شهد

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: ش-ه-د76 sîga, 156 mücavir kök, 123 ayet, 48 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.يومرسلبينوَالشَّهَادَةِجلدشهدكفيألهالشَّاهِدِينَعدلغيبفيضشَهِيدًا

KökSîga 76Ayet 123Sure 48Mücavir 156

▶ Ağı aç (3B)

شهد

ش - ه - د

KÖK
  • 160 geçiş
  • 123 ayet
  • 76 sîga
  • 13 sözlük

Petekteki baldır. Bir şey karışmamış ve saf olmasından dolayı kesin bilgilere şuhud denir. Bu nedenle şehadet için görme şartı yoktur. Belgeler yeterlidir.devamı ›

Notlarım

Sözlükler(13)

★ Akevler SözlüğüTürkçe

Petekteki baldır. Bir şey karışmamış ve saf olmasından dolayı kesin bilgilere şuhud denir. Bu nedenle şehadet için görme şartı yoktur. Belgeler yeterlidir.

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR1.194 harf
باب الهاء والشين والدال معهما ش ه د، د ه ش، ش د ه، ه د ش مستعملات شهد: الشَّهْد: العسل ما لم يُعْصَرْ من شَمْعِه، شِهاد، والواحدة: شَهْدَة وشُهْدة. والشّهادة أن تقول: آستُشْهِد فلانٌ فهو شهيد، وقد شهد عليّ فلانٌ بكذا شَهادةً، وهو: شاهد وشهيد. والتّشهُّدُ في الصّلاة من قولك: أشهدُ أن لا إله إلاّ اللهُ، وأشهد أنّ محمّداً عَبْدُه ورسولُه. وفلانٌ يشهَدُ بالخطبة. منه. والمَشْهَدُ: مَجْمعُ النّاسِ،
Tamamını oku

es-Sıhâh

Cevherî · 10. yyTR1.214 harf
الشَهادة: خبَرٌ قاطع. تقول منه: شَهِد الرجل على كذا، وربما قالوا شَهْدَ الرَجُلُ، بسكون الهاء للتخفيف. وقولهم: اشهدْ بكذا، أي احْلِف. والمشاهدة: المعاينة. وشَهِدَهُ شُهوداً، أي حَضَرَه، فهو شاهدٌ. وقومٌ شُهودٌ، أي حُضورٌ، وهو في الأصل مصدرٌ، وشُهَّدٌ أيضاً. وشَهِد له بكذا شَهادةً، أي أدَّى ما عنده من الشهادة، فهو شاهِدٌ، والجمع شَهْدٌ. وجمع الشَهْد شُهودٌ وأشهاد. والشهيدُ: الشاهِدُ، والجمع
Tamamını oku

Tehzîbu'l-Luğa

Ezherî · 10. yyTR7.690 harf
ه ش د شهد ، شده ، دهش استعمل من وجوهها : شهد ، شده ، دهش . شهد : أخبرني المنذريُّ أنّه سأل أحمد بنَ يحيى عن قول الله عزّ وجلَّ : ( شَهِدَ اللَّهُ أَنَّهُ لاَ إِلَاهَ إِلاَّ هُوَ ( فقال : كلُّ ما كان ) شَهِدَ اللَّهُ ( فهو بمعنى عَلِم الله ، قال : وقال ابن الأعرابيّ : معناه قال الله . قال : ويكون معناه عَلِم الله ، ويكون ) شَهِدَ اللَّهُ ( كَتَب الله ، وقال أبو بكر بنُ الأنباريَّ في معنى قول
Tamamını oku

Mekâyîsü'l-Luğa

İbn Fâris · 11. yyTR4.321 harf
(باب الشين والهاء وما يثلثهما) (شهو) الشين والهاء والحرف المعتل كلمة واحدة، وهي الشّهوة. يقال: رجلٌ شَهْوانُ، وشيءٌ شَهِيّ. (شهب) الشين والهاء والباء أصلٌ واحدٌ يدلُّ على بياض في شيءٍ من سواد، لا تكون الشُّهبةُ خالصةً بياضاً. ومن ذلك الشُّهبة في الفرَس، هو بياضٌ يخالطُهُ سَواد. ويقال كَتِيبةٌ شَهباء، إِذا كانت عِليتُها بياضَ الحديد، ويقال لليوم ذي البرد والصُّرَّاد([1]): أشهبُ، والليلة الشّهباءُ.
Tamamını oku

