سمو

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: س-م-و12 sîga, 225 mücavir kök, 297 ayet, 76 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.قدرموهكسفالسَّمَاءِسَمَوَاتٍوَالسَّمَاءَسموأرضالسَّمَوَاتُخلقشيأوَالسَّمَوَاتُنزلألهسبح

KökSîga 12Ayet 297Sure 76Mücavir 225

▶ Ağı aç (3B)

سمو

س - م - و

KÖK
  • 310 geçiş
  • 297 ayet
  • 12 sîga
  • 8 sözlük

“Sem” hayvanın sırtı, “ard” da hayvanın karnıdır. Sırtın üst kısmına sema, alt tarafına da ard denir. Ard toprak parçası ve yer küre, sema da gök küre demektir. Her tabakanın üst üste olmasından dolayı her birinin adı da semadır. Sima çehre demektir. Sema hayvan sırtı demektir. Görünen taraf demektir. Vesm, hayvanın sırtına vurulan damga demektir.devamı ›

Notlarım

Sözlükler(8)

★ Akevler SözlüğüTürkçe

“Sem” hayvanın sırtı, “ard” da hayvanın karnıdır. Sırtın üst kısmına sema, alt tarafına da ard denir. Ard toprak parçası ve yer küre, sema da gök küre demektir. Her tabakanın üst üste olmasından dolayı her birinin adı da semadır. Sima çehre demektir. Sema hayvan sırtı demektir. Görünen taraf demektir. Vesm, hayvanın sırtına vurulan damga demektir.

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR4.987 harf
باب السين والميم و و ا ي ء معهما س م و، س و م، و س م، و م س، م س و، م و س، م س ي، م ي س، س أ م، م أ س، أ س م، أ م س مستعملات سمو: سما الشيء يَسْمُو سُمُوّاً، أي ارتفع، وسما إليه بَصَرُي، أي ارتفع بَصَرُك إليه، وإذا رُفعَ لك شيءٌ من بعيدٍ فاستبنتَهُ قلت: سما لي شيءٌ، قال: سمالي فرسانٌ كأنّ وجوهَهم وإذا خرج القومُ للصَّيْد في قِفار الأَرْض وصَحاريها قلتَ: سَمَوْا، وهم السُّماةُ، أي الصّيّادون.
Tamamını oku

Mekâyîsü'l-Luğa

İbn Fâris · 11. yyTR6.453 harf
(باب السين والميم وما يثلثهما) (سمن) السين والميم والنون أصلٌ يدل على خلاف الضُّمْر والهزال. من ذلك السِّمَن، يقال هو سمين. والسَّمْن من هذا. ومما شذَّ عن هذا الأصل كلامٌ يقال إن أهل اليمن يقولونه دونَ العرب، يقولونَ: سَمّنْتُ الشّيءَ، إِذا بَرّدْتَه. والتَّسْمِين: التَّبْريد. ويقال إنَّ الحجّاج قُدِّمت إليه سمكة فقال للذي عمِلها: "سَمِّنْها" يريد بَرِّدْها([1]). (سمه) السين والميم والهاء أصلٌ
Tamamını oku

Esâsü'l-Belâğa

Zemahşerî · 12. yyTR893 harf
س م و خاض لجة بحر طام واقتحم قلة جبل سام‏.‏ وهو يطاوله ويساميه ويساجله ويسانيه‏.‏ ورأيت سماوته‏:‏ شخصه‏.‏ وأصلح سماء بيته وسماوته‏.‏ ومـن المجـاز‏:‏ سمت نفسه إلى كذا وهمته تسمو إلى معالي الأمور وسما في الحسب والشرف‏.‏ وسموت إليه ببصري وسما إليه بصري‏.‏ قال جرير‏:‏ سمـت لـي نظرة فرأيت برقاً تهاميـاً فراجعنـي ادّكاري سما لي فرسان كـأن وجوههـم مصابيح تبدو في الظلام زواهر وسما الفحل‏:‏ تطاول
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR16.382 harf
: ( و ( *!سَمَا ) *!يَسْمُو ( *!سُمُوّاً ) ، كعُلُوَ : ( ارْتَفَعَ ) وعَلا . ( و ) سَمَا ( به : أَعْلاهُ ، *!كأَسْماهُ . ( و ) سَمَا ( لِيَ الشَّيءُ : رُفِعَ من بُعْدٍ فاسْتَبَنْتُهُ ) . وفي الصِّحاح : سَمَا لِيَ الشَّخْصُ : ارْتَفَعَ حتى اسْتَثْبَتّه . ( و ) سَمَا ( القومُ : خَرَجُوا للصَّيْدِ ) في صحَارِيها وفِقارِها ؛ ( وهُمْ *!سُماةٌ ) ، كرُماةٍ ، صفةٌ غالِبَةٌ ؛ وقيلَ : هُم صَيَّادُو
Tamamını oku

