طلق
ط - ل - ق
KÖK- 23 geçiş
- 21 ayet
- 15 sîga
- 13 sözlük
“Dalk” sansar demektir. Başı boş gezen hayvandan yola çıkılarak “talak” bağsız ve yularsız hayvan anlamı kazanmıştır.devamı ›
Notlarım
Sözlükler(13)
★ Akevler SözlüğüTürkçe
“Dalk” sansar demektir. Başı boş gezen hayvandan yola çıkılarak “talak” bağsız ve yularsız hayvan anlamı kazanmıştır.
Kitâbu'l-'Ayn
Halîl b. Ahmed · 8. yyTR2.404 harfالقاف والطاء واللام معهما
ق ل ط، ل ق ط، ط ل ق مستعملات قلط: القَلَطيُّ: القصير جداً.
والقِلَّوطُ: أولاد الجن والشياطين.
لقط: لَقَطَ يلقُط لقطاً: أخذ من الأرض.
واللُّقَطةُ: الرجل اللَّقّاطةُ وبياع اللُّقاطات يلتقِطُها.
واللَّقاطُ: سنبل تخطئه المناجل يلتَقِطُه الناس ويتلقَّطُونه، واللِّقاطُ اسم ذلك الفعل كالحَصاد والحِصاد.
واللُّقاطةُ: ما كان معروفاً، من شاء أخذه.
واللَّقَطُ: قطع ذهب أو فضة أمثال
es-Sıhâh
Cevherî · 10. yyTR2.267 harfرجلٌ طَلْقُ الوجهِ وطَليق الوجهِ، وقد طَلُقَ بالضم طَلاقَةً. ورجلٌ طَلْقُ اليدين أي سمحٌ، وامرأة طَلْقَةُ اليدين. ورجلٌ طَلْقُ اللسانِ وطَليقُ اللسانِ. ولسانٌ طَلْقٌ ذُلقٌ وطَليقٌ ذليقٌ، وطُلُقٌ ذُلُقٌ وطُلَقٌ ذُلَقٌ: أربع لغات. ويومٌ طَلْقٌ وليلةٌ طَلْقٌ أيضاً، إذا لم يكن فيها قُرٌّ ولا شَيء يؤذي. والطَلْقُ: ضربٌ من الأدوية. والطَلقُ: وجع الولادة. وقد طُلِقَتِ المرأة تُطْلَقُ طَلْقاً على ما لم
Tehzîbu'l-Luğa
Ezherî · 10. yyTR13.307 harfق ط ل
قلط ، قطل ، لقط ، طلق : مستعملة .
قلط : قال الليثُ والقَلَطِيُّ : القَصِيرُ جِدّاً ،
والقِلّوْطُ : يُقَالُ والله أعْلمُ إنهُ من أولادِ الجِنِّ والشّياطِينِ .
عمرو عن أبيهِ : القِيْلِيْطُ : الآدَرُ ، وَهي القِيْلَةُ . ( وقال بعضُهُم : القَلَطِيُّ : الخَبِيثُ المارِدُ من الرّجالِ ) .
وَقال ابنُ الأعرابيِّ : القَلْطُ : الدَّمامَةُ .
قطل : ( قال ابنُ دُريدٍ : القَاطُولُ : موضعٌ يمكنُ أن يَكُونَ
ق ط ل قلط ، قطل ، لقط ، طلق : مستعملة . قلط : قال الليثُ والقَلَطِيُّ : القَصِيرُ جِدّاً ، والقِلّوْطُ : يُقَالُ والله أعْلمُ إنهُ من أولادِ الجِنِّ والشّياطِينِ . عمرو عن أبيهِ : القِيْلِيْطُ : الآدَرُ ، وَهي القِيْلَةُ . ( وقال بعضُهُم : القَلَطِيُّ : الخَبِيثُ المارِدُ من الرّجالِ ) . وَقال ابنُ الأعرابيِّ : القَلْطُ : الدَّمامَةُ . قطل : ( قال ابنُ دُريدٍ : القَاطُولُ : موضعٌ يمكنُ أن يَكُونَ عَرَبيَاً ، ( فَاعُولاً ) من القَطْلِ ، وهو القَطْعُ . قالَ : والمِقطَلَةُ : حَديدةٌ تَقْطَعُ . أبو عُبيد عن الأصمَعيِّ : القُطُل المَقطوعُ من الشَّجَر ، وأنشَد ( هُوَ أو غيْرُهُ : مُجَدَّلٌ يَتكَسّى جِلْدُه دَمَهُ كما تَقَطرَ جِذْعُ الدَّوْمَةِ القُطُلُ وقد قَطَلْتُه ، أي : قطعته . وقال الهُذَليّ : إِذَا مَا زَارَ مُجْنَأَةً عليها ثِقالُ الصخر ، والخشب القُطُلُ . أراد بالقَطيلِ : المَقْطول وهو المقطوع . وقد قَطلْتُه أي : قَطَعْتُهُ . وقَالَ اللِّحْيانيُّ : قَطَلَ عنقه وقَصَلها أي ضرب عنقه . ثعلب عنِ ابنِ الأعرابيّ : القَطَل الطول ، والقطل القِصَر ، والقَطَل اللَّيِّنُ ، والقَطْلُ : الخَشِنُ . ( لقط ) : قال الليثُ : يُقالُ : ( لَقَطه