شكر
ش - ك - ر
KÖK- 75 geçiş
- 69 ayet
- 24 sîga
- 13 sözlük
Sütle dolu memedir.devamı ›
Notlarım
Sözlükler(13)
★ Akevler SözlüğüTürkçe
Sütle dolu memedir.
Kitâbu'l-'Ayn
Halîl b. Ahmed · 8. yyTR2.890 harfالكاف والشين والراء معهما
ك ش ر، ك ر ش، ش ك ر، ش ر ك، ر ش ك مستعملات كشر: الكَشْرُ: بدو الأسنان عند التبسم، ويقال في غير ضحك، كَشَرَ عن أسنانه إذا أبداها. قال المتلمس:
إن شر الناس من يَكْشِرُ لي حين ألقاه وإن غبت شتـم
وقال:
وإن من الإخوان إخوان كِشْرةٍ وإخوان كيف الحال والبال كله
الكِشْرة في هذا البيت خلف من المكاشرة، لأن الفِعلةَ تجيء في مصدر فاعل، تقول: هاجر هِجرةً، وعاشر عِشرةً، وإنما
es-Sıhâh
Cevherî · 10. yyTR947 harfالشُكْرُ: الثناء على المحسِن بما أَوْلاكَهُ من المعروف. يقال: شَكَرْتُهُ وشَكَرْتُ له، وباللام أفصح. وقوله تعالى: "لا نُريدُ منكُمْ جَزاء ولا شُكوراً"، يحتمل أن يكون مصدراً مثل قَعَدَ قُعوداً، ويحتمل أن يكون جمعاً مثل بُرْدٍ وبُرودٍ، وكُفْرٍ وكُفورٍ. والشُكْرانُ: خِلاف لاكفران. وتَشَكَّرْتُ له، مثل شَكَرْتُ له. والشَكورُ من الدوابّ: ما يكفيه العلَفُ القليل. وشَكْرُ المرأة فَرْجُهَا. قال الهذَليّ:
Tehzîbu'l-Luğa
Ezherî · 10. yyTR11.526 harfك ش ر
كشر ، كرش ، شكر ، شرك ، رشك : مستعملة .
كشر : قال الليثُ : الكَشْرُ : بُدوُّ الأسنَان عند التَّبسُّم ، وأنشد :
إِنَّ منَ الإخوَانِ إخوَانَ كِشْرَةٍ
واخوانَ كيفَ الحالُ والحال كلُّهُ
قال : والفِعْلةُ تجيءُ في مصدرِ فاعل . تقول : هاجرَ هِجرةً وعاشر عِشرةً .
قال : وإنما يكونُ هذا التأسيسِ فيما يدخل الإفتعالُ على تفاعلا جميعاً .
قال : وزعمَ أَبو الدُّقيشِ : أن الكَاشِرَ ضربٌ من البُضْع .
يقال :
Mekâyîsü'l-Luğa
İbn Fâris · 11. yyTR5.286 harf(باب الشين والكاف وما يثلثهما)
(شكل) الشين والكاف واللام مُعظمُ بابِهِ المُماثَلة. تقول: هذا شَِكل هذا، أي مِثله. ومن ذلك يقال أمرٌ مُشْكِل، كما يقال أمر مُشْتبِه، أي هذا شابَهَ هذا، وهذا دخل في شِكل هذا، ثم يُحمل على ذلك، فيقال: شَكَلتُ الدّابةَ بِشكالِهِ، وذلك أنَّه يجمع بين إحدى قوائمهِ وشِكْلٍ لها. وكذلك دابّة بها شِكال، إذا كان إحدى يديه وإحدى رجليه مُحَجَّلا. وهو ذاك القياس؛ لأنَّ البياض
(باب الشين والكاف وما يثلثهما) (شكل) الشين والكاف واللام مُعظمُ بابِهِ المُماثَلة. تقول: هذا شَِكل هذا، أي مِثله. ومن ذلك يقال أمرٌ مُشْكِل، كما يقال أمر مُشْتبِه، أي هذا شابَهَ هذا، وهذا دخل في شِكل هذا، ثم يُحمل على ذلك، فيقال: شَكَلتُ الدّابةَ بِشكالِهِ، وذلك أنَّه يجمع بين إحدى قوائمهِ وشِكْلٍ لها. وكذلك دابّة بها شِكال، إذا كان إحدى يديه وإحدى رجليه مُحَجَّلا. وهو ذاك القياس؛ لأنَّ البياض أخذَ واحدةً وَشَِكْلَها. ومن الباب: الشُّكلة، وهي حُمرةٌ يخالطها بياض. وعينٌ شَكْلاء، إذا كَانَ في بياضها حُمرة يسيرة. قال ابن دريد([1]): ويسمَّى الدَّمُ أشكلَ، للحمرة والبياض المختلطين منه. وهذا صحيح، وهو من الباب الذي ذكرناه في إشكال هذا الأمر، وهو التباسه؛ لأنَّها حُمرةٌ لابَسَها بياض. قال الكسائيّ: أشكلَ النَّخْل، إِذا طابَ رُطَبُه وأَدرَك. وهذا أيضاً من الباب؛ لأنَّه قد شاكل التَّمر في حلاوَتِه ورُطوبَتهِ وحُمرته. فأمَّا قولُهم: شَكَلت الكتاب أشْكُله شكْلاً، إِذا قيَّدْتَه بعلامات الإعراب فلستُ أحْسِبه من كلام العرب العاربة، وإِنما هو شيءٌ ذكره أهلُ العربيَّة، وهو من الألقاب المولَّدة. ويجوز أن يكون قد قاسوه على ما ذكرناه؛ لأنَّ ذلك وإن لم يكن خطّاً مستوياً فهو مُشاكلٌ له([2]). وممّا شذّ عن هذا الأصل: شاكِل الدَّابَّة