Lane's Lexicon

Edward W. Lane · 19. yyTR21.323 harf
سَمَا 1 سَمَا ذ , (S, M, Msb, K,) first pers. سَمَوْتُ, like عَلَوْتُ, (S,) aor. يَسْمُو, (Msb, TA,) inf. n. سُمُوٌّ; (S, M, K;) and سَمِىَ, first pers. سَمِيتُ, (Th, S, TA,) like عَلِيتُ; (S;) He, (a man, Th, S,) or it, (a thing, M,) was, or became, high, lofty, raised, upraised, uplifted, upreared, exalted, or elevated; it rose, or rose high: (S, M, Msb, K:) and ↓ تسامى signifies the same. (MA.
Maddenin bağlantısı

سَمَا 1 سَمَا ذ , (S, M, Msb, K,) first pers. سَمَوْتُ, like عَلَوْتُ, (S,) aor. يَسْمُو, (Msb, TA,) inf. n. سُمُوٌّ; (S, M, K;) and سَمِىَ, first pers. سَمِيتُ, (Th, S, TA,) like عَلِيتُ; (S;) He, (a man, Th, S,) or it, (a thing, M,) was, or became, high, lofty, raised, upraised, uplifted, upreared, exalted, or elevated; it rose, or rose high: (S, M, Msb, K:) and ↓ تسامى signifies the same. (MA. [See also 5.]) ― -b2- سَمَالِىَ الشَّىْءُ The thing became raised from afar so that I plainly distinguished it: (K:) or, as in the S, سَمَا لِىَ الشَّخْصُ the form, or figure, seen from a distance, rose, or became raised, to me [i. e. to my view] so that I plainly distinguished it. (TA.) ― -b3- سَمَا الهِلَالُ The moon near the change rose مُرْتَفِعًا [app. meaning upreared, not decumbent: see أَدْفَقُ]. (TA.) ― -b4- [سَمَا لَهُ or نَحْوَهُ He rose, and betook himself, to, or towards, him, or it. Hence,] مَاسَمَوْتُ لَكُمْ I will not [or (unless the phrase be an apodosis) I did not] rise and hasten to fight you. (TA.) ― -b5- سَمَا بَصَرَهُ His sight, or eye, rose, or became raised. (S, TA.) [And سَمَاطَرْفُهُ lit. signifies the same; but means (assumed tropical:) His look was lofty; or he was proud: see سَامٍ, below.] ― -b6- سَمَا is also said of him who is termed حَسِيبٌ and شَرِيفٌ [i. e. it signifies He was, or became, noble; or high, or exalted, in rank]. (TA.) ― -b7- سَمَتة هِمَّتُهُ اـِلَى مَعَالِى الأُمْورِ [His ambition soared, or aspired, to high things, or the means of attaining eminence;] he sought glory, or might, and eminence. (Msb, TA.) ― -b8- سَمَابِى شَوْقَ بَعْدَ أَنْ كَانَ أَقْصَرَ [A yearning, or longing, of the soul arose in me after it had ceased]. (TA.) ― -b9- هُمْ يَسْمُونَ عَلَى المِائَةِ They exceed [or are above] the number of a hundred. (TA.) ― -b10- سَمَوْا, (S, K, TA,) and ↓ استموا, (S,) They went forth to pursue the animals of the chase (S, K, TA) in their deserts: (TA:) [or] one says of the hunter, or sportsman, يَسْمُو الوَحْشَ, and ↓ يَسْتَمِيهَا, meaning he sees, or looks to see, (يَتَعَيَّنُ,) the coming forth of the wild animals, and pursues them. (M. [See also 8 below.]) ― -b11- سَمَا الفَحْلُ, inf. n. سَمَاوَةٌ, The stallion sprang, or rushed, upon, (S,) or he overbore, (S, * M, K,) his she-camels that had passed seven or eight months since the period of their bringing forth. (S, M, K.) -A2- سَمَابِهِ: see 4. -A3- See also 2.

٢ 2 سمّاهُ فُلَانًا ذ and بِفُلَانٍ , (S, M, Msb, K,) accord. to Sb originally with ب, but Lh says that the former is that which is usual, (M,) [inf. n. تَسْمِيَةٌ,] and in like manner ↓ اسماهُ, (S,) i. e. اسماهُ فُلَانًا and بِفُلَانٍ, (M, K,) and accord. to Th, فُلَانًا ↓ سَمَاهُ and بِفُلَانٍ, (K, [in the correct copies of which the form of the verb first mentioned is without teshdeed, while in the CK the first and last are both alike with teshdeed, or, as is said in the M, Th has mentioned سَمَوْتُهُ, but none other has mentioned it,]) He named him, or called him, Such a one; (S, M, Msb, K;) as Zeyd; i. e., he made Zeyd to be his name, his proper name. (Msb.) ― -b2- [One says also, سمّى اللّٰهَ عَلَى شَىْءٍ, or simply سمّى عَلَيْهِ, which is the more common, meaning He pronounced the name of God, saying بِسْمِ اللّٰهِ (In the name of God), upon, or over, a thing; such as food, and an animal about to be slaughtered.] The Prophet said, سَمُّوا وَسَمِّتُوا وَدَنُّوا, [cited, with some variations, and expl., in arts. دنو and سمت,] meaning سَمُّوا اللّٰهَ [Pronounce ye the name of God, &c.]; i. e. whenever ye eat, [before ye begin to do so, accord. to the general custom, or] between two mouthfuls. (M.)

