شكر
ش - ك - ر
KÖK- 75 geçiş
- 69 ayet
- 24 sîga
- 13 sözlük
Sütle dolu memedir.devamı ›
Notlarım
Sözlükler(13)
★ Akevler SözlüğüTürkçe
Sütle dolu memedir.
Kitâbu'l-'Ayn
Halîl b. Ahmed · 8. yyTR2.890 harfالكاف والشين والراء معهما
ك ش ر، ك ر ش، ش ك ر، ش ر ك، ر ش ك مستعملات كشر: الكَشْرُ: بدو الأسنان عند التبسم، ويقال في غير ضحك، كَشَرَ عن أسنانه إذا أبداها. قال المتلمس:
إن شر الناس من يَكْشِرُ لي حين ألقاه وإن غبت شتـم
وقال:
وإن من الإخوان إخوان كِشْرةٍ وإخوان كيف الحال والبال كله
الكِشْرة في هذا البيت خلف من المكاشرة، لأن الفِعلةَ تجيء في مصدر فاعل، تقول: هاجر هِجرةً، وعاشر عِشرةً، وإنما
es-Sıhâh
Cevherî · 10. yyTR947 harfالشُكْرُ: الثناء على المحسِن بما أَوْلاكَهُ من المعروف. يقال: شَكَرْتُهُ وشَكَرْتُ له، وباللام أفصح. وقوله تعالى: "لا نُريدُ منكُمْ جَزاء ولا شُكوراً"، يحتمل أن يكون مصدراً مثل قَعَدَ قُعوداً، ويحتمل أن يكون جمعاً مثل بُرْدٍ وبُرودٍ، وكُفْرٍ وكُفورٍ. والشُكْرانُ: خِلاف لاكفران. وتَشَكَّرْتُ له، مثل شَكَرْتُ له. والشَكورُ من الدوابّ: ما يكفيه العلَفُ القليل. وشَكْرُ المرأة فَرْجُهَا. قال الهذَليّ:
Tehzîbu'l-Luğa
Ezherî · 10. yyTR11.526 harfك ش ر
كشر ، كرش ، شكر ، شرك ، رشك : مستعملة .
كشر : قال الليثُ : الكَشْرُ : بُدوُّ الأسنَان عند التَّبسُّم ، وأنشد :
إِنَّ منَ الإخوَانِ إخوَانَ كِشْرَةٍ
واخوانَ كيفَ الحالُ والحال كلُّهُ
قال : والفِعْلةُ تجيءُ في مصدرِ فاعل . تقول : هاجرَ هِجرةً وعاشر عِشرةً .
قال : وإنما يكونُ هذا التأسيسِ فيما يدخل الإفتعالُ على تفاعلا جميعاً .
قال : وزعمَ أَبو الدُّقيشِ : أن الكَاشِرَ ضربٌ من البُضْع .
يقال :
Mekâyîsü'l-Luğa
İbn Fâris · 11. yyTR5.286 harf(باب الشين والكاف وما يثلثهما)
(شكل) الشين والكاف واللام مُعظمُ بابِهِ المُماثَلة. تقول: هذا شَِكل هذا، أي مِثله. ومن ذلك يقال أمرٌ مُشْكِل، كما يقال أمر مُشْتبِه، أي هذا شابَهَ هذا، وهذا دخل في شِكل هذا، ثم يُحمل على ذلك، فيقال: شَكَلتُ الدّابةَ بِشكالِهِ، وذلك أنَّه يجمع بين إحدى قوائمهِ وشِكْلٍ لها. وكذلك دابّة بها شِكال، إذا كان إحدى يديه وإحدى رجليه مُحَجَّلا. وهو ذاك القياس؛ لأنَّ البياض
Müfredât
Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR1.805 harf- الشكر: تصور النعمة وإظهارها، قيل: وهو مقلوب عن الكشر، أي: الكشف، ويضاده الكفر، وهو: نسيان النعمة، وسترها، ودابة شكور: مظهرة بسمنها إسداء صاحبها إليها، وقيل: أصله من عين شكرى، أي: ممتلئة، فالشكر على هذا هو الامتلاء من ذكر المنعم عليه. والشكر ثلاثة أضرب:
شكر القلب، وهو تصور النعمة.
وشكر اللسان، وهو الثناء على المنعم.
وشكر سائر الجوارح، وهو مكافأة النعمة بقدر استحقاقه.
وقوله تعالى: {اعملوا آل داود
Esâsü'l-Belâğa
Zemahşerî · 12. yyTR1.083 harfش ك ر
شكـرت للـه تعالـى نعمتـه.
" واشكـروا لـي " وقـد يقـال: شكـرت فلاناً يريدون نعمة فلان وقد جاء زياد الأعجم بهما في قوله: ويشكر تشكر من ضامها ويشكـر لله لا تشكر وعليه: فلان محمود مشكور وهـو كثيـر الشكـر والشكـران والشكـور.
ورجـل شكـور وقـوم شكر وتشكرت له ما صنع وكاشرته وشاكرته: أريته أني شاكر له.
ومن المجاز: دابة شكور: يكفيها قليل العلف وهي تسمن عليه وتصلح وناقة وشاة
Lisânü'l-Arab
İbn Manzûr · 13. yyTR11.076 harfالشُّكْرُ: عِرْفانُ الإِحسان ونَشْرُه، وهو الشُّكُورُ أَيضاً. قال ثعلب: الشُّكْرُ لا يكون إِلاَّ عن يَدٍ، والحَمْدُ يكون عن يد وعن غير يد، فهذا الفرق بينهما. والشُّكْرُ من الله: المجازاة والثناء الجميل، شَكَرَهُ وشَكَرَ له يَشْكُرُ شُكْراً وشُكُوراً وشُكْراناً؛ قال أَبو نخيلة:
شَكَرْتُكَ، إِنَّ الشُّكْرَ حَبْلٌ منَ التُّقَى،
وما كُلُّ مَنْ أَوْلَيْتَهُ نِعْمَةً يَقْضِي
قال ابن سيده: وهذا يدل على
Kâmûsü'l-Muhît
Fîrûzâbâdî · 15. yyTR322 harf* ش ك ر * الشُّكْرُ * الثناء على المحسن بما أولاكه من المعروف وقد * شَكَرهُ * بشكره بالضم * شُكْرا * و * شُكْرَاناً * أيضا يقال * شَكَرَهُ * وشكر له وهو باللام أفصح وقوله تعالى ﴿ولا شكورا﴾ يحتمل أن يكون مصدرا كقعد قعودا وأن يكون جمعا كبُرد وبُرُود وكُفر وكُفُور و * الشُّكْرَانُ * ضد الكفران و * تَشَكَّر * له مثل شكر له
Tâcü'l-Arûs
Zebîdî · 18. yyTR12.131 harfالشكر، بالضم: عفان الإحسان ونشره، وهو الشكور أيضا، أو لا يكون الشكر إلا عن يد، والحمد يكون عن يد وعن غير يد، فهذا الفرق بينهما، قاله ثعلب، واستدل ابن سيده على ذلك بقول أبي نخيلة: شكرتك إن الشكر حبل من التقي وما كل من أوليته نعمة يقضي.