وشاكلتُه، وهو ما عَلاَ الطِّفْطِفَةَ منه. وقال قُطرب: الشَّاكِل: ما بين العِذار والأُذن من البياض. ومما شذّ أيضاً: الشَّكلاء، وهي الحاجة، وكذلك الأَشْكَلَة. وبنو شَكَل: بطنٌ من العرب. ومن هذا الباب: الأَشْكَل، وهو السِّدْر الجبَليّ. قال الراجز: * عُوجاً كما اعوَجَّت قِياسُ الأَشْكَلِ([3]) * (شكم) الشين والكاف والميم أصلان صحيحان: أحدهما يدلُّ على عطاء، والآخر يدلُّ على شِدَّةٍ في شيءٍ وقوّة. فالأوّل: الشَّكْمُ وهو العطاء والثَّواب. يقال شَكَمني شَكْماً، والاسم الشُّكْم. وجاء في الحديث أنَّ رسول الله صلى الله عليه وآله وسلم [احتَجَمَ([4]) ثم قال: "اشْكُمُوه"]، أي أعطوه أَجْره. وقال الشاعر: أم هل كبيرٌ بكَى لم يَقْضِ عَبْرته *** إِثْرَ الأَحِبَّة يومَ البينِ مشكومُ([5])وقال آخر: أبلِغْ قتادةَ غيرَ سائِلِهِ *** منه العطاءَ وعاجلَ الشُّكْمِ([6])والأصل الآخر: الشّكيمة: أي شِدة النفس([7]). والشكيمة شكيمة اللِّجام، وهي الحديدة المعترضة التي فيها الفأس، والجمع شكائم. وحكى ناس: شكَمه، أي عضّه. والشَّكيم: العَضّ في قول جرير: * أَصابَ ابن حمراءِ العِجانِ شكيمُها([8]) * وشكيم القدر: عُراها. (شكه) الشين والكاف والهاء أصلٌ واحدٌ يدلُّ على مشابَهةٍ ومقارَبة. يقال: شاكَهَ الشيءُ [الشيءَ([9])] مشاكهةً وشِكاهاً، إِذا شابَهه وقاربَه. وفي المثل: "شاكِهْ، أبا يسارٍ([10])" أي قارِبْ. وحُكي عن أبي عمرو بن العلاء: أشْكَه الأمر، إذا اشْتَبه الأمر. (شكو) الشين والكاف والحرف المعتل أصلٌ واحدٌ يدلُّ على توجُّع من شيء. فالشّكو المصدر؛ شكوته [شكْواً([11])، و] شَكاةً، وشِكايةً. وشكوتُ فلاناً فأشكاني، أي أعتبني من شَكواي([12]). وأشكاني، إذا فعل بك ما يُحوِجُك إلى شكايته. والشَّكاة والشِّكاية بمعنى. والشكِيّ: الذي يشتكي وجعاً. والشكِيُّ المشكوِّ أيضاً؛ شكَوتُه فهو شَكِيٌّ ومشكوٌّ. (شكد) الشين والكاف والدال أصلٌ. يقولون: إنَّ الشُّكد: الشُّكر. وسمعت علي بن إبراهيم القطّان يقول: سمعت عليّ بن عبد العزيز يقول: سمعت أبا عبيد يقول: سمعت الأمويّ يقول: الشُّكد: العَطاء، والشُّكم: الجَزاء، والمصدر: الشَّكْد. وقال الكسائيّ: الشُّكم: العِوَض. والأصمعيُّ يقول الشُّكم والشُّكْد: العطاء. (شكر) الشين والكاف والراء أصولٌ أربعةٌ متباينةٌ بعيدة القياس. فالأول: الشُّكر: الثَّناء على الإنسان بمعروف يُولِيكَهُ. ويقال إنَّ حقيقة الشُّكر الرِّضا باليسير. يقولون : فرسٌ شَكور، إذا كفاه لسِمَنِه العلفُ القليل. وينشدون قول الأعشى: ولابُدَّ مِنْ غَزوةٍ في المَصِيـ *** ـف رَهْبٍ تُكِلُّ الوَقَاحَ الشَّكُورا([13])ويقال في المثل: "أَشْكَرُ مِنْ بَرْوَقَة"، وذلك أنَّها تخضرّ من الغيم من غير مطَر. والأصل الثاني: الامتلاء والغُزْر في الشيء. يقال حَلُوبة([14]) شَكِرَةٌ إِذا أصابت حَظّاً من مرعىً فَغزُرت. ويقال: أشكر القومُ، وإنهم ليحتلبون شَكِرَةً، وقد شَكِرت الحَلُوبة. ومن هذا الباب: شَكِرَت الشّجرةُ، إذا كَثُر فيئُها. والأصل الثالث: الشَّكير من النبات، وهو الذي ينبُت من ساق الشَّجرة، وهي قُضبان غضّة. ويكون ذلك في النَّبات أوّلَ ما ينبُت. قال: * حَمَّم فرخٌ كالشَّكير الجَعْدِ * والأصل الرابع: الشَّكْر، وهو النِّكاح. ويقال بل شَكْر المرأةِ: فَرْجها. وقال يحيى بن يعمر، لرجلٍ خاصمته امرأتُه: "إن سأَلَتْكَ ثَمن شَكْرِها وشَبْرِك أَنشأْتَ تطُلُّها وتَضْهَلها". (شكع) الشين والكاف والعين أصلٌ يدل على غضَب وضجرٍ وما أشبه ذلك. يقال شَكِعَ الرَّجُل، إذا كثُر أنينُه. وكذلك الغضبان إذا اشتدَّ غضبُهُ، يَشْكَع شَكَعاً. وقد حكَوْا كلمتين أخريين ما أدري ما صحتهما؟ قالوا: شَكَعَ رأسَ بعيرِهِ بزمامه، إذا رَفَعَه. ويقولون: شَكِعَ الزَّرعُ([15])، إِذا كَثُر حَبُّه. ---------------------ـ ([1]) الجمهرة: (3: 68). ([2]) في الأصل: "مشكل له". ([3]) للعجاج في ديوانه 51 واللسان (شكل). والقياس: جمع قوس. ورواية الديوان: * معج المرامي عن قياس الأشكل * ([4]) التكملة من المجمل. وفي اللسان: "أن أبا طيبة حجم رسول الله صلى الله عليه وسلم فقال: اشكموه". ([5]) البيت لعلقمة بن عبدة الفحل في ديوانه 129 من خمسة دواوين العرب، والمفضليات (2: 197). ([6]) البيت في المجمل واللسان (شكم) بدون نسبة، وروايتهما: "جزل العطاء". ([7]) في الأصل: "شديد النفس"، تحريف. ([8]) صدره في الديوان 450، واللسان (شكم): * فأبقوا عليكم واتقوا ناب حية *. ([9]) التكملة من المجمل. ([10]) أبا يسار، نصب على النداء، انظر أمثال الميداني. ([11]) التكملة من المجمل. ([12]) الإعتاب: الإرضاء. وفي الأصل: "اعتنى"، صوابه في المجمل. ([13]) ديوان الأعشى 72 واللسان (شكر). برواية: "في الربيع حجون". وأنشده في (رهب) بروايتنا هذه بدون نسبة. وفي الأصل: "في الصيف"، تحريف. ([14]) في الأصل: "خلفة"، صوابها من اللسان. وفي المجمل: "ناقة". ([15]) هذه الكلمة والتي قبلها مما فات صاحب اللسان. وقد ذكرهما في القاموس.
ـ
Müfredât
Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR1.805 harf- الشكر: تصور النعمة وإظهارها، قيل: وهو مقلوب عن الكشر، أي: الكشف، ويضاده الكفر، وهو: نسيان النعمة، وسترها، ودابة شكور: مظهرة بسمنها إسداء صاحبها إليها، وقيل: أصله من عين شكرى، أي: ممتلئة، فالشكر على هذا هو الامتلاء من ذكر المنعم عليه. والشكر ثلاثة أضرب:
شكر القلب، وهو تصور النعمة.
وشكر اللسان، وهو الثناء على المنعم.
وشكر سائر الجوارح، وهو مكافأة النعمة بقدر استحقاقه.
وقوله تعالى: {اعملوا آل داود
Esâsü'l-Belâğa
Zemahşerî · 12. yyTR1.083 harfش ك ر
شكـرت للـه تعالـى نعمتـه.
" واشكـروا لـي " وقـد يقـال: شكـرت فلاناً يريدون نعمة فلان وقد جاء زياد الأعجم بهما في قوله: ويشكر تشكر من ضامها ويشكـر لله لا تشكر وعليه: فلان محمود مشكور وهـو كثيـر الشكـر والشكـران والشكـور.
ورجـل شكـور وقـوم شكر وتشكرت له ما صنع وكاشرته وشاكرته: أريته أني شاكر له.
ومن المجاز: دابة شكور: يكفيها قليل العلف وهي تسمن عليه وتصلح وناقة وشاة
Lisânü'l-Arab
İbn Manzûr · 13. yyTR11.076 harfالشُّكْرُ: عِرْفانُ الإِحسان ونَشْرُه، وهو الشُّكُورُ أَيضاً. قال ثعلب: الشُّكْرُ لا يكون إِلاَّ عن يَدٍ، والحَمْدُ يكون عن يد وعن غير يد، فهذا الفرق بينهما. والشُّكْرُ من الله: المجازاة والثناء الجميل، شَكَرَهُ وشَكَرَ له يَشْكُرُ شُكْراً وشُكُوراً وشُكْراناً؛ قال أَبو نخيلة:
شَكَرْتُكَ، إِنَّ الشُّكْرَ حَبْلٌ منَ التُّقَى،
وما كُلُّ مَنْ أَوْلَيْتَهُ نِعْمَةً يَقْضِي
قال ابن سيده: وهذا يدل على
Kâmûsü'l-Muhît
Fîrûzâbâdî · 15. yyTR322 harf* ش ك ر * الشُّكْرُ * الثناء على المحسن بما أولاكه من المعروف وقد * شَكَرهُ * بشكره بالضم * شُكْرا * و * شُكْرَاناً * أيضا يقال * شَكَرَهُ * وشكر له وهو باللام أفصح وقوله تعالى ﴿ولا شكورا﴾ يحتمل أن يكون مصدرا كقعد قعودا وأن يكون جمعا كبُرد وبُرُود وكُفر وكُفُور و * الشُّكْرَانُ * ضد الكفران و * تَشَكَّر * له مثل شكر له
Tâcü'l-Arûs
Zebîdî · 18. yyTR12.131 harfالشكر، بالضم: عفان الإحسان ونشره، وهو الشكور أيضا، أو لا يكون الشكر إلا عن يد، والحمد يكون عن يد وعن غير يد، فهذا الفرق بينهما، قاله ثعلب، واستدل ابن سيده على ذلك بقول أبي نخيلة: شكرتك إن الشكر حبل من التقي وما كل من أوليته نعمة يقضي.