Müfredât

Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR5.567 harf
- الشهود والشهادة: الحضور مع المشاهدة؛ إما بالبصر، أو بالبصيرة، وقد يقال للحضور مفردا قال الله تعالى: ﴿عالم الغيب والشهادة﴾ [السجدة/6]، لكن الشهود بالحضور المجرد أولى، والشهادة مع المشاهدة أولى؛ ويقال للمحضر: مشهد، وللمرأة التي يحضرها زوجها مشهد، وجمع مشهد: مشاهد، ومنه: مشاهد الحج، وهي مواطنه الشريفة التي يحضرها الملائكة والأبرار من الناس. وقيل مشاهد الحج: مواضع المناسك. قال تعالى: {ليشهدوا منافع
Tamamını oku

Esâsü'l-Belâğa

Zemahşerî · 12. yyTR552 harf
ش ه د شهدته وشاهدته وشوهدت منه حال جميلة‏.‏ ومجلس مشهود‏.‏ وكلمته على رءوس الأشهاد وهم شهودي وشهدائي‏.‏ والله يشهد لي ولا أستشهده كاذباً وهو من أهل المشهد والمشاهد وشهدت بكذا وشهدت عليه وأشهدني فلان ‏"‏ والله على كل شيء شهيد ‏"‏ وقتل شهيداص واستشهد ورزق الشهادة وهو من الشهداء وامرأة مشهد‏:‏ خلاف مغيبة وقد يقال مشهدة ومغيبة ومشهد ومغيب‏.‏ وللفرس غائب وشاهد أي جرى غائب مصون وشاهد مبذول كما
Maddenin bağlantısı

ش ه د شهدته وشاهدته وشوهدت منه حال جميلة‏.‏ ومجلس مشهود‏.‏ وكلمته على رءوس الأشهاد وهم شهودي وشهدائي‏.‏ والله يشهد لي ولا أستشهده كاذباً وهو من أهل المشهد والمشاهد وشهدت بكذا وشهدت عليه وأشهدني فلان ‏"‏ والله على كل شيء شهيد ‏"‏ وقتل شهيداص واستشهد ورزق الشهادة وهو من الشهداء وامرأة مشهد‏:‏ خلاف مغيبة وقد يقال مشهدة ومغيبة ومشهد ومغيب‏.‏ وللفرس غائب وشاهد أي جرى غائب مصون وشاهد مبذول كما يقال له‏:‏ صون وبذل‏.‏ وصلينا صلاة الشاهد وهي صلاة المغرب لأنها لا تقصر فيصليها الغائب كما يصليها الشاهد‏.‏ وطلع الشاهد وهو معشي البقر‏.‏ وتشهد المصلي‏.‏

Lisânü'l-Arab

İbn Manzûr · 13. yyTR13.506 harf
من أَسماء الله عز وجل: الشهيد. قال أَبو إِسحق: الشهيد من أَسماء الله الأَمين في شهادته. قال: وقيل الشهيدُ الذي لا يَغيب عن عِلْمه شيء. والشهيد: الحاضر. وفَعِيلٌ من أَبنية المبالغة في فاعل فإِذا اعتبر العِلم مطلقاً، فهو العليم، وإِذا أُضيف في الأُمور الباطنة، فهو الخبير، وإِذا أُضيف إِلى الأُمور الظاهرة، فهو الشهيد، وقد يعتبر مع هذا أَن يَشْهَدَ على الخلق يوم القيامة. ابن سيده: الشاهد العالم الذي
Tamamını oku

Kâmûsü'l-Muhît

Fîrûzâbâdî · 15. yyTR888 harf
* ش ه د * * الشَّهادةُ * خبر قاطع تقول * شَهِدَ * على كذا من باب سلم وربما قالوا * شَهْدَ * الرجل بسكون الهاء تخفيفا وقولهم أشهد بكذا أي أحلف و * المُشاهَدةُ * المعاينة و * شَهِدَهُ * بالكسر * شُهودا * أي حضره فهو * شَاهِدٌ * وقوم * شُهُودٌ * أي حضور وهو في الأصل مصدر و * شُهَّدٌ * أيضا مثل راكع ورُكَّعٌ و * شَهِد * له بكذا أي أدى ما عنده من الشهادة فهو * شَاهِدٌ * والجمع * شَهْدٌ * مثل صاحب
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR10.862 harf
الشهأدة خبر قاطع، كذا في اللسأن، والأساس. وقد شهد الرجل على كذا، كعلم وكرم شهدا وشهادة، وقد تسكن هاؤه للتخفيف عن الأخفش. قال شيخنا: لن الثلاثي الحلقي العين الذي على فعل بالضم، أو فعل بالكسر، يجوز تسكين عينه تخفيفا مطلقا، كما في الكافية المالكية والتسهيل وشروحهما، وغيرها، بل جوزوا في ذلك أربع لغات: شهد، كفرح، وشهد، بسكون الهاء مع فتح الشين، وشهد، بكسرها أيضا مع سكون الهاء، وشهد بكسرتين، وأنشدوا:
Tamamını oku