ساماهُ 3 ساماهُ ذ , (S, M, K, TA,) inf. n. مُسَامَاةٌ, (TA,) He vied, competed, or contended for superiority, in highness, loftiness, or eminence, or in glory, or excellence, [or in an absolute sense,] with him; syn. عَالَاهُ, (M,) or فَاخَرَهُ, and بَارَاهُ. (K.) It is said in the trad. respecting the lie [against 'ءïsheh], لَمْ تَكُنِ امْرَأَةٌ تُسَامِيهَا غَيْرُ زَيْنَبَ, meaning There was not any woman that vied with her in eminence (تُفَاخِرُهَا and تُعَالِيهَا) except Zeyneb; المُسَامَاةُ meaning المُطَاوَلَةُ فِى الحُِظْوَةِ. (TA.) And one says, فُلَانٌ لَا يُسَامَى وَقَدْ عَلَا مَنْ سَامَاهُ [Such a one will not be vied with in highness, &c.: and he has overcome him who vied with him, &c.]. (S.) And اـِنَّ أَمَامِى مَا لَا أُسَامِى, said when one fears an affair, or event, before him; on the authority of IAar; meaning [Verily before me is an affair, or event,] with which I cannot vie. (M.) A poet cited by Th says, بَاتَ ابْنُ أَدْمَآءَ يُسَامِى الأَنْدَرَا سَامَى طَعَامَ الحَىِّ حَتَّى نَوَّرَا and he says that سَامَى means اِرْتَفَعَ, and صَعِدَ; but [it seems that the verse should be rendered, Ibn-Admà passed the night aspiring to reach the heap of reaped wheat: he aspired to attain the wheat of the tribe until it attained to maturity: for ISd says,] in my opinion he means, as the seed-produce rose by growth, he rose to it, until it attained to maturity, when he reaped it and stole it: and he cites also the saying, فَارْفَعْ يَدَيْكَ ثُمَّ سَامِ الحَنْجَرَا [And raise thy hands, then endeavour to reach the windpipe]; explaining سَامِ الحَنْجَرَ as meaning raise thy hands to his حَلْق [or throat, properly, fauces]. (M.)

اسماهُ 4 اسماهُ ذ He raised, upraised, uplifted, upreared, exalted, or elevated, him, or it; as also بِهِ ↓ سَمَا [lit. he rose, &c., with him, or it]. (M, K.) ― -b2- أَسْمَيْتُهُ مِنْ بَلَدٍ I made him to go up, or away, from a town, or country. (TA.) ― -b3- اسمانا, (TA,) or ↓ اِسْتَمَانَا, (M,) He, or it, incited us to hunt, or chase: so says Th. (M, TA.) -A2- Also He looked at, or towards, his, or its سَمَاوَة [expl. immediately before the mention of this phrase in the M as meaning the form, or figure, seen from a distance, and the aspect, of anything]. (M, TA.) -A3- And اسمى He (a man) took the direction of, (S,) or came to, (M,) Es-Semلweh (السَّمَاوَة, S, M) a certain water in the desert (البَادِيَة,

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR1.666 harf
سَمَا سَمَا U ( n. ac. سُمُوّ [ 27 ] ), a. Was high, lofty, elevated; rose, rose high, towered. b. [ Bi ], Raised, uplifted, elevated. c. [ La ], Rose up before, became visible to. d. see II . سَمَّوَ سَمَّوَ II a. [ acc. & Bi ], Named; called; mentioned. سَاْمَوَ سَاْمَوَ III , a. Vied, contended with for glory &c. أَسْمَوَ أَسْمَوَ IV a. [ acc. ], see I (b) & II. تَسَمَّوَ
Tamamını oku

Kitâbullâh

Kur'an kullanımından türetilmişTR100.441 harf
سمو سَمَا - يَسْمُو - سَمَاء - سَمَاوات سَما - يَسْمُوْ + كائن + فوق كائن: يرتفع ويعلو فوق كل ما سواه: يرتفع ويعلو فوق الآخر نهاية العلو، حتى لا يعلو فوقه شيء آخر سَماء: على وزن " فـَعـْلاء: " أصلها" سَمواء": اسم فاعل مبالغة من " سَمَا - يَسْمُو ": الكائن الذي يعلو ويرتفع فوق كل ما سواه سَمَاوات: جمع " سَماء": أصلها " سَمواءات" ملاحظة:
Tamamını oku

Sîgalar(12)

Mücavir kökler225 mücavir (578 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. أرض