قال: فهذا يدل على أن الشكرلا يكون إلا عن يد، ألا ترى أنه قال: وما كل من أوليته إلخ، أي ليس كل من أوليته نعمة يشكرك عليها. وقال المصنف في البصائر: وقيل: الشكر
Lane's Lexicon
Edward W. Lane · 19. yyTR17.333 harfشَكَرَ لَهُ
1 شَكَرَ لَهُ ذ , and شَكَرَهُ, (S, Mgh, K,) but the former is the more chaste, (S,) and the latter is for شَكَرَ نِعْمَتَهُ, (A,) aor. شَكُرَ , (TA,) inf. n. شُكْرٌ and شُكْرَانٌ (S, A, * Msb, K) and شُكُورٌ, (S, K) which last, in the Kur lxxvi. 9, may be either an inf. n. or pl. of شُكْرٌ [used as a simple subst.], (S,) He thanked him; or praised, eulogized, or commended, him, for a
Salmone
H. Anthony Salmone · 19. yyTR1.301 harfشَكَرَ
شَكَرَ U ( n. ac. شُكْر 3 , شُكُوْر 27 , شُكْرَاْن 35 ),
a. Thanked; praised; rewarded.
شَكِرَ
شَكِرَ A ( n. ac. شَكَر 4 ),
a. Became fat.
b. Was, became generous, liberal, bountiful.
c. Had much milk.
شَاْكَرَ
شَاْكَرَ III ,
a. Proved grateful to.
b. Entered into ( conversation ) with.
أَشْكَرَ
أَشْكَرَ IV ,
a. Had much milk.
تَشَكَّرَ
تَشَكَّرَ V
a. [ La ], Thanked;
Kitâbullâh
Kur'an kullanımından türetilmişTR yok42.073 harfشكر
شَكَرَ - يَشْكُرُ - شُكْر - شُكْراً - شَاكِر - شَاكِرِيْن - شَكُوْر - مَشْكُوْر - شُكُوْر
شَكَرَ - يَشْكُرُ + كائن + كائناً أو لـِ كائن + شيئاً (نعمة أو فضلاً): يمدحه ويثني على إحسانه وفضله: يعترف، ويبدي له ما يدل على أنه يعترف بالفضل والمنة، على نعمة أو حسنة جاءته منه أو بواسطته، من قول باللسان، أو مبادلة الفعل الحسن بفعل حسن
شُكْر: اسم
Sîgalar(24)
- تَشْكُرُونَŞükredersiniz(تَفْعُلُونَ)×19
- يَشْكُرُونَŞükrederler(يَفْعُلُونَ)×9
- الشَّاكِرِينَŞükredenler(الْفَاعِلِينَ)×7
- وَاشْكُرُواVe şükredin(وَافْعُلُوا)×5
- شَكُورٌŞükreden(فَعُولٌ)×4
- شَكُورٍŞükreden(فَعُولٍ)×4
- شَاكِرًاŞükreden(فَاعِلًا)×3
- أَشْكُرَŞükrederim(أَفْعُلَ)×2
- اشْكُرْŞükret(افْعُلْ)×2
- شَكَرَŞükretti(فَعَلَ)×2
Mücavir kökler102 mücavir (328 toplam)
- فضل
12 ortak ayet · Fadl Deriden yapılan gömlektir
- فلك
6 ortak ayet · Fülk (kef), İğ topacı demektir
- فأد
5 ortak ayet · Fuad, Fevd somun ekmek demektir
- طيب
7 ortak ayet · İyi
- بحر
6 ortak ayet · Bahr deniz demektir
- سكن
7 ortak ayet · “Sikkin” bıçak demektir
- طري
2 ortak ayet · Taze
- مخر
2 ortak ayet · Suyu yaranlar
- جعل
13 ortak ayet · Ceal sıcak tencerinin tutulması için kullanılan bez…
- أكل
7 ortak ayet · Ekel pas demektir
- قلل
6 ortak ayet · Az
- أجج
2 ortak ayet · Ücac acı veya tuzlu su veya benzeri anlamındadır
Geçtiği ayetler(69)
ثُمَّ عَفَوْنَا عَنْكُمْ مِنْ بَعْدِ ذَلِكَ لَعَلَّكُمْ تَشْكُرُونَ
ŞükredersinizBundan sonra sizi, şükredersiniz diye affetmiştik.
ثُمَّ بَعَثْنَاكُمْ مِنْ بَعْدِ مَوْتِكُمْ لَعَلَّكُمْ تَشْكُرُونَ
ŞükredersinizSonra sizi, ölümünüzün arkasından şükredersiniz diye diriltmiştik.
… وَلِتُكْمِلُوا الْعِدَّةَ وَلِتُكَبِّرُوا اللَّهَ عَلَى مَا هَدَاكُمْ وَلَعَلَّكُمْ تَشْكُرُونَ
ŞükredersinizRamazan ayı; öyle bir aydır ki, insanlara doğru yolu gösteren, hak ile batılı ayıran Kur’an, o ayda indirilmiştir. Sizden her kim ayı görürse oruç tutsun. Kim de hasta olur veya seferde bulunursa, diğer günlerde o kadar oruç tutsun. Allah, sizin için kolaylık ister, güçlük istemez. Bu sayıyı tamamlamanız; size hidayet ihsan etmiş olduğundan Allah’ı tekbir ile yüceltmeniz içindir ve umulur ki şükredesiniz.