يَلْقُطه لَقْطاً والتقَطَه : أخذه ) من الأرْضِ . قالَ : واللُّقْطَةُ بِتَسْكين القاف ، اسم الشيء الذي تجِدهُ مُلقىً فَتَأْخُذُهُ . وكذلك المنبوذُ من الصبيان لُقطةٌ . وأما اللُّقَطَةُ : فهو الرَّجُل اللَّقَّاطُ يتتبع اللُّقْطَاتِ . يَلْتَقِطُها . قلتُ : وَكلامُ العَرَبِ الفُصحَاءِ ( على ) غير ما قال الليث في اللُّقْطَة واللُّقَطة . أبو عُبيد عَنِ الأصمعيّ وَالأحمر قالا : اللُّقَطَةُ وَالقُصَعَةُ والنُّفَقَةُ مُثَقَّلاتٌ كلّها . ( لِما يُلْتَقَطُ من الشَّيءِ السّاقِطِ ) . وهذا قَوْلُ حُذْاقِ النَّحْوِيينَ ولم أَسْمَعْ لُقْطَةً ، لغيرِ الليثِ . وَإن كانَ ما قَالَهُ قِياساً ، وهكذا رَواهُ المُحَدِّثُونَ . حَدَّثَنِي عبدُا الله بنُ هَاجَكَ عن ابنِ جَبَلَة عن أبي عُبيد ، ( وحَدَّثَنِيه أبو الحُسَين المزني عن عليّ بنِ عَبْدِ العزيزِ عن أبي عبيد ) : أنَّه قالَ في حَدِيثِ النبي ( صلى الله عليه وسلم ) أَنَّهُ سُئِل عن اللُّقَطَةِ ؟ فقال : إحْفَظْ عِفَاصَها وَوِكَاءَهَا ) . وأما الصبيُّ المنبوذُ يَجِدُهُ إنْسَانٌ ، فَهو اللَّقِيطُ عندَ العَرَبِ ، فَعِيل ، بمعنى مفْعُول . والّذي يأخُذُ اللّقِيطَ أو الشَّيْء السّاقِطَ ، فإنه يقالُ له : المُلتَقِطُ ، ويُقالُ للّذي يَلْقُطُ السَّنَابِلَ ، إذا حُصِدَ الزَّرُعُ وَوَخِزَ الرُّطَبُ من العِذْقِ : لاقِطٌ ولقّاطٌ وَلَقّاطَةٌ . وَأَما اللُّقَاطَةُ : فهو ما كانَ ساقِطاً من الشيء التافِه الذي لا يقيمةَ لهُ ، ومن شاء أخَذَهُ . ( وقرأتُ في كِتَابِ ( المَصَادِرِ ) للفَرّاء : اللُّقْطَة ، لما يُلْتَقَطُ ، والصّوابُ ما قَالَهُ الأَحْمَرُ ، لأَنَّهُ صحَّ في الحَدِيثِ ) . وقال الليْثُ : اللَّقَاطُ : السُّنْبُلُ الذي تُخْطِئُه المَنَاجِلُ ، يَتَلَقَّطُهُ الناسُ . وَاللِّقَاطُ : اسمٌ لذلكَ الفعلِ كالحَصَادِ وَالحِصاد ( قلت : الحَصَاد والحِصَاد بمعنى واحدٍ ، وَمثله : الجِزَازُ وَالجِزَازُ ، والصِّرامُ والصَّرَامُ والجِدَاد والجَدَادُ . ثعلب عن ابن الأعرابيّ قالَ : اللاّقِطُ : الرّفَاءُ ، واللاّقِطُ : العَبْدُ المُعْتَقُ قالَ : والماقِطُ عبد اللاّقِطِ ، والسّاقِطُ عبد الماقِطِ . قالَ : ومن أمثالِهِمْ : ( أَصِيْدَ القُنْفذُ ، أم لُقَطَةٌ ؟ ) . يُضْرَبُ مَثَلاً للرَّجُلِ الفَقِيرِ يَسْتَغْني في ساعةٍ . وقال الليثُ : اللّقَطُ : قِطَع ذَهَبٍ أو فِضَّةٍ أَمْثَالُ الشّذْرِ وأَعظَمُ في المَعَادِنِ ، وهو أجوَدُهُ ، ويُقَالُ : ذَهَبٌ لَقَطٌ . أبو عُبيدٍ عَنِ الأَصْمَعي : ورَدْتُ الماء التِقَاطاً : وذلكَ إذا هَجَمْتَ عَلَيْهِ ، ولَمْ تَحْتَسِبْهُ ، وأنْشَدَ : وَمَنْهَلٍ وَرَدْتُهُ التِقَاطَا لَمْ أَلْقَ مذ وَرَدْتُهُ فَرَّاطاً إلا الحَمامَ الوُرْقَ والغَطَاطا وقال الليثُ : اللّقِيطَةُ : الرَّجُلُ المَهِينُ الرَّذْلُ ، والمرأَةُ كذلكَ . . تَقُولُ : إنّه لَسَقِيطٌ لَقِيطٌ ، وإِنّه لساقِطٌ لاقِطٌ ، وإنّهَا لسَقِيطَةٌ لَقيطَةٌ ، وَإذا أفْرَدُوا الرّجلَ ، قَالُوا : إِنّه لِلَقَيْطَةٌ . قالَ : وتَقُولُ : يا مَلْقَطَانُ ، تعنِي به الفِسْلَ الأحمَقَ ، والأُنثى : مَلْقَطَانةٌ . والُّقَيْطَى : شِبْهُ حكايةٍ إذا رأيتَهُ كثيرَ الالْتِقَاطِ لِلُّقَاطَاتِ ، تُعَيِّرُهُ بذلِكَ . وأخبرنِي المُنْذريّ عن ثَعْلبٍ عن ابنِ الأعرابيِّ قالَ . من كلامِهِمْ : ( إنَّ عِنْدَكَ ديكاً ، يَلْتَقِطُ الحَصَا ) . قالَ : وَيقالُ هذا للرجلِ النّمّامِ . وقال الليثُ : إذا التَقَطَ الكلامَ لِنَمِيمَةٍ ، قلتَ : لُقَّيطي خُلَّيْطى حكايةً لفِعْلِهِ . اللحياني : دارِي بِلقاطِ دارِ فُلانٍ وطَوَارِهِ ، أيْ : بِحِذَائِها . وقالَ : أبو عبيدٍ : المُلاقَطَةُ في سيرِ الفَرَسِ : أن يأخُذَ التَّقريبُ بقوائِمِه جَميعاً . وقال الأصمعيّ : أَصْبَحَتْ مَراعِينا مَلاَقِطَ من الجَدْبِ ، إذا كانَتْ يابسةً لا كلأ فيها . وأنشد : نُمْسِي وَجُلُّ المُرْتَعَى مَلاقِطُ وَالدِّنْدِنُ البَالي وحَمْضٌ حَانِطٌ شِمْرٌ عن الفَراء : اللَّقْطُ : الرَّفْوُ المُقَارِبُ يُقَالُ : ثَوْبُ لَقِيطٌ . ويقال : القُطْ ثوبَكَ ، أي : ارفأْهُ ، وكذلكَ : نَمِّلْ ثَوْبَكَ . قال شَمِر : وَسَمِعْتُ حِمْيَرِيَّةٌ تقولُ لِكَلِمَةٍ أَعَدْتُها عَلَيْها : قَدْ لَقَطْتَها بالمِلْقَاطِ ، أيْ : كتْبتَها بالقَلَمِ . أبو عبيدٍ عن الكسائِي : لَقَطْتُ الثَّوْبَ لَقْطاً . وقال أبو مالكٍ : اللَّقَطَةُ واللَّقَطُ للجَمْعِ ، وهيَ بَقْلَةٌ تَتْبَعُها الدَّوابُّ ؛ لِطيْبهَا ، فَنَأكلها ، وربما انْتَتَفَها الرَّجُلُ فَنَاوَلَها بَعِيْرَه ، وهي بُقُولٌ كَثِيرَةٌ ، يَجْمَعُها : اللّقَط . ( ولُقَاطُ النَخْلِ : ما لُقِطَ ، والمِلْقَطُ : ما لُقِطَ فيهِ . ولُقَاطَةُ الزَّرْعِ ما لُقِطَ مِنْ حَبِّهِ بَعْدَ حَصَادِهِ . ومن أمثالهم : لِكُلّ ساقِطَةٍ لاقطةٌ . . . وقالَ غَيْرهُ : اللاقِطَةُ : هي ذاتُ الأَطْباقِ الّتي يُقَالُ لها : الفَحِثُ ) . طلق : الليث : الطّلْقُ : طَلْقُ المَخَاضِ عِنْدَ الوِلاَدَةِ ( طَلْقاً ) ، وَقَدْ طُلِقَتْ فهي مَطْلوقَةٌ ، وضَرَبَها الطّلْقُ . . أبو عُبيد عن الكِسَائي : طُلِقَتِ المَرْأَةُ عِنْدَ طَلْقِ الوِلاَدَةِ طَلْقاً . قالَ أبو عُبَيدٍ : وقالَ أبو عَمْرٍ و : طُلِّقَتْ مِنَ الطَّلاقِ ، فَطَلُقَتْ بَضَم اللاّمِ . وأُطْلِقَتِ النَّاقَةُ مِنَ العِقَالِ ، فَطَلَقتْ . ثعلبٌ عن ابن الأعرابيِّ : طَلُقَتْ مِنَ الطَّلاقِ ؛ أَجْوَدُ . وطَلَقَتْ بفتحِ اللاَّمِ جائزٌ وَمِنَ الطَّلقِ : طُلِقَتْ . وكلُّهم يَقُولُ : إِمْرأَةٌ طالِقٌ ، بِغَيْرِ ( هَاءٍ ) . وأما قول الأعشى : أيا جارتا بِيني فإِنك طالِقَة فإن اللَّيث قَالَ : أراد طالِقَة غداً . وقال غيره : قال : طالِقَة على الفعل لأنها يقال لهاقد طَلَقَت ، فبني النَّعتَ عَلَى الفِعْلِ . وقالَ اللّيث : ورجل مِطلاق ومِطْليقٌ أي كثير التَّطْليق للنساء . واطلقت الناقة من العِقال فَطَلَقَت . والطالِق من الإِبِلِ الَّتي قد طَلقَتْ في المرعى . وقال أبو نصر : الطالق التي تَنطَلِق إلى الماء ويقال للتي لا قيد عليها ، وهي طُلق وطالِق أيضاً وطُلُق أكثَرُ ؛ وأنشد : مُعَقَّلات العيس أو طوالِقِ أي قد طَلَقَت عن العقال فهي طالِق لا تحبَس عن الإبل ) . وقال أَبو عَمْرو الشّيباني . الطالِقُ مِنَ النُّوقِ . الْتي تَتْرُكها بِصَرارِهَا ، وأَنشَدَ للحُطيئة : أَقِيمُوا عَلَى المِعزَى بِدَارِ أبِيكُمُ تَسُوف الشِّمالُ بَيْنَ صَبْحَي وطالِقِ قال : الصَّبْحَى : التي يحلُبُها في مَبْرَكِها ، يَصْطَبِحُها ، والطّالِقُ : الّتي يَتْرُكها بِصَرارِهَا فلا يَحْلُبُها في مَبْرَكهَا . وقالَ : اللّيْثُ . الطَّالِقُ من الإبِل . ناقَةٌ تُرْسَلُ في الحَيِّ ، وَتَرْعَى من جَنَابِهِمْ ، حَيْثُ شَاءَتْ ، لا تُعْقَلُ إذا راحَتْ ، ولا تُنَحَّى في المَسْرَحِ . وقَالَ أبو ذُؤَيْبٍ : غَدَتْ وَهْيَ مَحْشُوكَةُ طَالِقُ . . قالَ : الجَميع : المَطالِيق ، والأَطْلاَقُ . وَقَدْ أُطْلِقَتِ النّاقَةُ فَطلَقتْ ، أيْ : حُلَّ عِقَالُها : وقال شمرٌ : سَأَلْتُ ابنَ الأعْرابيّ عن قولِهِ : سَاهِمُ الوَجْهِ مِنْ جَدِيلَةَ أَو نَبْ هَانَ أَفْنَى ضِرَاءَهُ الإِطْلاَقُ قالَ : هَذا يكونُ بمَعْنى : الحَلِّ والإِرْسَالِ . قالَ : وإطلاقُهُ إيّاهَا . إرْسالُها عَلَى الصَّيْدِ ، أفْنَاهَا . أبو عبيدٍ عن أبي زيد رجُلٌ طَليقُ الوجْهِ . ذو بِشْرٍ حَسَن وطلقُ اليدَيْنِ ، إذا كانَ سخِياً ، وَمِثْلُهُ . بعيرٌ طَلْقُ اليديْنِ ، أيْ غيرُ مُقَيَّدٍ ، وَجمعه : أطْلاقٌ ، وَيقالُ . حَبَسُوهُ في السِّجْنِ طُلُقاً بغيرِ قَيْدٍ . ( أبو العَبَّاسِ : طَلَقَتِ المَرْأَةُ ، وَطَلُقَتْ ، وَطُلِّقَتْ عندَ الوِلادَةِ ، وَطَلُقَ وجهُهُ طَلاَقَةً . ورجلٌ طَلْقُ الوَجْهِ وَطَلِقُ الوجْهِ ، ويومٌ طَلْقٌ ، وليلةٌ طَلْقَةٌ : لا قُرَّ فيها ، ولا أذًى ) . ويقالُ : هَذَا لَكَ طِلْقٌ أي : حَلاَلٌ . الكِسائي : رجلٌ طُلْقٌ : وهو الَّذي لَيْسَ عَلَيْهِ شَيْءٌ ، ولَهُ لِسَانٌ طُلَقٌ ذُلَقٌ ، وَهُوَ طَلِيقُ اللِّسَانِ ، وطِلْقٌ وَطَلْقٌ . وَيقَالُ : هو طَلِيقُ الوجْهِ ، وطَلْقُ الوجْهِ . شَمِر عن ابنِ الأعرابيِّ : لِسَانٌ طُلُقٌ ذُلُقٌ ، وطلِيقٌ ذَلِيقٌ ، ولا تَقُلْ : طُلَقٌ ذلَقٌ ، والكسائي يقولُهُمَا . وهو طَلْقُ الكَفِّ وطَلِيقُ الكَفِّ قَرِيبتَانِ مِنَ السَّوَاء . وقال شَمِر : قال أبو حاتمٍ : شَكَّ الأصمعيُّ في : طُلُقٍ أو طُلَقٍ ، فقالَ : لا أدْري . لسان طُلُقٌ ، أو طُلَقٌ . وقال شَمِر : يقالُ طَلُقَتْ يَدُهُ ولسانُه طُلوقَةً وطُلُوقاً . وقال ابن الأعرابي : يقال : هو طَلِيقٌ وطُلُقٌ وطَالِقٌ ومُطْلَق إذا خُلِّي عَنْهُ . قالَ : والتَّطْلِيقُ . التَّخْلِيَةُ والإرْسَالُ ، وحلّ العَقْدِ ويكونُ الإطْلاقُ بمعْنَى التَّرْكِ والإرْسَالِ . وطَلَّقْتُ البِلاَدَ . فَارَقْتُهَا . وطَلَّقْتُ القَوْمَ . تركْتُهُمْ . وقال ابنُ أَحْمَرَ : غَطَارِفَةٌ يَرَوْنَ المَجْدَ غُنْماً إذا ما طَلَّقَ البَرِمُ العِيالا أيْ : تَرَكَهُمْ ، كما يترُكُ الرجلُ المرأةَ . أبو عبيد عن أبي زيد : أطْلَقتُ الإبلَ إلى الماء ، حتَّى طَلَقَتْ طَلْقاً وطُلُوقاً ، والاسمُ الطّلَق بفَتح اللام . وقال الأصْمعي طَلَقَتِ الإبلُ ، فهي تَطْلُق طَلَقا ، وذلك إذا كان بينها وبيْنَ الماءِ يومانِ ، فاليومُ الأول : الطَّلَقُ ، والثاني : القَرَبُ ، وقد أطْلَقَها صاحِبُها إطْلاقَاً . وروى أبو عبيدٍ عنه ، قالَ : إذا خَلَّى وُجُوهَ الإبلِ إلى الماءِ وتَرَكَها في ذلِكَ تَرْعى لَيْلَتَئِذٍ فهيَ ليلةُ الطّلْقِ ، فَإنْ كانَتْ الليلةُ الثانِيَةُ ، فهي لَيْلَةُ القرَبِ ، وهي السَّوْقُ الشديدُ . أبو نصرٍ عن الأصمعيّ . يقالُ لِضَرْبٍ من الدّوَاءِ ، أو نَبْتٍ ، طَلَقٌ مُتَحرِّك ويقالُ للإنْسَانِ ، إذا