صلح

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: ص-ل-ح41 sîga, 167 mücavir kök, 170 ayet, 54 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.جريأجرسوأدخلإِصْلَاحًاصلحعملفَأَصْلِحُواأمنصَالِحِينَجننتوبالصَّالِحِينَفسد

KökSîga 41Ayet 170Sure 54Mücavir 167

▶ Ağı aç (3B)

صلح

ص - ل - ح

KÖK
  • 180 geçiş
  • 170 ayet
  • 41 sîga
  • 13 sözlük

Sarh köşk, serh (sinle) silah demektir. Bugün bu kelimenin aldığı mana uygunluk anlamındadır. Bir somun civataya geçiyorsa o somun o civataya salihtir deriz. Burada uygun olan işleri yapmak anlamına gelmektedir. Dişi çoğul kullanılmıştır. Bu çoğul sayıca çoğulu değil de, sistematik çoğulu ifade eder. Topluluklarda herkes ayrı ayrı işler yapar, sonunda o işler birbirini tamamlar ve bir bütün olur. Kişiler kendi hür iradeleri ile iş yapacaklar, kendi çıkarlarını düşünecekler, bunun yanında başkalarının da çıkarlarını ve onlarla uygunluğunu da hesaba katacaklar. Böyle amele salih amel denmektedir. Dayanışma ve işbölümü esasına dayanan çalışmaları yapan topluluklar ancak çöküntüden kurtulmuş olur. Böylece topluluğun temel iki unsuru ifade edilmiş oluyor.devamı ›

Notlarım

Sözlükler(13)

★ Akevler SözlüğüTürkçe

Sarh köşk, serh (sinle) silah demektir. Bugün bu kelimenin aldığı mana uygunluk anlamındadır. Bir somun civataya geçiyorsa o somun o civataya salihtir deriz. Burada uygun olan işleri yapmak anlamına gelmektedir. Dişi çoğul kullanılmıştır. Bu çoğul sayıca çoğulu değil de, sistematik çoğulu ifade eder. Topluluklarda herkes ayrı ayrı işler yapar, sonunda o işler birbirini tamamlar ve bir bütün olur. Kişiler kendi hür iradeleri ile iş yapacaklar, kendi çıkarlarını düşünecekler, bunun yanında başkalarının da çıkarlarını ve onlarla uygunluğunu da hesaba katacaklar. Böyle amele salih amel denmektedir. Dayanışma ve işbölümü esasına dayanan çalışmaları yapan topluluklar ancak çöküntüden kurtulmuş olur. Böylece topluluğun temel iki unsuru ifade edilmiş oluyor.

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR1.215 harf
باب الحاء والصاد واللام معهما ح ص ل، ص ل ح، ل ح ص، ص ح ل مستعملات حصل: حَصَلَ يحصُل حُصُولاً: أي بَقِيَ وثَبَتَ وذَهَبَ ما سِواهُ من حِسابٍ أو عَمَلٍ ونحوه فهو حاصل. والتحصيلُ: تَمييز ما يحصُل. والأسمُ: الحَصليةُ، قال لبيد: وكلُّ امرئٍ يَوماً سيَعلَم سَعْـيَه إذا حُصِّلَتْ عند الإِله الحصائل ويُرَوى: إذا كُشِّفَت عند الإِله. وحَوْصَلةُ الطائر: معرُوف. والحَوْصلةُ: طَيْرٌ أعظَمُ من طَيْر
Tamamını oku

es-Sıhâh

Cevherî · 10. yyTR343 harf
الصَلاحُ: ضدّ الفساد. تقول: صَلَح الشيءُ يَصْلُح صُلوحاً. قال الفراء: وحكى أصحابُنا صَلُح أيضاً بالضم. وهذا الشيءُ يَصْلُح لك، أي هو من بابِتك. والصِلاح بكسر الصاد: المَصالحة، والاسم الصُلْح، يذكّر ويؤنّث. وقد اصْطَلَحا وتصالَحا واصَّالحا أيضاً مشدّدة الصاد. والإصلاح: نقيض الإفْساد. والمَصْلَحة: واحدة المصالح. والاسْتِصْلاحُ: نقيض الاستفساد.
Tamamını oku

Tehzîbu'l-Luğa

Ezherî · 10. yyTR3.986 harf
ح ص ل حصل ، لحص ، صلح ، صحل : مستعملة . حصل : قال الليث : تقول : حَصَلَ الشيءُ يحصلُ حُصولاً ، قال : والحاصِل من كل شيءٍ : ما بقي وثبَتَ وذهب ما سواه يكون من الحساب والأعمال ونحوِها . والتحصيل : تمييز ما يَحصُل ، والاسم الحَصِيلَةُ . وقال لبيد : وكل امرىءٍ يَوْماً سَيُعْلم سَعْيُه إذا حُصِّلت عند الإله الحصائِلُ وقال الفرّاء في قوله تعالى : ( ? لْقُبُورِ وَحُصِّلَ مَا فِى ? لصُّدُورِ ) (
Tamamını oku

Mekâyîsü'l-Luğa

İbn Fâris · 11. yyTR10.247 harf
(باب الصاد واللام وما يثلثهما) (صلم) الصاد واللام والميم أصلٌ واحدٌ يدلُّ على قطع واستئصال. يقال صَلَمَ أُذُنَه، إذا استأصَلها. واصْطُلِمَت الأُذُن. أنشد الفرّاء: مثل النَّعامةِ كانت وهي سالمةٌ *** أذْنَاءَ حتَّى زَهَاهَا الحَيْنُ والجُبُنُ([1])جاءت لتشرِيَ قَرناً أو تعوِّضَه *** والدّهر فيه رَبَاحُ البيع والغَبَنُ فقيل أُذْناكِ ظَلْمٌ ثُمّت اصطُلِمَتْ *** إلى الصِّماخ فلا قَرْنٌ ولا أُذُنُ
Maddenin bağlantısı