Lane's Lexicon

Edward W. Lane · 19. yyTR yok20.693 harf
شَهِدَ 1 شَهِدَ ذ , (S, A, Mgh, L, Msb, K,) aor. شَهَدَ ; (K;) and شَهُدَ, aor. شَهُدَ ; (K;) also pronounced and written شَهْدَ, (Akh, S, K,) and شِهْدَ, and شِهِدَ, accord. to a rule applying to all verbs of the measure فَعِلَ of which the medial radical letter is a faucial; (MF;) inf. n. شَهَادَةٌ (S, A, Mgh, L, Msb, K) and شهد; (TA;) [there written without any syll. sign, and not found by me
Tamamını oku

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR1.537 harf
شَهِدَ شَهِدَ A ( n. ac. شَهَاْدَة 22t ) a. [ 'Ala ], Bore witness, testimony to; attested; testified to. b. [ 'Ala ], Gave evidence, witnessed, testified agaist ( a person ). c. [ Bi ], Testified, swore to, affirmed by oath; swore by. d. [ La ], Made a deposition in favour of, supported by his testimony. e. ( n. ac. شُهُوْد 27 ), Witnessed, was present at, saw. شَاْهَدَ شَاْهَدَ III
Tamamını oku

Kitâbullâh

Kur'an kullanımından türetilmişTR63.477 harf
شَهِدَ - يَشْهَدُ - شَهَادَة - شَاهِد - شَاهِدِيْن – شَهِيْد - شُهَدَاء – شَهِد- شُهُوْد - مَشْهُوْد - مَشْهَد - أَشْهَدَ – يُشْهِدُ - مُشْهَد - أَشْهَاد - اسْتَشْهَدَ – يَسْتَشْهِدُ الجمعة, 11 شباط/فبراير 2011 06:27 شَهِدَ – يَشْهَدُ + كائن + شيئاً: يحضر ويبقى موجوداً في مكان أو شأن أو أمر للتفاعل والتأثر بما فيه: يحضر ويتواجد ليعي ويعلم وينظر ويرى ويبصر ويعلم شيئاً عن شيء
Tamamını oku

Sîgalar(76)

Mücavir kökler156 mücavir (393 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. كفي

    10 ortak ayet · “Dengi” demektir

  2. أله

    70 ortak ayet · Lah bir şeyi kapatmak için üstüne örtülen örtü demektir

  3. كون

    50 ortak ayet · Kevn, tepe demektir

  4. غيب

    11 ortak ayet · Ğayb, Uzaktan bakıldığında arazide kapalı kalmış yere, dibi…

  5. جلد

    5 ortak ayet · Culud deri demektir

  6. كتب

    19 ortak ayet · Derinin deri ile dikildiği sırım, iptir

  7. عدل

    6 ortak ayet · Denk tutuyorlar

  8. رسل

    22 ortak ayet · Saçak demektir

  9. ربع

    5 ortak ayet · Rebi’ (ayn): Bağdaş kurmak demektir

  10. علم

    29 ortak ayet · Dağın sivri noktası demektir

  11. بين

    21 ortak ayet · Beyn topraktaki yarık demektir

  12. فيض

    3 ortak ayet · Akın

Geçtiği ayetler(123)

  1. … وَسَطًا لِتَكُونُوا شُهَدَاءَ عَلَى النَّاسِ وَيَكُونَ الرَّسُولُ عَلَيْكُمْ شَهِيدًا وَمَا جَعَلْنَا الْقِبْلَةَ الَّتِي كُنْتَ عَلَيْهَا إِلَّا لِنَعْلَمَ …

    ŞahitBöylece sizi vasat bir ümmet kıldık ki, insanların üzerine şahidler olasınız. Peygamber de sizin üzerinize şahid olsun. Ve senin üzerinde bulunduğun kıbleyi, peygambere uyanları, ayağının iki ökçesi üzerinde geri döneceklerden ayırdetmek için kıble yaptık. Gerçi bu, büyük bir şeydir. Ama Allah’ın doğru yola ilettiği kimseler için değil. Allah, elbette imanınızı zayi edecek değildir. Şüphesiz ki Allah, insanlara Rauf ve Rahim’dir.

