamamında hem fonetik hem de semantik olarak neredeyse hiç bozulmadan korunmuştur. Kökün ilksel çekirdeği hem fiziksel olarak sesi algılamayı hem de bu algının zorunlu devamı olan anlama, kulak verme, icabet etme ve itaat etme eylemlerini eşzamanlı olarak içerir. İbranicede שָׁמַع (šāmaʿ), Aramice ve Süryanicede ܫܡܰܥ (šmaʿ), Ugaritçede šmʿ, Akadcada šemû(m) ve Ge'ez (Etiyopya) dilinde samʿa biçimlerinde tam bir ses ve anlam denkliği sergiler. Bu dillerin tamamında kelime yalnızca nötr bir duyma fiilini değil, muhatabın çağrısını kabul edip gereğini yapma tavrını da karşılar.
Güven Kesin
Kaynak Brown-Driver-Briggs, Payne Smith, The Concise Dictionary of Akkadian, Cohen (Dictionnaire des racines sémitiques).
Etimolojik analiz
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | سم ikili kökünden türeyiş | Ses dalgalarının ince bir kanaldan (kulak yolundan) zihne sızarak algılanması ve dengenin kurulması | Güçlü |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice šāmaʿ, Süryanice šmaʿ, Akadca šemû(m) | İşitmek, dinlemek, anlamak ve itaat etmek anlamlarıyla ana Sami ortak mirası | Kesin |
| Daha geniş dilsel ilişki | Afro-Asyatik çatı katmanı | Berberi ve bazı Doğu Çadik dillerinde işitme ve koku alma duyularına uzanan kök paralellikleri | Muhtemel |
Kaynak David Cohen, Brown-Driver-Briggs, Gesenius Hebrew and Chaldee Lexicon.
Kardeş kökler
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| سمع | Anlamlı | İşitmek, dinlemek, algılamak | Sesin kulakla alınıp zihinde kavranması ve gereğinin yapılması | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| سعم | Anlamlı | Hızlı yürümek, acele etmek | Bir yere ulaşmak için süratle hareket etme | Kur'an'da geçmez; fiziksel yöneliş |
| مسع | Anlamlı | Çekip uzatmak, yağ sürmek | Bir nesneyi gererek uzatma veya sıvama | Kur'an'da geçmez |
| معس | Anlamlı | Ovmak, ezmek, yumuşatmak | Deriyi veya bir nesneyi elle ovup terbiye etme | Kur'an'da geçmez; mekanik temas |
| عسم | Anlamlı | Kurumak, sertleşmek, topallamak | Eklemin veya ekmeğin kuruyup sertleşmesi | Kur'an'da geçmez |
| عمس | Anlamlı | Gizlemek, karartmak, belirsiz kılmak | Bir işi veya yolu karanlık ve şüpheli bırakma | Kur'an'da geçmez; sem' kökünün zıddı yönde kapalılık |
Komşu kökler ve zıt kök
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| سمع | Merkez | Sesi algılama, anlama ve icabet | Kulağın sesi algılamasından zihinsel kavrayışa ve eyleme uzanan süreç | Algı ve kabule dönük genel işitme |
| أذن | Komşu | Kulak verme, izin ve bildirim | Ses organının kendisine odaklanarak dinleme veya duyurulan bir buyruğu resmen alma | Kulağı bilfiil yönelterek bildirim alma |
| نصت | Komşu | Susup dikkatle dinleme | Başka her türlü meşguliyeti kesip dikkat kesilerek sesin sahibine odaklanma | Dış gürültüyü ve sözü keserek yoğunlaşma |
| وعي | Komşu | Duyulanı zihinde muhafaza etme | İşitilen sözün anlamını kavrayıp içselleştirerek unutulmayacak bir kaba koyar gibi koruma | Anlamı akıl ve vicdan hazinesinde saklama |
| صمم | Zıt | Sağırlık, tıkanıklık, kapalılık | Kulak kanalının tıkalı olması, sesin zihne ve kalbe geçiş yolunun bütünüyle kapanması | Hem biyolojik hem ahlaki ve zihni işitmeme durumu |
