شكر

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: ش-ك-ر24 sîga, 102 mücavir kök, 69 ayet, 35 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.مخرفأدقللشُكُورًاسكنشكرالشَّاكِرِينَفضلفلكشَكُورٌتَشْكُرُونَطيبطرياشْكُرْأجج

KökSîga 24Ayet 69Sure 35Mücavir 102

▶ Ağı aç (3B)

شكر

ش - ك - ر

KÖK
  • 75 geçiş
  • 69 ayet
  • 24 sîga
  • 13 sözlük

Sütle dolu memedir.devamı ›

Notlarım

Sözlükler(13)

★ Akevler SözlüğüTürkçe

Sütle dolu memedir.

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR2.890 harf
الكاف والشين والراء معهما ك ش ر، ك ر ش، ش ك ر، ش ر ك، ر ش ك مستعملات كشر: الكَشْرُ: بدو الأسنان عند التبسم، ويقال في غير ضحك، كَشَرَ عن أسنانه إذا أبداها. قال المتلمس: إن شر الناس من يَكْشِرُ لي حين ألقاه وإن غبت شتـم وقال: وإن من الإخوان إخوان كِشْرةٍ وإخوان كيف الحال والبال كله الكِشْرة في هذا البيت خلف من المكاشرة، لأن الفِعلةَ تجيء في مصدر فاعل، تقول: هاجر هِجرةً، وعاشر عِشرةً، وإنما
Maddenin bağlantısı

الكاف والشين والراء معهما ك ش ر، ك ر ش، ش ك ر، ش ر ك، ر ش ك مستعملات كشر: الكَشْرُ: بدو الأسنان عند التبسم، ويقال في غير ضحك، كَشَرَ عن أسنانه إذا أبداها. قال المتلمس: إن شر الناس من يَكْشِرُ لي حين ألقاه وإن غبت شتـم وقال: وإن من الإخوان إخوان كِشْرةٍ وإخوان كيف الحال والبال كله الكِشْرة في هذا البيت خلف من المكاشرة، لأن الفِعلةَ تجيء في مصدر فاعل، تقول: هاجر هِجرةً، وعاشر عِشرةً، وإنما يكون هذا التأسيس فيما يكون من الافتعال على تفاعلا جميعا. والكاشرُ: ضرب من البضع، يقال: باضعتها بضعاً كاشراً، لا يشتق منه فعل عن أبي الدقيش. كرش: يقال لكل مجتمع: كَرِش حتى لجماعة الناس. واستكرش الجدي: عظم بطنه. وكل سخل يَسْتكرش حتى يعظم بطنه، ويشتد أكله. ويقال للصبي إذا عظم بطنه، وأخذ في الأكل: استكرش، وأنكر عامتهم ذلك، وقالوا للصبي: استجفر، وفي الأشياء كلها جائز، وهو اتساع البطن وخروج الجنبين. وكَرِشُ الرجل: عياله من صغار ولده. يقال: كرِشٌ منثور، أي: صبيان صغار. وتزوج فلان فلانة فنثرت له بطنها وكَرِشَها، أي، كثر ولدها. وأتان كرشاء: ضخمة الخاصرتين والبطن. حتى يقال للدلو المنتفخة النواحي: إنها لكرشاء. وإذا تقبض جلد الوجه قيل: تكرّش فلان، وفي كل جلد كذلك. والكَرْشاء: ضرب من النبات. وكان رجل يُكْنَى أبا كرشاء، قال: وإن أبا كَرْشاء ليس بسارق ولكن مما يسرق القوم يأكل شكر: الشُّكر: عرفان الإحسان ونشره وحمد موليه، وهو الشُّكُورُ أيضاً، قال الله عز وجل: "لا نريد منكم جزاء ولا شُكُوراً". والشَّكور من الدواب: ما يسمن بالعلف اليسير ويكفيه. والشَّكِرةُ من الحلوبات التي تصيب حظاً من بقل أو مرعى، فتغزر عليه بعد قلة اللبن، فإذا نزل القوم منزلاً وأصاب نعمهم شيئاً من بقل فدرت قيل: أَشْكَرَ القوم، وإنهم ليحتلبون شكْرة جزم. وشكِرتِ الحلوبة شكَراً، قال: نضرب دراتها إذا شكِرَتْ بأقطها، والرخاف نسلؤها الرخفة: الزبدة. والشَّكير من الشعر: ما ينبت بين الضفائر، ومن النبات ما ينبت من ساق الشجر، قضبان غضة تخرج بين القضبان القاسية، والجميع: الشكر، قال: وبينا الفتي يهتز بالعيش ناضراً كعسلوجة يهتز منها شَكيرُها والشَّكْرُ: الفرج في قول الأعشى: وبيضاء المعاصم إلف لهو خلوت بشكرها ليلاً تماما يَشْكُر: قبيلة من ربيعة. وشاكر: قبيلة من اليمن من همدان. شرك: الشِّرْك: ظلم عظيم. والشِّرْكةُ: مخالطة الشريكين. واشْتَرَكْنا بمعنى تشاركْنا، وجمع شريك: شُرَكاءُ وأشراكُ. قال لبيد: تطير عدائد الأشْراك شفعا ووتراً والزعامة للغـلام وتقول لأم المرأة: هذه شريكتي، وفي المصاهرة تقول: رغبنا في شِرْكِكُمْ وصِهْرِكم. والشِّراك: سير النعل. شرّكت النعل تَشريكاً. والشَّرَكُ: أخاديد الطريق الواضح الذي تَلْحَبُه الأقدام والقوائم، قال: عمى شَرَك الأقطار بيني وبينه مراري مخشي به الموت ناضد والطريق مُشْتَرَكٌ، أي، الناس فيه شُرَكاء، وكل شيء كان فيه القوم سواء فهو مُشْتَرَكٌ، كالفريضة المُشترَكة التي قضى فيها عمر فأَشْرَك بين الإخوة للأب والأم، والإخوة للأم. والشَّرَك: حبالة يرتبك فيها الصيد، الواحدة: شَرَكَةٌ، والذي ينصب للحمام أيضاً، قال: يا قانص الحب قد ظفرت بنا فحل عنا الشباك والشركـا رشك: الرَّشْكُ: اسم رجل على عهد الحسن، وكان الحسن إذا سئل عن فريضة قال: علينا بيان السهام وعلى يزيد الرِّشْكِ الحساب. كان أحسب أهل زمانه. ويقال: كان معه حبالة يذرع بها الأرضين فغلب عليه الرِّشك، والرِّشْك: الذراع.