وَلَقَدْ نَصَرَكُمُ اللَّهُ بِبَدْرٍ وَأَنْتُمْ أَذِلَّةٌ فَاتَّقُوا اللَّهَ لَعَلَّكُمْ تَشْكُرُونَ
ŞükredersinizAndolsun ki siz, düşkün bir durumda iken Bedir’de Allah size kat’i bir zafer vermişti. Allah’tan korkun ki şükretmiş olasınız.
… حَرَجٍ وَلَكِنْ يُرِيدُ لِيُطَهِّرَكُمْ وَلِيُتِمَّ نِعْمَتَهُ عَلَيْكُمْ لَعَلَّكُمْ تَشْكُرُونَ
ŞükredersinizEy iman edenler; namaza kalktığınız zaman; yüzlerinizi, dirseklerinize kadar ellerinizi yıkayın, başınıza meshedin ve topuklarınıza kadar ayaklarınızı da (yıkayın) . Eğer cünüb iseniz; hemen temizlenin. Eğer hasta olmuşsanız veya seferde iseniz; yahut heladan gelmişseniz veya kadınlara yaklaşmış da su bulamamışsanız; temiz bir toprakla teyemmüm edin. Yüzlerinizi ve ellerinizi onunla meshedin. Allah, size zorluk vermek istemez. Lakin sizi temizlemek, üzerinizde olan nimetini tamamlamak ister ki şükredesiniz.
… وَاحْفَظُوا أَيْمَانَكُمْ كَذَلِكَ يُبَيِّنُ اللَّهُ لَكُمْ آيَاتِهِ لَعَلَّكُمْ تَشْكُرُونَ
ŞükredersinizAllah size rasgele yeminlerinizden dolayı değil, bile bile ettiğiniz yeminlerden ötürü sorumlu tutar. Onun keffareti; ailenize yedirmekte olduğunuzun ortalamasından, on düşkünü yedirmek, yahut giydirmek veya bir köle azad etmektir. Kim de bunları bulamazsa; üç gün oruçtur. İşte bu, yemin ettiğiniz vakit yeminlerinizin keffaretidir. Yeminlerinizi tutun. Şükredersiniz diye Allah ayetlerini size işte böyle açıklar.
وَلَقَدْ مَكَّنَّاكُمْ فِي الْأَرْضِ وَجَعَلْنَا لَكُمْ فِيهَا مَعَايِشَ قَلِيلًا مَا تَشْكُرُونَ
ŞükredersinizAndolsun ki; sizi, yeryüzüne yerleştirdik. Ve size orada geçimlikler yarattık. Ne de az şükrediyorsunuz.
وَاذْكُرُوا إِذْ أَنْتُمْ قَلِيلٌ مُسْتَضْعَفُونَ فِي الْأَرْضِ تَخَافُونَ أَنْ يَتَخَطَّفَكُمُ النَّاسُ فَآوَاكُمْ وَأَيَّدَكُمْ بِنَصْرِهِ وَرَزَقَكُمْ مِنَ الطَّيِّبَاتِ لَعَلَّكُمْ تَشْكُرُونَ
ŞükredersinizHatırlayın ki; bir zamanlar yeryüzünde azlıktınız, zayıf sayılırdınız. İnsanların sizi tutup kapmasından korkuyordunuz. Size ev bark verdi, yardımıyla destekledi ve temiz şeylerden rızıklandırdı. Umulur ki şükredersiniz.
… وَتَرَى الْفُلْكَ مَوَاخِرَ فِيهِ وَلِتَبْتَغُوا مِنْ فَضْلِهِ وَلَعَلَّكُمْ تَشْكُرُونَ
ŞükredersinizTaze et yemeniz, giyineceğiniz süs eşyanızı çıkarmanız ve Allah’ın bol nimetinden istifade etmeniz için; denizi müsahhar kılan O’dur. Gemilerin onu yara yara gittiğini görürsün, O’nun lutfunu aramanız ve şükretmeniz içindir, belki şükredersiniz artık.
وَاللَّهُ أَخْرَجَكُمْ مِنْ بُطُونِ أُمَّهَاتِكُمْ لَا تَعْلَمُونَ شَيْئًا وَجَعَلَ لَكُمُ السَّمْعَ وَالْأَبْصَارَ وَالْأَفْئِدَةَ لَعَلَّكُمْ تَشْكُرُونَ
ŞükredersinizSizi, annelerinizin karnından Allah çıkardı. Hiç bir şey bilmezdiniz. Ve size kulaklar, gözler ve gönüller verdi ki şükredesiniz.
