شكر
ش - ك - ر
KÖK- 75 geçiş
- 69 ayet
- 24 sîga
- 13 sözlük
Sütle dolu memedir.devamı ›
Notlarım
Sözlükler(13)
★ Akevler SözlüğüTürkçe
Sütle dolu memedir.
Kitâbu'l-'Ayn
Halîl b. Ahmed · 8. yyTR2.890 harfالكاف والشين والراء معهما
ك ش ر، ك ر ش، ش ك ر، ش ر ك، ر ش ك مستعملات كشر: الكَشْرُ: بدو الأسنان عند التبسم، ويقال في غير ضحك، كَشَرَ عن أسنانه إذا أبداها. قال المتلمس:
إن شر الناس من يَكْشِرُ لي حين ألقاه وإن غبت شتـم
وقال:
وإن من الإخوان إخوان كِشْرةٍ وإخوان كيف الحال والبال كله
الكِشْرة في هذا البيت خلف من المكاشرة، لأن الفِعلةَ تجيء في مصدر فاعل، تقول: هاجر هِجرةً، وعاشر عِشرةً، وإنما
es-Sıhâh
Cevherî · 10. yyTR947 harfالشُكْرُ: الثناء على المحسِن بما أَوْلاكَهُ من المعروف. يقال: شَكَرْتُهُ وشَكَرْتُ له، وباللام أفصح. وقوله تعالى: "لا نُريدُ منكُمْ جَزاء ولا شُكوراً"، يحتمل أن يكون مصدراً مثل قَعَدَ قُعوداً، ويحتمل أن يكون جمعاً مثل بُرْدٍ وبُرودٍ، وكُفْرٍ وكُفورٍ. والشُكْرانُ: خِلاف لاكفران. وتَشَكَّرْتُ له، مثل شَكَرْتُ له. والشَكورُ من الدوابّ: ما يكفيه العلَفُ القليل. وشَكْرُ المرأة فَرْجُهَا. قال الهذَليّ:
Tehzîbu'l-Luğa
Ezherî · 10. yyTR11.526 harfك ش ر
كشر ، كرش ، شكر ، شرك ، رشك : مستعملة .
كشر : قال الليثُ : الكَشْرُ : بُدوُّ الأسنَان عند التَّبسُّم ، وأنشد :
إِنَّ منَ الإخوَانِ إخوَانَ كِشْرَةٍ
واخوانَ كيفَ الحالُ والحال كلُّهُ
قال : والفِعْلةُ تجيءُ في مصدرِ فاعل . تقول : هاجرَ هِجرةً وعاشر عِشرةً .
قال : وإنما يكونُ هذا التأسيسِ فيما يدخل الإفتعالُ على تفاعلا جميعاً .
قال : وزعمَ أَبو الدُّقيشِ : أن الكَاشِرَ ضربٌ من البُضْع .
يقال :
Mekâyîsü'l-Luğa
İbn Fâris · 11. yyTR5.286 harf(باب الشين والكاف وما يثلثهما)
(شكل) الشين والكاف واللام مُعظمُ بابِهِ المُماثَلة. تقول: هذا شَِكل هذا، أي مِثله. ومن ذلك يقال أمرٌ مُشْكِل، كما يقال أمر مُشْتبِه، أي هذا شابَهَ هذا، وهذا دخل في شِكل هذا، ثم يُحمل على ذلك، فيقال: شَكَلتُ الدّابةَ بِشكالِهِ، وذلك أنَّه يجمع بين إحدى قوائمهِ وشِكْلٍ لها. وكذلك دابّة بها شِكال، إذا كان إحدى يديه وإحدى رجليه مُحَجَّلا. وهو ذاك القياس؛ لأنَّ البياض
Müfredât
Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR1.805 harf- الشكر: تصور النعمة وإظهارها، قيل: وهو مقلوب عن الكشر، أي: الكشف، ويضاده الكفر، وهو: نسيان النعمة، وسترها، ودابة شكور: مظهرة بسمنها إسداء صاحبها إليها، وقيل: أصله من عين شكرى، أي: ممتلئة، فالشكر على هذا هو الامتلاء من ذكر المنعم عليه. والشكر ثلاثة أضرب:
شكر القلب، وهو تصور النعمة.
وشكر اللسان، وهو الثناء على المنعم.
وشكر سائر الجوارح، وهو مكافأة النعمة بقدر استحقاقه.
وقوله تعالى: {اعملوا آل داود
Esâsü'l-Belâğa
Zemahşerî · 12. yyTR1.083 harfش ك ر
شكـرت للـه تعالـى نعمتـه.
" واشكـروا لـي " وقـد يقـال: شكـرت فلاناً يريدون نعمة فلان وقد جاء زياد الأعجم بهما في قوله: ويشكر تشكر من ضامها ويشكـر لله لا تشكر وعليه: فلان محمود مشكور وهـو كثيـر الشكـر والشكـران والشكـور.
ورجـل شكـور وقـوم شكر وتشكرت له ما صنع وكاشرته وشاكرته: أريته أني شاكر له.
ومن المجاز: دابة شكور: يكفيها قليل العلف وهي تسمن عليه وتصلح وناقة وشاة
Lisânü'l-Arab
İbn Manzûr · 13. yyTR11.076 harfالشُّكْرُ: عِرْفانُ الإِحسان ونَشْرُه، وهو الشُّكُورُ أَيضاً. قال ثعلب: الشُّكْرُ لا يكون إِلاَّ عن يَدٍ، والحَمْدُ يكون عن يد وعن غير يد، فهذا الفرق بينهما. والشُّكْرُ من الله: المجازاة والثناء الجميل، شَكَرَهُ وشَكَرَ له يَشْكُرُ شُكْراً وشُكُوراً وشُكْراناً؛ قال أَبو نخيلة:
شَكَرْتُكَ، إِنَّ الشُّكْرَ حَبْلٌ منَ التُّقَى،
وما كُلُّ مَنْ أَوْلَيْتَهُ نِعْمَةً يَقْضِي
قال ابن سيده: وهذا يدل على
Kâmûsü'l-Muhît
Fîrûzâbâdî · 15. yyTR322 harf* ش ك ر * الشُّكْرُ * الثناء على المحسن بما أولاكه من المعروف وقد * شَكَرهُ * بشكره بالضم * شُكْرا * و * شُكْرَاناً * أيضا يقال * شَكَرَهُ * وشكر له وهو باللام أفصح وقوله تعالى ﴿ولا شكورا﴾ يحتمل أن يكون مصدرا كقعد قعودا وأن يكون جمعا كبُرد وبُرُود وكُفر وكُفُور و * الشُّكْرَانُ * ضد الكفران و * تَشَكَّر * له مثل شكر له
Tâcü'l-Arûs
Zebîdî · 18. yyTR12.131 harfالشكر، بالضم: عفان الإحسان ونشره، وهو الشكور أيضا، أو لا يكون الشكر إلا عن يد، والحمد يكون عن يد وعن غير يد، فهذا الفرق بينهما، قاله ثعلب، واستدل ابن سيده على ذلك بقول أبي نخيلة: شكرتك إن الشكر حبل من التقي وما كل من أوليته نعمة يقضي.
قال: فهذا يدل على أن الشكرلا يكون إلا عن يد، ألا ترى أنه قال: وما كل من أوليته إلخ، أي ليس كل من أوليته نعمة يشكرك عليها. وقال المصنف في البصائر: وقيل: الشكر
Lane's Lexicon
Edward W. Lane · 19. yyTR17.333 harfشَكَرَ لَهُ
1 شَكَرَ لَهُ ذ , and شَكَرَهُ, (S, Mgh, K,) but the former is the more chaste, (S,) and the latter is for شَكَرَ نِعْمَتَهُ, (A,) aor. شَكُرَ , (TA,) inf. n. شُكْرٌ and شُكْرَانٌ (S, A, * Msb, K) and شُكُورٌ, (S, K) which last, in the Kur lxxvi. 9, may be either an inf. n. or pl. of شُكْرٌ [used as a simple subst.], (S,) He thanked him; or praised, eulogized, or commended, him, for a
شَكَرَ لَهُ 1 شَكَرَ لَهُ ذ , and شَكَرَهُ, (S, Mgh, K,) but the former is the more chaste, (S,) and the latter is for شَكَرَ نِعْمَتَهُ, (A,) aor. شَكُرَ , (TA,) inf. n. شُكْرٌ and شُكْرَانٌ (S, A, * Msb, K) and شُكُورٌ, (S, K) which last, in the Kur lxxvi. 9, may be either an inf. n. or pl. of شُكْرٌ [used as a simple subst.], (S,) He thanked him; or praised, eulogized, or commended, him, for a benefit or benefits: (S:) he was grateful, or thankful, to him; or he acknowledged his beneficence, and spoke of it largely: (S, * K: [but in the S, the verb in the former sense has شُكْرٌ only for its inf. n., and it is implied that in the latter sense it has for its inf. n. only شُكْرَانٌ, as will be seen below:]) and شَكَرَ لِلّٰهِ, and شَكَرَ اللّٰهَ, (Lh, Msb, K,) which latter is less common than the former, and even disallowed by As in prose, though allowed by him in verse, (Msb,) and شَكَرَ بِاللّٰهِ and شَكَرَ نِعْمَةَ اللّٰهِ, and شَكَرَ بِنِعْمَةِ اللّٰهِ, (Lh, K,) and شَكَرَ لِلّٰهِ نِعْمَتَهُ, (A,) inf. n. شُكْرٌ and شُكْرَانٌ (Msb) [and شُكُورٌ], He thanked, or praised, God for his beneficence: (A:) he was grateful, or thankful, to God; or acknowledged his beneficence, and spoke of it largely: (K:) he acknowledge the beneficence of God, and acted in the manner incumbent on him in rendering Him obedience and abstaining from disobedience; so that شُكْر is in word and in deed: (Msb:) and لَهُ ↓ تَشَكَّرَ signifies the same as شَكَرَ لَهُ: (S, A, Msb, K:) you say, لَهُ مَا صَنَعَ ↓ تَشَكَّرْتُ [I thanked him, &c., for what he did]: (A:) and لَهُ بَلَآءَهُ ↓ تشكّر [He was grateful to Him, &c., i. e. to God, for his probation]: (K:) and أَشْكُرُ اـِلَيْكَ نِعَمَ اللّٰهِ [I praise to thee, or mention to thee with thanks, the favours of God]: (L in art. حمد:) [but there are many explanations of شَكَرَ beside those given above: its meanings will be more fully shown by what here follows:] شُكْرٌ is the thanking a benefactor; or praising, eulogizing, or commending, him, (S, A,) for a benefits: (S:) or the being grateful, or thankful; or acknowledging beneficence; and speaking of it largely; and [in the copies of the K, “ or, ” but this is evidently a mistake,] it is only on account of favour received; (K;) and شُكْرَانٌ is [the same, being] contr. of كُفْرَانٌ: (S:) شُكْرٌ [sometimes] differs from حَمْدٌ; (Msb in art. حمد;) for شكر is only on account of favour received; whereas حمد is sometimes because of favour received, (Th, Az, TA in art. حمد, and Msb ubi suprà,) and sometimes form other causes; (Th ubi suprà;) [and thus] the latter is of more common application than the former; (S in art. حمد;) therefore you do not say شَكَرْتُهُ عَلَى شَجَاعَتِهِ, but you say حَمِدْتُهُ على شجاعته: (Msb ubi suprà:) or شُكْرٌ is more common than حَمْدٌ with respect to its kinds and means, and more particular with respect to the objects to which it relates; and the latter is more common with respect to the objects to which it relates, and more particular with respect to the means; for the former is, with the heart, the being humble, or lowly, and submissive; and with the tongue, the act of praising, eulogizing, or commending; and acknowledging beneficence; and with the members, the act of obeying, and submitting one's self; and the object to which it relates is the benefactor, exclusively of his essential qualities; therefore one does not say شَكَرْنَا اللّٰهَ عَلَى حَيَاتِهِ [we thanked God for his existence, or praised Him, &c.]; but He is مَحْمُود on that account, like as He is for his beneficence; and شُكْرٌ is also for beneficence: thus حَمْدٌ relates to every object to which, as an object, شُكْرٌ relates; but the reverse is not the case: and everything whereby is حمد, thereby is شكر; but the reverse is not the case; for the latter is by means of the members, or limbs, and the former is by means of the tongue: شُكْرٌ is of three kinds; with the heart, or mind, which is the forming an [adequate] idea of the benefit; and with the tongue, which is the praising, eulogizing, or commending, the benefactor; and with the members, or limbs, which is the requiting the benefit according to its desert: it rests upon five foundations; humility of him who renders it towards him to whom it is rendered; his love of him; his acknowledgment of his benefit; the eulogizing him for it; and his not making use of the benefit in a manner which he [who has conferred it] dislikes: it is also explained as devotion of the heart to love of the benefactor, and of the members to obey him, and the employment of the tongue in mentioning him and eulogizing him: [and there are several other explanations of it which it is unnecessary to add:] some say that it is formed by transposition from كَشْرٌ, the “ act of uncovering, or exposing to view: ” others, that it is from عَيْنٌ شَكْرَى “ a full fountain, or eye; ” accord. to which etymology it would signify the being full of the praise of the benefactor. (B, TA.) ― -b2- شُكْرٌ on the part of God signifies (tropical:) The requiting and commending [a person]: (K:) or (assumed tropical:) the forgiving a man: or (tropical:) the regarding him with content, satisfaction, good will, or favour: and hence, necessarily, (tropical:) the recompensing, or rewarding, him: the saying شَكَرَ اللّٰهُ سَعْيَهُ signifies (tropical:) May God recompense, or reward, his work, or labour. (TA.) -A2- شَكِرَتْ, aor. شَكَرَ , (S, K,) inf. n. شَكَرٌ, (S,) (tropical:) Her (a camel's) udder became full (S, K, TA) of milk: (S, TA:) or she (a camel) obtained a good share of leguminous herbage, or [other] pasturage, and in consequence abounded with milk after having had little milk: (T, TA:) and she (a beast;) became fat, (K, TA,) and her udder became full of milk. (TA.) ― -b2- And شَكِرَ (tropical:) He was, or became, liberal, or bountiful, (A, K,) after having been niggardly: (A:) or he gave largely after having been niggardly. (K.) -A3- شَكِرَتْ said of a tree (شَجَرَةٌ), (Fr, S, A, K,) aor. شَكَرَ , inf. n. شَكَرٌ, (S,) (assumed tropical:) It produced, or put forth, what are termed شَكِير, (Fr, S, K,) i. e. what grow around it, from its أَصْل [i. e. root, or base, or stem]; (S;) as also ↓ اشكرت, (Fr, TA,) and ↓ اشتكرت: (Sgh, TA:) or its شَكِير, i. e. sappy twigs or shoots, from its stem, or small leaves beneath the large, became abundant. (A.) ― -b2- And شَكِرَ, aor. شَكَرَ , (K,) inf. n. شَكَرٌ; (TA;) and شَكَرَ, aor. شَكُرَ ; and ↓ اشكر; (K;) said of palm-trees (نَخْلٌ), (assumed tropical:) They had many شَكِير, i. e. offsets, or suckers. (AHn, K, * TA.) ― -b3- And شَكَرَ and ↓ اشكر and ↓ اشتكر are all verbs from شكِيرٌ. (K.) [It is said in the K that these verbs are from شكير in all of certain significations there mentioned; app. meaning, all that are there mentioned after the next preceding verb: and hence they seem to have the significations here following: ― -b4- said of palmtrees (نَخْل), (assumed tropical:) They put forth leaves around their branches:: ― -b5- and, said of trees in general شَجَرَ, (assumed tropical:) They put forth branches: ― -b6- and (assumed tropical:) They produced bark: ― -b7- and, said of a grape-vine, (assumed tropical:) it grew from a shoot planted: ― -b8- in the TA it seems to be implied that, said of a vine, they signify (assumed tropical:) It put forth long shoots, or upper shoots.]
شَاكَرْتُهُ 3 شَاكَرْتُهُ ذ I showed him that I was thankful, or grateful, (A, O, K,) to him. (A.) -A2- And شَاكَرْتُهُ الحَدِيثَ I commenced with him discourse. (O, K.)
اشكر القَوْمُ 4 اشكر القَوْمُ ذ (assumed tropical:) The people's camels had their udders full of milk (شَكِرَتْ اـِبِلُهُمْ): (K:) or the people's camels became fat: (TA:) or the people milked a camel or sheep or goat having her udder full of milk, i. e., such as is termed شَكِرَة: (S:) or the people milked camels or sheep or goats having their udders full of milk, one such after another: (O, TA: [but for اِحْتَلَبُوا شَكْرَةً شَكْرَةً in the O, and شُكْرَةً شُكْرَةً in the TA, I read احتلبوا شَكِرَةً شَكِرَةً, agreeably with what here next precedes:]) or the people, having alighted in a place where their camels found herbs, or leguminous plants, had abundance of milk from them. (T, TA.) ― -b2- اشكر said of an udder: see 8. ― -b3- اشكرت الأَرْضُ (assumed tropical:) The land produced fresh herbage after other herbage that had become dried up and dusty. (TA.) ― -b4- See also 1, near the end of the paragraph, in three places.
تشكّر 5 تشكّر ذ : see 1, in three places. ― -b2- Also [He affected, or made a show of, thankfulness, or gratitude: (see تَحَمَّدَ:) or] he seemed, or appeared, thankful, or grateful. (KL.)
اشتكر 8 اشتكر ذ (tropical:) It (an udder) became full (S, K, TA) of milk; (S, TA;) as also ↓ اشكر. (K.) ― -b2- اشتكرت السَّمَآءُ (assumed tropical:) The rain fell vehemently: (S:) or the sky rained much. (K.) ― -b3- اشتكرت الرِيَاحُ (assumed tropical:) The winds brought rain: (K:) or blew violently: or, as is said on the authority of A'Obeyd, were contrary; but ISd says that this is a mistake. (TA.) ― -b4- Also اشتكر (assumed tropical:) It (heat, and cold,) became intense. (K.) ― -b5- (tropical:) He (a man) strove, exerted himself, or did his utmost, in his running. (K, TA.) -A2- Also (assumed tropical:) It became what is termed شَكِير [q. v.]. (TA.) ― -b2- See also 1, near the end of the paragraph, in two places. ― -b3- [Hence, app.,] (tropical:) It (a fœtus) put forth downy hair. (A.)
شَكْرٌ شَكْرٌ ذ The vulva, or pudendum, of a woman: (S, M, Msb, K:) or the flesh thereof: (M, K, * MF:) as also ↓ شِكْرٌ, in either of these senses: (K:) pl. شِكَارٌ: (Msb, TA:) لَحْمُهَا, in the K, as the second explanation, is a mistake for لَحْمُهُ. (MF.) It is said in a trad., نَهَى عَنْ شَكْرِ البَغِىِ, meaning He forbade the giving hire for prostitution; the word ثَمَنِ being understood as prefixed to شكر. (TA.) ― -b2- Also i. q. نِكَاحٌ [i. e. The act of compressing, or of contracting marriage with, a woman]. (TS, K.)
شُكْرٌ شُكْرٌ ذ and inf. n. of شَكَرَ: (S, A, * Msb, K:) and it may [be used as a simple subst., and, as such,] have for its pl. شُكُورٌ. (S. [See 1.])
شِكْرٌ شِكْرٌ ذ : see شَكْرٌ.
شُكْرَةٌ شُكْرَةٌ ذ (assumed tropical:) [Fulness of the udder of a camel; and so ↓ شَكَرِيَّةٌ is expl. in the TK;] a subst. from أَشْكَرَ القَوْمُ [q. v.]. (K.) One says, هٰذَا زَمَنُ الشُّكْرَةِ, so in the L and other lexicons, (TA,) or ↓ الشَّكَرَةِ, (so in my copies of the S,) or ↓ الشَّكَرِيَّةِ, (so in the O and K,) (assumed tropical:) [This is the time of the fulness of the udder,] when the camels abound with milk, or have their udders full, (اـِذَا حَفَلَتْ, q. v.,) from the [herbage called] رَبِيع. (S, O, L, K.)
شَكَرَةٌ شَكَرَةٌ ذ : see the next preceding paragraph.