es-Sıhâh

Cevherî · 10. yyTR947 harf
الشُكْرُ: الثناء على المحسِن بما أَوْلاكَهُ من المعروف. يقال: شَكَرْتُهُ وشَكَرْتُ له، وباللام أفصح. وقوله تعالى: "لا نُريدُ منكُمْ جَزاء ولا شُكوراً"، يحتمل أن يكون مصدراً مثل قَعَدَ قُعوداً، ويحتمل أن يكون جمعاً مثل بُرْدٍ وبُرودٍ، وكُفْرٍ وكُفورٍ. والشُكْرانُ: خِلاف لاكفران. وتَشَكَّرْتُ له، مثل شَكَرْتُ له. والشَكورُ من الدوابّ: ما يكفيه العلَفُ القليل. وشَكْرُ المرأة فَرْجُهَا. قال الهذَليّ:
Tamamını oku

Tehzîbu'l-Luğa

Ezherî · 10. yyTR11.526 harf
ك ش ر كشر ، كرش ، شكر ، شرك ، رشك : مستعملة . كشر : قال الليثُ : الكَشْرُ : بُدوُّ الأسنَان عند التَّبسُّم ، وأنشد : إِنَّ منَ الإخوَانِ إخوَانَ كِشْرَةٍ واخوانَ كيفَ الحالُ والحال كلُّهُ قال : والفِعْلةُ تجيءُ في مصدرِ فاعل . تقول : هاجرَ هِجرةً وعاشر عِشرةً . قال : وإنما يكونُ هذا التأسيسِ فيما يدخل الإفتعالُ على تفاعلا جميعاً . قال : وزعمَ أَبو الدُّقيشِ : أن الكَاشِرَ ضربٌ من البُضْع . يقال :
Tamamını oku

Mekâyîsü'l-Luğa

İbn Fâris · 11. yyTR5.286 harf
(باب الشين والكاف وما يثلثهما) (شكل) الشين والكاف واللام مُعظمُ بابِهِ المُماثَلة. تقول: هذا شَِكل هذا، أي مِثله. ومن ذلك يقال أمرٌ مُشْكِل، كما يقال أمر مُشْتبِه، أي هذا شابَهَ هذا، وهذا دخل في شِكل هذا، ثم يُحمل على ذلك، فيقال: شَكَلتُ الدّابةَ بِشكالِهِ، وذلك أنَّه يجمع بين إحدى قوائمهِ وشِكْلٍ لها. وكذلك دابّة بها شِكال، إذا كان إحدى يديه وإحدى رجليه مُحَجَّلا. وهو ذاك القياس؛ لأنَّ البياض
Tamamını oku

Müfredât

Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR1.805 harf
- الشكر: تصور النعمة وإظهارها، قيل: وهو مقلوب عن الكشر، أي: الكشف، ويضاده الكفر، وهو: نسيان النعمة، وسترها، ودابة شكور: مظهرة بسمنها إسداء صاحبها إليها، وقيل: أصله من عين شكرى، أي: ممتلئة، فالشكر على هذا هو الامتلاء من ذكر المنعم عليه. والشكر ثلاثة أضرب: شكر القلب، وهو تصور النعمة. وشكر اللسان، وهو الثناء على المنعم. وشكر سائر الجوارح، وهو مكافأة النعمة بقدر استحقاقه. وقوله تعالى: {اعملوا آل داود
Tamamını oku