(باب الصاد واللام وما يثلثهما) (صلم) الصاد واللام والميم أصلٌ واحدٌ يدلُّ على قطع واستئصال. يقال صَلَمَ أُذُنَه، إذا استأصَلها. واصْطُلِمَت الأُذُن. أنشد الفرّاء: مثل النَّعامةِ كانت وهي سالمةٌ *** أذْنَاءَ حتَّى زَهَاهَا الحَيْنُ والجُبُنُ([1])جاءت لتشرِيَ قَرناً أو تعوِّضَه *** والدّهر فيه رَبَاحُ البيع والغَبَنُ فقيل أُذْناكِ ظَلْمٌ ثُمّت اصطُلِمَتْ *** إلى الصِّماخ فلا قَرْنٌ ولا أُذُنُ والصَّيْلم: الدَّاهِية، والأمر العظيم، وكأنَّه سمِّي بذلك لأنَّه يَصْطَلِم. فأمَّا الصَّلامَة، ويقال بالكسر الصِّلاَمة، فهي الفِرقة من النّاس، وسمّيت بذلك لانقطاعِها عن الجماعة الكثيرة. قال: لأمِّكم الويلاتُ أنّى أتيتُم *** وأنتم صَِـلاَماتٌ كثيرٌ عديدُها([2])(صلي) الصاد واللام والحرف المعتل أصلان: أحدهما النار وما أشبهها من الحُمَّى، والآخر جنسٌ من العبادة. فأمَّا الأوّل فقولهم: صَلَيْتُ العُودَ بالنار([3]). والصَّلَى صَلَى النّار. واصطّليتُ بالنَّار. والصِّلاَء: ما يُصْطَلَى بِهِ وما يُذكَى به النَّار ويُوقَد. وقال([4]): تَجْعَلُ العودَ واليَلَنْجُوجَ والرَّنْـ *** ـدَ صِلاَءً لَها على الكَانونِ([5])وأمَّا الثاني : فالصَّلاَةُ وهي الدُّعاء. وقال رسول الله صلى الله عليه وآله وسلم: "إِذا دُعِيَ أحدُكم إلى طَعامٍ فليُجِبْ، فإِنْ كان مفطراً فليأكلْ، وإِنْ كانَ صائماً فليصلّ"، أي فليَدْعُ لهم بالخير والبركة. قال الأعشى: تقول بِنْتي وقد قرَّبتُ مُرْتَحَلاً *** ياربِّ جنِّبْ أبي الأوصابَ والوَجَعَا([6])عليكِ مثلُ الذي صَلَّيتِ فاغتَمِضِي *** نوماً فإنَّ لِجَنْبِ المرءِ مُضْطَجَعا وقال في صفة الخمر: وقابَلَها الرِّيحُ في دَنِّها *** وصلَّى على دَنِّها وارتَسمْ([7])والصلاة هي التي جاء بها الشَّرع من الركوع والسُّجود وسائرِ حدودِ الصلاة. فأمَّا الصَّلاة من الله تعالى فالرَّحمة، ومن ذلك الحديث: "اللهمَّ صلِّ على آل أبي أوْفى". يريد بذلك الرَّحمة. ومما شذَّ عن الباب كلمةٌ جاءت في الحديث: "إنَّ للشّيطان فُخوخاً وَمَصَالِيَ"، قال: هي الأشراك، واحدتها مِصْلاَةٌ. (صلب) الصاد واللام والباء أصلان: أحدهما يدلُّ على الشدّة والقوّة، والآخر جنس من الوَدَك. فالأوَّل الصُّلب، وهو الشيء الشَّديد. وكذلك سُمِّيَ الظَّهر صُلْباً لقوّته. ويقال إنَّ الصَّلَبَ الصُّلْبُ. ويُنشَد: * في صَلَبٍ مثلِ العِنانِ المُؤْدَم([8]) * ومن ذلك الصَّالب من الحُمَّى، وهيَ الشَّديدة. قال: وماؤُكما العذب الذي لو شربتُهُ *** وبي صالبُ الحمَّى إِذاً لَشَفَاني([9])وحكى الكسائيّ: صَلَبَتْ عليه الحمَّى، إذا دامت عليه واشتدَّت، فهو مصلوبٌ عليه. ومن الباب الصُّلّبيَّة: حجارة المِسَنّ([10])، يقال سِنان مصَلَّبٌ، أي مسنون. ومنه التّصليب، وهو* بلوغ الرُّطَب اليُبس؛ يقال صَلَّبَ. ومن الباب الصَّليب، وهو العَلَم. قال النابغة: ظلَّتْ أقاطيعُ أنعامٍ مؤبّلةٍ *** لدى صَلِيبٍ على الزوراءِ منصوبِ([11])وأما الأصل الآخر فالصَّليب، وهو وَدَك العَظْم. يقال اصطَلَبَ الرجُل، إِذا جَمَع العظامَ فاستخرج وَدَكها ليأْتدِم به. وأنشد: * وباتَ شَيخ العِيال يَصطَلِبُ([12]) * قالوا: وسمِّيَ المصلوبُ بذلك كأنَّ السِّمَن يجري على وجهه.([13])[والصليب: المصلوب]، ثمَّ سمِّي الشيء الذي يُصلَب عليه صَليباً على المجاورة. وثوب مُصَلَّبٌ، إذا كان عليه نقشُ صَليب. وفي الحديث في الثوب المصلَّب، أن رسول الله صلى الله عليه وآله وسلم "كان إِذا رآه في ثوبٍ قَضَبه"، أي قَطَعَه. فأمَّا الذي يقال، إنَّ الصَّولَبَ البَذْر يُنْثَر على وجه الأرض ثم يُكرَبُ عليه، فمن الكلام المولّد الذي لا أصلَ له. (صلت) الصاد واللام والتاء أصلٌ واحدٌ يدلُّ على بروزِ الشيء ووضوحه. من ذلك الصُّلْت، وهو الجبين الواضح؛ يقال صَلْت الجبين، يُمدَح بذلك. قال كُثَيِّر: صَلْت الجبين إِذا تبسَّم ضاحكاً *** غلِقَتْ لِضَحْكَتِهِ رقابُ المالِ وهذا مأخوذٌ من السَّيف الصَّلْت والإِصليت، وهو الصَّقيل. يقال: أَصْلَتَ فلانٌ سيفَهُ، إِذا شامَهُ من قِرابِهِ. ومن الباب الصُّلت([14]) وهو السّكّين، وجمعه أصلات. ويقال: ضَرَبَهُ بالسيف صَلْتاً وصُلْتاً. ومن الباب: الحمار الصَّلَتان، كأنَّه إذا عدا انصلت، أي تبرَّز وظَهَرَ. ومن الباب قولهم: جاء بمرَق يَصْلِت، إِذا كان قليلَ الدَّسَمِ كثيرَ الماءِ. وإِنَّما قيل ذلك لبُروزِ مائِهِ وظُهورهِ، من قلّة الدَّسَمِ على وجهه. (صلج) الصاد واللام والجيم ليس بشيءٍ، لقلّة ائتلافِ الصاد مع الجيم. وحكيت فيه كلماتٌ لا أصل لها في قديم كلام العرب. من ذلك الصَّولَج، وهي فيما زعموا الفضَّة الجيدة. يقال هذه فضَّةٌ صوْلج. ومنه الصَّولَجان. ويقال: الأصلج: الأملس الشَّديد. وكلُّ ذلك لا معنى له. (صلح) الصاد واللام والحاء أصلٌ واحدٌ يدلُّ على خِلاف الفَساد. يقال صلُحَ الشَّيءُ يصلُحُ صلاحاً. ويقال صَلَح بفتح اللام. وحكى ابنُ السكِّيت صلَحَ وصلُح. ويقال صَلَح صُلوحاً. قال: وكيف بأطْرافي إِذا ما شتمتَني *** وما بعد شَتْم الوالِدَينِ صُلوحُ([15])وقال بعض أهل العلم: إنَّ مكة تسمَّى صَلاحاً([16]). (صلخ) الصاد واللام والخاء فيه كلمة واحدة. يقال إنَّ الأَصلَخَ الأصمّ. قال سَلَمَة: قَال الفرّاء: "كان الكميتُ أصمَّ أَصْلَخَ". (صلد) الصاد واللام والدال أصلٌ واحدٌ صحيح، يدلُّ على صلابةٍ ويُبْس. من ذلك الحجر الصَّلْد، وهو الصُّلْب. ثم يُحْمَل [عليه] قولُهم: صَلِدَ الزّندُ، إِذا صلع لم يُخرِج نارَه. وأصْلَدته أنا. ومنه الرّأسُ الصَّلْد الذي لا يُنبِتُ شعراً، كالأرضِ التي لا تُنبِتُ شيئاً. قال رؤبة: * برّاقَ أصلادِ الجبينِ الأجلهِ([17]) * ويقال للبخيل أَصْلَد، فهو إمَّا من المكان الذي لا يُنبِت، أو الزَّنْد الذي لا يُورِي. ويقال ناقةٌ صلودٌ، أي بكِيئَةٌ قليلة اللّبَن غليظةُ جلدِ الضَّرع. ومنه الفَرسُ الصَّلُود، وهو الذي لا يَعرَق. فإِذا نُتِجَت النّاقةُ ولم يكن لها لبنٌ قيل ناقة مِصلادٌ. (صلع) الصاد واللام والعين أصلٌ صحيح يدلُّ على ملاسةٍ. من ذلك الصَّلَع في الرّأْس، وأصله مأخوذٌ من الصُّلاَّع، وهو العريض من الصَّخر الأملس، الواحد