  2. وَلِكُلٍّ جَعَلْنَا مَوَالِيَ مِمَّا تَرَكَ الْوَالِدَانِ وَالْأَقْرَبُونَ وَالَّذِينَ عَقَدَتْ أَيْمَانُكُمْ فَآتُوهُمْ نَصِيبَهُمْ إِنَّ اللَّهَ كَانَ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ شَهِيدًا

    ŞahitAna-babanın ve akrabanın geriye bıraktıklarından her birine varisler kıldık. Yeminlerinizin bağladığı kimselere hisselerini verin. Muhakkak ki; Allah herşeye şahid olandır.

  3. فَكَيْفَ إِذَا جِئْنَا مِنْ كُلِّ أُمَّةٍ بِشَهِيدٍ وَجِئْنَا بِكَ عَلَى هَؤُلَاءِ شَهِيدًا

    ŞahitHer ümmetten bir şahid kıldığımız ve onlara da seni şahid getirdiğimiz zaman nice olacak?

  4. وَإِنَّ مِنْكُمْ لَمَنْ لَيُبَطِّئَنَّ فَإِنْ أَصَابَتْكُمْ مُصِيبَةٌ قَالَ قَدْ أَنْعَمَ اللَّهُ عَلَيَّ إِذْ لَمْ أَكُنْ مَعَهُمْ شَهِيدًا

    ŞahitAranızda pek ağır davranacak olanlar da var. Size bir musibet geldiği takdirde: Allah bana gerçekten lütfetti de onlarla beraber bulunmadım der.

  5. مَا أَصَابَكَ مِنْ حَسَنَةٍ فَمِنَ اللَّهِ وَمَا أَصَابَكَ مِنْ سَيِّئَةٍ فَمِنْ نَفْسِكَ وَأَرْسَلْنَاكَ لِلنَّاسِ رَسُولًا وَكَفَى بِاللَّهِ شَهِيدًا

    ŞahitSana gelen her iyilik, Allah’tandır. Sana gelen her fenalık da kendindendir. Seni insanlara elçi olarak gönderdik. Buna şahid olarak Allah yeter.

  6. وَإِنْ مِنْ أَهْلِ الْكِتَابِ إِلَّا لَيُؤْمِنَنَّ بِهِ قَبْلَ مَوْتِهِ وَيَوْمَ الْقِيَامَةِ يَكُونُ عَلَيْهِمْ شَهِيدًا

    ŞahitKitab ehlinden hiç kimse yoktur ki; ölümünden önce ona inanacak olmasın. O da kıyamet günü aleyhlerinde şahid olacaktır.

  7. لَكِنِ اللَّهُ يَشْهَدُ بِمَا أَنْزَلَ إِلَيْكَ أَنْزَلَهُ بِعِلْمِهِ وَالْمَلَائِكَةُ يَشْهَدُونَ وَكَفَى بِاللَّهِ شَهِيدًا

    ŞahitLakin Allah, sana indirdiğine şahidlik eder. Onu bilerek indirmiştir. Melekler de şahidlik ederler. Esasen şahid olarak Allah yeter.

  8. … بِهِ أَنِ اعْبُدُوا اللَّهَ رَبِّي وَرَبَّكُمْ وَكُنْتُ عَلَيْهِمْ شَهِيدًا مَا دُمْتُ فِيهِمْ فَلَمَّا تَوَفَّيْتَنِي كُنْتَ أَنْتَ الرَّقِيبَ …

    ŞahitBen; onlara Senin bana buyuduğundan başkasını söylemedim. Rabbım ve Rabbınız olan Allah’a kulluk edin, dedim. Ben, aralarında bulunduğum sürece üzerlerine şahid idim. Beni öldürdüğünde onların murakıbı Sensin. Sen herşeye şahidsin.