    222 ortak ayet · Hayvanların sırtına sema, alt tarafına ard denir

  2. خلق

    62 ortak ayet · Halk: Halk, deri veya bez parçası demektir

  3. موه

    27 ortak ayet · Su

  4. أله

    153 ortak ayet · Lah bir şeyi kapatmak için üstüne örtülen örtü demektir

  5. فطر

    13 ortak ayet · Fıtr ; “Futr” mantar demektir

  6. ملك

    37 ortak ayet · Melekut, tüm kainatı mülk olarak varlığını ifade eder

  7. نزل

    43 ortak ayet · “Nezle” konaklama yeri demektir

  8. قدر

    26 ortak ayet · Kıdr kazandır

  9. شيأ

    53 ortak ayet · Şey

  10. سدس

    8 ortak ayet · سندس Hint kumaşıdır

  11. كسف

    5 ortak ayet · “Kisfe” pamuk veya yün yığınına denir

  12. سبح

    17 ortak ayet · Sebhe, omuzlara atılan, esen rüzgarda kanatlar gibi açılan…

Geçtiği ayetler(297)

Sîga sayfası: السَّمَوَاتِ
  1. … بِأَسْمَائِهِمْ قَالَ أَلَمْ أَقُلْ لَكُمْ إِنِّي أَعْلَمُ غَيْبَ السَّمَوَاتِ وَالْأَرْضِ وَأَعْلَمُ مَا تُبْدُونَ وَمَا كُنْتُمْ تَكْتُمُونَ

    GöklerAllah: Ey Adem, onları`adları ile kendilerine bildir, dedi. Adem, adlarını söyleyince; Size demedim mi ki ben, göklerin de, yerin de gizliliklerini muhakkak bilirim. Ve sizlerin neyi açıklayıp neyi gizler olduğunuzu da bilirim, buyurdu.

  2. أَلَمْ تَعْلَمْ أَنَّ اللَّهَ لَهُ مُلْكُ السَّمَوَاتِ وَالْأَرْضِ وَمَا لَكُمْ مِنْ دُونِ اللَّهِ مِنْ وَلِيٍّ وَلَا نَصِيرٍ

    GöklerGöklerin ve yerin mülkünün gerçekten Allah’a ait olduğunu ve sizin için Allah’dan başka bir sahib ve yardımcı olmadığını bilmez misiniz?

  3. وَقَالُوا اتَّخَذَ اللَّهُ وَلَدًا سُبْحَانَهُ بَلْ لَهُ مَا فِي السَّمَوَاتِ وَالْأَرْضِ كُلٌّ لَهُ قَانِتُونَ

    GöklerDediler ki: Allah çocuk edindi. Tenzih ederiz O’nu. Doğrusu göklerde ve yerde ne varsa O’nundur. Hepsi de O’na itaat ederler.

  4. بَدِيعُ السَّمَوَاتِ وَالْأَرْضِ وَإِذَا قَضَى أَمْرًا فَإِنَّمَا يَقُولُ لَهُ كُنْ فَيَكُونُ

    GöklerGöklerin ve yerin yaratanıdır. Bir şeyin olmasını isteyince ona sadece «ol», der, o da oluverir.

  5. إِنَّ فِي خَلْقِ السَّمَوَاتِ وَالْأَرْضِ وَاخْتِلَافِ اللَّيْلِ وَالنَّهَارِ وَالْفُلْكِ الَّتِي تَجْرِي فِي …

    GöklerŞüphesiz ki göklerin ve yerin yaratılışında, gece ile gündüzün değişmesinde, insanlara yararlı şeylerle denizde akan gemilerde, Allah’ın gökten indirip, yeryüzünü ölümünden sonra dirilttiği suda, her türlü canlıyı orada yaymasında, rüzgarların değiştirilmesinde, gökle yer arasında emre hazır bekleyen bulutta elbette akleden bir kavim için ayetler vardır.

  6. … لَا تَأْخُذُهُ سِنَةٌ وَلَا نَوْمٌ لَهُ مَا فِي السَّمَوَاتِ وَمَا فِي الْأَرْضِ مَنْ ذَا الَّذِي يَشْفَعُ عِنْدَهُ …

    GöklerAllah O’ndan başka hiçbir ilah yoktur. Hayy ve Kayyum’dur. O’nu dalgınlık ve uyku tutmaz. Göklerde ve yerde olanların hepsi de O’nundur. O’nun izni olmadan katında şefaat edecek kimdir? Önlerinde ve arkalarında ne varsa bilir. Dilediği kadarından başka O’nun ilminden hiçbir şey kavrayamazlar. Kürsi’si gökleri ve yeri kaplamıştır. Onları koruyup gözetmek O’na ağırlık vermez. O, öyle ulu, öyle yücedir.