عَتَقَ . طَلِيقٌ ، أيْ إذا صَار حُرّاً ، ويقال للسَّليمِ ، إذا لُدِغَ . قد طُلّقَ ، وذلكَ حينَ ترْجعُ إليْهِ نفسُهُ ، وَأنشد : كما تَعْتَري الأَهْوالُ رأسَ المُطَلّقِ وقال النابغة ( يَذْكُرُ حَيَّةً ) : تَنَاذَرَهَا الرَّاقُونَ من سُوْءِ سُمِّها تُطَلِّقُهُ حِيْناً ، وحِيْناً تُرَاجِعُ قالَ : والطَّلَقُ مُتَحَرِّك قَيْدٌ من جُلُودٍ ، وجَمْعهُ . الأطْلاَقُ وبَعِيرٌ طُلُقٌ ، لا قَيْدَ عَلَيْهِ والجميعُ . أطْلاقُ ، وأنشد : تَقَاذَفْنَ أطلاقاً وَقارَبَ خَطْوَهُ عَنِ الذَّوْدِ تَقْرِيبٌ وَهُنَّ حَبَائِبُهُ أبو عُبَيْدٍ عن أبي عَمْروٍ . لَيْلَة طَلْقٌ ، وهي التي لا بَرْدَ فيها ، وأنْشَدَ لأوس بن حَجَر : خُذِلْتُ عَلَى لَيْلَةٍ سَاهِرَهْ فَلَيْسَتْ بِطَلْقٍ ولا سَاكِرَهْ وأخْبَرَني الإياديّ عن شمر : يومٌ طَلْقٌ ولَيْلَةٌ طَلْقَةٌ لا حَرَّ فيها ولا بَرْدَ ، ولا مَطَرٌ ، وليالٍ طَلْقاتٌ ، وطَوَالِقُ . وقالَ أبو الدُّقَيْشِ . إِنَّها لطَلْقَةُ السَّاعَةَ ، وقال الرّاعي : فَلَمَّا عَلَتْهُ الشَّمْسُ في يَوْمِ طَلْقَةٍ يريدُ : يومَ لَيْلَةٍ طَلْقَةٍ ، ليسَ فيها قُرٌّ ولا رِيْحٌ . يُرِيدُ يَوْمَها الَّذي بَعْدَها ، والعَرَبُ تبدأ باللَّيْلِ قَبْلَ اليَوْمِ . وقال أبو الهيْثَم وأَخْبَرَني عنه المُنْذِري ، في قولِ الرَّاعي ، وفي بيت آخَرَ أنشَدَه لذي الرُّمَّة : لها سُنَّةٌ كالشَّمْسِ في يَوْمِ طَلْقَةٍ قالَ : العَرَبُ تُضِيفُ الإسمَ إلى نَعْتِهِ . قالَ : وزادوا في الطَّلْق . الهاءَ ، للمُبَالَغَةِ في الوصْف ، كما قالوا . رَجُلٌ دَاهِيَةٌ . قالَ ويقالُ : لَيْلَةٌ طلْقٌ بغير هَاء وَأنْشَدَ بَيْتَ لَبِيدٍ : بَلْ أَنْتِ لا تَدْرِيْنَ كَمْ مِنْ لَيْلَةٍ طَلْقٍ لَذِيْذٍ لَهْوُهَا وَنِدَامُهَا وقال الأصمعيّ : يُقَالُ : يَوْمٌ طَلْقٌ ، ولَيْلَةٌ ، أيْ : سَهْلَة ، طَيِّبَة ، لا بَرْدَ فيها ، قال : ويُقَالُ : لَيْلَةٌ طُلْقٌ بغير هاء وأَنْشَدَ بَيْتَ لَبِيدٍ : بَلْ أَنتِ لا تَدْرِينَ كَمْ مِنْ لَيْلَةٍ طَلْقٍ لَذِيذٍ لَهْوُهَا وَنِدَامها قالَ : ويقالُ : عَدَا طَلقاً أو طَلَقَيْنِ ، أَيْ . شَوْطاً أو شَوْطَيْنِ ، ويقالُ : أنْتَ طِلْقٌ مِنْ هذا الأمْرِ ، أيْ . خَارِجٌ . ثعلبٌ عن ابْنِ الأعرابيِّ . قالَ : المُطَلَّقُ . المُلَقَّحُ من النَّخْلِ ، وَقَدْ أطْلَقَ نَخْلَهُ وطَلَّقَها ، إذا كانَتْ طِوالاً فألْقَحَها ، قالَ ، وأطْلق خَيْلَهُ في الحَلَبَةِ ، وأطْلَقَ عَدُوَّهُ ، إذا سَقَاهُ سُمّاً . قالَ : وطَلَقَ ، إذا أعْطى ، وطَلِقَ : إذا تَبَاعَدَ . وقال أبو عمرٍ و : الطَّلَقَةُ : النُّوقُ التي تُحْلَبُ في المَرْعى ، وقال ابنُ الأعرابي . الطّالِقُ . النَّاقَةُ الّتي تُرْسَل في الرَّعْي . ويقالُ : طَلَقَ يَدَهُ وأَطْلَقَها في المالِ ، بمعنى واحدٍ ويدُهُ مَطْلُوقَةٌ ومُطْلَقَةٌ ، والطَّليقُ : الأَسِيرُ ، يُطْلَقُ ، فَعِيلٌ بِمَعْنى : مَفْعولٍ . وقالَ ذُو الرُّمَّة : وَتَبْسِمُ عَنْ نُورِ الأقاحِيّ أقْفَرَتْ بِوَعْثاءَ مَعْروفٍ تُغَامُ وتُطْلَقُ تُغَامُ مَرَّةً بالغَيْمِ ، أي تُسْتَرُ ، وتُطْلَقُ . إذا انْجَلى عَنْهَا الغَيْمُ . يَعْني . الأقاحِي إذا طَلَعَتِ الشَّمْسُ عَلَيها فَقَد طَلَقَتْ . وقالَ الليثُ : رجلُ مطْلِيقٌ ومِطْلاَقٌ . كثيرُ الطَّلاقِ للنِّسَاءِ . والطَّلِيقُ : الأسِيْرُ ، يُطْلَقُ عَنْهُ . وإذا خَلّى الرَّجُلُ عن نَاقَتِهِ ، قيل طَلَّقَها ، قال : والعَيْرُ ، إذا جَاز عَانَتَهُ ، ثم خَلى عَنْها قِيلَ طَلَّقَها . وإذا اسْتَعْصَتِ العَانَةُ عَلَيهِ ، ثم انقَدْنَ لَهُ ، قِيلَ . طَلَّقَتْهُ . وأنْشَدَ قَوْلَ رُؤبَةَ : طَلَّقْتَهُ فاسْتَوْرَدَ العَدامِلاً . . . قالَ : والظَّبيُ ، إذا خَلَى عن قَوَائِمِه ، فَمَضَى لا يَلْوِي على شَيْء ، قيل . تَطَلَّقَ . قال . والانْطِلاقُ . سُرْعَةُ الذهابِ في أصلِ المِحْنَةِ . قَالَ : واستَطْلَقَ بطنُهُ وأطْلَقَهُ الدّواءُ . ويُقَالُ : ما تَطَلَّقُ نَفسِي لهذا الأَمْرِ أيْ : لا تَنْشَرِحُ ولا تَسْتَمِرُّ . ويقالُ . تَطَلقَتِ الخَيْلُ ، إذا مَضَتْ طَلَقاً ، لم تَحْتَبِسْ إلى الغَايَةِ . قَالَ . والطلَقُ . الشَّوْطُ الواحِدُ في جَرْي الخَيْلِ . وقالَ ، أبو عُبَيْدَة في البطن أطْلاق ، واحدُها . طَلَقٌ مُتَحَرّك ، وهي طَرائقُ البَطْنِ ، ويُقالُ . لَقِيْتُه مُنْطَلِقَ الوَجْهِ إذا أسْفَر ، وأنشد : يَرْعَيْن وَسْمِيَّاً وصَى نَبْتُهُ فانْطَلَق الوَجْهُ ودَقَّ الكُشُوحْ قال والتَّطَلقُ : أن تبول الفَرَسُ بعدَ الجَرْي ، ومنه قولهُ : فصادَ ثَلاثاً كجزْعِ النظامِ ولم يَتَطَلقْ ولم يُغْسِلِ لم يُغْسل ، أيْ . لم يُعْرق . أبو عُبَيد . طَلَقَ يَدَهُ بالخَيْرِ ، وأطْلَقَها في المالِ ، بمعْنًى واحدٍ ويَدُهُ مَطْلُوقَةٌ ، رواهُ عن الكِسَائي في باب . ( فَعَلَتْ وأَفْعَلْتُ ) . أنْشَدَ ثعلبٌ . أطْلِقْ يَدَيْكَ تَنْفَعَاكَ يا رجلْ . ويجوزُ . أطلُقْ يديك ) .
Mekâyîsü'l-Luğa
İbn Fâris · 11. yyTR8.387 harf(باب الطاء واللام وما يثلثهما)
(طلم) الطاء واللام والميم أصلٌ صحيحٌ، وهو ضَربُ الشَّيءِ بِبَسْط الشيء المبسوط. مثال ذلك الطَّلْم، وهو ضَربُكَ خُبْزَة المَلَّة بيدك تنفُضُ ما عَليها من الرَّماد. وما أقرَبَ ما بين الطّلْم واللَّطْم. والدَّليلُ على ذلك قول حسّان:
* تُطَلِّمهن بالخُمُر النِّساءُ([1]) *
فإنَّ ناساً يرونه كذا، وآخرونَ يرونه: "تلطِّمُهنَّ". وذلك دليلٌ على أن المعنى واحد. ويقال إنَّ
Müfredât
Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR1.118 harf- أصل الطلاق: التخلية من الوثاق، يقال: أطلقت البعير من عقاله، وطلقته، وهو طالق وطلق بلا قيد، ومنه استعير: طلقت المرأة، نحو: خليتها فهي طالق، أي: مخلاة عن حبالة النكاح. قال تعالى: ﴿فطلقوهن لعدتهن﴾ [الطلاق/1]، ﴿الطلاق مرتان﴾ [البقرة/229]، ﴿والمطلقات يتربصن بأنفسهن﴾ [البقرة/228]، فهذا عام في الرجعية وغير الرجعية، وقوله: ﴿وبعولتهن أحق بردهن﴾ [البقرة/228]، خاص في الرجعية، وقوله: {فإن طلقها فلا تحل له
Esâsü'l-Belâğa
Zemahşerî · 12. yyTR1.441 harfط ل ق
أطلقت الأسير وهو طليق وهو من الطلقاء.
وأطلقت الناقة من عقالها فطلقت وهي طالق وطلق وإبل أطلاق.
قال ذو الرمة: تقاذفن أطلاقاً وقارب خطوه عن الذود تقييد وهن حبائبه وناقة طالق: ترعى حيث شاءت لا تمنع.
وتطلق الظبي: خلي عن قوائمه ومضى لا يلوي على يمرّ كمرّ الشادن المتطلق وسجنوه طلقاً: غير مقيد.
وانطلق في حاجته.
واستطلق بطنه.
وأطلقه الدواء.