Esâsü'l-Belâğa

Zemahşerî · 12. yyTR1.083 harf
ش ك ر شكـرت للـه تعالـى نعمتـه‏.‏ ‏"‏ واشكـروا لـي ‏"‏ وقـد يقـال‏:‏ شكـرت فلاناً يريدون نعمة فلان وقد جاء زياد الأعجم بهما في قوله‏:‏ ويشكر تشكر من ضامها ويشكـر لله لا تشكر وعليه‏:‏ فلان محمود مشكور وهـو كثيـر الشكـر والشكـران والشكـور‏.‏ ورجـل شكـور وقـوم شكر وتشكرت له ما صنع وكاشرته وشاكرته‏:‏ أريته أني شاكر له‏.‏ ومن المجاز‏:‏ دابة شكور‏:‏ يكفيها قليل العلف وهي تسمن عليه وتصلح وناقة وشاة
Tamamını oku

Lisânü'l-Arab

İbn Manzûr · 13. yyTR11.076 harf
الشُّكْرُ: عِرْفانُ الإِحسان ونَشْرُه، وهو الشُّكُورُ أَيضاً. قال ثعلب: الشُّكْرُ لا يكون إِلاَّ عن يَدٍ، والحَمْدُ يكون عن يد وعن غير يد، فهذا الفرق بينهما. والشُّكْرُ من الله: المجازاة والثناء الجميل، شَكَرَهُ وشَكَرَ له يَشْكُرُ شُكْراً وشُكُوراً وشُكْراناً؛ قال أَبو نخيلة: شَكَرْتُكَ، إِنَّ الشُّكْرَ حَبْلٌ منَ التُّقَى، وما كُلُّ مَنْ أَوْلَيْتَهُ نِعْمَةً يَقْضِي قال ابن سيده: وهذا يدل على
Tamamını oku

Kâmûsü'l-Muhît

Fîrûzâbâdî · 15. yyTR322 harf
* ش ك ر * الشُّكْرُ * الثناء على المحسن بما أولاكه من المعروف وقد * شَكَرهُ * بشكره بالضم * شُكْرا * و * شُكْرَاناً * أيضا يقال * شَكَرَهُ * وشكر له وهو باللام أفصح وقوله تعالى ﴿ولا شكورا﴾ يحتمل أن يكون مصدرا كقعد قعودا وأن يكون جمعا كبُرد وبُرُود وكُفر وكُفُور و * الشُّكْرَانُ * ضد الكفران و * تَشَكَّر * له مثل شكر له
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR12.131 harf
الشكر، بالضم: عفان الإحسان ونشره، وهو الشكور أيضا، أو لا يكون الشكر إلا عن يد، والحمد يكون عن يد وعن غير يد، فهذا الفرق بينهما، قاله ثعلب، واستدل ابن سيده على ذلك بقول أبي نخيلة: شكرتك إن الشكر حبل من التقي وما كل من أوليته نعمة يقضي. قال: فهذا يدل على أن الشكرلا يكون إلا عن يد، ألا ترى أنه قال: وما كل من أوليته إلخ، أي ليس كل من أوليته نعمة يشكرك عليها. وقال المصنف في البصائر: وقيل: الشكر
Tamamını oku

Lane's Lexicon

Edward W. Lane · 19. yyTR17.333 harf
شَكَرَ لَهُ 1 شَكَرَ لَهُ ذ , and شَكَرَهُ, (S, Mgh, K,) but the former is the more chaste, (S,) and the latter is for شَكَرَ نِعْمَتَهُ, (A,) aor. شَكُرَ , (TA,) inf. n. شُكْرٌ and شُكْرَانٌ (S, A, * Msb, K) and شُكُورٌ, (S, K) which last, in the Kur lxxvi. 9, may be either an inf. n. or pl. of شُكْرٌ [used as a simple subst.], (S,) He thanked him; or praised, eulogized, or commended, him, for a
Tamamını oku

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR1.301 harf
شَكَرَ شَكَرَ U ( n. ac. شُكْر 3 , شُكُوْر 27 , شُكْرَاْن 35 ), a. Thanked; praised; rewarded. شَكِرَ شَكِرَ A ( n. ac. شَكَر 4 ), a. Became fat. b. Was, became generous, liberal, bountiful. c. Had much milk. شَاْكَرَ شَاْكَرَ III , a. Proved grateful to. b. Entered into ( conversation ) with. أَشْكَرَ أَشْكَرَ IV , a. Had much milk. تَشَكَّرَ تَشَكَّرَ V a. [ La ], Thanked;
Tamamını oku

Kitâbullâh

Kur'an kullanımından türetilmişTR yok42.073 harf
شكر شَكَرَ - يَشْكُرُ - شُكْر - شُكْراً - شَاكِر - شَاكِرِيْن - شَكُوْر - مَشْكُوْر - شُكُوْر شَكَرَ - يَشْكُرُ + كائن + كائناً أو لـِ كائن + شيئاً (نعمة أو فضلاً): يمدحه ويثني على إحسانه وفضله: يعترف، ويبدي له ما يدل على أنه يعترف بالفضل والمنة، على نعمة أو حسنة جاءته منه أو بواسطته، من قول باللسان، أو مبادلة الفعل الحسن بفعل حسن شُكْر: اسم
Tamamını oku