صُلاَّعة. وجبلٌ [صليع([18])]: أملس لا ينبت شيئاً. قال عمرو بن معد يكرب: [وزَحفُ كتيبةٍ للقاء أخرى *** كأنَّ زهاءَها رأسٌ صليع]([19])ويقال للعُرفُطةِ إِذا سقطت رؤوسُ أغصانِها: صَلْعَاء. وتسمَّى الداهية صلعاء، أي بارزة ظاهرة لا يَخْفَى أمرُها. والصَّلْعة([20]): موضع الصَّلَع من الرَّأْس. والصَّلْعاء من الرمال: ما لا يُنبِتُ شيئاً من نَجْم ولا شجر. ويقال * لجنسٍ من الحيات: الأُصَيْلِع، وهو مثل الذي جاء في الحديث: "يجيء كَنْزُ أحدهم يومَ القيامة شجاعاً أَقْرَع([21])". ويريد بذلك الذي انمارَ ([22]) شعَر رأسه، لكثرة سِمَنه. قال الشاعر: قَرَى السُّمَّ حتَّى انمارَ فروةُ رأسِهِ *** عن العظم صِلٌّ فاتكُ اللَّسْعِ ماردُ([23])(صلغ) الصاد واللام والغين ليس بأصلٍ؛ لأنّه من باب الإِبدال. يقال للذي تَمَّ سِنُّه من الضَّأنِ في السَّنةِ الخامسة: صالغ. وقد صَلَغ صُلُوغاً. (صلف) الصاد واللام والفاء أصلٌ صحيح يدلُّ على شِدّةٍ وكَزازة. من ذلك الصَّلَف، وهو قِلّة نَزَلِ الطّعام([24]). ويقولون في الأمثال: "صَلَفٌ تحت الرّاعِدة"، يقال ذلك لمن يُكثِر كلامه ويَمدح نفسَه ولا خير عنده. ومن الباب: قولهم: صَلِفَت المرأةُ عند زوجها، إِذا لم تَحْظَ عنده. وهي بيِّنة الصَّلَف. قال: * وآبَ إِليها الحزْنُ والصَّلَفُ([25]) * قال الشيبانيّ: يقال للمرأة : أَصلَفَ اللهُ رُفْغَها([26]). وذلك أن يبغّضَها إلى زوجها. والأصل في هذا الباب قولهم للأرض الصُّلْبَة صَلْفاء، وللمكان الصُّلب أصلف. والصَّلِيفُ([27]): عُرْض العُنُق، وهو صلْبٌ. والصَّلِيفان: عُودانِ يعترضانِ على الغَبيطِ تَشَدُّ بهما المَحامِل. قال: * أقبُّ كأنَّ هادِيَهُ الصَّليفُ([28]) * فأمّا الرَّجل الصَّلِف فهو من هذا، وهو من الكَزازة وقِلّة الخير. وكان الخليل يقول: الصَّلف مجاوزة قدر الظَّرف، والادِّعاءُ فوق ذلك. (صلق) الصاد واللام والقاف أصلٌ واحدٌ يدلُّ على صيحةٍ بقوّة وصَدْمةٍ وما أشبَهَ ذلك. فالصَّلْق: الصوت الشَّديد. قال رسول الله صلى الله عليه وآله وسلم: "ليس مِنَّا مَنْ صَلَقَ أو حَلَقَ". يريد شدّة الصِّياح عند المصيبةِ تَنْزِل. والصَّلاَّق والمِصلاق: الشديد الصوت. والصَّلْقة: الصَّدْمة والوقعة المُنكَرة. قال لبيد: فصَلَقْنا في مُرادٍ صَلْقةً *** وصُداءٍ ألحَقَتْهم بالثَّلَلْ([29])قال الكسائي: الصَّلْقة الصِّياح، وقد أصلَقُوا إصلاقاً. واحتجَّ بهذا البيت. وقال أبو زيد: صَلَقَه بالعصا: ضَرَبَه. والصَّلْق : صَدم الخَيل في الغارة. ويقال صَلَقَ بنو فلانٍ بني فلان، إِذا أوقعوا بهم فقتلوهم قتلاً ذَريعاً. ويقال تصلَّقت الحاملُ، إِذا أخذها الطَّلْق فألقت بنفسها [على] جَنْبَيْها([30]) مرَّةً كذا ومرَّة كذا. والفحل يُصْلِق بنابه إِصلاقاً، وذلك صَريفُهُ. والصَّلَقات: أنياب الإِبل التي تَصْلِق. قال: لم تَبْكِ حولك نِيبُها وتقاذفَتْ *** صَلَقاتُها كَمَنابتِ الأشجارِ([31])فأمَّا القاع المستدير فيقال لـه الصَّلَق، وليس هو من هذا، لأنَّه من باب الإبدال وفيه يقال السَّلَق، وقد مضى ذِكره. وينشد بيت أبي دؤاد بالسين والصاد: تَرى فاه إذا أقبـ *** ـل مثل الصَّلَقِ الجَدْبِ([32])ولا انكر أن يكون هذا البابُ كلُّه محمولاً على الإِبدال. فأمَّا الصَّلائق فيقال هو الخبز الرّقيق، الواحدة صليقة، فقد يقال بالراء الصريقة، ويقال بالسين السَّلائق. ولعلَّه من المولّد. ---------------------ـ ([1]) كذا جاء على الصواب في الأصل واللسان (جنن). والجنن بضمتين: الجنون. وفي المجمل : "والجبن" تحريف. وفي أمثال الميداني عند قولهم: (كطالب القرن جدعت أذنه): "حتى زهاها الحين والحبن"، تحريف أيضاً. ([2]) في الأصل: "أي أتيتم صلامات"، وتصحيحه وإكماله من المجمل. ([3]) زاد في المجمل: "إذا لينته". ([4]) هو أبو دهبل الجمحي كما في شرح القصائد السبع لابن الأنباري في البيت السابع من القصيدة السادسة. ([5]) الرند: العود الذي يتبخر به. وفي الأصل: "الزند"، تحريف. ([6]) ديوان الأعشى 73. ([7]) ديوان الأعشى 29 واللسان (رسم). وروي في الديوان: "وارتشم". ([8]) البيت للعجاج كما في إصلاح المنطق 46، 98. وليس في ديوانه. ([9]) لطهمان بن عمرو الكلابي، كما في معجم البلدان (دمخ)، من أبيات سبق أحدها (دمخ). ([10]) شاهده قول امرئ القيس: * كحد السنان الصلبي النحيض * أراد بالسنان: المسن. ([11]) ديوان النابغة: 11. ([12]) للكميت الأسدي، في اللسان (صلب 16)، وإصلاح المنطق 46. وصدره: * واحتل برك الشتاء منزله *. ([13]) في المجمل: "لأن ماء السمن يجري فيه". ([14]) يقال بفتح الصاد وضمها. ([15]) إصلاح المنطق 124. وقال: وأطرافه: أبواه وإخوته وأعمامه وكل قريب لـه محرم". وفي اللسان (صلح): "بإطراقي"، تحريف. وسيأتي في (طرف). ([16]) ويقال أيضاً: "صلاح" كقطام. ([17]) قبله في ديوانه 165 واللسان (جله): * لما رأتني خلق المموه *. ([18]) التكملة من جمهرة ابن دريد (3: 77). ([19]) البيت ساقط من الأصل، وليس في المجمل. وإثباته من الجمهرة في الموضع السالف. وفي الأصمعيات 44: "وسوق كتيبة دلفت لأخرى". ([20]) تقال بالتحريك، وبالضم أيضاً. ([21]) سبق الحديث في مادة (شجع) ص 248. ([22]) في الأصل: "انماز" في هذا الموضع والبيت التالي، تحريف. وانمار الشعر: انتتف. ([23]) قرى السم: جمعه. وفي الأصل: "ترى"، تحريف. ([24]) النّزل، بالتحريك وبالضم: البركة. وفي الأصل: "ترك الطعام"، تحريف، صوابه في المجمل واللسان. ([25]) من بيت للأعشى، وهو بتمامه كما في الديوان 210 والجمهرة (3: 81): إذا آب جارتها الحسناء قيمها *** ركضا وآب إليها الحزن والصلف ويروى : "الثكل والتلف". ([26]) الرفغ، بالضم: واحد الأرفاغ، وهي المغابن من الآباط وأصول الفخذين، وفي الأصل: "رفعها" تحريف. وفي المجمل واللسان:"رفغك". ([27]) بدلها في الأصل: "وهو"، وأثبت ما في المجمل واللسان. ([28]) صدره في تاج العروس: * ويحمل بزه في كل هيجا *. ([29]) سبق البيت وتخريجه في (1: 369). ([30]) في الأصل: "جبينها"، وتصحيحها والتكملة قبلها من المجمل واللسان. ([31]) في الأصل: "لمنابت الأشجار"، صوابه من اللسان (صلق). ([32]) البيت مع قرين له في اللسان (صلق).