شَكِرَةٌ شَكِرَةٌ ذ (tropical:) A she-camel, (As, S, A, K,) and ewe or she-goat, (A,) having her udder full (As, S, A, K) of milk, (S,) whatever be the fodder, or herbage, she has eaten; (A;) as also ↓ مِشْكَارٌ: (K:) or the former, that has obtained a good share of leguminous herbage, or of [other] pasture, and in consequence abounds with milk after having had little milk: (T, TA:) and ↓ the latter, that abounds with milk though having had but a small share of pasture: (TA:) or that abounds with milk in summer and ceases in winter: (IAar, TA:) pl. of the former شَكَارَى, (S, K,) applied to camels and to sheep or goats, (S,) and شَكْرَى (K) and شَكِرَاتٌ: (S, K:) and شَكَارَى is applied to camels, and sheep or goats, as meaning abounding with milk, or having their udders full, (اـِذَا حَفَلَتْ,) from the [herbage called] رَبِيع. (S, TA.) [↓ شَكْرَى is also a sing. epithet, having a similar signification: as well as a pl.] One says ↓ ضَرَّةٌ شَكْرَى (tropical:) An udder abounding with milk: (A:) or having much milk. (S.) And ↓ عَيْنٌ شَكْرَى (assumed tropical:) A full source or eye. (B, TA.) And ↓ فِدْرَةٌ شَكْرَى (assumed tropical:) A fat piece of flesh-meat: (K:) or (tropical:) [a piece of flesh-meat] flowing with grease, or gravy: (A: [but in my copy, قِدْرَةٌ is erroneously put for فِدْرَةٌ:]) pl. شَكَارَى. (A.)
شَكْرَى شَكْرَى ذ : see the next four preceding sentences.
شَكَرِيَّةٌ شَكَرِيَّةٌ ذ : see شُكْرَةٌ, in two places.
شَكُورٌ شَكُورٌ ذ an intensive epithet, (TA,) signifying كَثِيرُ الشُّكْرِ [i. e. One who thanks much; or who is very thankful or grateful: see 1]: (K, TA:) and one who is earnest, or does his utmost, in thanking his Lord, or in being thankful or grateful to Him, by obedience to Him, performing his appointed religious services: (TA:) or one who does his utmost in showing his thankfulness, or gratitude, with his heart and his tongue and his members, or limbs, with firm belief, and with acknowledgment [of benefits received]: or who sees his inability to be [sufficiently] thankful or grateful: or who renders thanks, or is thankful or grateful, for probation: or, for what is denied him: (KT:) pl. شُكُرٌ. (TA.) ― -b2- (tropical:) A beast that is sufficed by little fodder or herbage, (S, A,) and that fattens upon it: (A:) or that fattens upon little fodder or herbage: (K:) as though thankful for that small benefit. (TA.) ― -b3- الشَّكُورُ, applied to God, (tropical:) [He who approves, or rewards, or forgives, much, or largely:] He who gives large reward for small, or few, works: He in whose estimation small, or few, works performed by his servants increase, and who multiplies his rewards to them. (TA.)
شَكِيرٌ شَكِيرٌ ذ (tropical:) The shoots that grow around a tree, from its أَصْل [i. e. root, or base, or stem]: (S:) or sappy twigs or shoots, that grow from the stem of a tree: or small leaves beneath the large: (A:) or fresh and tender twigs or shoots, that grow among such as have become thick and tough: and what grow at, or upon, the أُصُول [i. e. roots, or bases, or stems,] of large trees: or small leaves that grow at, or upon, the root, or base, or stem, of a tree: (IAar, TA:) and offsets, or suckers, or sprouts, of palm-trees: (K:) and the leaves that are around the branches of the palm-tree: (Yaa- koob, K:) and plants, and hair, and feathers, and abundant ostrich-feathers (عِفَآء, K, TA, in the CK عَفاء), such as are small, growing among such as are large: or the first, of herbage, growing after other herbage that has become dried up and dusty: (K:) and downy hair, or down: and any soft, fine hair: (A:) or hair growing among the plaits: pl. شُكُرٌ: and weak hair: (TA:) and hair at the roots of a horse's mane, (K, TA,) like down, and in the forelock: (TA:) and the hair that is next to the face and the back of the neck: (A, K:) and branches: (AHn, K: [in the CK, والغُصُونِ is erroneously put for والغُصُونُ:]) and the bark (لِحَآء) of trees: pl. شُكُرٌ: (K:) and the pl. also signifies the long shoots of a grape-vine: or its higher, or highest, shoots: (AHn, TA:) and the sing., a grape-vine growing from a planted shoot. (AHn, K, TA.) ― -b2- Also (tropical:) Young men: (A:) or young offspring. (TA, from a trad.) ― -b3- And (tropical:) The young ones of camels: (K, TA:) as being likened to the شَكِير of palm-trees. (TA.)
شَكَائِرُ شَكَائِرُ ذ (assumed tropical:) Forelocks: (K, TA:) as though pl. of شَكِيرَةٌ [which may be n. un. of شَكِيرٌ]. (TA.)
شِكُورِيَةٌ [ شِكُورِيَةٌ ذ a name applied in the present day to Cichorium, intybus and endivia; wild and garden-succory, and endive; as also هِنْدَبَى, correctly هِنْدَبًى.]
شَاكِرِىٌّ شَاكِرِىٌّ ذ A hired man, or hireling; one taken as a servant: an arabicized word, from [the Pers.] چَاكَرْ. (O, K.)
شَوْكَرَانٌ شَوْكَرَانٌ ذ : see the next paragraph.
شَيْكُرَانٌ شَيْكُرَانٌ ذ (S, K) and شَيْكَرَانٌ, (K,) [in the CK, erroneously, شَكْرَان and with damm to the ك,] or the correct form is شَيْكُرَانٌ, with damm to the ك as Ibn-Hishلm El-Lakhmee and El-Fلrلbee have expressly affirmed; (TA;) or it is correctly with س, (K,) unpointed, and so it is mentioned by AHn; (TA;) [but see سَيْكُرَانٌ;] or correctly ↓ شَوْكَرَانٌ, (K,) as Sgh holds to be the case, (TA,) [and thus it is written in several medical books, from the Pers. شَوْكَرَانْ; accord. to Golius, Cicuta herba, and applied in the present day to conium, i. e. hemlock, or a species thereof; and this is probably what is meant by Golius, as the conium maculatum, or common hemlock, is called by some cicuta;] a certain plant, (S, K,) of the kind called حَمْض, (so in a marginal note in a copy of the S,) the stem of which is like that of the رَازِيَانَج [or fennel], and the leaves of which are like those of the [species of cucumber called.] قِثَّآء, or, as some say, like those of the يَبْرُوح [q. v.], and smaller; having a white flower, and a slender stem, without any fruit; and its seed is like [that of] the نَانَخَوَاة [or ammi], or [of] the أَنِيسُون [or anise], without taste or odour, and mucilaginous. (TA.)
أَشْكَرُ أَشْكَرُ ذ [More, and most, thankful, or grateful, &c.: see an ex. voce بَرْوَقٌ].