  7. … بِشَيْءٍ مِنْ عِلْمِهِ إِلَّا بِمَا شَاءَ وَسِعَ كُرْسِيُّهُ السَّمَوَاتِ وَالْأَرْضَ وَلَا يَئُودُهُ حِفْظُهُمَا وَهُوَ الْعَلِيُّ الْعَظِيمُ

    GöklerAllah O’ndan başka hiçbir ilah yoktur. Hayy ve Kayyum’dur. O’nu dalgınlık ve uyku tutmaz. Göklerde ve yerde olanların hepsi de O’nundur. O’nun izni olmadan katında şefaat edecek kimdir? Önlerinde ve arkalarında ne varsa bilir. Dilediği kadarından başka O’nun ilminden hiçbir şey kavrayamazlar. Kürsi’si gökleri ve yeri kaplamıştır. Onları koruyup gözetmek O’na ağırlık vermez. O, öyle ulu, öyle yücedir.

  8. لِلَّهِ مَا فِي السَّمَوَاتِ وَمَا فِي الْأَرْضِ وَإِنْ تُبْدُوا مَا فِي أَنْفُسِكُمْ …

    GöklerGöklerde ve yerde olanların hepsi Allah’ındır. İçinizdekini açıklasanız da, gizleseniz de Allah sizi onunla hesaba çeker. Sonra dilediğini bağışlar dilediğini azablandırır. Ve Allah, herşeye Kadir’dir.

  9. قُلْ إِنْ تُخْفُوا مَا فِي صُدُورِكُمْ أَوْ تُبْدُوهُ يَعْلَمْهُ اللَّهُ وَيَعْلَمُ مَا فِي السَّمَوَاتِ وَمَا فِي الْأَرْضِ وَاللَّهُ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ

    GöklerDe ki: İçinizde olanı gizleseniz de, açıklasanız da Allah bilir. Göklerde ve yerde ne varsa hepsini O, bilir. Allah, herşeye Kadir’dir.

  10. أَفَغَيْرَ دِينِ اللَّهِ يَبْغُونَ وَلَهُ أَسْلَمَ مَنْ فِي السَّمَوَاتِ وَالْأَرْضِ طَوْعًا وَكَرْهًا وَإِلَيْهِ يُرْجَعُونَ

    GöklerYoksa Allah’ın dininden başkasını mı arıyorlar? Oysa göklerde ve yerde kim varsa; ister istemez O’na teslim olmuştur. Ve O’na döndürüleceklerdir.

Sîga sayfası: السَّمَاءِ
Sîga sayfası: السَّمَاءُ
Sîga sayfası: السَّمَاءَ
Sîga sayfası: السَّمَوَاتُ
Sîga sayfası: وَالسَّمَاءِ
Sîga sayfası: وَالسَّمَاءَ
Sîga sayfası: وَالسَّمَوَاتُ

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökسمو
YapıÜçlü
Özel Durumİlletli (nâkıs-vâvî)
Bağlamsal Yakın Köklerعلو, رفع, صعد
Zıt Kökسفل
Çekirdek Özet 1Fiziksel olarak yukarıda olma, yükselme, kubbeleşme, üstte örtü ve tavan oluşturma
Çekirdek Özet 2Varlığın üst boyutunu, nizam ve yağmur kaynağı olan göğü ve varlığı tebarüz ettiren adı temsil etme
Çekirdek Özet 3Kozmolojik ve ontolojik hiyerarşide üst çerçeveyi kurarak nizamın sürekliliğini sağlama
Kritik Hata RiskiKökü yalnızca astronomik uzay boşluğuna indirgeyerek ilahi nizam, feyiz ve varoluşsal adlandırma boyutunu dışarıda bırakmak

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
سمNüfuz etme, belirginleşme, yüzeye çıkma ve üst yapıyı oluşturma ortak paydasını taşır; nitekim سمك kökünde tavanın yükselmesi ve kalınlaşması, سمن kökünde bedenin dolup kabarması, سمر kökünde gecenin üst örtüsü altında toplanma, سمد kökünde başı yukarı dikme anlamları belirgindir.وİlksel çekirdeğin yukarıya ve dışa doğru yönelişine süreklilik, kuşatıcılık, kubbeleşme ve bütünüyle üstte yer alma karakteri kazandırmıştır.

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
سDiken, destekVarlığı ayakta tutan, yukarı doğru taşıyan dikey dayanak ve tutunma eksenini kurar.
مSuEnginlik, akışkanlık, yayılma ve varlığı kuşatan hayat verici derinliği simgeler.
وÇengel, çadır kazığıİki alanı birbirine bağlayan, örtüyü asılı tutan ve bütünü sabit kılan bağlantı işlevini yüklenir.
سموDikey eksende yükselen ve hayat feyzini yayarak alt alanı kuşatan tavan bağıBir yapının veya varlık alanının üzerine gerilen, onu hem koruyan hem de yukarıdan kuşatarak nizam veren üst örtü hareketini bütünleştirir.