Sîgalar(24)

Mücavir kökler102 mücavir (328 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. فضل

    12 ortak ayet · Fadl Deriden yapılan gömlektir

  2. فلك

    6 ortak ayet · Fülk (kef), İğ topacı demektir

  3. فأد

    5 ortak ayet · Fuad, Fevd somun ekmek demektir

  4. طيب

    7 ortak ayet · İyi

  5. بحر

    6 ortak ayet · Bahr deniz demektir

  6. سكن

    7 ortak ayet · “Sikkin” bıçak demektir

  7. طري

    2 ortak ayet · Taze

  8. مخر

    2 ortak ayet · Suyu yaranlar

  9. جعل

    13 ortak ayet · Ceal sıcak tencerinin tutulması için kullanılan bez…

  10. أكل

    7 ortak ayet · Ekel pas demektir

  11. قلل

    6 ortak ayet · Az

  12. أجج

    2 ortak ayet · Ücac acı veya tuzlu su veya benzeri anlamındadır

Geçtiği ayetler(69)

Sîga sayfası: تَشْكُرُونَ
  1. ثُمَّ عَفَوْنَا عَنْكُمْ مِنْ بَعْدِ ذَلِكَ لَعَلَّكُمْ تَشْكُرُونَ

    ŞükredersinizBundan sonra sizi, şükredersiniz diye affetmiştik.

  2. ثُمَّ بَعَثْنَاكُمْ مِنْ بَعْدِ مَوْتِكُمْ لَعَلَّكُمْ تَشْكُرُونَ

    ŞükredersinizSonra sizi, ölümünüzün arkasından şükredersiniz diye diriltmiştik.

  3. … وَلِتُكْمِلُوا الْعِدَّةَ وَلِتُكَبِّرُوا اللَّهَ عَلَى مَا هَدَاكُمْ وَلَعَلَّكُمْ تَشْكُرُونَ

    ŞükredersinizRamazan ayı; öyle bir aydır ki, insanlara doğru yolu gösteren, hak ile batılı ayıran Kur’an, o ayda indirilmiştir. Sizden her kim ayı görürse oruç tutsun. Kim de hasta olur veya seferde bulunursa, diğer günlerde o kadar oruç tutsun. Allah, sizin için kolaylık ister, güçlük istemez. Bu sayıyı tamamlamanız; size hidayet ihsan etmiş olduğundan Allah’ı tekbir ile yüceltmeniz içindir ve umulur ki şükredesiniz.

  4. وَلَقَدْ نَصَرَكُمُ اللَّهُ بِبَدْرٍ وَأَنْتُمْ أَذِلَّةٌ فَاتَّقُوا اللَّهَ لَعَلَّكُمْ تَشْكُرُونَ

    ŞükredersinizAndolsun ki siz, düşkün bir durumda iken Bedir’de Allah size kat’i bir zafer vermişti. Allah’tan korkun ki şükretmiş olasınız.

  5. … حَرَجٍ وَلَكِنْ يُرِيدُ لِيُطَهِّرَكُمْ وَلِيُتِمَّ نِعْمَتَهُ عَلَيْكُمْ لَعَلَّكُمْ تَشْكُرُونَ

    ŞükredersinizEy iman edenler; namaza kalktığınız zaman; yüzlerinizi, dirseklerinize kadar ellerinizi yıkayın, başınıza meshedin ve topuklarınıza kadar ayaklarınızı da (yıkayın) . Eğer cünüb iseniz; hemen temizlenin. Eğer hasta olmuşsanız veya seferde iseniz; yahut heladan gelmişseniz veya kadınlara yaklaşmış da su bulamamışsanız; temiz bir toprakla teyemmüm edin. Yüzlerinizi ve ellerinizi onunla meshedin. Allah, size zorluk vermek istemez. Lakin sizi temizlemek, üzerinizde olan nimetini tamamlamak ister ki şükredesiniz.

  6. … وَاحْفَظُوا أَيْمَانَكُمْ كَذَلِكَ يُبَيِّنُ اللَّهُ لَكُمْ آيَاتِهِ لَعَلَّكُمْ تَشْكُرُونَ

    ŞükredersinizAllah size rasgele yeminlerinizden dolayı değil, bile bile ettiğiniz yeminlerden ötürü sorumlu tutar. Onun keffareti; ailenize yedirmekte olduğunuzun ortalamasından, on düşkünü yedirmek, yahut giydirmek veya bir köle azad etmektir. Kim de bunları bulamazsa; üç gün oruçtur. İşte bu, yemin ettiğiniz vakit yeminlerinizin keffaretidir. Yeminlerinizi tutun. Şükredersiniz diye Allah ayetlerini size işte böyle açıklar.