عُشْبٌ مَشْكَرَةٌ عُشْبٌ مَشْكَرَةٌ ذ (O, K, TA, in the CK مُشْكِرَةٌ,) (assumed tropical:) Herbage that causes milk to be copious. (O, K, TA. [In the CK, مُغْزَرَةُ اللَّبَنِ is erroneously put for مَغْزَرَةٌ لِلَّبَنِ.])
مِشْكَارٌ مِشْكَارٌ ذ : see شَكِرَةٌ, in two places.
رِيحٌ مُشْتَكِرَةٌ رِيحٌ مُشْتَكِرَةٌ ذ (assumed tropical:) A violent wind: (O, K:) or, as some say, a contrary wind; (O, TA;) but ISd, says that this is a mistake. (TA.)
Salmone
H. Anthony Salmone · 19. yyTR1.301 harfشَكَرَ
شَكَرَ U ( n. ac. شُكْر 3 , شُكُوْر 27 , شُكْرَاْن 35 ),
a. Thanked; praised; rewarded.
شَكِرَ
شَكِرَ A ( n. ac. شَكَر 4 ),
a. Became fat.
b. Was, became generous, liberal, bountiful.
c. Had much milk.
شَاْكَرَ
شَاْكَرَ III ,
a. Proved grateful to.
b. Entered into ( conversation ) with.
أَشْكَرَ
أَشْكَرَ IV ,
a. Had much milk.
تَشَكَّرَ
تَشَكَّرَ V
a. [ La ], Thanked;
Kitâbullâh
Kur'an kullanımından türetilmişTR yok42.073 harfشكر
شَكَرَ - يَشْكُرُ - شُكْر - شُكْراً - شَاكِر - شَاكِرِيْن - شَكُوْر - مَشْكُوْر - شُكُوْر
شَكَرَ - يَشْكُرُ + كائن + كائناً أو لـِ كائن + شيئاً (نعمة أو فضلاً): يمدحه ويثني على إحسانه وفضله: يعترف، ويبدي له ما يدل على أنه يعترف بالفضل والمنة، على نعمة أو حسنة جاءته منه أو بواسطته، من قول باللسان، أو مبادلة الفعل الحسن بفعل حسن
شُكْر: اسم
Sîgalar(24)
- تَشْكُرُونَŞükredersiniz(تَفْعُلُونَ)×19
- يَشْكُرُونَŞükrederler(يَفْعُلُونَ)×9
- الشَّاكِرِينَŞükredenler(الْفَاعِلِينَ)×7
- وَاشْكُرُواVe şükredin(وَافْعُلُوا)×5
- شَكُورٌŞükreden(فَعُولٌ)×4
- شَكُورٍŞükreden(فَعُولٍ)×4
- شَاكِرًاŞükreden(فَاعِلًا)×3
- أَشْكُرَŞükrederim(أَفْعُلَ)×2
- اشْكُرْŞükret(افْعُلْ)×2
- شَكَرَŞükretti(فَعَلَ)×2
Mücavir kökler102 mücavir (328 toplam)
- فضل
12 ortak ayet · Fadl Deriden yapılan gömlektir
- فلك
6 ortak ayet · Fülk (kef), İğ topacı demektir
- فأد
5 ortak ayet · Fuad, Fevd somun ekmek demektir
- طيب
7 ortak ayet · İyi
- بحر
6 ortak ayet · Bahr deniz demektir
- سكن
7 ortak ayet · “Sikkin” bıçak demektir
- طري
2 ortak ayet · Taze
- مخر
2 ortak ayet · Suyu yaranlar
- جعل
13 ortak ayet · Ceal sıcak tencerinin tutulması için kullanılan bez…
- أكل
7 ortak ayet · Ekel pas demektir
- قلل
6 ortak ayet · Az
- أجج
2 ortak ayet · Ücac acı veya tuzlu su veya benzeri anlamındadır
Geçtiği ayetler(69)
ثُمَّ عَفَوْنَا عَنْكُمْ مِنْ بَعْدِ ذَلِكَ لَعَلَّكُمْ تَشْكُرُونَ
ŞükredersinizBundan sonra sizi, şükredersiniz diye affetmiştik.
ثُمَّ بَعَثْنَاكُمْ مِنْ بَعْدِ مَوْتِكُمْ لَعَلَّكُمْ تَشْكُرُونَ
ŞükredersinizSonra sizi, ölümünüzün arkasından şükredersiniz diye diriltmiştik.
… وَلِتُكْمِلُوا الْعِدَّةَ وَلِتُكَبِّرُوا اللَّهَ عَلَى مَا هَدَاكُمْ وَلَعَلَّكُمْ تَشْكُرُونَ
ŞükredersinizRamazan ayı; öyle bir aydır ki, insanlara doğru yolu gösteren, hak ile batılı ayıran Kur’an, o ayda indirilmiştir. Sizden her kim ayı görürse oruç tutsun. Kim de hasta olur veya seferde bulunursa, diğer günlerde o kadar oruç tutsun. Allah, sizin için kolaylık ister, güçlük istemez. Bu sayıyı tamamlamanız; size hidayet ihsan etmiş olduğundan Allah’ı tekbir ile yüceltmeniz içindir ve umulur ki şükredesiniz.
وَلَقَدْ نَصَرَكُمُ اللَّهُ بِبَدْرٍ وَأَنْتُمْ أَذِلَّةٌ فَاتَّقُوا اللَّهَ لَعَلَّكُمْ تَشْكُرُونَ
ŞükredersinizAndolsun ki siz, düşkün bir durumda iken Bedir’de Allah size kat’i bir zafer vermişti. Allah’tan korkun ki şükretmiş olasınız.
… حَرَجٍ وَلَكِنْ يُرِيدُ لِيُطَهِّرَكُمْ وَلِيُتِمَّ نِعْمَتَهُ عَلَيْكُمْ لَعَلَّكُمْ تَشْكُرُونَ
ŞükredersinizEy iman edenler; namaza kalktığınız zaman; yüzlerinizi, dirseklerinize kadar ellerinizi yıkayın, başınıza meshedin ve topuklarınıza kadar ayaklarınızı da (yıkayın) . Eğer cünüb iseniz; hemen temizlenin. Eğer hasta olmuşsanız veya seferde iseniz; yahut heladan gelmişseniz veya kadınlara yaklaşmış da su bulamamışsanız; temiz bir toprakla teyemmüm edin. Yüzlerinizi ve ellerinizi onunla meshedin. Allah, size zorluk vermek istemez. Lakin sizi temizlemek, üzerinizde olan nimetini tamamlamak ister ki şükredesiniz.