Başka dillerde anlam karşılıkları
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | سمع | İşitmek, icabet etmek | Ses algısı ile birlikte kavrayış ve gereğini yerine getirme bütünlüğü | Kesin |
| Latince | audire, exaudire | İşitmek, kulak vermek, icabet etmek | Audire nötr işitmeyi, exaudire ise duayı işitip kabul etmeyi karşılar | Kesin |
| İngilizce | to hear, to listen, to heed | İşitmek, dinlemek, dikkate almak | Hear pasif duyumu, listen iradi dinlemeyi, heed ise dikkate alıp icabeti verir | Kesin |
| Almanca | hören, vernehmen, gehorchen | Duymak, algılamak, itaat etmek | Hören temel duymayı, vernehmen idraki, gehorchen ise işitip boyun eğmeyi karşılar | Kesin |
| Fransızca | entendre, ouïr, écouter | Duymak, anlamak, kulak vermek | Entendre tarihsel olarak hem işitmeyi hem de akıl erdirip anlamayı kapsar | Kesin |
Kaynak Oxford Latin Dictionary, Lewis & Short, Duden Deutsches Universalwörterbuch, Le Robert.
Vücûh ve nezâir
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| سمع (Sıfat/İsim) | Kulağın biyolojik ses algısı | İnsana bahşedilen temel duyu organı bağlamı; Nahl 16:78, Mülk 67:23 |
| سمع (Fiil) | Akletme, anlama ve kavrama | Vahyin manasını kavramayanların sağırlıkla nitelendiği bağlam; Bakara 2:75, Enfâl 8:21 |
| سمع (Fiil) | İcabet, itaat ve boyun eğme | Müminlerin vahiy karşısındaki teslimiyet tavrı; Bakara 2:285, Nûr 24:51 |
| سمع (İsm-i Fâil/Sıfat) | İlahi kemal sıfatı; duaları işitip karşılık verme | Allah'ın her gizli ve açık sözü, yakarışı işitmesi; Bakara 2:127, Mücâdele 58:1 |
| سمع (Mübalağa Sîgası) | Art niyetle dinleme, casusluk, tecessüs | Münafıkların ve bozguncuların fitne ve yalan üretmek için kulak kabartması; Mâide 5:41, Tevbe 9:47 |
Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Sem' sıfatı (Allah'ın işitmesi) | Allah'ın işitmesinin organ, ses dalgası ve zamandan münezzeh bir sübûtî sıfat oluşu ve ilim sıfatından farkı | Bütün varlığı ve yakarışları kuşatan kemal derecesinde ilahi idrak |
| Fıkıh | İnsât ve icabet hükümleri | Cuma hutbesini dinleme yükümlülüğü (inṣât), akitlerde lafzın duyulması ve şahitlikte kulakla algılama şartı | Hukuki bağlayıcılık ve ibadette dış sesleri keserek dinleme disiplini |
| Tefsir | "Semi'nâ ve ata'nâ" ile "semi'nâ ve aseynâ" karşıtlığı | Hakikate muhatap olan insanın lafzen duyduğunu zihnen ve amelen onaylayıp onaylamadığı tartışması | Sadece kulakla duymak ile kavrayıp eyleme dökmek arasındaki epistemolojik ayrım |
| Hadis | Semâ' yolu ve rivayet nakli | Hadis ilminde rivayet tahammül yollarının en üstünü olan hocadan bizzat işitme (semâ') esası ve riya-süm'a yasağı | Rivayetin lafzen doğrulanması ve amelin başkalarına duyurulup övünülmesinin kınanması |
Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Vahiy ve dua | İcabet ve teslimiyet | İlahi hitabı içselleştirme ve yakarışın kabulü | Dinin temel varoluşu vahyin işitilip hayata tatbik edilmesine ve Allah'ın duaları işitmesine dayanır | Kesin |
| İlmi | Epistemoloji | Birincil bilgi kanalı | Doğru haber ve naklin zihne girişi | Sem', gözlemle birlikte nakli bilginin ve vahyin insan aklına taşındığı temel duyu kapısıdır | Kesin |