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamBir şeyin yükselip yukarıda durması, bir yapının tavanı, atın veya hayvanın sırtı ve yüksekte beliren siluet.
Cahiliye şiiri kullanımıErken Arap şiirinde yüksekten inen yağmur ve onun yeşerttiği otlar için kullanılmıştır: İbn Ahmer veya Muâviye b. Mâlik'e atfedilen إذا نزل السماء بأرض قوم / رعيناه وإن كانوا غضابا beytinde görüldüğü üzere gökten inen feyzin bizzat kendisi bu kökle anılmıştır.
Erken Arapça kullanımEmevî dönemi şairi Cerîr'in سما لي فرسان كأن وجوههم / مصابيح تبدو في الظلام زواهر dizesinde olduğu gibi uzaktan yüksekte beliren karaltı veya kişinin silueti için de kullanılmıştır.

Kaynak Maqāyīs al-Lugha, Kitābü’l-ʿAyn, Lisān al-ʿArab ve Asās al-Balāgha.

Sami etimolojik katman

Arapça سمو kökü, Proto-Sami ortak miras katmanında hem gökyüzü hem de adlandırma/ün semantik alanını kuran kök ailesine aittir. Kökün Proto-Sami biçimi *šamāy- (gök, gökler) ve *šim- (ad, isim) ekseninde iki temel kolda kristalleşir. Akkadca šamû / šamā’ū (gökler) ve šumu (ad), İbranice שָׁמַיִם (šāmayim - gökler) ve שֵׁם (šēm - ad, unvan), Süryanice ܫܡܝܐ (šmayyā - gökler) ve ܫܡܐ (šmā - ad), Ugaritçe šmm ve šm formları düzenli ses denklikleriyle örtüşür. Sami dillerinde gökyüzü ile ad kavramının aynı kök dairesinde bulunması, her ikisinin de varlığı görünür kılan, yükselten ve tebarüz ettiren bir "yükseklik ve işaretleme" niteliği taşımasından kaynaklanır. Arapça bu kökteki vâv harfini muhafaza ederek türetim zenginliğini korumuş; yüksekte olan her şeye, evin tavanına ve yağmura da bu kökten ad vermiştir.

Güven Kesin

Kaynak Brown-Driver-Briggs Hebrew and English Lexicon, David Cohen Dictionnaire des racines sémitiques, The Hebrew and Aramaic Lexicon of the Old Testament (HALOT).

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönسمو kökünden türeyen سماء ve اسم biçimleriFiziksel yükselme, tavan olma ve yukarıdan kuşatma anlamından, nesneyi zihinde yükseltip tanıtan adlandırma anlamına geçişi temsil eder.Kesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiAkkadca šamû ve šumu, İbranice šāmayim ve šēm, Süryanice šmayyā ve šmāProto-Sami kök yapısında gökyüzü ve adlandırma kavramlarının fonetik ve semantik olarak ikili gelişimini tam bir mutabakatla sürdürür.Kesin
Daha geniş dilsel ilişkiAfro-Asyatik dil ailesi genelinde gök ve üst örtü ilişkileriEski Mısır dilinde gök tanrıçası Nut ve göksel su tasavvurları ile semantik paralellik gösterse de kökensel süreklilik yalnızca Sami kolunda kesin olarak izlenir.Muhtemel

Kaynak David Cohen Dictionnaire des racines sémitiques ve Koehler-Baumgartner HALOT.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
سموAnlamlıYükselmek, yukarıda olmak, adlandırmakBir nesnenin yukarıda tavan oluşturması, belirmesi ve varlığı yükselten ad.Hedef köktür; Kur'an'da geçer.
سومAnlamlıSalıvermek, işaretlemek, değer biçmekHayvanı otlağa salmak, bir şeye paha biçmek veya bir işaret koyarak yönelmek.Hedef kökle üstten kuşatma ve işaretleme düzleminde semantik akrabalık taşır; Kur'an'da geçer.
مسوAnlamlıAkşam vaktine girmek, sıvazlamakGünün kararmaya yüz tutması ve bir şeye elle temas edip çekme.Gece örtüsünün inişiyle gök kubbenin kapanması arasında dolaylı bağ bulunur; Kur'an'da geçmez.
موسAnlamlıTıraş etmek, temizlemekUstura ile kıl veya tüyü kazımak, yüzeyi arındırmak.Yüzeyin açığa çıkarılması ekseninde ayrışır; Kur'an'da geçmez.
وسمAnlamlıDamgalamak, işaret koymak, simaBir varlığın üzerine kalıcı alamet bırakmak, yüzdeki belirgin hatlar.Hedef kökün adlandırma ve belirgin kılma yönüyle yakın anlam ilişkisi kurar; Kur'an'da geçer.
ومسAnlamı bulunmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıKitābü'l-Ayn kullanımda saysa da bağımsız anlam dairesi tespit edilmemiştir; Kur'an'da geçmez.