… وَاحْفَظُوا أَيْمَانَكُمْ كَذَلِكَ يُبَيِّنُ اللَّهُ لَكُمْ آيَاتِهِ لَعَلَّكُمْ تَشْكُرُونَ
ŞükredersinizAllah size rasgele yeminlerinizden dolayı değil, bile bile ettiğiniz yeminlerden ötürü sorumlu tutar. Onun keffareti; ailenize yedirmekte olduğunuzun ortalamasından, on düşkünü yedirmek, yahut giydirmek veya bir köle azad etmektir. Kim de bunları bulamazsa; üç gün oruçtur. İşte bu, yemin ettiğiniz vakit yeminlerinizin keffaretidir. Yeminlerinizi tutun. Şükredersiniz diye Allah ayetlerini size işte böyle açıklar.
وَلَقَدْ مَكَّنَّاكُمْ فِي الْأَرْضِ وَجَعَلْنَا لَكُمْ فِيهَا مَعَايِشَ قَلِيلًا مَا تَشْكُرُونَ
ŞükredersinizAndolsun ki; sizi, yeryüzüne yerleştirdik. Ve size orada geçimlikler yarattık. Ne de az şükrediyorsunuz.
وَاذْكُرُوا إِذْ أَنْتُمْ قَلِيلٌ مُسْتَضْعَفُونَ فِي الْأَرْضِ تَخَافُونَ أَنْ يَتَخَطَّفَكُمُ النَّاسُ فَآوَاكُمْ وَأَيَّدَكُمْ بِنَصْرِهِ وَرَزَقَكُمْ مِنَ الطَّيِّبَاتِ لَعَلَّكُمْ تَشْكُرُونَ
ŞükredersinizHatırlayın ki; bir zamanlar yeryüzünde azlıktınız, zayıf sayılırdınız. İnsanların sizi tutup kapmasından korkuyordunuz. Size ev bark verdi, yardımıyla destekledi ve temiz şeylerden rızıklandırdı. Umulur ki şükredersiniz.
… وَتَرَى الْفُلْكَ مَوَاخِرَ فِيهِ وَلِتَبْتَغُوا مِنْ فَضْلِهِ وَلَعَلَّكُمْ تَشْكُرُونَ
ŞükredersinizTaze et yemeniz, giyineceğiniz süs eşyanızı çıkarmanız ve Allah’ın bol nimetinden istifade etmeniz için; denizi müsahhar kılan O’dur. Gemilerin onu yara yara gittiğini görürsün, O’nun lutfunu aramanız ve şükretmeniz içindir, belki şükredersiniz artık.
وَاللَّهُ أَخْرَجَكُمْ مِنْ بُطُونِ أُمَّهَاتِكُمْ لَا تَعْلَمُونَ شَيْئًا وَجَعَلَ لَكُمُ السَّمْعَ وَالْأَبْصَارَ وَالْأَفْئِدَةَ لَعَلَّكُمْ تَشْكُرُونَ
ŞükredersinizSizi, annelerinizin karnından Allah çıkardı. Hiç bir şey bilmezdiniz. Ve size kulaklar, gözler ve gönüller verdi ki şükredesiniz.
Kök analizi
Kök tanımı ve çekirdek özet
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | شكر |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | حمد, مدح, ثني |
| Zıt Kök | كفر |
| Çekirdek Özet 1 | Alınan az bir gıda veya suyla memenin sütle dolup taşması, az girdiyle yüksek ve bereketli çıktı verme |
| Çekirdek Özet 2 | İhsan ve nimeti bilip onu amelle, dille ve azalarla dışa vurarak üretken mukabelede bulunma |
| Çekirdek Özet 3 | Nimeti kaynağına bağlayarak dolaşıma sokan, artıran ve varlığı nankörlükten koruyan dinamik denge |
| Kritik Hata Riski | Şükrü yalnızca dille söylenen soyut bir teşekkür ifadesine indirgeyip ameli ve üretken boyutunu dışarıda bırakmak |
Biliteral analiz
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| شك | Bir şeye takılma, saplanma, tutunma, delme ve bünyesinde tutma; nitekim شكس kökünde huysuzluk ve takılma, شكك kökünde saplanıp kararsız kalma, شكل kökünde bağlama ve kayıt altına alma, شكو kökünde içindekini dışa vurup dökme anlamları mevcuttur. | ر | Çekirdeğe eklenen ر harfinin getirdiği süreklilik, akış ve tekrarlanan hareket boyutuyla; bünyeye giren azıcık şeyin tutunup orada kalmayarak dışarıya fışkıran, taşan, bereketlenen ve dolup dışa yansıyan bir verimlilik akışına dönüşmesini sağlar. |
Piktografik analiz
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ش | Diş | Isırma, tutma, çiğneme, içine alma ve parçalayarak bünyeye katma hareketini temsil eder. |
| ك | Avuç içi | Kavrama, toplama, içine alma, hazne oluşturma ve barındırma eylemini ifade eder. |
| ر | İnsan başı | Baş, yöneliş, öncelik, üst seviyeye çıkma ve belirginleşme hareketini simgeler. |
| شكر | Az girdiyi bünyeye alıp (diş/avuç) onu haznesinde olgunlaştırarak başa, yüze ve dışa doğru taşkın bir verimle yöneltme hareketi | Alınan azıcık nimetin bünyede hapsedilmeyip dönüştürülerek, başkalarının da göreceği ve faydalanacağı biçimde dışarıya bereketli bir taşkınlık ve görünür bir karşılık olarak akıtılması hareketidir. |
Tarihsel ve erken kullanım
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Otun az olduğu kurak zamanlarda bile sağılan hayvanın azıcık bir otlakla yetinip memesinin sütle dolup taşması (حلوبة شكرة), hayvanın az bir yemle semirip verimini dışa vurması (دابة شكور) ve ağacın az bir yağmurla bol yaprak verip gölgesini yayması (شكرت الشجرة). |
| Cahiliye şiiri kullanımı | el-A‘şâ, zorlu yaz gazvesine dayanıp az yemle semizliğini ve gücünü koruyan dayanıklı atı nitelerken bu kökü kullanır: ولابد من غزوة في المصيف / رهب تكل الوقاح الشكورا |
| Erken Arapça kullanım | Erken dönem bedevi Arapların süt veren sağmal hayvanın az bir otla memesinin dolup taşmasını anlatan kullanımında geçer: نضرب دراتها إذا شكرت / بأقطها، والرخاف نسلؤها |
Kaynak Lisān al-ʿArab, Maqāyīs al-Lugha ve Kitābü’l-ʿAyn.
Sami etimolojik katman
Arapça شكر kökü, Sami dil ailesinde özellikle verimin dışa yansıması, bir iyiliğe karşılık verme, ücret veya mükâfat ödeme semantik alanı ile kesişir. İbranice שָׂכַر (śākar) ve Aramice/Süryanice ܣܟܪ / ܫܟܪ biçimlerinde kök, yapılan bir işe bedel ödeme, ücretlendirme, kiralama ve emeğin karşılığını fazlasıyla geri verme anlam örgüsüne oturur. Akadcada šakāru / šakru kökleri içkin doluluk ve sarhoşluk/taşma durumlarına işaret ederken, Batı Sami dillerindeki kökler karşılık ödeme ve verim aktarma merkezindedir. Arapçada bu kök, hem biyolojik-fiziksel tabanda az girdiyle dolup taşma (sütün göğüste birikip coşması) imgesini hem de ahlaki-hukuki tabanda görülen iyiliğe katlanarak mukabelede bulunma ve nimeti amelle açığa vurma boyutunu en dengeli biçimde kaynaştırmıştır.