  9. فَكَفَى بِاللَّهِ شَهِيدًا بَيْنَنَا وَبَيْنَكُمْ إِنْ كُنَّا عَنْ عِبَادَتِكُمْ لَغَافِلِينَ

    ŞahitAllah, sizinle bizim aramızda şahid olarak yeter. Sizin tapınmanızdan haberimiz yoktur.

  10. وَيَقُولُ الَّذِينَ كَفَرُوا لَسْتَ مُرْسَلًا قُلْ كَفَى بِاللَّهِ شَهِيدًا بَيْنِي وَبَيْنَكُمْ وَمَنْ عِنْدَهُ عِلْمُ الْكِتَابِ

    ŞahitKüfredenler: Sen peygamber değilsin, derler. De ki: Benimle sizin aranızda şahid olarak Allah ve kitabın bilgisi kendi yanında olanlar yeter.

Sîga sayfası: وَالشَّهَادَةِ
Sîga sayfası: الشَّاهِدِينَ

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökشهد
YapıÜçlü
Özel DurumBelirgin fark tespit edilmedi
Bağlamsal Yakın Köklerحضر, علم, بصر, عرف
Zıt Kökغيب
Çekirdek Özet 1Bir olayın veya nesnenin yanında bizzat hazır bulunmak, peteğinden henüz ayrılmamış saf bal berraklığında şüphe barındırmayan kesin bilgiye ulaşmak
Çekirdek Özet 2Varlığın duyulur ve müşahede edilebilir alanında hakikati idrak edip bunu sözlü, fiilî veya hukuki ikrarla bildirmek; gaybın karşıtı olarak görünen alem
Çekirdek Özet 3Bilginin sadece zihinsel bir tasavvurda kalmayıp somut delille doğrulanması, adaletin gerçekleşmesinde bağlayıcı ve objektif bir ölçüt teşkil etmesi
Kritik Hata RiskiKökü yalnızca fiziksel gözle görmeye indirgeyerek zihinsel, belgesel ve vicdani kesinliği dışlamak veya şehadeti yalnızca savaşta ölmekle sınırlandırmak

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
شهAçığa çıkma, şiddetli arzu veya sesle dışa vurma, gizlilikten kurtulup belirginleşme (شهب, شهر, شهق, شهو)دAçığa çıkış hareketine kapı, sınır ve süreklilik kazandırarak olguyu hazır bulunulan ve tescil edilen kesin bir bilgiye dönüştürmüştür.

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
شDiş; ısırma, parçalama, keskinlikBir konuyu şüphelerden ayırma, keskin bir biçimde netleştirme ve zihinde tam bir kavrayış sağlama işlevini temsil eder.
هKollarını kaldırmış insan; dikkat çekme, ortaya çıkma, nefesVarlığın veya olayın gizlilik perdesini yırtarak apaçık ortaya çıkmasını ve doğrudan fark edilmesini simgeler.
دKapı; giriş, geçiş, hareketElde edilen kesin bilginin ve hazır bulunuşun dış dünyaya açılması, başkalarına bildirilmesi ve hukuki eşikten geçmesi hareketini gösterir.
شهدKeskinleşen ve açığa çıkan bir hakikatin eşikten geçerek ilan edilmesiOlayın yanında hazır bulunarak elde edilen berrak ve şüphesiz bilginin, dışa vurulup belgelenmesi ve tescil edilmesidir.

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamPetekte mumundan henüz süzülmemiş, tortusuz ve katıksız saf bal; ayrıca doğum anında yavrunun başı üzerinde beliren berrak doğum sıvısı ve doğum mahallindeki taze izler.
Cahiliye şiiri kullanımıel-A‘şâ bir beytinde şahidi dil, ilahi şahidi ise melek anlamında kullanarak bu kavramın tanıklık ve bildirme boyutunu işlemiştir: فلا تحسبني كافرا لك نعمة / على شاهدي يا شاهد الله فاشهد
Erken Arapça kullanımBir mecliste veya olay yerinde hazır bulunmak; devenin doğum emarelerini bizzat görmek; bir kimsenin lehine veya aleyhine bildiğini dosdoğru aktarmak.

Kaynak Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, Dīvânü’l-A‘şâ.