قال: فهذا يدل على أن الشكرلا يكون إلا عن يد، ألا ترى أنه قال: وما كل من أوليته إلخ، أي ليس كل من أوليته نعمة يشكرك عليها. وقال المصنف في البصائر: وقيل: الشكر
الشكر، بالضم: عفان الإحسان ونشره، وهو الشكور أيضا، أو لا يكون الشكر إلا عن يد، والحمد يكون عن يد وعن غير يد، فهذا الفرق بينهما، قاله ثعلب، واستدل ابن سيده على ذلك بقول أبي نخيلة: شكرتك إن الشكر حبل من التقي وما كل من أوليته نعمة يقضي. قال: فهذا يدل على أن الشكرلا يكون إلا عن يد، ألا ترى أنه قال: وما كل من أوليته إلخ، أي ليس كل من أوليته نعمة يشكرك عليها. وقال المصنف في البصائر: وقيل: الشكر مقلوب الكشر، أي الكشف، وقيل: أصله من عين شكري أي ممتلئة، والشكر على هذا: الامتلاء من ذكر المنعم.والشكر على ثلاثة أضرب: شكر بالقلب، وهو تصور النعمة، وشكر باللسان، وهو الثناء على المنعم، وشكر بالجوارح، وهو مكافأة النعمة بقدر استحقاقة. وقال أيضا: الشكر مبني على خمس قواعد: خضوع الشاكر للمشكور، وحبه له، واعترافه بنعمته، والثناء عليه بها، وأن لا يستعملها فيما يكره، هذه الخمسة هي أساس الشكر، وبناؤه عليها، فإن عدم منها واحدة اختلت قاعدة من قواعد الشكر، وكل من تكلم في الشكر فإن كلامه إليها يرجع، وعليها يدور، فقيل مرة: إنه الاعتراف بنعمة المنعم على وجه الخضوع. وقيل: الثناء على المحسن بذكر إحسانه، وقيل: هو عكوف القلب على محبة المنعم، والجوارح على طاعته، وجريان اللسان بذكره والثناء عليه، وقيل: هو مشاهدة المنة وحفظ الحرمة.
وما ألطف ما قال حمدون القصار: شكر النعمة أن ترى نفسك فيها طفيليا. ويقربه قول الجنيد: الشكر أن لا ترى نفسك أهلا للنعمة. وقال أبو عثمان: الشكر معرفة العجز عن الشكر، وقيل: هو إضافة النعم إلى مولاها. وقال رويم: الشكر: استفراغ الطاقة، يعني في الخدمة. وقال الشبلي: الشكر رؤية المنعم لا رؤية النعمة، ومعناه أن لايحجبه رؤية النعمة ومشاهدتها عن رؤية المنعم بها، والكمال أن يشهد النعمة والمنعم، لأن شكره بحسب شهوده للنعمة، وكلما كان أتم كان الشكر أكمل، والله يحب من عبده أن يشهد نعمه، ويعترف بها، ويثنى عليه بها، ويحبه عليها، لا أن يفنى عنها، ويغيب عن شهودها. وقيل: الشكر قيد النعم الموجودة، وصيد النعم المفقودة. ثم قال: وتكلم الناس في الفرق بين الحمد والشكر، أيهما أفضل? وفي حديث الحمد رأس الشكر، فمن لم يحد الله لم يشكره والفرقبينهما أن الشكر أعم من جهة أنواعه وأسبتبه، وأخص من جهة متعلقاته، والحمد أعم من جهة المتعلقات وأخص من جهة الأسباب، ومعنى هذا أن الشكر يكون بالقلب خضوعا واستكانة، وباللسان ثناء واعترافا، وبالجوارح طاعة وانقيادا، ومتعلقة المنعم دون الأوصاف ذاتية، فلا يقال: شكرنا الله على حياته وسمعه وبصره وعلمه، وهو المحمود بها، كما هو محمود على إحسانه وعدله، والشكر يكون على الإحسان والنعم، فكل ما يتعلق به الشكر يتعلق به الحمد، من غير عكس، وكل ما يقع به الحمد يقع به الشكر، من غير عكس، فإن الشكر يقع بالجوارح، والحمد باللسان. الشكر من الله المجازاة والثناء الجميل. يقال: شكره شكر له يشكره شكرا، بالضم، وشكورا، كقعود، وشكرانا، كعثمان، حكى اللحياني: شكرت الله، وشكرت لله، وشكرت بالله، كذلك شكرت نعمة الله، شكرت بها وفي البصائر للمصنف: والشكر: الثناء على المحسن بما أولاكه من المعروف، يقال: شكرته، وشكرت له، وباللام أفصح. قال تعالى واشكروا لي وقال جل ذكره أن اشكر لي ولوالدتك وقوله تعالى لا نريد منكم جزاء ولا شكورا يحتمل أن يكون مصدرا مثل قعد قعودا، ويحتمل أن يكون جمعا مثل برد وبرود. وتشكر له بلاءه، كشكره، وتشكرت له، مثل شكرت له، وفي حديث يعقوب عليه السلام أنه كان لا يأكل شحوم الإبل تشكرا لله عز وجل . أنشد أبو علي: وإني لآتيكم تشكـر مـا مـضـى من الأمر واستجاب ما كان في الغد والشكور، كصبور: الكثير الشكر والجمع شكر، وفي التنزيل إنه كان عبدا شكورا وهو من أبنية المبالغة، وهو الذي يجتهد في شكر ربه بطاعته، وأدائه ما وظف عليه من عبادته. وأما الشكور في صفات الله عز وجل فمعناه أنه يزكو عنده القليل من أعمال العباد فيضاعف لهم الجزاء، وشكره لعباده مغفرته لهم. وقال شيخنا: الشكور في أسمائه هو معطي الثواب الجزيل بالعمل القليل، لا ستحالة حقيقيته فيه تعالى، أو الشكر في حقه تعالى بمعنى الرضا، والإثابة لازمة للرضا، فهو مجاز في الرضا، ثم تجوز به إلى الإثابة. وقولهم: شكر الله سعيه، بمعنى أثابه. من المجازك الشكور: الدابة يكيفيها العلف القليل. وقيل: هي التي تسمن على قلة العلف، كأنها تشكر وإن كان ذلك الإحسان قليلا، وشكرها ظهور نمائها وظهور العلف فيها، قال الأعشى: ولا بد من غزوة في الربـيع حجون تكل الوقاح الشكورا.