  7. وَلَقَدْ مَكَّنَّاكُمْ فِي الْأَرْضِ وَجَعَلْنَا لَكُمْ فِيهَا مَعَايِشَ قَلِيلًا مَا تَشْكُرُونَ

    ŞükredersinizAndolsun ki; sizi, yeryüzüne yerleştirdik. Ve size orada geçimlikler yarattık. Ne de az şükrediyorsunuz.

  8. وَاذْكُرُوا إِذْ أَنْتُمْ قَلِيلٌ مُسْتَضْعَفُونَ فِي الْأَرْضِ تَخَافُونَ أَنْ يَتَخَطَّفَكُمُ النَّاسُ فَآوَاكُمْ وَأَيَّدَكُمْ بِنَصْرِهِ وَرَزَقَكُمْ مِنَ الطَّيِّبَاتِ لَعَلَّكُمْ تَشْكُرُونَ

    ŞükredersinizHatırlayın ki; bir zamanlar yeryüzünde azlıktınız, zayıf sayılırdınız. İnsanların sizi tutup kapmasından korkuyordunuz. Size ev bark verdi, yardımıyla destekledi ve temiz şeylerden rızıklandırdı. Umulur ki şükredersiniz.

  9. … وَتَرَى الْفُلْكَ مَوَاخِرَ فِيهِ وَلِتَبْتَغُوا مِنْ فَضْلِهِ وَلَعَلَّكُمْ تَشْكُرُونَ

    ŞükredersinizTaze et yemeniz, giyineceğiniz süs eşyanızı çıkarmanız ve Allah’ın bol nimetinden istifade etmeniz için; denizi müsahhar kılan O’dur. Gemilerin onu yara yara gittiğini görürsün, O’nun lutfunu aramanız ve şükretmeniz içindir, belki şükredersiniz artık.

  10. وَاللَّهُ أَخْرَجَكُمْ مِنْ بُطُونِ أُمَّهَاتِكُمْ لَا تَعْلَمُونَ شَيْئًا وَجَعَلَ لَكُمُ السَّمْعَ وَالْأَبْصَارَ وَالْأَفْئِدَةَ لَعَلَّكُمْ تَشْكُرُونَ

    ŞükredersinizSizi, annelerinizin karnından Allah çıkardı. Hiç bir şey bilmezdiniz. Ve size kulaklar, gözler ve gönüller verdi ki şükredesiniz.

Sîga sayfası: الشَّاكِرِينَ

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökشكر
YapıÜçlü
Özel DurumBelirgin fark tespit edilmedi
Bağlamsal Yakın Köklerحمد, مدح, ثني
Zıt Kökكفر
Çekirdek Özet 1Alınan az bir gıda veya suyla memenin sütle dolup taşması, az girdiyle yüksek ve bereketli çıktı verme
Çekirdek Özet 2İhsan ve nimeti bilip onu amelle, dille ve azalarla dışa vurarak üretken mukabelede bulunma
Çekirdek Özet 3Nimeti kaynağına bağlayarak dolaşıma sokan, artıran ve varlığı nankörlükten koruyan dinamik denge
Kritik Hata RiskiŞükrü yalnızca dille söylenen soyut bir teşekkür ifadesine indirgeyip ameli ve üretken boyutunu dışarıda bırakmak

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
شكBir şeye takılma, saplanma, tutunma, delme ve bünyesinde tutma; nitekim شكس kökünde huysuzluk ve takılma, شكك kökünde saplanıp kararsız kalma, شكل kökünde bağlama ve kayıt altına alma, شكو kökünde içindekini dışa vurup dökme anlamları mevcuttur.رÇekirdeğe eklenen ر harfinin getirdiği süreklilik, akış ve tekrarlanan hareket boyutuyla; bünyeye giren azıcık şeyin tutunup orada kalmayarak dışarıya fışkıran, taşan, bereketlenen ve dolup dışa yansıyan bir verimlilik akışına dönüşmesini sağlar.

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
شDişIsırma, tutma, çiğneme, içine alma ve parçalayarak bünyeye katma hareketini temsil eder.
كAvuç içiKavrama, toplama, içine alma, hazne oluşturma ve barındırma eylemini ifade eder.
رİnsan başıBaş, yöneliş, öncelik, üst seviyeye çıkma ve belirginleşme hareketini simgeler.
شكرAz girdiyi bünyeye alıp (diş/avuç) onu haznesinde olgunlaştırarak başa, yüze ve dışa doğru taşkın bir verimle yöneltme hareketiAlınan azıcık nimetin bünyede hapsedilmeyip dönüştürülerek, başkalarının da göreceği ve faydalanacağı biçimde dışarıya bereketli bir taşkınlık ve görünür bir karşılık olarak akıtılması hareketidir.