ـ

Müfredât

Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR936 harf
- الصلاح: ضد الفساد، وهما مختصان في أكثر الاستعمال بالأفعال، وقوبل في القرآن تارة بالفساد، وتارة بالسيئة. قال تعالى: ﴿خلطوا عملا صالحا وآخر سيئا﴾ [التوبة/102]، ﴿ولا تفسدوا في الأرض بعد إصلاحها﴾ [الأعراف /56]، ﴿والذين آمنوا وعملوا الصالحات﴾ [البقرة/82]، في مواضع كثيرة. والصلح يختص بإزالة النفار بين الناس، يقال منه: اصطلحوا وتصالحوا، قال: ﴿أن يصلحا بينهما صلحا والصلح خير﴾ [النساء/128]، {وإن تصلحوا
Tamamını oku

Esâsü'l-Belâğa

Zemahşerî · 12. yyTR904 harf
ص ل ح صلحت حال فلان وهو على حال صالحة‏.‏ وأتتني صالحة من فلان‏.‏ ولا تعد صالحاته وحسناته‏.‏ قال الحطيئة‏:‏ كيف الهجاء وما تنفك صالحة من آل لأم بظهر الغيب تأتيني وصلح الأمر وأصلحته وأصلحت النعل وأصلح الله تعالى الأمير وأصلح الله تعالى في ذريته وماله وسعى في إصلاح ذات البين‏.‏ وأمر الله تعالى ونهى لاستصلاح العباد‏.‏ وصلح فلان بعد الفساد‏.‏ وصالح العدو ووقع بينهما الصلح‏.‏ وصالحه على كذا
Tamamını oku

Lisânü'l-Arab

İbn Manzûr · 13. yyTR2.172 harf
الصَّلاح: ضدّ الفساد؛ صَلَح يَصْلَحُ ويَصْلُح صَلاحاً وصُلُوحاً؛ وأَنشد أَبو زيد: فكيفَ بإِطْراقي إِذا ما شَتَمْتَني؟ وما بعدَ شَتْمِ الوالِدَيْنِ صُلُوحُ وهو صالح وصَلِيحٌ، الأَخيرة عن ابن الأَعرابي، والجمع صُلَحاءُ وصُلُوحٌ؛ وصَلُح: كصَلَح، قال ابن دريد: وليس صَلُحَ بثَبَت. ورجل صالح في نفسه من قوم صُلَحاء ومُصْلِح في أَعماله وأُموره، وقد أَصْلَحه الله، وربما كَنَوْا بالصالح عن الشيء الذي هو
Tamamını oku