والشكر، بالفتح الحر، أي فرج المرأة، أو لحمها، أي لحم فرجها، وهكذا في النسخ، قال شيخنا: والصواب أو لحمه، سواء رجع إلى الشكر أو الحر، فإن كلا منهما مذكر، والتأويل غير محتاج إليه. قلت: وكأن المصنف تبع عبارة المحكم على عادته، فإنه قال: والشكر: فرج المرأة، وقيل: لحم فرجها، ولكنه ذكره المرأة، ثم أعاد الضمير إليها، بخلاف المصنف فتأمل، ثم قال: قال الشاعر يصف امرأة، أنشده ابن السكيت: صناع بإشفاها حصان بشكـرهـا جواد بقوت البطن والعرض وافر. وفي رواية: جواد بزاد الركب والعرق زاجر. ويكسر فيهما، وبالجهين روى بيت الأعشى: خلوت بشكرها وبشكرها. والجمع شكار، وفي الحديث نهى عن شكر البغي، هو بالفتح الفرج، أراد ما تعطى على وطئها، أي عن ثمن شكرها، فحذف المصاف، كقوله نهى عن عسب الفحل أي عن ثمن عسبه. الشكر: النكاح، وبه صدر الصاغاني في التكملة. شكر، بالفتح: لقب والان ابن عمرو، أبي حي بالسراة وقيل: هو اسم صقيع بالسراة، وروى أن النبي، صلى الله تعالى عليه وسلم، قال يوما: بأي البلاد الله شكر: قالوا: بموضع كذا، قال فإن بدن الله تنحر عنده الآن، وكان هناك قوم من ذلك الموضع، فلما رجعوا رأوا قومهم قتلوا في ذلك اليوم قال البكري: ومن قبائل الأزد شكر، أراهم سموا باسم هذا الموضع. شكر: جبل باليمن، قريب من جرش. من المجاز: شكرت الناقة، كفرح، تشكر شكرا: امتلالأ ضرعها لبنا فهي شكرة، كفرحة، ومشكار، من نوق شكارى، كسكارى، وشكرى، كسكرى، وشكرات. ونعت أعرابي ناقة فقال: إنها معشار مشكار مغبار. فالمشكار من الحلوبات هي التي تغزر على قلة الحظ من المرعى. وفي التهذيب: والشكرة من الحلائب التي تصيب حظا من بقل أو مرعى فتغزر عليه بعد قلة لبن، وقد شكرت الحلوبة شكرا، وأنشد: نضرب درتها إذا شكرت بأقطها والرخاف نسلؤها. الرخفة: الزبدة، وضرة شكرى، إذا كانت ملأى من اللبن. وقال الأصمعي: الشكرة: الممتلئة الضرع من النوق، قال الحطيئة يصف إبلا غزارا: إذا لم يكن إلا الأماليس أصبحت لها حلق ضراتها شـكـرات. قال ابن بري: الأماليس: جمع إمليس، وهي الأرض التي لا نبات لها، والمعنى: أصبحت لها ضروع خلق، أي ممتلئات، أي إذا لم يكن لها ما ترعاه وكانت الأرض جدبة فلإنك تجد فيها لبنا غزيرا. والدابة تشكر شكرا، إذا سمنت وامتلاء ضرعها لبنا، وقد جاء ذلك في حديث يأجوج ومأجوج. وقال ابن الأعرابي: المشكار من النوق: التي تغزر في الصيف، وتنقطع في الشتاء، والتي يدوم لبنها سنتها كلها يقال لها: رفود، ومكود، ووشول، وصفى. من المجاز: شك~ر فولان، إذا سخا بماله، أو غزر عطاؤه بعد بخله وشحه. من المجاز شكرت الشجرة تشكر شكرا، إذا خرج منها الشكير، كأمير، وهي قضبان غضة تنبت من ساقها، كما سيأتي، ويقال أيضا: أشكرت، رواهما الفراء، وسيأتي للمصنف، وزاد الصاغاني: واشتكرت: يقال: عشب مشكرة، بالفتح، أي مغزرة للبن. من المجاز: أشكر الضرع: امتلأ لبنا، كاشتكر. أشكر القوم: شكرت إبلهم أي سمنت، والاسم: الشكرة، بالضم. وفي التهذيب: وإذا نزل القوم منزلا فأصاب نعمهم شيئا من بقل قدرب، قيل: أشكر القوم، وإنهم ليحتلبون شكرة. وفي التكملة: يقال: أشكر القوم: احتلبوا شكرة شكرة. واشتكرت السماء وحفلت وأغبرت: جد مطرها واشتد وقعها، قال امرؤ القيس يصف مطرا: تخرج الود إذا ما أشجذت وتواريه إذا ما تشتكـر ويروى: تعتكر. اشتكرت الرياح: أتت بالمطر، ويقال: اشتكرت الريح، إذا اشتد هبوبها، قال بن أحمر: المطمعمون إذا ريح الشتا اشتكرت والطاعنون إذا ما استحلم الثقـل. هكذا رواه الصاغاني. اشتكر الحر والبرد: اشتدا قال أبو وجزة:
غداة الخمس واشتكرت حرور كأن أجيجها وهج الصـلاء. من المجاز: اشتكر الرجل في عدوه إذا اجتهد. والشكير، كأمير: الشعر في أصل عرف الفرس كأنه زغب وكذلك في الناصية. من المجاز: فلانة ذات شكير، هو ما ولى الوجه والقفا من العر، كذا في الأساس. الشكير من ابل: صغارها، أي أحداثها، وهو مجاز، تشبيها بشكير النخل. الشكير من الشعر والريش والعفاء والنبت: ما نبت من صغاره بين كباره، وربما قالو للشعر الضعيف شكير، قال ابن مقبل يصف فرسا: ذعرت به العير مستوزيا شكير جحافله قد كتـن هو أول النبت على أثر النبت الهائج المغبر، وقد أشكرت الأرض. قيل: الشكير: ما ينبت من القضبان الغضة الرخصة بين القضبان العاسية، وقيل: الشكير من الشعر والنبات: ما ينبت من الشعر بين الضفائر، والجمع الشكر، وأنشد: وبينا الفتى يهتز للعين ناضرا كعسلوجة يهتز منها شكيرها. قيل: هو ما ينبت في أصول الشجر الكبار. وقيل: ما ينبت حول الشجرة من أصلها. وقال ابن الأعرابي: الشكير: ما ينبت في أصل الشجرة من الورق ليس بالكبار. الشكير: فراخ النخل، والنخل قد شكر وشكر، كنصر، وفرح، شكرا كثر فراخه، هذا عن أبي حنيفة. قال الفراء: شكرت الشجرة، وأشكرت: خرج فيها الشكير. قال يعقوب: الشكير: هو الخوص الذي حول السعف، وأنشد لكثير: بروك بأعلى ذي البليد كأنـهـا صريمة نخل مغطئل شكيرها. قال أبو حنيفة: الشكير: الغضون. الشكير أيضا: لحاء الشجر، قال هوذة بن عوف العامري: على كل خوار العنـان كـأنـهـا عصا أرزن قد طار عنها شكيرهاز ج شكير، بضمتين. قال أبو حنيفة: الشكير: الكرم يغرس من قضيبه ، وشكر الكرم: قضبانه الطوال، وقيل: قضبانه الأعلى. والفعل من الكل أشكر، وشكر، واشتكر. ويروى أن هلال بن سراج بن مجاعة بن مرارة بن سلمى، وفد على عمر بن عبد العزيز بكتاب رسول الله صلى عليه وسلم لجده مجاعة بالإقطاع، فوضعه على عينيه، ومسح به وجهه، رجاء أن يصيب وجهه موضع يد رسول الله صلى الله عليه وسلم، ثم أجازه وأعطاه وأكرمه، فسمر عنده هلال ليلة، فقال له: يا هلال، أبقى من كهولة بني مجاعة أحد? قال: نعم، وشكير كثير، قال: فضحك عمر، وقال: كلمة عربية، قال: فقال جلساؤه: وما الشكير يا أمير المؤمنين? قال: ألم تر إلى الزرع إذا زكا، فأخرج، فنبت في أصوله? فذالكم الشكير، وأراد بقوله: وشكير كثير: ذرية صغارا، شبههم بشكير الزرع، وهو نابت منه صغارا في أصول الكبار. وقال العجاج يصف ركابا أجهضت أولادها: والشدنيات يساقـطـن الـنـغـر خوض العيون مجهضات ما استطر منهن إتمام شكـير فـاشـتـكـر والشكير: ما نبت صغيرا، فاشتكر: صار شكيرا. ويقال: هذا زمان الشكرية محركة، هكذا في النسخ، والذي في اللسان وغيره: هذا زمان الشكرة، إذا حفلت الإبل من الربيع وهي إبل شكارى، وغنم شكارى. ويشكر بن علي بن بكر بن وائل بن قاسط بن هنب ين أفصى ابن دعمي بن جديلة بن أسد بن ربيعة. ويشكر بن مبشر بن صعب في الأزد: أبو قبيلتين عظيمتين. وشكير، كزبير : جبل بالأندلس لا يفارقه الثلج صيفا ولا شتاء. وشكر، كزفر: جزيرة بها شرقيها، ويقال: هي شقر بالقاف، وقد تقدم. وشكر، كبقم: لقب محمد ابن المنذر السمي الهروي الحافظ، من حفاظ خراسان.
وشكر، بالضم، وشوكر، كجوهر : من الأعلام، فمن الأول: الوزير عبد الله بن علي بن شكر والشريف شكر بن أبي الفتوح الحسيني، وآخرون. والشاكري: الأجير، والمستخدم، وهو معرب جاكر، صرح به الصاغاني في التكملة. والشكائر: النواصي، كأنه جمع شكيرة. والمشتكرة من الرياح: الشديدة وقيل: المختلفة. وروى عن أبي عبيد: اشتكرت الرياح: اختلفت، قال ابن سيده وهو خطأ. والشيكران، وتضم الكاف، وضم الكاف هو الصواب، كما صرح به ابن هشام اللخمي في لحن العامة، والفارابي في ديوان الأدب: نبت، هنا ذكره الجوهري، أو الصواب بالسين الهملة، كما ذكره أبو حنيفة، ووهم الجوهري في ذكره في المعجمة، أو الصواب الشوكران بالواو، كما ذهب إليه الصاغاني، وقال: هو نبات ساقه كساق الرازيانج وورقه كورق القثاء، وقيل: كورق اليبروح وأصغر وأشد صفرة وله زهر أبيض، وأصله دقيق لاثمر له، وبزره مثل النانخواة أو الأنيسون من غير طعم ولا رائحة، وله لعاب. وقال البدر القرافي: جزم في السين المهملة مقتصرا عليه، وفي المعجمة صدر بما قاله الجوهري، ثم حكى ما اقتصر عليه في المهملة، ووهم الجوهري، وعبر بأو إشارة إلى الخلاف، كما هي عادته بالتتبع، ومثل هذا لا وهم، إذ هو قول لأهل اللغة، وقد صدر به، وكان مقتضي اقتصاره في باب السين المهملة أن يؤخر في الشين المعجمة ما اقتصر عليه الجوهري، ويقدم ما وهم فيه الجوهري، انتهى. وشاكرته الحديث، أي فاتحته، و قال أبو سعيد: يقال: فاتحت فلانا الحديث وكاشرته، وشاكرته، أريته أنى له شاكر. والشكرى، كسكرى: الفدرة السمينة من اللحم ، قال الراعي: تبيت المحال الغر في حجـراتـهـا شكارى مراها ماؤهـا وحـديدهـا أراد بحديدها مـغـرفة مـن حـديد تساط القدر بها، وتغترف بها إهالتها. ومما يستدرك عليه: اشتكر الجنين: نبت عليه الشكير وهو الزغب. وبطن خفه بالأشكز ورجل شكاز: معربد، وهو من شكزه يشكزه، إذا طعنه ونخسه بالإصبع، كل ذلك من الأساس. وبنو شاكر: قبيلة في اليمن من همدان، وهو شاكر بن ربيعة بن مالك ابن معاوية بن صعب بن دومان بن بكيل. وبنو شكر: قبيلة من الأزد. وقد سموا شاكرا وشكرأ، بالفتح، وشكرا محركة. وعبد العزيز بن علي بن شكر الأزجي المحدث، محركة: شيخ لأبي الحسين بن الطيوري. وعبد الله بن يوسف بن شكرة، مفتوحا مشددا، أصبهاني، سمع أسيد بن عاصم، وعنه الشريحاني. وأبو نصر الشكري الباشاني، محركة: شيخ لأبي سعد الماليني وبالضم: ناصر الدين محمد بن مسعود الشكري الحلبي عن يوسف ابن خليل مات سنة 678. ومدينة شاكرة بالبصرة، وفي نسخة: بالمنصورة. والشاكرية: طائفة منسوبة إلى ابن شاكر، وفيهم يقول القائل: فنحن على دين ابن شاكر وأبو الحسن علي بن محمد بن شوكر المل البغدادي: ثقة، روى عن أبي القاسم البغوي والقاضي أبو منصور محمد بن أحمد بن علي بن شكرويه الأصبهاني آخر من روى عن أبي علي البغدادي، وابن خرشيد قوله، توفي سنة 482
Lane's Lexicon
Edward W. Lane · 19. yyTR17.333 harfشَكَرَ لَهُ
1 شَكَرَ لَهُ ذ , and شَكَرَهُ, (S, Mgh, K,) but the former is the more chaste, (S,) and the latter is for شَكَرَ نِعْمَتَهُ, (A,) aor. شَكُرَ , (TA,) inf. n. شُكْرٌ and شُكْرَانٌ (S, A, * Msb, K) and شُكُورٌ, (S, K) which last, in the Kur lxxvi. 9, may be either an inf. n. or pl. of شُكْرٌ [used as a simple subst.], (S,) He thanked him; or praised, eulogized, or commended, him, for a
Salmone
H. Anthony Salmone · 19. yyTR1.301 harfشَكَرَ
شَكَرَ U ( n. ac. شُكْر 3 , شُكُوْر 27 , شُكْرَاْن 35 ),
a. Thanked; praised; rewarded.