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamOtun az olduğu kurak zamanlarda bile sağılan hayvanın azıcık bir otlakla yetinip memesinin sütle dolup taşması (حلوبة شكرة), hayvanın az bir yemle semirip verimini dışa vurması (دابة شكور) ve ağacın az bir yağmurla bol yaprak verip gölgesini yayması (شكرت الشجرة).
Cahiliye şiiri kullanımıel-A‘şâ, zorlu yaz gazvesine dayanıp az yemle semizliğini ve gücünü koruyan dayanıklı atı nitelerken bu kökü kullanır: ولابد من غزوة في المصيف / رهب تكل الوقاح الشكورا
Erken Arapça kullanımErken dönem bedevi Arapların süt veren sağmal hayvanın az bir otla memesinin dolup taşmasını anlatan kullanımında geçer: نضرب دراتها إذا شكرت / بأقطها، والرخاف نسلؤها

Kaynak Lisān al-ʿArab, Maqāyīs al-Lugha ve Kitābü’l-ʿAyn.

Sami etimolojik katman

Arapça شكر kökü, Sami dil ailesinde özellikle verimin dışa yansıması, bir iyiliğe karşılık verme, ücret veya mükâfat ödeme semantik alanı ile kesişir. İbranice שָׂכַر (śākar) ve Aramice/Süryanice ܣܟܪ / ܫܟܪ biçimlerinde kök, yapılan bir işe bedel ödeme, ücretlendirme, kiralama ve emeğin karşılığını fazlasıyla geri verme anlam örgüsüne oturur. Akadcada šakāru / šakru kökleri içkin doluluk ve sarhoşluk/taşma durumlarına işaret ederken, Batı Sami dillerindeki kökler karşılık ödeme ve verim aktarma merkezindedir. Arapçada bu kök, hem biyolojik-fiziksel tabanda az girdiyle dolup taşma (sütün göğüste birikip coşması) imgesini hem de ahlaki-hukuki tabanda görülen iyiliğe katlanarak mukabelede bulunma ve nimeti amelle açığa vurma boyutunu en dengeli biçimde kaynaştırmıştır.

Güven Güçlü

Kaynak Brown-Driver-Briggs Hebrew and English Lexicon, Payne Smith Syriac Dictionary ve David Cohen Dictionnaire des racines sémitiques.

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönشكر ile كشر arasındaki ses aktarımı (iştikâk-ı kebîr / kalb)Bazı klasik dilcilere göre dişlerin açığa çıkması ve tebessümle içinin dışa vurulması anlamına gelen كشر kökünden dönüştürülerek, örtük nimetin açığa vurulması ve dolup taşması manasında merkezileşmiştir.Güçlü
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiİbranice śākar (שָׂכַر) ve Süryanice śkīrâ / şkārā bağlamıYapılan bir emeğin veya ihsanın bedelini ödeme, mükâfatlandırma ve hak edilen karşılığı verme manalarıyla semantik süreklilik gösterir.Güçlü
Daha geniş dilsel ilişkiAfro-Asyatik doluluk ve taşma kökleriDoğu Afrika ve Berberi dillerinde memenin dolması veya sıvının kap dolup taşması türevleriyle yüzeysel semantik koşutluklar iddia edilse de düzenli ses denklikleri sınırlıdır.Muhtemel

Kaynak Lisān al-ʿArab, al-Mufradāt ve Gesenius Hebrew and Chaldee Lexicon.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
شكرAnlamlıDolup taşma, nimeti açığa vurmaAz bir girdiyle bol verim verme ve ihsanı ikrar edip amele dönüştürme.Hedef kök; Kur'an'da geçer.
شركAnlamlıOrtak olma, pay almaBir mülkte, işte veya bağda birden fazla unsurun paydaş ve hisse sahibi olması.Kur'an'da geçer; paydaşlık yönüyle hedef kökle zıt ilişki kurabilir.
كشرAnlamlıDişleri gösterme, tebessüm etmeİnsanın içindeki duyguyu dişlerini veya yüzünü açarak dışa vurması.Kur'an'da geçmez; hedef kökle ses ve anlam dönüşümü (kalb) ilişkisi kurulur.
كرشAnlamlıMide, karın, toplanmaGezen hayvanların işkembesi; insanların bir araya toplanıp yığılması.Kur'an'da geçmez; içsel doluluk ve hazne fikrinde birleşir.
رشكAnlamlıİnce, zarif, çevik olmaVücudun veya uzuvların hafif, atik ve ölçülü bir biçimde hareket etmesi.Kur'an'da geçmez; müsta‘meldir.
ركشKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıSözlüklerde mühmel kabul edilir.

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
شكرMerkezNimete mukabeleBir ihsana, azaya, amele ve fiile dökülen verimli bir karşılık verme eylemidir.İhsanın hakkını vererek üretken biçimde çoğaltmaktır.
حمدKomşuİsteğe bağlı iyiliği övmeİhsan olsun veya olmasın, zatî kemal ve güzellik karşısında duyulan genel övgüdür.Şükür amelle de yapılırken, hamd dille ve kalple öne çıkar.
مدحKomşuGenel övgü ve senaİradesi dışındaki fiziksel güzellik veya ihsan için de yapılabilen yalın övgüdür.Ahlaki veya ameli bir karşılık içermesi zorunlu değildir.
ثنيKomşuİyiliği anma, tekrarlamaYapılan bir iyiliği başkalarına anlatarak övgüyü katlama ve yaymadır.Sözlü nakil ve taltif ağırlıklıdır, bünyevi verim şart değildir.
كفرZıtÖrtme, nankörlük etmeNimeti yok sayma, gizleme, görmezden gelme ve kaynağını inkâr etme eylemidir.Nimeti amelsiz bırakıp köreltmektir.