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
سموMerkezYükseklik, gök, tavan, adKuşatıcı bir üst örtü oluşturarak yukarıda durmayı ve varlığı belirgin kılmayı ifade eder.Fiziksel ve ontolojik hiyerarşide üst sınırı belirler.
علوKomşuYükseklik, üstünlük, galebeعلو, bir şeye göre daha yukarıda olmayı, tahakkümü ve baskın gelmeyi öne çıkarırken سمو kubbeleşme, tavan olma ve tabiatı gereği yüksekte bulunmayı belirtir.Hiyerarşik üstünlük ve galebe nüansı taşır.
رفعKomşuKaldırmak, yukarı çekmekرفع, altta olan bir şeyi yukarıya doğru hareket ettirme eylemini içerirken سمو bizatihi yüksekte olma durumunu ve üst örtüyü karşılar.Dinamik bir yükseltme hareketini ifade eder.
صعدKomşuTırmanmak, yukarı yönelmekصعد, bir engeli aşarak aşağıdan yukarıya doğru aşamalı intikali anlatırken سمو konumun kendisini ve genişleyen yüksekliği bildirir.Aşamalı tırmanış ve dikey çaba nüansıdır.
سفلZıtAşağıda olmak, alçalmakسفل, her türlü düşüklüğü, tabanda kalmayı ve aşağı yönlü çöküşü ifade ederek kökün tam karşıtıdır.Fiziksel ve ahlaki hiyerarşinin alt tabakasıdır.

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaسموYükselmek, gök kubbe olmak, ad vermekHem gökyüzünü hem de varlığı tebarüz ettiren ismi içine alan geniş semantik alanı ifade eder.Kesin
LatinceCaelum, sublimis, nomenGök kubbe, yüce, isimCaelum gök kubbeyi, sublimis yüceliği, nomen ise adlandırmayı karşılar; Latince bu kavramları tek bir kök dairesinde birleştirmez.Güçlü
İngilizceSky, heaven, loftiness, nameGök, sema, yücelik, adSky fiziksel göğü, heaven aşkın göğü, loftiness soyut yüksekliği karşılar; kökün adlandırma bağı İngilizcede tamamen farklı bir sözcükle (name) kurulur.Güçlü
AlmancaHimmel, Höhe, Erhabenheit, NameGök, yükseklik, yücelik, adHimmel hem dini hem fiziki göğü taşırken, kökün eylemsel yükselme yönü Höhe veya Erhabenheit ile verilir.Güçlü
FransızcaCiel, élévation, nomGök, yükselme, adCiel kelimesi göğü ve üst örtüyü karşılar; ancak kökün feyiz indirme ve ad olma boyutu ayrı sözcüklerle aktarılır.Güçlü

Kaynak Oxford Latin Dictionary, Kluge Etymologisches Wörterbuch, Dictionnaire Étymologique Larousse.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
السَّمَاءِ / السَّمَوَاتِKozmik üst örtü ve gök kubbeYerin zıddı olarak yaratılan, yedi kat halinde nizam bulan, yıldızlarla bezenen fiziksel ve kozmik nizam bağlamı (Bakara 2:22, 2:29, Mülk 67:3).
السَّمَاءِYağmur ve bereket kaynağıYeryüzünü canlandırmak üzere yukarıdan indirilen su, bulut ve feyiz yüklü atmosfer katmanı bağlamı (Bakara 2:19, Hûd 11:44).
السَّمَاءِMeleklerin ve vahyin iniş cihetiMaddi olmayan ilahi emirlerin, vahyin ve elçilerin referans aldığı aşkın ve yüce yöneliş boyutu (İsrâ 17:95, Hicr 15:85).
سَمِيّاًAdaş, denk ve benzerVarlıkta eşi, benzeri ve aynı yücelik mertebesini paylaşan bir ortağın bulunmaması bağlamı (Meryem 19:65).

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
Kelamİstivâ, cihet ve Allah'ın aşkınlığı meselesiAllah'ın "semâda" olmasının mekânsal bir sınır mı yoksa şan ve kudret bakımından mutlak yücelik mi ifade ettiği tartışılmıştır.Mekândan münezzeh kemal, aşkınlık ve ulviyet yönünde yoğunlaşmıştır.
FıkıhTaharet, vakit ve ibadet kıblesi tayiniGökten inen suyun mutlak temizleyici niteliği ve semavi hadiselerin (hilal, şafak, zeval) ibadet vakitlerine ölçü kılınması.Hükmün sebebi olan tabii göstergeler ve tavan/üst sınır tasavvuru.
TefsirKozmogoni, yedi gök ve yer-gök dengesiGöklerin tavan gibi korunmuş olması, yedi tabaka halinde yaratılışı ve yerle olan ontolojik irtibatı incelenmiştir.Korunmuş tavan, nizam, kozmik uyum ve vahyin nüzul mekânı.
HadisMirac, dualarda ellerin semaya kalkması ve nüzul rivayetleriDuanın yönünün sema oluşu, ilahi rahmetin semadan inişi ve peygamberin semavat katlarına yükselişi rivayet edilmiştir.Dua kıblesi, ulviyet makamı ve melekût aleminin merkezi.