Kök analizi
Kök tanımı ve çekirdek özet
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | شكر |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | حمد, مدح, ثني |
| Zıt Kök | كفر |
| Çekirdek Özet 1 | Alınan az bir gıda veya suyla memenin sütle dolup taşması, az girdiyle yüksek ve bereketli çıktı verme |
| Çekirdek Özet 2 | İhsan ve nimeti bilip onu amelle, dille ve azalarla dışa vurarak üretken mukabelede bulunma |
| Çekirdek Özet 3 | Nimeti kaynağına bağlayarak dolaşıma sokan, artıran ve varlığı nankörlükten koruyan dinamik denge |
| Kritik Hata Riski | Şükrü yalnızca dille söylenen soyut bir teşekkür ifadesine indirgeyip ameli ve üretken boyutunu dışarıda bırakmak |
Biliteral analiz
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| شك | Bir şeye takılma, saplanma, tutunma, delme ve bünyesinde tutma; nitekim شكس kökünde huysuzluk ve takılma, شكك kökünde saplanıp kararsız kalma, شكل kökünde bağlama ve kayıt altına alma, شكو kökünde içindekini dışa vurup dökme anlamları mevcuttur. | ر | Çekirdeğe eklenen ر harfinin getirdiği süreklilik, akış ve tekrarlanan hareket boyutuyla; bünyeye giren azıcık şeyin tutunup orada kalmayarak dışarıya fışkıran, taşan, bereketlenen ve dolup dışa yansıyan bir verimlilik akışına dönüşmesini sağlar. |
Piktografik analiz
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ش | Diş | Isırma, tutma, çiğneme, içine alma ve parçalayarak bünyeye katma hareketini temsil eder. |
| ك | Avuç içi | Kavrama, toplama, içine alma, hazne oluşturma ve barındırma eylemini ifade eder. |
| ر | İnsan başı | Baş, yöneliş, öncelik, üst seviyeye çıkma ve belirginleşme hareketini simgeler. |
| شكر | Az girdiyi bünyeye alıp (diş/avuç) onu haznesinde olgunlaştırarak başa, yüze ve dışa doğru taşkın bir verimle yöneltme hareketi | Alınan azıcık nimetin bünyede hapsedilmeyip dönüştürülerek, başkalarının da göreceği ve faydalanacağı biçimde dışarıya bereketli bir taşkınlık ve görünür bir karşılık olarak akıtılması hareketidir. |
Tarihsel ve erken kullanım
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Otun az olduğu kurak zamanlarda bile sağılan hayvanın azıcık bir otlakla yetinip memesinin sütle dolup taşması (حلوبة شكرة), hayvanın az bir yemle semirip verimini dışa vurması (دابة شكور) ve ağacın az bir yağmurla bol yaprak verip gölgesini yayması (شكرت الشجرة). |
| Cahiliye şiiri kullanımı | el-A‘şâ, zorlu yaz gazvesine dayanıp az yemle semizliğini ve gücünü koruyan dayanıklı atı nitelerken bu kökü kullanır: ولابد من غزوة في المصيف / رهب تكل الوقاح الشكورا |
| Erken Arapça kullanım | Erken dönem bedevi Arapların süt veren sağmal hayvanın az bir otla memesinin dolup taşmasını anlatan kullanımında geçer: نضرب دراتها إذا شكرت / بأقطها، والرخاف نسلؤها |
Kaynak Lisān al-ʿArab, Maqāyīs al-Lugha ve Kitābü’l-ʿAyn.
Sami etimolojik katman
Arapça شكر kökü, Sami dil ailesinde özellikle verimin dışa yansıması, bir iyiliğe karşılık verme, ücret veya mükâfat ödeme semantik alanı ile kesişir. İbranice שָׂכַر (śākar) ve Aramice/Süryanice ܣܟܪ / ܫܟܪ biçimlerinde kök, yapılan bir işe bedel ödeme, ücretlendirme, kiralama ve emeğin karşılığını fazlasıyla geri verme anlam örgüsüne oturur. Akadcada šakāru / šakru kökleri içkin doluluk ve sarhoşluk/taşma durumlarına işaret ederken, Batı Sami dillerindeki kökler karşılık ödeme ve verim aktarma merkezindedir. Arapçada bu kök, hem biyolojik-fiziksel tabanda az girdiyle dolup taşma (sütün göğüste birikip coşması) imgesini hem de ahlaki-hukuki tabanda görülen iyiliğe katlanarak mukabelede bulunma ve nimeti amelle açığa vurma boyutunu en dengeli biçimde kaynaştırmıştır.
Güven Güçlü
Kaynak Brown-Driver-Briggs Hebrew and English Lexicon, Payne Smith Syriac Dictionary ve David Cohen Dictionnaire des racines sémitiques.
Etimolojik analiz
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | شكر ile كشر arasındaki ses aktarımı (iştikâk-ı kebîr / kalb) | Bazı klasik dilcilere göre dişlerin açığa çıkması ve tebessümle içinin dışa vurulması anlamına gelen كشر kökünden dönüştürülerek, örtük nimetin açığa vurulması ve dolup taşması manasında merkezileşmiştir. | Güçlü |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice śākar (שָׂכַر) ve Süryanice śkīrâ / şkārā bağlamı | Yapılan bir emeğin veya ihsanın bedelini ödeme, mükâfatlandırma ve hak edilen karşılığı verme manalarıyla semantik süreklilik gösterir. | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Afro-Asyatik doluluk ve taşma kökleri | Doğu Afrika ve Berberi dillerinde memenin dolması veya sıvının kap dolup taşması türevleriyle yüzeysel semantik koşutluklar iddia edilse de düzenli ses denklikleri sınırlıdır. | Muhtemel |
Kaynak Lisān al-ʿArab, al-Mufradāt ve Gesenius Hebrew and Chaldee Lexicon.