واستطلق الراعي ناقة لنفسه إذا
Lisânü'l-Arab
İbn Manzûr · 13. yyTR yok13.920 harfالطَّلْق: طَلق المخاض عند الوِلادة. ابن سيده: الطَّلْق وجَع الولادة. وفي حديث ابن عمر: أَنّ رجلاً حج بأُمّه فَحملها على عاتِقه فسأَله: هل قَضَى حَقَّها؟ قال: ولا طَلْقَة
واحدة؛ الطَّلْق: وجع الولادة، والطَّلْقَة: المرّة الواحدة، وقد طُلِقَت المرأَة تُطْلَق طَلْقاً، على ما لم يسمّ فاعله، وطَلُقت، بضم اللام. ابن الأَعرابي: طَلُقَت من الطلاق أَجود، وطَلَقَت بفتح اللام جائز، ومن الطَّلْق طُلِقَت،
Kâmûsü'l-Muhît
Fîrûzâbâdî · 15. yyTR788 harf* ط ل ق * رجل * طَلْقُ * الوجه و * * طَليقُ * الوجه وقد * طَلُقَ * من باب ظرف ورجل * طَلْقُ * اليدين أي سمح وامرأة * طَلْقُ * اليدين أيضا ورجل * طَلْقُ * اللسان و * طَلِيقُ * اللسان ولسان * طَلْقٌ * و * طَلِيقٌ * و * الطَّلْقُ * وجع الولادة وقد * طُلِقَتْ * تُطلق * طَلْقاً * على ما لم يسم فاعله ويقال عدا الفرس * طَلَقاً * أو * طَلَقَين * أي شوطا أو شوطين و * أطْلَقَ * الأسير خلاَّه وأطلق الناقة
Tâcü'l-Arûs
Zebîdî · 18. yyTR16.776 harfطلق ككرم طلوقة وطلوقا وهو طلق الوجه مثلثة الطاء، الأخيرتان عن ابن الأعرابي، وجمع الطلق طلقات. قال ابن الأعرابي: ولا يقال: أوجه طوالق إلا في الشعر. وطلق الوجه، ككتف، وأمير أي: ضاحكه مشرقه وهو مجاز. قال رؤبة:
واري الزناد مسفر البشيش
طلق إذا استكرش ذو التكريش وفي الحديث: أن تلقاه بوجه طلق. وفي حديث آخر: أفضل الإيمان أن تكلم أخاك وأنت طليق أي مستبشر منبسط الوجه. وقال أبو زيد: رجل طليق
Lane's Lexicon
Edward W. Lane · 19. yyTR33.174 harfطَلَقَتِ النَّاقَةُ
1 طَلَقَتِ النَّاقَةُ ذ , (S, Mgh, Msb,) aor. طَلُقَ , inf. n. طُلُوقٌ, (Msb,) The she-camel was, or became, loosed from her bond, (S, Mgh, Msb,) or cord, by which her fore shank and her arm had been bound together. (S, Mgh.) And طَلَقَتِ النَّاقَةُ اـِلَى المَآءِ [The she-camel was, or became, loosed from her bond to repair to the water]: (Msb:) or طَلَقَتِ الاـِبِلُ (AZ, As,
Salmone
H. Anthony Salmone · 19. yyTR3.225 harfطَلَقَ
طَلَقَ I ( n. ac. طَلْق 1 ),
a. Gave, left to.
b. U ( n. ac. طَلَاْق 22 ), Was set free, loosed, let loose; was divorced, repudiated, separated ( woman ).
طَلِقَ
طَلِقَ A ( n. ac. طَلَق 4 ),
a. Was distant, remote; went away.
طَلُقَ
طَلُقَ U ( n. ac. طَلَاْق 22 ),
a. see supra (b) .
b. ( n. ac. طَلَاْقَة 22t , طُلُوْقَة 27t ), Was opencountenanced, cheerful, genial, pleasant; was
Kitâbullâh
Kur'an kullanımından türetilmişTR46.623 harfطلق
طَلُقَ - يَطْلُقُ - طَلاق - انْطَلَقَ - يَنْطَلِقُ - طَلَّقَ - يُطَلِّقُ - مُطَلَّق - مُطَلَّقَة - مُطَلَّقَات
طَلُقَ - يَطْلُقُ + الكائن + من شيء أو أمر: يتحرر ويفلت من قيد أو رباط كان يشده إلى شيء ثابت يمنعه من الحركة
طَلاق - الطلاق: على وزن " فـَعال" اسم فعل مبالغة من " طَلُقَ - يَطْلُقُ ": التحرر من الارتباط بقيد إلى ثابت (كالزوج
Sîgalar(15)
- طَلَّقْتُمُBoşadınız(فَعَّلْتُمُ)×4
- فَانْطَلَقَاHemen ikisi ayrıldı(فَانْفَعَلَا)×3
- انْطَلِقُواAyrılın(انْفَعِلُوا)×2
- طَلَّقَهَاOnu boşadı(فَعَّلَهَا)×2
- طَلَّقْتُمُوهُنَّOnları boşadınız(فَعَّلْتُمُوهُنَّ)×2
- الطَّلَاقَBoşanmak(الْفَعَالَ)×1
- الطَّلَاقُBoşanmak(الْفَعَالُ)×1
- انْطَلَقْتُمْAyrıldınız(انْفَعَلْتُمْ)×1
- طَلَّقَكُنَّSizi boşadı(فَعَّلَكُنَّ)×1
- فَانْطَلَقُواHemen ayrıldılar(فَانْفَعَلُوا)×1
Mücavir kökler45 mücavir (171 toplam)
- عرف
6 ortak ayet · Tanınan ile
- سرح
3 ortak ayet · Eğersiz attır
- نكح
4 ortak ayet · Nikah
- نسو
4 ortak ayet · Kadınlar
- حدد
3 ortak ayet · Hadid demir demektir
- جنح
3 ortak ayet · Kanat demektir
- حلل
3 ortak ayet · Helva olgunlaşmış tatlı meyve ve ya bunlardan yapılmış…
- رود
4 ortak ayet · “Raid”, bir şeyi çevirmek için kullanılan koldur
- فرض
2 ortak ayet · Farz (dat) Ayırmada ayrılacak yerin belirtildiği yer…
- مسس
3 ortak ayet · Ona dokundu
- متع
3 ortak ayet · Mut’a, üzerine ev eşyasını konduğu yüksekçe yer; sonra…
- زوج
3 ortak ayet · İlik ve düğme çiftinin her biridir
Geçtiği ayetler(21)
وَإِذَا طَلَّقْتُمُ النِّسَاءَ فَبَلَغْنَ أَجَلَهُنَّ فَأَمْسِكُوهُنَّ بِمَعْرُوفٍ أَوْ سَرِّحُوهُنَّ بِمَعْرُوفٍ …
BoşadınızVe kadınları boşadığınız zaman; iddetlerini bitirince artık onları ya iyilikle tutun veya iyilikle salıverin. Sırf zulmedebilmeniz için zararlarına onları tutuvermeyin. Kim, böyle yaparsa; muhakkak kendi nefsine zulmetmiş olur. Allah’ın ayetlerini oyuncak yerine koymayın. Allah’ın üzerinizdeki nimetini ve size öğüt vermek için indirdiği kitabı ve hikmeti hatırlayın. Allah’tan korkun. Ve bilin ki Allah, şüphesiz her şeyi bilendir.