شَكِرَ
شَكِرَ A ( n. ac. شَكَر 4 ),
a. Became fat.
b. Was, became generous, liberal, bountiful.
c. Had much milk.
شَاْكَرَ
شَاْكَرَ III ,
a. Proved grateful to.
b. Entered into ( conversation ) with.
أَشْكَرَ
أَشْكَرَ IV ,
a. Had much milk.
تَشَكَّرَ
تَشَكَّرَ V
a. [ La ], Thanked;
Kitâbullâh
Kur'an kullanımından türetilmişTR yok42.073 harfشكر
شَكَرَ - يَشْكُرُ - شُكْر - شُكْراً - شَاكِر - شَاكِرِيْن - شَكُوْر - مَشْكُوْر - شُكُوْر
شَكَرَ - يَشْكُرُ + كائن + كائناً أو لـِ كائن + شيئاً (نعمة أو فضلاً): يمدحه ويثني على إحسانه وفضله: يعترف، ويبدي له ما يدل على أنه يعترف بالفضل والمنة، على نعمة أو حسنة جاءته منه أو بواسطته، من قول باللسان، أو مبادلة الفعل الحسن بفعل حسن
شُكْر: اسم
Sîgalar(24)
- تَشْكُرُونَŞükredersiniz(تَفْعُلُونَ)×19
- يَشْكُرُونَŞükrederler(يَفْعُلُونَ)×9
- الشَّاكِرِينَŞükredenler(الْفَاعِلِينَ)×7
- وَاشْكُرُواVe şükredin(وَافْعُلُوا)×5
- شَكُورٌŞükreden(فَعُولٌ)×4
- شَكُورٍŞükreden(فَعُولٍ)×4
- شَاكِرًاŞükreden(فَاعِلًا)×3
- أَشْكُرَŞükrederim(أَفْعُلَ)×2
- اشْكُرْŞükret(افْعُلْ)×2
- شَكَرَŞükretti(فَعَلَ)×2
Mücavir kökler102 mücavir (328 toplam)
- فضل
12 ortak ayet · Fadl Deriden yapılan gömlektir
- فلك
6 ortak ayet · Fülk (kef), İğ topacı demektir
- فأد
5 ortak ayet · Fuad, Fevd somun ekmek demektir
- طيب
7 ortak ayet · İyi
- بحر
6 ortak ayet · Bahr deniz demektir
- سكن
7 ortak ayet · “Sikkin” bıçak demektir
- طري
2 ortak ayet · Taze
- مخر
2 ortak ayet · Suyu yaranlar
- جعل
13 ortak ayet · Ceal sıcak tencerinin tutulması için kullanılan bez…
- أكل
7 ortak ayet · Ekel pas demektir
- قلل
6 ortak ayet · Az
- أجج
2 ortak ayet · Ücac acı veya tuzlu su veya benzeri anlamındadır
Geçtiği ayetler(69)
ثُمَّ عَفَوْنَا عَنْكُمْ مِنْ بَعْدِ ذَلِكَ لَعَلَّكُمْ تَشْكُرُونَ
ŞükredersinizBundan sonra sizi, şükredersiniz diye affetmiştik.
ثُمَّ بَعَثْنَاكُمْ مِنْ بَعْدِ مَوْتِكُمْ لَعَلَّكُمْ تَشْكُرُونَ
ŞükredersinizSonra sizi, ölümünüzün arkasından şükredersiniz diye diriltmiştik.
… وَلِتُكْمِلُوا الْعِدَّةَ وَلِتُكَبِّرُوا اللَّهَ عَلَى مَا هَدَاكُمْ وَلَعَلَّكُمْ تَشْكُرُونَ
ŞükredersinizRamazan ayı; öyle bir aydır ki, insanlara doğru yolu gösteren, hak ile batılı ayıran Kur’an, o ayda indirilmiştir. Sizden her kim ayı görürse oruç tutsun. Kim de hasta olur veya seferde bulunursa, diğer günlerde o kadar oruç tutsun. Allah, sizin için kolaylık ister, güçlük istemez. Bu sayıyı tamamlamanız; size hidayet ihsan etmiş olduğundan Allah’ı tekbir ile yüceltmeniz içindir ve umulur ki şükredesiniz.
وَلَقَدْ نَصَرَكُمُ اللَّهُ بِبَدْرٍ وَأَنْتُمْ أَذِلَّةٌ فَاتَّقُوا اللَّهَ لَعَلَّكُمْ تَشْكُرُونَ
ŞükredersinizAndolsun ki siz, düşkün bir durumda iken Bedir’de Allah size kat’i bir zafer vermişti. Allah’tan korkun ki şükretmiş olasınız.
… حَرَجٍ وَلَكِنْ يُرِيدُ لِيُطَهِّرَكُمْ وَلِيُتِمَّ نِعْمَتَهُ عَلَيْكُمْ لَعَلَّكُمْ تَشْكُرُونَ
ŞükredersinizEy iman edenler; namaza kalktığınız zaman; yüzlerinizi, dirseklerinize kadar ellerinizi yıkayın, başınıza meshedin ve topuklarınıza kadar ayaklarınızı da (yıkayın) . Eğer cünüb iseniz; hemen temizlenin. Eğer hasta olmuşsanız veya seferde iseniz; yahut heladan gelmişseniz veya kadınlara yaklaşmış da su bulamamışsanız; temiz bir toprakla teyemmüm edin. Yüzlerinizi ve ellerinizi onunla meshedin. Allah, size zorluk vermek istemez. Lakin sizi temizlemek, üzerinizde olan nimetini tamamlamak ister ki şükredesiniz.
… وَاحْفَظُوا أَيْمَانَكُمْ كَذَلِكَ يُبَيِّنُ اللَّهُ لَكُمْ آيَاتِهِ لَعَلَّكُمْ تَشْكُرُونَ
ŞükredersinizAllah size rasgele yeminlerinizden dolayı değil, bile bile ettiğiniz yeminlerden ötürü sorumlu tutar. Onun keffareti; ailenize yedirmekte olduğunuzun ortalamasından, on düşkünü yedirmek, yahut giydirmek veya bir köle azad etmektir. Kim de bunları bulamazsa; üç gün oruçtur. İşte bu, yemin ettiğiniz vakit yeminlerinizin keffaretidir. Yeminlerinizi tutun. Şükredersiniz diye Allah ayetlerini size işte böyle açıklar.