Kâmûsü'l-Muhît

Fîrûzâbâdî · 15. yyTR337 harf
* ص ل ح * * الصَّلاحُ * ضد الفساد وبابه دخل ونقل الفراء صلُح أيضا بالضم وهذا يصلح لك أي هو من بابتك و * الصِّلاَحُ * بالكسر مصدر * المُصالَحةِ * والاسم * الصُّلْحُ * يُذكر ويُؤنث وقد * اصْطَلَحا * و * تَصالَحا * و * اصَّالَحا * بتشديد الصاد و * الإصْلاحُ * ضد الإفساد و * المَصْلَحةُ * واحدة * المَصالِح * و * الاسْتِصلاحُ * ضد الاستفساد
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR3.762 harf
الصلاح: ضد الفساد -وقد يوصف به آحاد الأمة، ولا يوصف به الأنبياء والرسل عليهم السلام. قال شيخنا: وخالف في ذلك السبكي وصحح أنهم يوصفون به، وهو الذي صححه جماعة، ونقله الشهاب في مواضع من شرح الشفاء- كالصلوح ، بالضم. وأنشد أبو زيد: فكيف بأطرافي إذا ما شتمتني وما بعد شتم الوالدين صلوح وقد صلح كمنع ، وهي أفصح، لأنها على القياس، وقد أهملها الجوهري، وكرم ،
Tamamını oku

Lane's Lexicon

Edward W. Lane · 19. yyTR11.667 harf
صَلَحَ 1 صَلَحَ ذ , (S, Mgh, Msb, &c.,) aor. صَلُحَ , (S, MA, Mgh, Msb,) the well-known form, though omitted in the K, (TA,) and صَلَحَ , (MA, K, Msb,) [said by some to be] the more chaste, because agreeable with analogy, (TA,) [but the former is the more common,] inf. n. صُلُوحٌ (S, MA, Mgh, Msb, K * [in the CK الصَّلُوح is erroneously put for الصُّلُوح]) and صَلَاحٌ (S, * MA, Mgh, Msb, K *) and
Tamamını oku

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR1.791 harf
صَلَُحَ صَلَُحَ A , U ( n. ac. صَلَاْح 22 , صَلَاْحَة 22t , صُلُوْح 27 ), a. Was good, sound; was virtuous, upright, honest. b. [ La ], Suited, was suitable for, to. صَاْلَحَ صَاْلَحَ III , a. Became reconciled, made peace with. b. [ acc. & 'Ala ], Came to an understanding with..... about. أَصْلَحَ أَصْلَحَ IV , a. Arranged, adjusted; made, set right, rectified, corrected; redressed;
Tamamını oku

Kitâbullâh

Kur'an kullanımından türetilmişTR34.229 harf
صلح صَلَحَ - يَصْلُحُ (صَلَحَ - يَصْلَحُ) - صُلْح - صَالِح - صَالِحُوْن - صَالِحَة - صَالِحَات - أَصْلَحَ - يُصْلِحُ - إِصْلاح - مُصْلِح - مُصْلِحُوْن - صَالِح (النبي عليه السلام) صَلَحَ - يَصْلُحُ (صَلَحَ - يَصْلَحُ) + الكائن: ضد: فسد - يفسد: يكون مفيداً نافعاً: يكون فعله وعمله مطابقاً للمراد من بنائه وخلقه وتكوينه، وكذلك يكون بناؤه وخلقه
Tamamını oku

Sîgalar(41)

Mücavir kökler167 mücavir (453 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. عمل

    93 ortak ayet · Amele iş yapmaya alıştırılmış deve veya öküz demektir

  2. أمن

    82 ortak ayet · Mena kapıları karşı karşıya olan evlerin ara yeridir

  3. أجر

    25 ortak ayet · (EaCR) “Acur” tuğla demektir

  4. توب

    17 ortak ayet · Eveye yuva demektir

  5. دخل

    20 ortak ayet · Dahl: Kuytu yer demektir

  6. تحت

    14 ortak ayet · Ayağın alt tarafı demektir

  7. جنن

    25 ortak ayet · Bahçe demektir

  8. جري

    12 ortak ayet · Cariye yelkenli sandal demektir

  9. غفر

    21 ortak ayet · Ğafere, Hefere kelimesi ile akrabadır

  10. حسن

    19 ortak ayet · Hüsn : Sıra dağların yan yana olan iki büyük dağın en…

  11. سوأ

    16 ortak ayet · Sey’e(hemze): “Sivad” kara demektir

  12. فسد

    9 ortak ayet · Fesad “Visad” yıkılmış uzanmış ağaç parçası, yastık…

Geçtiği ayetler(170)

Sîga sayfası: الصَّالِحَاتِ
  1. وَبَشِّرِ الَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ أَنَّ لَهُمْ جَنَّاتٍ تَجْرِي مِنْ تَحْتِهَا الْأَنْهَارُ كُلَّمَا …

    Uyumlularİman eden, salih ameller işleyenlere; altından ırmaklar akan cennetlerin kendileri için olduğunu müjdele. Onlara ne zaman bunlardan bir meyve rızık olarak verilirse bu, evvelce rızıklandığımız şeydi, derler. Onlara birbirine benzeyen (böyle nimetler) verilecek. Onlar için orada temiz eşler de vardır. Hem onlar orada temelli kalıcıdırlar.

  2. وَالَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ أُولَئِكَ أَصْحَابُ الْجَنَّةِ هُمْ فِيهَا خَالِدُونَ

    Uyumlularİman edip, salih ameller işleyenler; işte onlar cennetliklerdir. Onlar orada temelli kalıcıdırlar.

  3. إِنَّ الَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ وَأَقَامُوا الصَّلَاةَ وَآتَوُا الزَّكَاةَ لَهُمْ أَجْرُهُمْ عِنْدَ رَبِّهِمْ وَلَا خَوْفٌ عَلَيْهِمْ وَلَا هُمْ يَحْزَنُونَ

    Uyumlularİman edip salih amel işleyenlerin, namaz kılıp zekat verenlerin Rabbları katında mükafaatları vardır. Onlar için korku yoktur ve üzülecek de değillerdir.

  4. وَأَمَّا الَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ فَيُوَفِّيهِمْ أُجُورَهُمْ وَاللَّهُ لَا يُحِبُّ الظَّالِمِينَ

    Uyumlularİman edip salih amel işleyenlere gelince; onların mükafaatları ödenecektir. Ve Allah, zalimleri sevmez.

  5. وَالَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ سَنُدْخِلُهُمْ جَنَّاتٍ تَجْرِي مِنْ تَحْتِهَا الْأَنْهَارُ خَالِدِينَ فِيهَا أَبَدًا لَهُمْ فِيهَا أَزْوَاجٌ مُطَهَّرَةٌ وَنُدْخِلُهُمْ ظِلًّا ظَلِيلًا

    Uyumlularİman edip salih amel işleyenleri; içinde ebedi kalacakları, altından ırmaklar akan cennetlere koyacağız. Onlara orada tertemiz eşler vardır. Onları koyu bir gölgeye sokacağız.