Güven Güçlü
Kaynak Brown-Driver-Briggs Hebrew and English Lexicon, Payne Smith Syriac Dictionary ve David Cohen Dictionnaire des racines sémitiques.
Etimolojik analiz
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | شكر ile كشر arasındaki ses aktarımı (iştikâk-ı kebîr / kalb) | Bazı klasik dilcilere göre dişlerin açığa çıkması ve tebessümle içinin dışa vurulması anlamına gelen كشر kökünden dönüştürülerek, örtük nimetin açığa vurulması ve dolup taşması manasında merkezileşmiştir. | Güçlü |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice śākar (שָׂכַر) ve Süryanice śkīrâ / şkārā bağlamı | Yapılan bir emeğin veya ihsanın bedelini ödeme, mükâfatlandırma ve hak edilen karşılığı verme manalarıyla semantik süreklilik gösterir. | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Afro-Asyatik doluluk ve taşma kökleri | Doğu Afrika ve Berberi dillerinde memenin dolması veya sıvının kap dolup taşması türevleriyle yüzeysel semantik koşutluklar iddia edilse de düzenli ses denklikleri sınırlıdır. | Muhtemel |
Kaynak Lisān al-ʿArab, al-Mufradāt ve Gesenius Hebrew and Chaldee Lexicon.
Kardeş kökler
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| شكر | Anlamlı | Dolup taşma, nimeti açığa vurma | Az bir girdiyle bol verim verme ve ihsanı ikrar edip amele dönüştürme. | Hedef kök; Kur'an'da geçer. |
| شرك | Anlamlı | Ortak olma, pay alma | Bir mülkte, işte veya bağda birden fazla unsurun paydaş ve hisse sahibi olması. | Kur'an'da geçer; paydaşlık yönüyle hedef kökle zıt ilişki kurabilir. |
| كشر | Anlamlı | Dişleri gösterme, tebessüm etme | İnsanın içindeki duyguyu dişlerini veya yüzünü açarak dışa vurması. | Kur'an'da geçmez; hedef kökle ses ve anlam dönüşümü (kalb) ilişkisi kurulur. |
| كرش | Anlamlı | Mide, karın, toplanma | Gezen hayvanların işkembesi; insanların bir araya toplanıp yığılması. | Kur'an'da geçmez; içsel doluluk ve hazne fikrinde birleşir. |
| رشك | Anlamlı | İnce, zarif, çevik olma | Vücudun veya uzuvların hafif, atik ve ölçülü bir biçimde hareket etmesi. | Kur'an'da geçmez; müsta‘meldir. |
| ركش | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Sözlüklerde mühmel kabul edilir. |
Komşu kökler ve zıt kök
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| شكر | Merkez | Nimete mukabele | Bir ihsana, azaya, amele ve fiile dökülen verimli bir karşılık verme eylemidir. | İhsanın hakkını vererek üretken biçimde çoğaltmaktır. |
| حمد | Komşu | İsteğe bağlı iyiliği övme | İhsan olsun veya olmasın, zatî kemal ve güzellik karşısında duyulan genel övgüdür. | Şükür amelle de yapılırken, hamd dille ve kalple öne çıkar. |
| مدح | Komşu | Genel övgü ve sena | İradesi dışındaki fiziksel güzellik veya ihsan için de yapılabilen yalın övgüdür. | Ahlaki veya ameli bir karşılık içermesi zorunlu değildir. |
| ثني | Komşu | İyiliği anma, tekrarlama | Yapılan bir iyiliği başkalarına anlatarak övgüyü katlama ve yaymadır. | Sözlü nakil ve taltif ağırlıklıdır, bünyevi verim şart değildir. |
| كفر | Zıt | Örtme, nankörlük etme | Nimeti yok sayma, gizleme, görmezden gelme ve kaynağını inkâr etme eylemidir. | Nimeti amelsiz bırakıp köreltmektir. |
Başka dillerde anlam karşılıkları
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | شكر | Nimeti amelle ve ikrarla dışa vurup çoğaltma | Az girdiyle bol verim sağlama ve iyiliğe üretken mukabelede bulunma anlamını tam karşılar. | Kesin |
| Latince | gratias agere, remunerari, redundare | Şükran bildirmek, karşılığını ödemek, taşmak | gratias agere teşekkür boyutunu verirken, remunerari karşılık verme ve ödüllendirme yönünü, redundare ise taşkın verimliliği karşılar. | Güçlü |
| İngilizce | gratitude, thanksgiving, responsiveness, fruitfulness | Minnettarlık, teşekkür, üretken mukabele | Modern İngilizcedeki "gratitude" zihinsel ve duygusal boyutta kalırken, kökün "işleme ve üretme" (fruitfulness/productivity) boyutu eksik kalır. | Güçlü |
| Almanca | Dankbarkeit, danken, Ertrag bringen | Minnettarlık, teşekkür etmek, verim vermek | Almanca "danken" sözü "denken" (düşünmek) ile akraba olup idraki öne çıkarır; kökün ameli taşkınlık ve verimlilik yönü tam aktarılamaz. | Güçlü |
| Fransızca | reconnaissance, gratitude | Minnettarlık, tanıma ve borç bilme | "Reconnaissance" nimetin hakkını tanıma zemininde çok güçlüdür ancak bünyevi taşma ve ameli üretim boyutunu dışarıda bırakır. | Güçlü |
Kaynak Oxford Latin Dictionary ve Duden Etymologisches Wörterbuch.