Kardeş kökler
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| شكر | Anlamlı | Dolup taşma, nimeti açığa vurma | Az bir girdiyle bol verim verme ve ihsanı ikrar edip amele dönüştürme. | Hedef kök; Kur'an'da geçer. |
| شرك | Anlamlı | Ortak olma, pay alma | Bir mülkte, işte veya bağda birden fazla unsurun paydaş ve hisse sahibi olması. | Kur'an'da geçer; paydaşlık yönüyle hedef kökle zıt ilişki kurabilir. |
| كشر | Anlamlı | Dişleri gösterme, tebessüm etme | İnsanın içindeki duyguyu dişlerini veya yüzünü açarak dışa vurması. | Kur'an'da geçmez; hedef kökle ses ve anlam dönüşümü (kalb) ilişkisi kurulur. |
| كرش | Anlamlı | Mide, karın, toplanma | Gezen hayvanların işkembesi; insanların bir araya toplanıp yığılması. | Kur'an'da geçmez; içsel doluluk ve hazne fikrinde birleşir. |
| رشك | Anlamlı | İnce, zarif, çevik olma | Vücudun veya uzuvların hafif, atik ve ölçülü bir biçimde hareket etmesi. | Kur'an'da geçmez; müsta‘meldir. |
| ركش | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Sözlüklerde mühmel kabul edilir. |
Komşu kökler ve zıt kök
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| شكر | Merkez | Nimete mukabele | Bir ihsana, azaya, amele ve fiile dökülen verimli bir karşılık verme eylemidir. | İhsanın hakkını vererek üretken biçimde çoğaltmaktır. |
| حمد | Komşu | İsteğe bağlı iyiliği övme | İhsan olsun veya olmasın, zatî kemal ve güzellik karşısında duyulan genel övgüdür. | Şükür amelle de yapılırken, hamd dille ve kalple öne çıkar. |
| مدح | Komşu | Genel övgü ve sena | İradesi dışındaki fiziksel güzellik veya ihsan için de yapılabilen yalın övgüdür. | Ahlaki veya ameli bir karşılık içermesi zorunlu değildir. |
| ثني | Komşu | İyiliği anma, tekrarlama | Yapılan bir iyiliği başkalarına anlatarak övgüyü katlama ve yaymadır. | Sözlü nakil ve taltif ağırlıklıdır, bünyevi verim şart değildir. |
| كفر | Zıt | Örtme, nankörlük etme | Nimeti yok sayma, gizleme, görmezden gelme ve kaynağını inkâr etme eylemidir. | Nimeti amelsiz bırakıp köreltmektir. |
Başka dillerde anlam karşılıkları
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | شكر | Nimeti amelle ve ikrarla dışa vurup çoğaltma | Az girdiyle bol verim sağlama ve iyiliğe üretken mukabelede bulunma anlamını tam karşılar. | Kesin |
| Latince | gratias agere, remunerari, redundare | Şükran bildirmek, karşılığını ödemek, taşmak | gratias agere teşekkür boyutunu verirken, remunerari karşılık verme ve ödüllendirme yönünü, redundare ise taşkın verimliliği karşılar. | Güçlü |
| İngilizce | gratitude, thanksgiving, responsiveness, fruitfulness | Minnettarlık, teşekkür, üretken mukabele | Modern İngilizcedeki "gratitude" zihinsel ve duygusal boyutta kalırken, kökün "işleme ve üretme" (fruitfulness/productivity) boyutu eksik kalır. | Güçlü |
| Almanca | Dankbarkeit, danken, Ertrag bringen | Minnettarlık, teşekkür etmek, verim vermek | Almanca "danken" sözü "denken" (düşünmek) ile akraba olup idraki öne çıkarır; kökün ameli taşkınlık ve verimlilik yönü tam aktarılamaz. | Güçlü |
| Fransızca | reconnaissance, gratitude | Minnettarlık, tanıma ve borç bilme | "Reconnaissance" nimetin hakkını tanıma zemininde çok güçlüdür ancak bünyevi taşma ve ameli üretim boyutunu dışarıda bırakır. | Güçlü |
Kaynak Oxford Latin Dictionary ve Duden Etymologisches Wörterbuch.
Vücûh ve nezâir
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| يَشْكُرُونَ / تَشْكُرُونَ | Nimetlerin idraki ve tevhid eksenli kulluk | İnsana verilen işitme, görme, akıl ve rızık donanımının yerli yerince kullanılmasını isteyen bağlamlar (Nahl 16:78, Mülk 67:23). |
| اعْمَلُوا آلَ دَاوُودَ شُكْرًا | Ameli ve üretken varoluş (Fiili şükür) | Şükrün yalnızca sözlü bir övgü değil, inşa ve adalet üzere yapılan pratik bir çalışma olduğunu belirten bağlam (Sebe 34:13). |
| شَاكِرٌ / شَكُورٌ (Allah için) | Az amele çok ve kat kat mükâfat verme | Allah'ın kullarının azıcık samimi çabasını zayi etmeyip bereketlendirerek karşılık vermesi (Bakara 2:158, Teğabün 64:17). |
| شَكَرْتُمْ لَأَزِيدَنَّكُمْ | Nimetin artış ve muhafaza kanunu | Verilen nimetin hakkı verilip işlevsel kılındığında bizzat o nimetin ve bereketin büyüyeceğini bildiren ilahi yasa bağlamı (İbrahim 14:7). |
| شَاكِرًا / كَفُورًا | İrade ve istikamet tercihi | İnsanın varlık karşısında duruşunu belirleyen iki ana eksenden biri (hakkını verip teslim olma) bağlamı (İnsan 76:3). |
Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Vücûb-i Şükri'l-Mün'im | Nimeti verene şükretmenin aklen mi yoksa vahiy/şeriat ulaştıktan sonra mı vacip olduğu meselesi. | Aklın yaratıcıyı tanıyıp O'na minnet ve itaat borçlu olduğu ahlaki-ontolojik sorumluluk. |
| Fıkıh | Secde-i Şükür ve Nimet Hukuku | Yeni bir nimet ulaştığında veya bir felaket savuştuğunda şükür secdesi yapmanın meşruiyeti ve rızkın zekâtla şükrünün edası. | Nimete karşı fiili, bedeni ve mali mükellefiyetlerin yerine getirilmesi. |