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniVarlık mertebeleri ve aşkınlıkİlahi nizamın tavanı ve aşkın ilkeİnsanın yönünü yeryüzünün darlığından mutlak kudrete çevirmekYeryüzünün bağımlı olduğu feyiz, rahmet ve hidayet kaynağının üst boyutunu temsil eder.Kesin
İlmiKozmoloji ve gök mekaniğiEvrenin üst mimarisi ve ölçülü düzenFiziksel ve kimyasal kanunların işlediği dengeli tavan olmakKanunların matematiksel bir düzenle işlediği, dağılmayan koruyucu kubbe yapısını simgeler.Kesin
SiyasiHukuki meşruiyet ve anayasal çatıÜst anayasal norm ve egemenlik ilkesiToplumsal alanı keyfi uygulamalardan koruyan aşkın hukuk çatısı oluşturmakTıpkı semanın yeri kuşatması gibi, siyasi iradeyi sınırlandıran ve denetleyen üst ilahi ilkeleri ifade eder.Güçlü
İktisadiÜretim kaynakları ve tabii feyizİlahi girdi, yağmur ve tabii sermayeİnsan emeğinin ötesindeki ekolojik feyzi ve bereketi başlatmakÜretimin zeminini oluşturan yağmur, güneş ve atmosferik dengelerin iktisadi hayatı belirleyen üst faktör olmasıdır.Güçlü

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerÜst sınır, küresel zarf ve potansiyel alanTopolojide veya geometride bir hacmi üstten sınırlayan kapalı manifold, termodinamikte sistemi kuşatan dış potansiyel veya atmosferik gradyan yapısıyla eşbiçimlidir; alt tabakayı etkileyen ancak onun içine çökmeyen üst çerçevedir.Kesin
Beşeri bilimlerNormatif hiyerarşi ve üst-yapı bilinciHukuk felsefesinde Kelsen'in temel kuralı (Grundnorm) veya sosyolojide toplumsal eylemleri anlamlandıran ortak değerler kubbesi gibidir; bireylerin gündelik pratiklerini anlamlandıran ve denetleyen yüksek meşruiyet çerçevesidir.Güçlü

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiKökü ve türevi olan semayı yalnızca astronominin incelediği boş uzay, gaz tabakası veya yıldızlararası madde olarak tasavvur etmek.
Kur'an içi daha geniş anlamKur'an'da sema; sadece mekanik bir boşluk değil, korunmuş bir tavan, ilahi buyrukların ve meleklerin iniş ekseni, rızık ve bereketi taşıyan canlı bir nizam ve yeryüzünün ontolojik tamamlayıcısıdır.
Yanlış anlamanın doğuracağı hataTabiatı mekanikleştirerek ilahi irtibattan koparmak, dua ve vahyin aşkın boyutunu anlamsızlaştırmak ve semavi nizamı salt tesadüfi bir kütle yığınına indirgemek.

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Varlık tasavvurunun temel eksenlerinden birini kurar; Kur'an yer ve gök ikiliği üzerinden insan idrakine bütüncül bir nizam, ölçü, gaye ve aşkınlık şuuru kazandırır.
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Yaratılış ve nizam ayetlerinde, yağmur ve diriliş tasvirlerinde, peygamberlerin risalet iddialarına karşı aşkın güç delillerinin sergilendiği kozmolojik ayetlerde belirleyicidir.
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Yeryüzünün kendi kendine yeten kapalı bir sistem olduğu vehmini yıkar; insanın daima yukarıdan gelen bir desteğe, feyze, ölçüye ve anlama muhtaç olduğunu gösterir.

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamÜstte bulunma, yükselme, kubbeleşerek bir tavan oluşturma, hayvanın sırtı ve yüksekte beliren siluet.
  • Soyut anlamVarlığı tebarüz ettiren aşkınlık, anlamsal belirginlik, meşruiyet kaynağı olan üst ilke ve koruyucu nizam.
  • Sistematik karşılıkAlt sistemi (yeryüzünü ve insanı) kurallarla, feyizle ve hayat girdisiyle besleyip denetleyen anayasal ve ontolojik çatı.
  • LaTeX modeliS(t)=sup⁡{y∈Ω}  ⟹  ∇Φ(S)⋅n=F
  • LaTeX açıklamasıFormülde Ω varlık evrenini veya sistemi, S(t) bu sistemin zamana bağlı üst sınırını ve tepe çatısını (sema), sup⁡ matematiksel en küçük üst sınırı (yücelik ve tavan olma durumunu) temsil eder. ∇Φ(S) üst potansiyelin gradyanını, n alt sisteme doğru yönelmiş birim normal vektörü, F ise bu üst çatıdan alt alana doğru sürekli inen nizam, vahiy ve hayat verici akışı (feyzi) simgeler. Model, semanın alt sistemi yukarıdan kuşatıp düzenleyen aşkın fonksiyonunu sembolize eder.
Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: س