Sami etimolojik katman

Arapça شهد kökü, merkezi Sami dilleri havzasında hazır bulunma, tanıklık etme ve ikrar bildirme dairesinde köklü bir geçmişe sahiptir. İbranice ve Aramice gibi kuzeybatı Sami dillerinde tanıklık ve şahitlik kavramı ağırlıklı olarak עוד kökünün türevleriyle ifade edilirken, Arapçada شهد kökü hazır bulunma ile saf ve katıksız bilginin açığa vurulmasını birleştiren özgün bir morfolojik ve anlamsal alan inşa etmiştir. Kökün en ilksel katmanında yer alan petek balı ve doğum sıvısı imgeleri, olayın herhangi bir yabancı unsur karışmaksızın doğrudan ve taze biçimde idrak edilmesini temsil eder. Fonetik açıdan kök, iç patlamalı bir açığa çıkış ile kapalı bir sınır harfini bir araya getirerek, zihinsel kesinliğin toplumsal ve hukuki bir ikrara dönüşmesini sağlar. Bu semantik gelişme, kökün hem gözle görmeyi hem de doğrudan müşahedeye dayalı kesin delili içerecek şekilde genişlemesine imkân tanımıştır.

Güven Güçlü

Kaynak Brown-Driver-Briggs Hebrew and English Lexicon, David Cohen Dictionnaire des racines sémitiques, Lisān al-ʿArab.

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönشهد kökünün saf bal ve doğum izi anlamından hazır bulunma ve kesin bilgiye geçişiKatışıksız olanın müşahedesi, zamanla bir duruma bizzat tanık olmaya ve bunu dille ikrar etmeye evrilmiştir.Kesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiGüney ve Merkezi Sami dallarında hazır bulunma, doğrulama ve hukuki beyan kökleriyle kesişimKuzeybatı Sami dillerindeki paralel hukuki işlevlerin Arapçada özgün bir kök çatısı altında toplanmasıdır.Güçlü
Daha geniş dilsel ilişkiAfro-Asyatik dil ailesinde duyusal algının kesinliğe dönüşmesi kalıplarıDuyulur dünyadaki algının tescil ve beyan edilmesi süreçleriyle kavramsal benzerlik taşır.Muhtemel

Kaynak Maqāyīs al-Lugha, David Cohen Dictionnaire des racines sémitiques.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
شهدAnlamlıHazır bulunmak, görmek, bildirmekBir olayın yanında bulunmak, kesin bilgi edinmek ve bunu açıklamak.Hedef kök; Kur'an'da geçer.
شدهAnlamlıDehşete kapılmak, aklı başından gitmekBeklenmedik bir durum karşısında zihnin şaşırıp meşgul olması.Kur'an'da geçmez; algının sarsılması boyutunda zıtlık taşır.
هشدAnlamı bulunmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıKur'an'da geçmez; klasik sözlüklerde mühmel kabul edilir.
هدشAnlamlıKöpekleri kışkırtmak, sürmekBir şeyi harekete geçirmek, birbirine düşürmek veya kışkırtmak.Kur'an'da geçmez; Kitābü'l-ʿAyn'da müsta'mel kaydedilmiştir.
دشهAnlamı bulunmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıKur'an'da geçmez; klasik sözlüklerde mühmel kabul edilir.
دهشAnlamlıHayrete düşmek, şaşırmakAnsızın gelen bir etkiyle aklın donakalması ve algının duraksaması.Kur'an'da geçmez; kesin bilginin zıddı olan şaşkınlık hali.

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
شهدMerkezHazır bulunma, müşahede ve kesin bildirimBilgiye bizzat vakıf olup bunu ikrar etmeyi ve tescillemeyi ifade eder.Fiziksel ve zihinsel hazır bulunuş ile beyanın birleştiği tam durumdur.
حضرKomşuBir mekânda bulunmakحضر sadece bedenen orada bulunmayı anlatırken, شهد idrak ve ikrarı da içerir.Mekânsal yakınlık öne çıkar; bilginin tescili şart değildir.
علمKomşuBilgi sahibi olmakعلم zihinsel bilmeyi kapsarken, شهد bilginin algılanan kesinliğini ve bildirimini vurgular.Genel bilme eylemidir; hazır bulunma zorunluluğu barındırmaz.
بصرKomşuGözle görmek, fark etmekبصر salt optik görmeyi ve basireti anlatır; شهد ise bilginin ikrar ve tescil boyutunu taşır.Görme eyleminin kendisine odaklanır; hukuki veya ahlaki tescil içermez.
عرفKomşuTanımak, ayırt etmekعرف alametler üzerinden kavramayı ifade ederken, شهد doğrudan tanıklığı hedefler.Önceden bilinen bir izin yeniden fark edilmesidir.
غيبZıtGizli kalmak, kaybolmak, görünmemekGözden ve duyulardan uzak kalmayı, hazır bulunmamayı ve perdelenmeyi anlatır.شهد kökünün hem varlıksal hem de bilgisel olarak tam zıddıdır.