Vücûh ve nezâir
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| يَشْكُرُونَ / تَشْكُرُونَ | Nimetlerin idraki ve tevhid eksenli kulluk | İnsana verilen işitme, görme, akıl ve rızık donanımının yerli yerince kullanılmasını isteyen bağlamlar (Nahl 16:78, Mülk 67:23). |
| اعْمَلُوا آلَ دَاوُودَ شُكْرًا | Ameli ve üretken varoluş (Fiili şükür) | Şükrün yalnızca sözlü bir övgü değil, inşa ve adalet üzere yapılan pratik bir çalışma olduğunu belirten bağlam (Sebe 34:13). |
| شَاكِرٌ / شَكُورٌ (Allah için) | Az amele çok ve kat kat mükâfat verme | Allah'ın kullarının azıcık samimi çabasını zayi etmeyip bereketlendirerek karşılık vermesi (Bakara 2:158, Teğabün 64:17). |
| شَكَرْتُمْ لَأَزِيدَنَّكُمْ | Nimetin artış ve muhafaza kanunu | Verilen nimetin hakkı verilip işlevsel kılındığında bizzat o nimetin ve bereketin büyüyeceğini bildiren ilahi yasa bağlamı (İbrahim 14:7). |
| شَاكِرًا / كَفُورًا | İrade ve istikamet tercihi | İnsanın varlık karşısında duruşunu belirleyen iki ana eksenden biri (hakkını verip teslim olma) bağlamı (İnsan 76:3). |
Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Vücûb-i Şükri'l-Mün'im | Nimeti verene şükretmenin aklen mi yoksa vahiy/şeriat ulaştıktan sonra mı vacip olduğu meselesi. | Aklın yaratıcıyı tanıyıp O'na minnet ve itaat borçlu olduğu ahlaki-ontolojik sorumluluk. |
| Fıkıh | Secde-i Şükür ve Nimet Hukuku | Yeni bir nimet ulaştığında veya bir felaket savuştuğunda şükür secdesi yapmanın meşruiyeti ve rızkın zekâtla şükrünün edası. | Nimete karşı fiili, bedeni ve mali mükellefiyetlerin yerine getirilmesi. |
| Tefsir | Hamd ve Şükür Ayrımı | Fâtiha suresinde hamdin, diğer surelerde şükrün geçtiği yerlerde amelin şükre, sözün hamde tahsisi tartışması. | Şükrün kalple tasavvur, dille ikrar ve azalarla amel olmak üzere üçlü yapıda billurlaşması. |
| Hadis | Kulluk Şuurunun Zirvesi | Hz. Peygamber'in ayakları şişinceye kadar ibadet edip gerekçesini "Şükreden bir kul olmayayım mı?" diye açıklaması. | Şükrün bir borç ödeme telaşından ziyade, derin bir sevgi ve ihsan idrakinden doğan taşkın amel hali olması. |
Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Kulluk ve Tevhid | Nimeti mün'imden bilip O'na amelle yönelme | Nankörlük ve şirki engelleyip tevhidi pekiştirme | Varlığın tamamının karşılıksız bir ihsan olduğunu bilip bütün organları ilahi rızaya uygun işletmektir. | Kesin |
| İlmi | Bilgi ve Metodoloji | Verilen akıl ve idrak araçlarını gerçeği keşifte kullanma | Cehaleti ve dogmatizmi kırarak bilginin hakkını verme | Göz, kulak ve kalbin (idrakin) hakikati arama yolunda işletilmesi ilahi bir şükür emridir. | Güçlü |
| Siyasi | Hilafet ve Kamu Gücü | Yöneticinin elindeki yetki ve kamu gücünü adalete hasretmesi | Gücün tiranlaşmasını ve yozlaşmasını önleme | Siyasi güç ve iktidar nimettir; şükrü ise Sebe 34:13'te belirtildiği gibi adaletle icraatta bulunmaktır. | Güçlü |
| İktisadi | Mülkiyet ve Sermaye | Kaynakları atıl bırakmayıp üretime sokma ve infak etme | Servetin yığılmasını (kenz) engelleyip refahı tabana yayma | Sermayenin şükrü onun zekât ve infakla bereketlendirilmesi ve ekonomik dolaşımda katma değer üretmesidir. | Güçlü |
Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Pozitif geri besleme (positive feedback) ve amplifikasyon | Sisteme giren düşük seviyedeki bir girdinin bünyede işlenerek çok daha büyük bir çıktı üretmesi ve sistemi besleyen döngüyü büyütmesi prensibiyle birebir örtüşür. | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Mütekabiliyet (reciprocity) ve sosyal sermaye üretimi | Alınan toplumsal desteğin ve iyiliğin sadece pasif kabulle karşılanmayıp eylemsel faydaya dönüştürülerek topluma geri verilmesi, böylece toplumsal güven dokusunun güçlenmesi mekanizmasıdır. | Güçlü |
Yanlış daraltma ve kritik hata riski
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Şükrü, yemekten sonra veya bir kaza atlatıldığında sadece dille söylenen "şükürler olsun" ifadesine ve pasif bir avunma mekanizmasına indirgemek. |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Şükür; kalbin idraki, dilin ikrarı ve bedenin üretken çabasıyla nimeti fonksiyonelleştirmek, az olanı işleyip çoğaltmak ve Kur'an'ın "Ey Davud ailesi, şükür olarak amel üretin" fermanındaki gibi fiili bir duruş sergilemektir. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Toplumların tembelliği şükür zannetmesi, nimetlerin atıl bırakılarak yok oluşa sürüklenmesi ve şükürsüzlüğün (küfrân-ı nimet) doğuracağı iktisadi, ahlaki ve toplumsal çöküş yasalarının gözden kaçırılması. |
Kur'an'ı anlama odaklı sonuç
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın insan tasavvurunu "şükreden" ile "nankörlük eden" (şâkir/kefûr) eksenine oturtması hasebiyle, insanın varoluşsal gayesini ve nimet karşısındaki ahlaki duruşunu en yalın biçimde tanımlayan anahtar bir kavramdır. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Yaratılış donanımlarının verildiği ayetlerde (Nahl 16:78, Mülk 67:23), nimete mukabil artış yasasının bildirildiği müjdelerde (İbrahim 14:7) ve peygamberlerin model kulluk tavırlarının sergilendiği kıssalarda (Sebe 34:13, Neml 27:40) belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Şükrün zenginlere mahsus bir tatmin veya fakirlere mahsus bir çaresizlik psikolojisi olduğu yanılgısını yıkar; şükrü her halükarda eldeki imkânı en üst verimle hakikat yolunda işletme dinamiği olarak konumlandırır. |
Nihai sentez ve LaTeX modeli
- Somut anlamAz bir otla veya yemle beslenen sağmal hayvanın memesinin sütle dolup taşması, bünyeye giren az girdinin taşkın bir verimle dışarıya akması.
- Soyut anlamİhsan ve nimeti bilincin merkezine alıp amelle, dille ve eylemle onu açığa vurarak dönüştürmek, nimeti verene üretken ve bereketli bir kullukla mukabele etmek.
- Sistematik karşılıkNimet akışını atıl kalmaktan ve nankörlükten (küfür) kurtarıp çoğaltan, varlığı pozitif geri besleme ile ilahi kaynağına bağlayan evrensel artış ve muhafaza yasası.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıFormülde bireye veya topluma bahşedilen her bir nimeti, bu nimete yönelik ameli, kalbi ve kavli bilinç katsayısını temsil eder. toplam şükür potansiyelini ifade eder. fonksiyonu bu potansiyelin fiiliyata dökülmesiyle sistemdeki toplam bereket ve refah çıktısındaki artışı () gösterir. Türevsel ifade ise çıktıdaki zamanla büyüme hızının (), gösterilen ameli şükrün büyüklüğü () ile doğru orantılı olduğunu sembolize eder; bu da İbrahim suresi 7. ayetindeki ilahi artış yasasını modeller.