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaشكرNimeti amelle ve ikrarla dışa vurup çoğaltmaAz girdiyle bol verim sağlama ve iyiliğe üretken mukabelede bulunma anlamını tam karşılar.Kesin
Latincegratias agere, remunerari, redundareŞükran bildirmek, karşılığını ödemek, taşmakgratias agere teşekkür boyutunu verirken, remunerari karşılık verme ve ödüllendirme yönünü, redundare ise taşkın verimliliği karşılar.Güçlü
İngilizcegratitude, thanksgiving, responsiveness, fruitfulnessMinnettarlık, teşekkür, üretken mukabeleModern İngilizcedeki "gratitude" zihinsel ve duygusal boyutta kalırken, kökün "işleme ve üretme" (fruitfulness/productivity) boyutu eksik kalır.Güçlü
AlmancaDankbarkeit, danken, Ertrag bringenMinnettarlık, teşekkür etmek, verim vermekAlmanca "danken" sözü "denken" (düşünmek) ile akraba olup idraki öne çıkarır; kökün ameli taşkınlık ve verimlilik yönü tam aktarılamaz.Güçlü
Fransızcareconnaissance, gratitudeMinnettarlık, tanıma ve borç bilme"Reconnaissance" nimetin hakkını tanıma zemininde çok güçlüdür ancak bünyevi taşma ve ameli üretim boyutunu dışarıda bırakır.Güçlü

Kaynak Oxford Latin Dictionary ve Duden Etymologisches Wörterbuch.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
يَشْكُرُونَ / تَشْكُرُونَNimetlerin idraki ve tevhid eksenli kullukİnsana verilen işitme, görme, akıl ve rızık donanımının yerli yerince kullanılmasını isteyen bağlamlar (Nahl 16:78, Mülk 67:23).
اعْمَلُوا آلَ دَاوُودَ شُكْرًاAmeli ve üretken varoluş (Fiili şükür)Şükrün yalnızca sözlü bir övgü değil, inşa ve adalet üzere yapılan pratik bir çalışma olduğunu belirten bağlam (Sebe 34:13).
شَاكِرٌ / شَكُورٌ (Allah için)Az amele çok ve kat kat mükâfat vermeAllah'ın kullarının azıcık samimi çabasını zayi etmeyip bereketlendirerek karşılık vermesi (Bakara 2:158, Teğabün 64:17).
شَكَرْتُمْ لَأَزِيدَنَّكُمْNimetin artış ve muhafaza kanunuVerilen nimetin hakkı verilip işlevsel kılındığında bizzat o nimetin ve bereketin büyüyeceğini bildiren ilahi yasa bağlamı (İbrahim 14:7).
شَاكِرًا / كَفُورًاİrade ve istikamet tercihiİnsanın varlık karşısında duruşunu belirleyen iki ana eksenden biri (hakkını verip teslim olma) bağlamı (İnsan 76:3).

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
KelamVücûb-i Şükri'l-Mün'imNimeti verene şükretmenin aklen mi yoksa vahiy/şeriat ulaştıktan sonra mı vacip olduğu meselesi.Aklın yaratıcıyı tanıyıp O'na minnet ve itaat borçlu olduğu ahlaki-ontolojik sorumluluk.
FıkıhSecde-i Şükür ve Nimet HukukuYeni bir nimet ulaştığında veya bir felaket savuştuğunda şükür secdesi yapmanın meşruiyeti ve rızkın zekâtla şükrünün edası.Nimete karşı fiili, bedeni ve mali mükellefiyetlerin yerine getirilmesi.
TefsirHamd ve Şükür AyrımıFâtiha suresinde hamdin, diğer surelerde şükrün geçtiği yerlerde amelin şükre, sözün hamde tahsisi tartışması.Şükrün kalple tasavvur, dille ikrar ve azalarla amel olmak üzere üçlü yapıda billurlaşması.
HadisKulluk Şuurunun ZirvesiHz. Peygamber'in ayakları şişinceye kadar ibadet edip gerekçesini "Şükreden bir kul olmayayım mı?" diye açıklaması.Şükrün bir borç ödeme telaşından ziyade, derin bir sevgi ve ihsan idrakinden doğan taşkın amel hali olması.