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaشهدHazır bulunmak, kesin bilmek, ikrar etmekHem fiziksel veya zihinsel mevcudiyeti hem de bilginin tescilini bir arada tutar.Kesin
LatinceTestari, Videre, Praesens esseTanıklık etmek, görmek, hazır bulunmakTestari hukuki ikrarı, praesens esse hazır bulunmayı karşılar; tek kökte birleşmezler.Güçlü
İngilizceWitness, Attest, Be presentTanıklık etmek, doğrulamak, hazır bulunmakWitness hem şahidi hem şahitliği karşılar ancak saf bilgi boyutunu dışarıda bırakır.Güçlü
AlmancaBezeugen, Anwesend seinŞahitlik etmek, hazır bulunmakBezeugen beyan ve kanıt yönünü öne çıkarır; duyusal alem karşılığını tam vermez.Güçlü
FransızcaTémoigner, Constater, Être présentTanıklık etmek, tespit etmek, mevcut olmakConstater durumu tespit etmeyi, témoigner ise bunu başkasına beyan etmeyi karşılar.Güçlü

Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Robert Dictionnaire de la langue française.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
Bizzat hazır bulunmakBir olayın veya zaman diliminin içinde fiilen yer almakRamazan ayına erişmek veya bir hükmün infazında hazır bulunmak (Bakara 2:185, Nûr 24:2).
İkrar ve itiraf etmekHakikati diliyle tasdik edip kabul ettiğini beyan etmekMisak bağlamında insanın kendi yaratılış hakikatini ikrar etmesi (Âl-i İmrân 3:18, A‘râf 7:172).
Hukuki tanıklıkYargılama ve akit süreçlerinde adaleti temin eden beyanBorçlanma, vasiyet ve ceza davalarında adil şahitlik yapılması (Bakara 2:282, Mâide 5:106, Nûr 24:4).
İlim ve mutlak vukufiyetGizli hiçbir şey kalmaksızın her şeyi apaçık bilmekAllah'ın her şeye hakkıyla tanık olması ve hiçbir şeyin O'ndan gizlenememesi (Nisâ 4:166, Hac 22:17).
Şehadet alemi (Görünen alem)Duyularla ve akılla tecrübe edilebilen varlık alanıGayb kavramının zıddı olarak yaratılmışların idrak sahasında yer alan alem (En‘âm 6:73, Tevbe 9:94).
Hakikate model olmakİnancı hayatıyla temsil edip insanlığa numune teşkil etmekPeygamberin ve ümmetin insanlar üzerinde adalet ve hakikat örneği olması (Bakara 2:143, Hac 22:78).

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
KelamTevhid ikrarı ve Allah'ın eş-Şehîd ismiŞehadet kelimesinin imandaki kurucu rolü ile ilahi ilmin zahir nesnelere taalluk etmesi tartışılmıştır.Bilgi ve ikrarın tam bir kesinlik ve şüphesizlik düzeyine ulaşması.
FıkıhYargılama usulü ve ispat hukukuŞahidin adaleti, tanıklığın şartları, kadınların ve gayrimüslimlerin şahitliği ile hakların ispatı ele alınır.Hukuki bağlayıcılığı olan, hakikati tescil edici tarafsız beyan.
TefsirGayb-şehadet karşıtlığı ve ümmetin şahitliğiGörünür alem ile görünmeyen alem ayrımı ve müminlerin insanlığa karşı yüklendiği temsil vazifesi işlenir.Varlığın idrak edilebilir alanı ve tarihe ahlaken yön veren numunelik.
HadisŞehadet mertebesi ve yalan şahitlikCanını hakikat uğruna feda edenlerin fazileti ile sahte tanıklığın en büyük günahlardan sayılması öne çıkar.Hakikatin can pahasına savunulması ve gerçeğin tahrif edilmesine karşı kesin yasak.