  6. وَالَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ سَنُدْخِلُهُمْ جَنَّاتٍ تَجْرِي مِنْ تَحْتِهَا الْأَنْهَارُ خَالِدِينَ فِيهَا أَبَدًا وَعْدَ اللَّهِ حَقًّا وَمَنْ أَصْدَقُ مِنَ اللَّهِ قِيلًا

    Uyumlularİman edip salih ameller işleyenlere gelince; Biz, onları altlarından ırmaklar akan cennetlere koyacağız. İşte Allah’ın gerçek vaadi. Allah’dan daha doğru sözlü kim olabilir?

  7. وَمَنْ يَعْمَلْ مِنَ الصَّالِحَاتِ مِنْ ذَكَرٍ أَوْ أُنْثَى وَهُوَ مُؤْمِنٌ فَأُولَئِكَ يَدْخُلُونَ الْجَنَّةَ وَلَا يُظْلَمُونَ نَقِيرًا

    UyumlularErkek veya kadın her kim ki; mü’min olarak salih amel işlerse cennete girer. Ve kendilerine zerre kadar zulmedilmez.

  8. فَأَمَّا الَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ فَيُوَفِّيهِمْ أُجُورَهُمْ وَيَزِيدُهُمْ مِنْ فَضْلِهِ وَأَمَّا الَّذِينَ اسْتَنْكَفُوا …

    Uyumlularİman edip salih ameller işleyenlere gelince; onlara mükafatlarını ödeyecek ve daha fazlasını da ihsan edecektir. Kulluk etmekten çekinenleri ve büyüklük taslayanları elem verici bir azaba uğratacaktır. Onlar, kendilerine Allah’tan başka bir dost ve yardımcı bulamazlar.

  9. وَعَدَ اللَّهُ الَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ لَهُمْ مَغْفِرَةٌ وَأَجْرٌ عَظِيمٌ

    UyumlularAllah; iman edenlere ve salih amel işleyenlere, mağfiret ve büyük bir ecir vaadetmiştir.

  10. لَيْسَ عَلَى الَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ جُنَاحٌ فِيمَا طَعِمُوا إِذَا مَا اتَّقَوْا وَآمَنُوا وَعَمِلُوا …

    Uyumlularİman edip salih amel işleyenler, sakınırlar, inanırlar ve salih amel işlerlerse; sonra sakınır ve ihsan ederlerse; daha önce tatmış olduklarından dolayı bir sorumluluk yoktur. Allah, ihsan edenleri sever.

Sîga sayfası: الصَّالِحِينَ
Sîga sayfası: وَأَصْلَحُوا
Sîga sayfası: الصَّالِحُونَ
Sîga sayfası: فَأَصْلِحُوا
Sîga sayfası: إِصْلَاحِهَا

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökصلح
YapıÜçlü
Özel DurumBelirgin fark tespit edilmedi
Bağlamsal Yakın Köklerحسن, خير, برر, عدل
Zıt Kökفسد
Çekirdek Özet 1Bir şeyin bozulma, çürüme ve dağılmadan uzak kalarak amacına, yerine ve sistemine tam uygun, elverişli ve işler durumda bulunması
Çekirdek Özet 2İnsanın ve çevresinin yaratılış gayesine uygun bir düzen içinde bulunması, fesadın giderilmesi, fertler ve topluluklar arası uyumun ve adaletin tesisi
Çekirdek Özet 3Bütün parçaların birbiriyle kenetlendiği, karşılıklı hak ve işbölümüne dayanan, fonksiyonel ve sürdürülebilir bir nizamın inşası
Kritik Hata RiskiKökün yalnızca soyut, içsel ve bireysel bir ahlaki dindarlık veya edilgen bir iyilik olarak daraltılıp; yapıcı, onarıcı, işlevsel ve toplumsal nizam kurucu boyutunun göz ardı edilmesi

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
صلKatılık, dayanıklılık, kıvamını bulma, sert ve oturmuş bir yapıya kavuşma; nitekim صلب kökünde omurga ve sertlik, صلد kökünde pürüzsüz sert taş, صلصل kökünde kuruyup tınlayan balçık, صلو ve صلي köklerinde ise ateşte pişerek kıvama erme ve bağlanma anlamları mevcuttur.حÇit ve sınır imgesi taşıyan harfin eklenmesiyle katılık ve dayanıklılık anlamı, bir sınır içinde korunma, bozulmaya karşı direnç kazanma, fonksiyonel sağlamlık ve başkasıyla uyuşup bir araya gelerek bütünleşme niteliğine dönüşmüştür.

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
صOlta, bitkiBir amaca yönelerek yakalama, kenetlenme, odaklanma ve sıkıca tutunma hareketi.
لÇoban değneği, üvendireİdare etme, doğru istikamete sevk etme, boyunduruk veya kural altına alma, bağlama.
حÇit, duvarDış etkenlere karşı koruma, çevirme, sınır çekerek emniyete alma ve muhafaza etme.
صلحBir amaca odaklanıp sevk edilerek koruma altına alınmaBir nesnenin veya durumun hedef doğrultusunda kontrol edilip sınırlandırılarak bozulmadan, işlevini yapacak sağlamlıkta tutulması ve uygunluğa ulaştırılması hareketi.

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamBir aletin, nesnenin veya binek hayvanının işe yarar, tam fonksiyonel, amacına ve yerine elverişli halde bulunması; nitekim devenin bakımının iyi yapılıp iş görecek hale getirilmesine ve ayakkabının yırtığının onarılıp giyilebilir kılınmasına bu kök kullanılmıştır.
Cahiliye şiiri kullanımıErken dönem şairi Ebu Züeyb el-Hüzelî’ye de nispet edilen beyitte, ana babaya hakaretten sonra artık hiçbir düzelmenin, bağların uyuşmasının ve işlerin yoluna girmesinin mümkün olamayacağı ifade edilirken kökün mastarı kullanılmıştır: فكيف بإطراقي إذا ما شتمتني / وما بعد شتم الوالدين صلوح
Erken Arapça kullanımİslâm öncesi ve erken İslâmî dönemde kabileler arasındaki çatışmaları sonlandırıp anlaşma ve barış düzeni kurma eylemi için kullanılmış; ayrıca şair Hutay’e bir beytinde Âl-i Le’m kabilesinden gıyabında kendisine ulaşan iyilik, yararlılık ve ihsanı anlatırken bu kökün tekil ismini zikretmiştir: كيف الهجاء وما تنفك صالحة / من آل لأم بظهر الغيب تأتيني

Kaynak Lisān al-ʿArab, Maqāyīs al-Lugha ve Asās al-Balāgha.

Sami etimolojik katman

Sami dil ailesi genelinde kök, temelde bir amaca uygun olma, iyi işleme, başarı sağlama, uygunluk ve barış yönünde gelişmiştir. İbranicede צָלַח kökü bir işi başarmak, amacına ulaşmak, pürüzsüzce ilerlemek ve uygun gelmek anlamlarına gelirken; Ârâmîce ve Süryanicede ܨܠܰܚ biçimi benzer şekilde yararlı olma, talihin yaver gitmesi ve hedefe ulaşma sahasını gösterir. Arapçada ise kök, somut düzlemdeki aletin veya durumun bozulmamışlığı ve amacına tam oturması fikrinden hareketle, fesadın zıddı olan kapsamlı bir ontolojik ve ahlaki intizam, onarım ve toplumsal barış kavramına dönüşmüştür. Fonetik olarak Sami kök matrisindeki ص-ل-ح dizilimi, düzenin bozulmaya galebe çalmasını ve varlığın kendine takdir edilen işlevi yerine getirebilecek sıhhat ve uyum düzeyini temsil eder.