وَلَقَدْ مَكَّنَّاكُمْ فِي الْأَرْضِ وَجَعَلْنَا لَكُمْ فِيهَا مَعَايِشَ قَلِيلًا مَا تَشْكُرُونَ
ŞükredersinizAndolsun ki; sizi, yeryüzüne yerleştirdik. Ve size orada geçimlikler yarattık. Ne de az şükrediyorsunuz.
وَاذْكُرُوا إِذْ أَنْتُمْ قَلِيلٌ مُسْتَضْعَفُونَ فِي الْأَرْضِ تَخَافُونَ أَنْ يَتَخَطَّفَكُمُ النَّاسُ فَآوَاكُمْ وَأَيَّدَكُمْ بِنَصْرِهِ وَرَزَقَكُمْ مِنَ الطَّيِّبَاتِ لَعَلَّكُمْ تَشْكُرُونَ
ŞükredersinizHatırlayın ki; bir zamanlar yeryüzünde azlıktınız, zayıf sayılırdınız. İnsanların sizi tutup kapmasından korkuyordunuz. Size ev bark verdi, yardımıyla destekledi ve temiz şeylerden rızıklandırdı. Umulur ki şükredersiniz.
… وَتَرَى الْفُلْكَ مَوَاخِرَ فِيهِ وَلِتَبْتَغُوا مِنْ فَضْلِهِ وَلَعَلَّكُمْ تَشْكُرُونَ
ŞükredersinizTaze et yemeniz, giyineceğiniz süs eşyanızı çıkarmanız ve Allah’ın bol nimetinden istifade etmeniz için; denizi müsahhar kılan O’dur. Gemilerin onu yara yara gittiğini görürsün, O’nun lutfunu aramanız ve şükretmeniz içindir, belki şükredersiniz artık.
وَاللَّهُ أَخْرَجَكُمْ مِنْ بُطُونِ أُمَّهَاتِكُمْ لَا تَعْلَمُونَ شَيْئًا وَجَعَلَ لَكُمُ السَّمْعَ وَالْأَبْصَارَ وَالْأَفْئِدَةَ لَعَلَّكُمْ تَشْكُرُونَ
ŞükredersinizSizi, annelerinizin karnından Allah çıkardı. Hiç bir şey bilmezdiniz. Ve size kulaklar, gözler ve gönüller verdi ki şükredesiniz.
Kök analizi
Kök tanımı ve çekirdek özet
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | شكر |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | حمد, مدح, ثني |
| Zıt Kök | كفر |
| Çekirdek Özet 1 | Alınan az bir gıda veya suyla memenin sütle dolup taşması, az girdiyle yüksek ve bereketli çıktı verme |
| Çekirdek Özet 2 | İhsan ve nimeti bilip onu amelle, dille ve azalarla dışa vurarak üretken mukabelede bulunma |
| Çekirdek Özet 3 | Nimeti kaynağına bağlayarak dolaşıma sokan, artıran ve varlığı nankörlükten koruyan dinamik denge |
| Kritik Hata Riski | Şükrü yalnızca dille söylenen soyut bir teşekkür ifadesine indirgeyip ameli ve üretken boyutunu dışarıda bırakmak |
Biliteral analiz
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| شك | Bir şeye takılma, saplanma, tutunma, delme ve bünyesinde tutma; nitekim شكس kökünde huysuzluk ve takılma, شكك kökünde saplanıp kararsız kalma, شكل kökünde bağlama ve kayıt altına alma, شكو kökünde içindekini dışa vurup dökme anlamları mevcuttur. | ر | Çekirdeğe eklenen ر harfinin getirdiği süreklilik, akış ve tekrarlanan hareket boyutuyla; bünyeye giren azıcık şeyin tutunup orada kalmayarak dışarıya fışkıran, taşan, bereketlenen ve dolup dışa yansıyan bir verimlilik akışına dönüşmesini sağlar. |
Piktografik analiz
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ش | Diş | Isırma, tutma, çiğneme, içine alma ve parçalayarak bünyeye katma hareketini temsil eder. |
| ك | Avuç içi | Kavrama, toplama, içine alma, hazne oluşturma ve barındırma eylemini ifade eder. |
| ر | İnsan başı | Baş, yöneliş, öncelik, üst seviyeye çıkma ve belirginleşme hareketini simgeler. |
| شكر | Az girdiyi bünyeye alıp (diş/avuç) onu haznesinde olgunlaştırarak başa, yüze ve dışa doğru taşkın bir verimle yöneltme hareketi | Alınan azıcık nimetin bünyede hapsedilmeyip dönüştürülerek, başkalarının da göreceği ve faydalanacağı biçimde dışarıya bereketli bir taşkınlık ve görünür bir karşılık olarak akıtılması hareketidir. |
Tarihsel ve erken kullanım
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Otun az olduğu kurak zamanlarda bile sağılan hayvanın azıcık bir otlakla yetinip memesinin sütle dolup taşması (حلوبة شكرة), hayvanın az bir yemle semirip verimini dışa vurması (دابة شكور) ve ağacın az bir yağmurla bol yaprak verip gölgesini yayması (شكرت الشجرة). |
| Cahiliye şiiri kullanımı | el-A‘şâ, zorlu yaz gazvesine dayanıp az yemle semizliğini ve gücünü koruyan dayanıklı atı nitelerken bu kökü kullanır: ولابد من غزوة في المصيف / رهب تكل الوقاح الشكورا |
| Erken Arapça kullanım | Erken dönem bedevi Arapların süt veren sağmal hayvanın az bir otla memesinin dolup taşmasını anlatan kullanımında geçer: نضرب دراتها إذا شكرت / بأقطها، والرخاف نسلؤها |
Kaynak Lisān al-ʿArab, Maqāyīs al-Lugha ve Kitābü’l-ʿAyn.
Sami etimolojik katman
Arapça شكر kökü, Sami dil ailesinde özellikle verimin dışa yansıması, bir iyiliğe karşılık verme, ücret veya mükâfat ödeme semantik alanı ile kesişir. İbranice שָׂכַر (śākar) ve Aramice/Süryanice ܣܟܪ / ܫܟܪ biçimlerinde kök, yapılan bir işe bedel ödeme, ücretlendirme, kiralama ve emeğin karşılığını fazlasıyla geri verme anlam örgüsüne oturur. Akadcada šakāru / šakru kökleri içkin doluluk ve sarhoşluk/taşma durumlarına işaret ederken, Batı Sami dillerindeki kökler karşılık ödeme ve verim aktarma merkezindedir. Arapçada bu kök, hem biyolojik-fiziksel tabanda az girdiyle dolup taşma (sütün göğüste birikip coşması) imgesini hem de ahlaki-hukuki tabanda görülen iyiliğe katlanarak mukabelede bulunma ve nimeti amelle açığa vurma boyutunu en dengeli biçimde kaynaştırmıştır.