| Siyasi | Yönetim ve kamu | Şûrâ ve denetim | Talepleri, şikâyetleri ve eleştirileri dinleme | Meşru siyasi otorite toplumun sesini işitmek ve tebaa da meşru kurallara kulak vermekle yükümlüdür | Güçlü |
| İktisadi | Sözleşme ve piyasa | Şeffaflık ve teklif | Teklif ve kabulün (îcâb-kabûl) aleniyeti | Ticari iradenin beyanı ve tarafların haklarını koruyacak biçimde sözlü anlaşmaların duyulup teyit edilmesi | Güçlü |
Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Sinyal işleme ve dekoder (kod çözücü) mekanizması | Akustik dalgaların biyolojik veya elektronik bir sensörle alınıp mantıksal ve anlamlı bir bilgi paketine dönüştürülmesi süreci | Kesin |
| Beşeri bilimler | Normatif iletişimsel eylem ve müzakere | Toplumsal aktörlerin yalnızca sesi değil, mesajın rasyonel ve ahlaki içeriğini kavrayarak ortak uzlaşıya varması | Güçlü |
Yanlış daraltma ve kritik hata riski
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | سمع kavramını sadece havanın titreşimiyle kulak zarında oluşan pasif, biyolojik ve mekanik bir duyum düzeyine hapsetmek |
| Kur'an içi daha geniş anlam | İşitme eyleminin duyumdan başlayıp zihinsel kavrayışa, vicdani tasdike ve nihayet fiilî itaate kadar uzanan dinamik bir anlama ve icabet zinciri olması |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Kur'an'ın inkârcılara yönelttiği "sağırdırlar, işitmezler" hitaplarının fiziksel bir sakatlık sanılması ve vahyin lafzen duyulmasının kurtuluş için yeterli zannedilmesi |
Kur'an'ı anlama odaklı sonuç
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın bir hitap ve sesli tilavet metni olması dolayısıyla insan ile ilahi kelam arasındaki ilk temas سمع kökü üzerinden kurulur; kavram vahyin muhatapta ahlaki dönüşüm başlatma şartını gösterir. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | İnsanın duyu organlarıyla sorumlu tutulduğu bilgi ayetlerinde, peygamberlerin tebliğine karşı toplumların teslimiyet veya direncini bildiren kıssalarda ve Allah'ın duaları kabul ediciliğini anlatan esmâ-i hüsnâ ayetlerinde belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Hakikati sadece kulakla işitmenin yeterli olduğu zannını yıkar; anlamayan ve amele dönüştürmeyen bir dinlemenin Kur'an nazarında gerçek bir işitme sayılmadığını ortaya koyar. |
Nihai sentez ve LaTeX modeli
- Somut anlamSes dalgalarının kulak kanalından geçerek alıcı organ tarafından hissedilmesi ve dengenin kurulması.
- Soyut anlamDış dünyadan veya vahiyden gelen mesajın zihinde kavranması, içselleştirilmesi ve buna bağlı olarak icabet veya itaat eyleminin doğması.
- Sistematik karşılıkBilgi teorisinde kaynaktan çıkan sinyalin alıcı tarafından yakalanıp kodunun çözülmesi (dekodifikasyon) ve bu bilgi doğrultusunda geri bildirim veya eylem üretilmesi sistemi.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıModelde simgesi dıştan gelen akustik sinyali veya hitabı, simgesi alıcı zihnin anlama ve kavrama kapasitesini, fonksiyonu duyusal girdiyi zihinsel idrake dönüştüren algı mekanizmasını, simgesi tam anlamıyla gerçekleşen işitme ve kavrama durumunu, işareti zorunlu mantıksal yönelimi, simgesi ise işitmenin tabiî ve ahlaki sonucu olan icabet, itaat ve ameli cevabı temsil eder. Sinyal kavrayışla çarpılmadığında gerçekleşmez ve dolayısıyla tepkisi doğmaz.