| Tefsir | Hamd ve Şükür Ayrımı | Fâtiha suresinde hamdin, diğer surelerde şükrün geçtiği yerlerde amelin şükre, sözün hamde tahsisi tartışması. | Şükrün kalple tasavvur, dille ikrar ve azalarla amel olmak üzere üçlü yapıda billurlaşması. |
| Hadis | Kulluk Şuurunun Zirvesi | Hz. Peygamber'in ayakları şişinceye kadar ibadet edip gerekçesini "Şükreden bir kul olmayayım mı?" diye açıklaması. | Şükrün bir borç ödeme telaşından ziyade, derin bir sevgi ve ihsan idrakinden doğan taşkın amel hali olması. |
Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Kulluk ve Tevhid | Nimeti mün'imden bilip O'na amelle yönelme | Nankörlük ve şirki engelleyip tevhidi pekiştirme | Varlığın tamamının karşılıksız bir ihsan olduğunu bilip bütün organları ilahi rızaya uygun işletmektir. | Kesin |
| İlmi | Bilgi ve Metodoloji | Verilen akıl ve idrak araçlarını gerçeği keşifte kullanma | Cehaleti ve dogmatizmi kırarak bilginin hakkını verme | Göz, kulak ve kalbin (idrakin) hakikati arama yolunda işletilmesi ilahi bir şükür emridir. | Güçlü |
| Siyasi | Hilafet ve Kamu Gücü | Yöneticinin elindeki yetki ve kamu gücünü adalete hasretmesi | Gücün tiranlaşmasını ve yozlaşmasını önleme | Siyasi güç ve iktidar nimettir; şükrü ise Sebe 34:13'te belirtildiği gibi adaletle icraatta bulunmaktır. | Güçlü |
| İktisadi | Mülkiyet ve Sermaye | Kaynakları atıl bırakmayıp üretime sokma ve infak etme | Servetin yığılmasını (kenz) engelleyip refahı tabana yayma | Sermayenin şükrü onun zekât ve infakla bereketlendirilmesi ve ekonomik dolaşımda katma değer üretmesidir. | Güçlü |
Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Pozitif geri besleme (positive feedback) ve amplifikasyon | Sisteme giren düşük seviyedeki bir girdinin bünyede işlenerek çok daha büyük bir çıktı üretmesi ve sistemi besleyen döngüyü büyütmesi prensibiyle birebir örtüşür. | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Mütekabiliyet (reciprocity) ve sosyal sermaye üretimi | Alınan toplumsal desteğin ve iyiliğin sadece pasif kabulle karşılanmayıp eylemsel faydaya dönüştürülerek topluma geri verilmesi, böylece toplumsal güven dokusunun güçlenmesi mekanizmasıdır. | Güçlü |
Yanlış daraltma ve kritik hata riski
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Şükrü, yemekten sonra veya bir kaza atlatıldığında sadece dille söylenen "şükürler olsun" ifadesine ve pasif bir avunma mekanizmasına indirgemek. |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Şükür; kalbin idraki, dilin ikrarı ve bedenin üretken çabasıyla nimeti fonksiyonelleştirmek, az olanı işleyip çoğaltmak ve Kur'an'ın "Ey Davud ailesi, şükür olarak amel üretin" fermanındaki gibi fiili bir duruş sergilemektir. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Toplumların tembelliği şükür zannetmesi, nimetlerin atıl bırakılarak yok oluşa sürüklenmesi ve şükürsüzlüğün (küfrân-ı nimet) doğuracağı iktisadi, ahlaki ve toplumsal çöküş yasalarının gözden kaçırılması. |
Kur'an'ı anlama odaklı sonuç
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın insan tasavvurunu "şükreden" ile "nankörlük eden" (şâkir/kefûr) eksenine oturtması hasebiyle, insanın varoluşsal gayesini ve nimet karşısındaki ahlaki duruşunu en yalın biçimde tanımlayan anahtar bir kavramdır. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Yaratılış donanımlarının verildiği ayetlerde (Nahl 16:78, Mülk 67:23), nimete mukabil artış yasasının bildirildiği müjdelerde (İbrahim 14:7) ve peygamberlerin model kulluk tavırlarının sergilendiği kıssalarda (Sebe 34:13, Neml 27:40) belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Şükrün zenginlere mahsus bir tatmin veya fakirlere mahsus bir çaresizlik psikolojisi olduğu yanılgısını yıkar; şükrü her halükarda eldeki imkânı en üst verimle hakikat yolunda işletme dinamiği olarak konumlandırır. |
Nihai sentez ve LaTeX modeli
- Somut anlamAz bir otla veya yemle beslenen sağmal hayvanın memesinin sütle dolup taşması, bünyeye giren az girdinin taşkın bir verimle dışarıya akması.
- Soyut anlamİhsan ve nimeti bilincin merkezine alıp amelle, dille ve eylemle onu açığa vurarak dönüştürmek, nimeti verene üretken ve bereketli bir kullukla mukabele etmek.
- Sistematik karşılıkNimet akışını atıl kalmaktan ve nankörlükten (küfür) kurtarıp çoğaltan, varlığı pozitif geri besleme ile ilahi kaynağına bağlayan evrensel artış ve muhafaza yasası.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıFormülde bireye veya topluma bahşedilen her bir nimeti, bu nimete yönelik ameli, kalbi ve kavli bilinç katsayısını temsil eder. toplam şükür potansiyelini ifade eder. fonksiyonu bu potansiyelin fiiliyata dökülmesiyle sistemdeki toplam bereket ve refah çıktısındaki artışı () gösterir. Türevsel ifade ise çıktıdaki zamanla büyüme hızının (), gösterilen ameli şükrün büyüklüğü () ile doğru orantılı olduğunu sembolize eder; bu da İbrahim suresi 7. ayetindeki ilahi artış yasasını modeller.