Güven Güçlü
Kaynak Brown-Driver-Briggs Hebrew and English Lexicon, Payne Smith Syriac Dictionary ve David Cohen Dictionnaire des racines sémitiques.
Etimolojik analiz
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | شكر ile كشر arasındaki ses aktarımı (iştikâk-ı kebîr / kalb) | Bazı klasik dilcilere göre dişlerin açığa çıkması ve tebessümle içinin dışa vurulması anlamına gelen كشر kökünden dönüştürülerek, örtük nimetin açığa vurulması ve dolup taşması manasında merkezileşmiştir. | Güçlü |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice śākar (שָׂכַر) ve Süryanice śkīrâ / şkārā bağlamı | Yapılan bir emeğin veya ihsanın bedelini ödeme, mükâfatlandırma ve hak edilen karşılığı verme manalarıyla semantik süreklilik gösterir. | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Afro-Asyatik doluluk ve taşma kökleri | Doğu Afrika ve Berberi dillerinde memenin dolması veya sıvının kap dolup taşması türevleriyle yüzeysel semantik koşutluklar iddia edilse de düzenli ses denklikleri sınırlıdır. | Muhtemel |
Kaynak Lisān al-ʿArab, al-Mufradāt ve Gesenius Hebrew and Chaldee Lexicon.
Kardeş kökler
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| شكر | Anlamlı | Dolup taşma, nimeti açığa vurma | Az bir girdiyle bol verim verme ve ihsanı ikrar edip amele dönüştürme. | Hedef kök; Kur'an'da geçer. |
| شرك | Anlamlı | Ortak olma, pay alma | Bir mülkte, işte veya bağda birden fazla unsurun paydaş ve hisse sahibi olması. | Kur'an'da geçer; paydaşlık yönüyle hedef kökle zıt ilişki kurabilir. |
| كشر | Anlamlı | Dişleri gösterme, tebessüm etme | İnsanın içindeki duyguyu dişlerini veya yüzünü açarak dışa vurması. | Kur'an'da geçmez; hedef kökle ses ve anlam dönüşümü (kalb) ilişkisi kurulur. |
| كرش | Anlamlı | Mide, karın, toplanma | Gezen hayvanların işkembesi; insanların bir araya toplanıp yığılması. | Kur'an'da geçmez; içsel doluluk ve hazne fikrinde birleşir. |
| رشك | Anlamlı | İnce, zarif, çevik olma | Vücudun veya uzuvların hafif, atik ve ölçülü bir biçimde hareket etmesi. | Kur'an'da geçmez; müsta‘meldir. |
| ركش | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Sözlüklerde mühmel kabul edilir. |
Komşu kökler ve zıt kök
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| شكر | Merkez | Nimete mukabele | Bir ihsana, azaya, amele ve fiile dökülen verimli bir karşılık verme eylemidir. | İhsanın hakkını vererek üretken biçimde çoğaltmaktır. |
| حمد | Komşu | İsteğe bağlı iyiliği övme | İhsan olsun veya olmasın, zatî kemal ve güzellik karşısında duyulan genel övgüdür. | Şükür amelle de yapılırken, hamd dille ve kalple öne çıkar. |
| مدح | Komşu | Genel övgü ve sena | İradesi dışındaki fiziksel güzellik veya ihsan için de yapılabilen yalın övgüdür. | Ahlaki veya ameli bir karşılık içermesi zorunlu değildir. |
| ثني | Komşu | İyiliği anma, tekrarlama | Yapılan bir iyiliği başkalarına anlatarak övgüyü katlama ve yaymadır. | Sözlü nakil ve taltif ağırlıklıdır, bünyevi verim şart değildir. |
| كفر | Zıt | Örtme, nankörlük etme | Nimeti yok sayma, gizleme, görmezden gelme ve kaynağını inkâr etme eylemidir. | Nimeti amelsiz bırakıp köreltmektir. |
Başka dillerde anlam karşılıkları
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | شكر | Nimeti amelle ve ikrarla dışa vurup çoğaltma | Az girdiyle bol verim sağlama ve iyiliğe üretken mukabelede bulunma anlamını tam karşılar. | Kesin |
| Latince | gratias agere, remunerari, redundare | Şükran bildirmek, karşılığını ödemek, taşmak | gratias agere teşekkür boyutunu verirken, remunerari karşılık verme ve ödüllendirme yönünü, redundare ise taşkın verimliliği karşılar. | Güçlü |
| İngilizce | gratitude, thanksgiving, responsiveness, fruitfulness | Minnettarlık, teşekkür, üretken mukabele | Modern İngilizcedeki "gratitude" zihinsel ve duygusal boyutta kalırken, kökün "işleme ve üretme" (fruitfulness/productivity) boyutu eksik kalır. | Güçlü |
| Almanca | Dankbarkeit, danken, Ertrag bringen | Minnettarlık, teşekkür etmek, verim vermek | Almanca "danken" sözü "denken" (düşünmek) ile akraba olup idraki öne çıkarır; kökün ameli taşkınlık ve verimlilik yönü tam aktarılamaz. | Güçlü |
| Fransızca | reconnaissance, gratitude | Minnettarlık, tanıma ve borç bilme | "Reconnaissance" nimetin hakkını tanıma zemininde çok güçlüdür ancak bünyevi taşma ve ameli üretim boyutunu dışarıda bırakır. | Güçlü |
Kaynak Oxford Latin Dictionary ve Duden Etymologisches Wörterbuch.