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniKulluk ve TevhidNimeti mün'imden bilip O'na amelle yönelmeNankörlük ve şirki engelleyip tevhidi pekiştirmeVarlığın tamamının karşılıksız bir ihsan olduğunu bilip bütün organları ilahi rızaya uygun işletmektir.Kesin
İlmiBilgi ve MetodolojiVerilen akıl ve idrak araçlarını gerçeği keşifte kullanmaCehaleti ve dogmatizmi kırarak bilginin hakkını vermeGöz, kulak ve kalbin (idrakin) hakikati arama yolunda işletilmesi ilahi bir şükür emridir.Güçlü
SiyasiHilafet ve Kamu GücüYöneticinin elindeki yetki ve kamu gücünü adalete hasretmesiGücün tiranlaşmasını ve yozlaşmasını önlemeSiyasi güç ve iktidar nimettir; şükrü ise Sebe 34:13'te belirtildiği gibi adaletle icraatta bulunmaktır.Güçlü
İktisadiMülkiyet ve SermayeKaynakları atıl bırakmayıp üretime sokma ve infak etmeServetin yığılmasını (kenz) engelleyip refahı tabana yaymaSermayenin şükrü onun zekât ve infakla bereketlendirilmesi ve ekonomik dolaşımda katma değer üretmesidir.Güçlü

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerPozitif geri besleme (positive feedback) ve amplifikasyonSisteme giren düşük seviyedeki bir girdinin bünyede işlenerek çok daha büyük bir çıktı üretmesi ve sistemi besleyen döngüyü büyütmesi prensibiyle birebir örtüşür.Güçlü
Beşeri bilimlerMütekabiliyet (reciprocity) ve sosyal sermaye üretimiAlınan toplumsal desteğin ve iyiliğin sadece pasif kabulle karşılanmayıp eylemsel faydaya dönüştürülerek topluma geri verilmesi, böylece toplumsal güven dokusunun güçlenmesi mekanizmasıdır.Güçlü

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiŞükrü, yemekten sonra veya bir kaza atlatıldığında sadece dille söylenen "şükürler olsun" ifadesine ve pasif bir avunma mekanizmasına indirgemek.
Kur'an içi daha geniş anlamŞükür; kalbin idraki, dilin ikrarı ve bedenin üretken çabasıyla nimeti fonksiyonelleştirmek, az olanı işleyip çoğaltmak ve Kur'an'ın "Ey Davud ailesi, şükür olarak amel üretin" fermanındaki gibi fiili bir duruş sergilemektir.
Yanlış anlamanın doğuracağı hataToplumların tembelliği şükür zannetmesi, nimetlerin atıl bırakılarak yok oluşa sürüklenmesi ve şükürsüzlüğün (küfrân-ı nimet) doğuracağı iktisadi, ahlaki ve toplumsal çöküş yasalarının gözden kaçırılması.

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Kur'an'ın insan tasavvurunu "şükreden" ile "nankörlük eden" (şâkir/kefûr) eksenine oturtması hasebiyle, insanın varoluşsal gayesini ve nimet karşısındaki ahlaki duruşunu en yalın biçimde tanımlayan anahtar bir kavramdır.
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Yaratılış donanımlarının verildiği ayetlerde (Nahl 16:78, Mülk 67:23), nimete mukabil artış yasasının bildirildiği müjdelerde (İbrahim 14:7) ve peygamberlerin model kulluk tavırlarının sergilendiği kıssalarda (Sebe 34:13, Neml 27:40) belirleyicidir.
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Şükrün zenginlere mahsus bir tatmin veya fakirlere mahsus bir çaresizlik psikolojisi olduğu yanılgısını yıkar; şükrü her halükarda eldeki imkânı en üst verimle hakikat yolunda işletme dinamiği olarak konumlandırır.

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamAz bir otla veya yemle beslenen sağmal hayvanın memesinin sütle dolup taşması, bünyeye giren az girdinin taşkın bir verimle dışarıya akması.
  • Soyut anlamİhsan ve nimeti bilincin merkezine alıp amelle, dille ve eylemle onu açığa vurarak dönüştürmek, nimeti verene üretken ve bereketli bir kullukla mukabele etmek.
  • Sistematik karşılıkNimet akışını atıl kalmaktan ve nankörlükten (küfür) kurtarıp çoğaltan, varlığı pozitif geri besleme ile ilahi kaynağına bağlayan evrensel artış ve muhafaza yasası.
  • LaTeX modeliS=∑i=1n(αi⋅xi)  ⟹  ΔY=f(S)>0ile∂Y∂t∝S
  • LaTeX açıklamasıFormülde xi bireye veya topluma bahşedilen her bir nimeti, αi bu nimete yönelik ameli, kalbi ve kavli bilinç katsayısını temsil eder. S toplam şükür potansiyelini ifade eder. f(S) fonksiyonu bu potansiyelin fiiliyata dökülmesiyle sistemdeki toplam bereket ve refah çıktısındaki artışı (ΔY) gösterir. Türevsel ifade ise çıktıdaki zamanla büyüme hızının (∂Y∂t), gösterilen ameli şükrün büyüklüğü (S) ile doğru orantılı olduğunu sembolize eder; bu da İbrahim suresi 7. ayetindeki ilahi artış yasasını modeller.
Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: ش