Güven Kesin

Kaynak Brown-Driver-Briggs, HALOT, Payne Smith ve David Cohen.

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönصلح fiili ve türevleriFesadın karşıtı olarak bozukluğun giderilmesi, bir şeyin elverişli kılınması, aradaki kırgınlığın kaldırılıp barış yapılması.Kesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiİbranice צָלַח ve Süryanice ܨܠܰܚAmaca ulaşma, başarılı olma, uygun düşme ve engelleri aşarak işlerliğini sürdürme anlam alanı.Kesin
Daha geniş dilsel ilişkiGüney Arapça ve Habeşçe kök paralelleriToplumsal uzlaşı, hakların teslimi ile sağlanan barış ve uygunluk durumları.Güçlü

Kaynak Brown-Driver-Briggs ve Lisān al-ʿArab.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
صلحAnlamlıElverişli ve uyumlu olmaBozulmanın zıddı olarak işe yarar, tam ve barışık halde bulunma.Hedef köktür; Kur'an'da geçer.
صحلAnlamlıSeste çatallanma ve kısıklıkSesin tabiiliğinin bozulması, boğazdaki kuruluk sebebiyle pürüzlü çıkması.Kur'an'da geçmez; hedef kökteki uyum ve düzgünlüğün ses bağlamındaki zıddı sayılabilir.
لصحKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıKlasik sözlüklerde mühmel kabul edilmiş ve kullanım alanı kaydedilmemiştir.Kur'an'da geçmez.
لحصAnlamlıİnceleyip açıklığa kavuşturmaBir haberi veya meseleyi didik didik edip parça parça ayırarak netleştirme, dar boğaz.Kur'an'da geçmez; tahlil ve parçaları açığa çıkarma ile ilgilidir.
حصلAnlamlıMeydana çıkma, toplanmaBir sürecin sonunda geriye kalan netice, ürünün toplanması, özün belirmesi.Kur'an'da geçer; amellerin içyüzünün toplanıp açığa çıkması bağlamındadır.
حلصKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıKlasik lügat geleneğinde mühmel kabul edilmiş, yerleşik bir kök türetimi bulunmamaktadır.Kur'an'da geçmez.

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
صلحMerkezUygunluk ve işlerlikBir varlığın veya amelin sistemik gayesine tam uyumlu, bozulmamış ve onarıcı olması.Sistemin parçalarının birbirine tam oturması ve fonksiyonunu yerine getirmesidir.
حسنKomşuGüzellik ve iyilikصلح işlevsel uyum ve sağlamlığı, حسن ise estetik mükemmelliği ve gönül hoşluğu doğuran niteliği öne çıkarır.Yapılan işin hem özünde hem dış görünüşünde kusursuz ve sevimli olması.
خيرKomşuTercihe şayan üstünlükصلح fesattan uzaklığı ve yapısal sıhhati, خير ise başkalarına fayda sağlayan mutlak veya izafi üstünlüğü bildirir.İki veya daha çok durum arasından faydası en yüksek olanın seçilmesi.
بررKomşuGeniş kapsamlı sadakat ve itaatصلح fonksiyonel ve pratik tamlığı, برر ise derin bir vefa, adanmışlık ve gönüllü itaati ifade eder.Yaratıcıya ve yaratılmışlara karşı vazifelerin gönül genişliğiyle ifası.
عدلKomşuDenge ve eşitlikصلح nizama uyumu ve çatışmanın izalesini, عدل ise terazinin tam denk tutulmasını ve hakkın teslimini hedefler.Her şeye hakkı olan yerin verilmesi ve aşırılıktan kaçınılması.
فسدZıtBozulma ve kokuşmaصلح nizamı koruyup işler kılarken, فسد parçaların dengesini yitirip sistemin çökmesi ve işe yaramaz hale gelmesidir.Çürüme, kokuşma, nizamın dağılması ve faydanın zarara dönüşmesi durumu.

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaصلحFesadın karşıtı, uygunluk, barışMaddi ve manevi her alanda bozulmanın giderilmesi, işlevsellik ve ahenk.Kesin
LatinceAptitudo, Reconciliatio, SanitasUygunluk, uzlaşma, sıhhatAptitudo tam uyumu, reconciliatio ihtilafın kaldırılmasını karşılar; ontolojik boyutu eksik bırakır.Güçlü
İngilizceRighteousness, Reconciliation, FitnessDoğruluk, uzlaşma, elverişlilikRighteousness ahlaki yönü, fitness yapısal uygunluğu verir; kökün tek kelimede birleştirdiği onarıcılık tam karşılanamaz.Güçlü
AlmancaRechtschaffenheit, Versöhnung, TauglichkeitDürüstlük, barışma, işe yararlıkTauglichkeit nesnenin amaca uygunluğunu, Versöhnung toplumsal barışı verir; kelimeler parçalıdır.Güçlü
FransızcaIntégrité, Réconciliation, AptitudeBütünlük, uzlaşma, kabiliyetIntégrité bozulmamışlığı, aptitude elverişliliği anlatır; ilahi nizamla örtüşme boyutunu bütünüyle kapsamaz.Güçlü

Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch ve Lane's Lexicon.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
الصَّالِحَاتِSisteme uygun ve yapıcı eylemlerİman ile birlikte anılan, bireysel ve toplumsal nizamı inşa eden bütün yapıcı faaliyetler (Bakara 2:25, Kehf 18:46, Secde 32:19).
صَالِحًاFesattan arınmış, doğru ve yerinde amelKişinin yaratılış gayesine ve ilahi rızaya uygun düşen pratik eylemleri (Bakara 2:62, Kehf 18:110, Talâk 65:11).
الصَّالِحِينَFıtratı bozulmamış, uyumlu şahsiyetlerPeygamberlerin ve kamil müminlerin ilahi nizamla bütünleşmiş şahsiyet vasfı (Bakara 2:130, A'râf 7:196, Kasas 28:27).
وَأَصْلَحَ / أَصْلَحُواBozukluğu gidermek, onarmak, tövbe ile düzelmekHata, günah veya nifaktan sonra durumu ıslah edip fıtrata dönme bağlamı (Mâide 5:39, En'âm 6:54, Nûr 24:5).
فَأَصْلِحُوا / إِصْلَاحٌTaraflar arasını bulmak, barıştırmakAile içi veya mümin topluluklar arasındaki ihtilafı adaletle çözüp barış sağlama bağlamı (Bakara 2:220, Nisâ 4:35, Hucurât 49:9).
إِصْلَاحِهَاYeryüzünün doğal ve ilahi dengesiKâinatın kurulu mizanının bozulmaması, ekolojik ve toplumsal fesadın yasaklanması bağlamı (A'râf 7:56, A'râf 7:85).
صَالِحٌÖzel isimSemûd kavmine gönderilen peygamberin ismi (Tevbe 9:120, Hûd 11:89, Şuarâ 26:142).