Vücûh ve nezâir
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| يَشْكُرُونَ / تَشْكُرُونَ | Nimetlerin idraki ve tevhid eksenli kulluk | İnsana verilen işitme, görme, akıl ve rızık donanımının yerli yerince kullanılmasını isteyen bağlamlar (Nahl 16:78, Mülk 67:23). |
| اعْمَلُوا آلَ دَاوُودَ شُكْرًا | Ameli ve üretken varoluş (Fiili şükür) | Şükrün yalnızca sözlü bir övgü değil, inşa ve adalet üzere yapılan pratik bir çalışma olduğunu belirten bağlam (Sebe 34:13). |
| شَاكِرٌ / شَكُورٌ (Allah için) | Az amele çok ve kat kat mükâfat verme | Allah'ın kullarının azıcık samimi çabasını zayi etmeyip bereketlendirerek karşılık vermesi (Bakara 2:158, Teğabün 64:17). |
| شَكَرْتُمْ لَأَزِيدَنَّكُمْ | Nimetin artış ve muhafaza kanunu | Verilen nimetin hakkı verilip işlevsel kılındığında bizzat o nimetin ve bereketin büyüyeceğini bildiren ilahi yasa bağlamı (İbrahim 14:7). |
| شَاكِرًا / كَفُورًا | İrade ve istikamet tercihi | İnsanın varlık karşısında duruşunu belirleyen iki ana eksenden biri (hakkını verip teslim olma) bağlamı (İnsan 76:3). |
Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Vücûb-i Şükri'l-Mün'im | Nimeti verene şükretmenin aklen mi yoksa vahiy/şeriat ulaştıktan sonra mı vacip olduğu meselesi. | Aklın yaratıcıyı tanıyıp O'na minnet ve itaat borçlu olduğu ahlaki-ontolojik sorumluluk. |
| Fıkıh | Secde-i Şükür ve Nimet Hukuku | Yeni bir nimet ulaştığında veya bir felaket savuştuğunda şükür secdesi yapmanın meşruiyeti ve rızkın zekâtla şükrünün edası. | Nimete karşı fiili, bedeni ve mali mükellefiyetlerin yerine getirilmesi. |
| Tefsir | Hamd ve Şükür Ayrımı | Fâtiha suresinde hamdin, diğer surelerde şükrün geçtiği yerlerde amelin şükre, sözün hamde tahsisi tartışması. | Şükrün kalple tasavvur, dille ikrar ve azalarla amel olmak üzere üçlü yapıda billurlaşması. |
| Hadis | Kulluk Şuurunun Zirvesi | Hz. Peygamber'in ayakları şişinceye kadar ibadet edip gerekçesini "Şükreden bir kul olmayayım mı?" diye açıklaması. | Şükrün bir borç ödeme telaşından ziyade, derin bir sevgi ve ihsan idrakinden doğan taşkın amel hali olması. |
Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Kulluk ve Tevhid | Nimeti mün'imden bilip O'na amelle yönelme | Nankörlük ve şirki engelleyip tevhidi pekiştirme | Varlığın tamamının karşılıksız bir ihsan olduğunu bilip bütün organları ilahi rızaya uygun işletmektir. | Kesin |
| İlmi | Bilgi ve Metodoloji | Verilen akıl ve idrak araçlarını gerçeği keşifte kullanma | Cehaleti ve dogmatizmi kırarak bilginin hakkını verme | Göz, kulak ve kalbin (idrakin) hakikati arama yolunda işletilmesi ilahi bir şükür emridir. | Güçlü |
| Siyasi | Hilafet ve Kamu Gücü | Yöneticinin elindeki yetki ve kamu gücünü adalete hasretmesi | Gücün tiranlaşmasını ve yozlaşmasını önleme | Siyasi güç ve iktidar nimettir; şükrü ise Sebe 34:13'te belirtildiği gibi adaletle icraatta bulunmaktır. | Güçlü |
| İktisadi | Mülkiyet ve Sermaye | Kaynakları atıl bırakmayıp üretime sokma ve infak etme | Servetin yığılmasını (kenz) engelleyip refahı tabana yayma | Sermayenin şükrü onun zekât ve infakla bereketlendirilmesi ve ekonomik dolaşımda katma değer üretmesidir. | Güçlü |
Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Pozitif geri besleme (positive feedback) ve amplifikasyon | Sisteme giren düşük seviyedeki bir girdinin bünyede işlenerek çok daha büyük bir çıktı üretmesi ve sistemi besleyen döngüyü büyütmesi prensibiyle birebir örtüşür. | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Mütekabiliyet (reciprocity) ve sosyal sermaye üretimi | Alınan toplumsal desteğin ve iyiliğin sadece pasif kabulle karşılanmayıp eylemsel faydaya dönüştürülerek topluma geri verilmesi, böylece toplumsal güven dokusunun güçlenmesi mekanizmasıdır. | Güçlü |
Yanlış daraltma ve kritik hata riski
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Şükrü, yemekten sonra veya bir kaza atlatıldığında sadece dille söylenen "şükürler olsun" ifadesine ve pasif bir avunma mekanizmasına indirgemek. |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Şükür; kalbin idraki, dilin ikrarı ve bedenin üretken çabasıyla nimeti fonksiyonelleştirmek, az olanı işleyip çoğaltmak ve Kur'an'ın "Ey Davud ailesi, şükür olarak amel üretin" fermanındaki gibi fiili bir duruş sergilemektir. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Toplumların tembelliği şükür zannetmesi, nimetlerin atıl bırakılarak yok oluşa sürüklenmesi ve şükürsüzlüğün (küfrân-ı nimet) doğuracağı iktisadi, ahlaki ve toplumsal çöküş yasalarının gözden kaçırılması. |
Kur'an'ı anlama odaklı sonuç
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın insan tasavvurunu "şükreden" ile "nankörlük eden" (şâkir/kefûr) eksenine oturtması hasebiyle, insanın varoluşsal gayesini ve nimet karşısındaki ahlaki duruşunu en yalın biçimde tanımlayan anahtar bir kavramdır. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Yaratılış donanımlarının verildiği ayetlerde (Nahl 16:78, Mülk 67:23), nimete mukabil artış yasasının bildirildiği müjdelerde (İbrahim 14:7) ve peygamberlerin model kulluk tavırlarının sergilendiği kıssalarda (Sebe 34:13, Neml 27:40) belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Şükrün zenginlere mahsus bir tatmin veya fakirlere mahsus bir çaresizlik psikolojisi olduğu yanılgısını yıkar; şükrü her halükarda eldeki imkânı en üst verimle hakikat yolunda işletme dinamiği olarak konumlandırır. |
Nihai sentez ve LaTeX modeli
- Somut anlamAz bir otla veya yemle beslenen sağmal hayvanın memesinin sütle dolup taşması, bünyeye giren az girdinin taşkın bir verimle dışarıya akması.
- Soyut anlamİhsan ve nimeti bilincin merkezine alıp amelle, dille ve eylemle onu açığa vurarak dönüştürmek, nimeti verene üretken ve bereketli bir kullukla mukabele etmek.
- Sistematik karşılıkNimet akışını atıl kalmaktan ve nankörlükten (küfür) kurtarıp çoğaltan, varlığı pozitif geri besleme ile ilahi kaynağına bağlayan evrensel artış ve muhafaza yasası.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıFormülde bireye veya topluma bahşedilen her bir nimeti, bu nimete yönelik ameli, kalbi ve kavli bilinç katsayısını temsil eder. toplam şükür potansiyelini ifade eder. fonksiyonu bu potansiyelin fiiliyata dökülmesiyle sistemdeki toplam bereket ve refah çıktısındaki artışı () gösterir. Türevsel ifade ise çıktıdaki zamanla büyüme hızının (), gösterilen ameli şükrün büyüklüğü () ile doğru orantılı olduğunu sembolize eder; bu da İbrahim suresi 7. ayetindeki ilahi artış yasasını modeller.