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniVarlık ve inanç sistemiŞehadet kelimesi ve tevhidi tescilİnancın zihinsel kabullenişten çıkıp açık beyana dönüşmesiİmanın varlığı, kişinin hakikate bizzat tanıklık edip bunu ikrar etmesiyle meşruiyet kazanır.Kesin
İlmiEpistemoloji ve metodolojiDoğrulanabilir gözlem ve sağlam veriŞüphenin giderilerek kesin bilginin inşa edilmesiİlim, zan ve tahminle değil; hazır bulunma, belgeleme ve müşahedeye dayalı verilerle üretilir.Kesin
SiyasiToplumsal adalet ve kamu düzeniHukuki denetim ve kamu şahitliğiOtoritenin ve yargının keyfî uygulamalarının engellenmesiYargı kararları ve yönetsel süreçler adil şahitlerin denetimine ve objektif tescile açık olmalıdır.Güçlü
İktisadiAkitler ve mülkiyet hukukuSözleşmelerin kayıt ve tescil altına alınmasıGüven ortamının tesisi ve mülkiyet uyuşmazlıklarının önlenmesiTicari işlemlerin şahitler huzurunda yapılması, ekonomik güveni ve piyasa istikrarını sağlar.Kesin

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerKuantum fiziğinde gözlemci etkisi ve ölçüm problemiBir sistemin belirsizlik halinden çıkıp somut bir duruma çökmesi, bir gözlemcinin veya dedektörün mevcudiyetiyle gerçekleşir; tıpkı bilginin şuhud ile kesinleşmesi gibi.Güçlü
Beşeri bilimlerHukuk sosyolojisinde ispat ve tescil kuramıToplumsal ilişkilerin ve sözleşmelerin kurumsal geçerlilik kazanması, tarafsız üçüncü tarafların gözlemi ve resmi kayıt altına almasıyla mümkündür.Kesin

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiKökün sadece optik görmeye indirgenmesi ya da şehitlik kavramının yalnızca silahlı çatışmada can vermeye sıkıştırılması.
Kur'an içi daha geniş anlamشهد kökü, zihinsel kavrayış, yazılı belge, fıtrî bilinç, objektif delil ve ahlaki temsiliyet gibi bütün kesin bilgi ve model olma alanlarını kuşatır.
Yanlış anlamanın doğuracağı hataGörme şartı aranarak belgesel delillerin hafife alınması veya şahitliğin toplumsal-ahlaki sorumluluk boyutunun terk edilip sadece ölümle ilişkilendirilmesi.

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Kur'an'ın bilgi felsefesini, iman tanımını ve adalet sistemini kuran anahtar köklerden biridir; gayb ile şehadet arasındaki ontolojik dengeyi kurar.
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Tevhid ikrarı ve misak ayetlerinde, borçlanma ve adalet emirlerinde, ahiret hesaplaşmasını anlatan ve Peygamberin konumunu belirleyen pasajlarda temeldir.
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?İmanın körü körüne bir taklit olduğu zannını yıkarak onun kesin bilgi ve müşahedeye dayanması gerektiğini gösterir; adaletin sadece niyete değil, somut şahitliğe bağlı olduğunu vurgular.

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamPetekten süzülmemiş saf ve berrak balın hiçbir katkı maddesi barındırmaması; doğum anında yavrunun üzerinde veya mahallinde beliren açık ve taze izler.
  • Soyut anlamBir durum veya olayın yanında hazır bulunarak şüpheden arınmış kesin bilgiye ulaşmak, bu bilgiyi sözle, yazıyla veya fiille açıkça ikrar edip belgelemek.
  • Sistematik karşılıkEpistemolojide doğrulanabilir kesin kanıt; hukukta adaletin tesisi için gerekli nesnel şahitlik ve tescil; teolojide ise gaybın karşıtı olan gözlemlenebilir varlık sahası.
  • LaTeX modeliS=(H∩E)→(J×D)
  • LaTeX açıklamasıModelde H bir olayın veya nesnenin yanında hazır bulunmayı, E elde edilen saf ve şüphesiz epistemik bilgiyi temsil eder. Bu iki kümenin kesişimi olan durum şuhud halini yani S değerini oluşturur. Bu durum tek yönlü bir gerektirmeyle toplumsal ve kurumsal alana aktarılır; burada J hukuki ve ahlaki ikrarı veya yargıyı, D ise söz konusu hakikatin açıkça tescil ve beyan edilmesini gösterir. Böylece içsel kesinlik, dışsal bir ölçüte ve bağlayıcı bir modele dönüşür.
Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: ش