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
KelamAslah nazariyesi ve kulun fiilleriAllah Teâlâ'nın kulları için en uygun olanı (aslah) yaratmasının vacip olup olmadığı tartışması; Mu'tezile ile Ehl-i Sünnet arasındaki ayrışma.Yaratılışta ve ilahi fiillerde hikmete uygunluk, en yüksek fayda ve maslahat kavramı üzerine daralma.
FıkıhSulh akdi ve maslahat-ı mürseleÇekişmeyi sona erdiren sulh sözleşmesi, aile hukukunda ıslah girişimleri ve hükümlerin gayesi olan maslahatın tespiti.Hukuki uyuşmazlıkların giderilmesi, kamu yararının korunması ve fesadın defedilmesi.
TefsirSalih amel ve arzın ıslahıİman ile amel-i salih arasındaki ayrılmaz bağ; yeryüzünde fesat çıkarmanın zıddı olarak ıslahın sınırları.Müminin aktif iyiliği, nizamı tahrip etmekten kaçınması ve amellerin ilahi ölçülere tam uyması.
HadisIslah-ı zâtü'l-beynİnsanların arasını düzeltmenin nafile ibadetlerden üstün tutulması, kalplerin ve amellerin fesattan arındırılması.Toplumsal dokuyu bir arada tutan ilişkiler ağının tamiri ve ahlaki sıhhat.

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniFıtrat ve ibadet nizamıSalih amel ve takvaKulun varoluş amacıyla ilahi irade arasındaki tam mutabakatı temin etmeİmanın amelle somutlaşması, ibadetlerin kulun nefsinde ve toplumda fesadı önleyici bir kalkan olması.Kesin
İlmiYöntem ve bilginin doğrulanmasıMaslahat ve isabetlilikVerinin, teorinin ve uygulamanın hakikate ve insan fıtratına uygunluğuBilginin tahrip edici değil, varlığı ve tabiatı koruyucu, imar edici amaçlarla üretilip kullanılması.Güçlü
SiyasiToplumsal barış ve adaletSulh ve adil nizamİhtilafların çatışmaya dönüşmeden çözülmesi, anarşi ve fesadın engellenmesiYöneticilerin ve tebaanın ortak faydayı gözeterek adaleti işletmesi, kamusal barışın sürekli tahkimi.Kesin
İktisadiMülkiyet, işbölümü ve piyasaDayanışma ve üretim dengesiKaynakların israf edilmeden, birbirini tamamlayan işbölümü içinde verimli kullanımıPiyasada hile ve tekelleşmenin önlenmesi, bir somunun cıvataya uyması gibi mesleklerin birbirini tamamlaması.Güçlü

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerFonksiyonel optimizasyon ve homeostazisBiyolojik sistemlerde organizmanın iç dengesini koruyarak dış tehditlere karşı hayatiyetini sürdürmesi; mühendislikte parçaların tolerans sınırları içinde birbirine tam oturarak mekanizmanın sıfır sürtünmeyle çalışması.Güçlü
Beşeri bilimlerSosyal denge ve pozitif işlevselcilikToplumun alt sistemlerinin (hukuk, ekonomi, aile) birbirini dışlamadan, dayanışma ve rol paylaşımı içinde bütünleşerek anomi ve çatışmayı asgariye indirmesi.Güçlü

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiSalih ameli yalnızca bireysel ibadetlere (namaz, oruç vb.) veya pasif bir iyi niyet durumuna indirgemek; sulhu ise haklardan taviz verilerek yapılan ilkesiz bir uzlaşma gibi görmek.
Kur'an içi daha geniş anlamKökün kâinatın fiziksel ve biyolojik dengesinden yeryüzünün imarına, hukuktan iktisadi işbölümüne, aile huzurundan milletlerarası barışa kadar uzanan sistemik onarım ve uygunluk ağını kapsaması.
Yanlış anlamanın doğuracağı hataMüslümanların dünyevi, içtimai ve iktisadi sistem kurma mesuliyetini terk etmelerine yol açması; kötülük ve bozulma karşısında aktif mücadele (ıslah) yerine edilgen bir dindarlıkla yetinilmesi.

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Kur'an'ın nihai amacının fertte ahlaki sıhhati, toplumda adaleti ve yeryüzünde fesatsız bir nizamı kurmak olduğunu gösterir; imanın tek başına soyut bir iddia değil, salih amelle sisteme katılan yapıcı bir güç olduğunu ilan eder.
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?İman ile salih amelin peş peşe zikredildiği kurtuluş ayetlerinde, yeryüzünün fesada verilmesini yasaklayan ekolojik ve siyasi uyarılarda ve ihtilafların çözülmesini emreden sosyal hukuk hükümlerinde belirleyicidir.
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Dindarlığı sadece camiye ve ritüele hapseden dar bakışı yıkar; işini sağlam yapmanın, hakka ve fıtrata uygun üretimde bulunmanın ve sosyal yaraları sarmanın da ibadet kadar merkezi bir vecibe olduğunu ortaya koyar.

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamBir parçanın, aletin veya durumun amacına tam elverişli, bozulmamış ve birbiriyle kenetlenebilir durumda bulunması.
  • Soyut anlamVarlığın, amelin ve toplumun fesat ve anarşiden arınarak ilahi ve fıtri nizamla tam uyum içinde işlemesi.
  • Sistematik karşılıkİman ile hedeflenen hakikat bilgisinin toplumsal işbölümü, adalet ve barışla sürdürülebilir bir medeniyet nizamına dönüştürülmesi.
  • LaTeX modeliS=lim⁡Δt→0ddt(∑i=1nui⋅xi−Φ)≥0
  • LaTeX açıklamasıFormülde S, sistemdeki ıslah ve uygunluk düzeyini temsil eder. ui, i nolu unsurun veya ferdin fonksiyonel uyum ve yetkinlik katsayısını; xi, o unsurun sisteme kattığı yapıcı eylemi (ameli) gösterir. Bu iki değerin çarpımlarının toplamı (∑uixi), toplumdaki dayanışma ve işbölümünün toplam yapıcı enerjisini ifade eder. Φ, sisteme zarar veren bozulma, kokuşma ve fesat katsayısıdır. İfadenin zamana göre türevi (ddt), sistemin çürüme ve fesada galip gelerek daima pozitif yönde bir gelişim ve denge (≥0) üretmesi gerektiğini simgeler.
Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: ص