وَإِذَا طَلَّقْتُمُ النِّسَاءَ فَبَلَغْنَ أَجَلَهُنَّ فَلَا تَعْضُلُوهُنَّ أَنْ يَنْكِحْنَ أَزْوَاجَهُنَّ …
BoşadınızKadınları boşadığınız vakit, onlar iddetlerini bitirdiklerinde, aralarında güzelce anlaştıkları takdirde; kocalarıyla tekrar evlenmelerine mani olmayın. İşte sizden Allah’a ve ahiret gününe inanmış olanlara, bununla öğüt veriliyor. Bu, sizin için daha iyi, daha temizdir. Allah bilir, siz bilmezsiniz.
لَا جُنَاحَ عَلَيْكُمْ إِنْ طَلَّقْتُمُ النِّسَاءَ مَا لَمْ تَمَسُّوهُنَّ أَوْ تَفْرِضُوا لَهُنَّ فَرِيضَةً …
BoşadınızTemas etmediğiniz veya bir mehir kesmediğniz kadınları boşamışsanız, size vebal yoktur. Şu kadar ki, zengin olan kudretince, darda bulunan da halince ma’ruf bir fayda ile onları faydalandırmalıdır. Bu, iyilik edenlerin üzerine bir borçtur.
يَاأَيُّهَا النَّبِيُّ إِذَا طَلَّقْتُمُ النِّسَاءَ فَطَلِّقُوهُنَّ لِعِدَّتِهِنَّ وَأَحْصُوا الْعِدَّةَ وَاتَّقُوا اللَّهَ رَبَّكُمْ …
BoşadınızEy Peygamber; kadınları boşayacağınız zaman, onları iddetleri içinde boşayın. İddeti de sayın. Rabbınız olan Allah’tan korkun. Apaçık bir hayasızlık yapmaları hali bir yana, onları evlerinden çıkarmayın, kendileri de çıkmasınlar. Bunlar Allah’ın hudududur. Kim, Allah’ın hududunu aşarsa; şüphesiz kendine zulmetmiş olur. Bilmezsin belki Allah, bunun ardından bir durum peyda ediverir.
Kök analizi
Kök tanımı ve çekirdek özet
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | طلق |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | سرح, فارق, حلل, ذهب |
| Zıt Kök | عقل |
| Çekirdek Özet 1 | Bir bağı, düğümü veya kösteği çözerek varlığı serbest bırakmak, salıvermek |
| Çekirdek Özet 2 | Hukuki veya fiili bir engelin kalkmasıyla engelsizce hareket etmek, yola koyulmak ve evlilik akdini feshetmek |
| Çekirdek Özet 3 | Bağlayıcı kısıtların tasfiyesi neticesinde iradenin ve bedenin sınırlandırılmamış hareket alanına kavuşması |
| Kritik Hata Riski | Boşanmayı bir tarafın diğerini tek yanlı mağdur etmesi veya keyfi dışlama olarak anlamak; infial formundaki hareketi ise sıradan bir yürüme zannetmek |
Biliteral analiz
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| طل | Yüzeye çıkma, yükselme, bir sınırın dışına taşarak serbestçe yayılma (karşılaştır: طلع, طلب, طلل) | ق | Eklenen harf köke ani kopuş, kesin ayrılma ve güç kazandırarak yayılma eylemini bir bağı kökten çözüp engelsizce salıverme ve fırlama hareketine dönüştürmüştür |
Piktografik analiz
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ط | sepet, çark; sarma, kuşatma, içine alma | Varlığı çevreleyen, tutan ve hareketini kısıtlayan bağlayıcı çerçeveyi simgeler |
| ل | çoban değneği, üvendire; yöneltme, öğretme, bağlama | Sınırlayıcı gücün uygulandığı doğrultuyu ve sevk edici otoriteyi temsil eder |
| ق | ufuktaki güneş, iğne deliği; dönme, toplanma, sınır | Kısıtın bittiği sınır noktasını ve bu sınırdan açığa çıkış eşiğini gösterir |
| طلق | Kuşatıcı bağın çözülmesi ve sınırlayıcı eşiğin aşılmasıyla engelden kurtulup bağımsızca yola koyulma | Kuşatılmış ve yönü sınırlandırılmış bir bağın çözülmesiyle nesnenin kısıtları aşıp serbest kalmasını ifade eder |
Tarihsel ve erken kullanım
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Devenin ayağındaki kösteğin çözülerek otlağa serbestçe salınması; engelsiz ve başıboş otlayan deve (أطلقت الناقة من عقالها فهي طالق) |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Cahiliye şairi el-A‘şâ bir beytinde eşini bağından serbest bıraktığını şu ifadeyle dile getirir: أيا جارتا بيني فإنك طالقة / كذاك أمور الناس غاد وطارقه |
| Erken Arapça kullanım | Doğum sancısının kadını kıvrandırıp çocuğun rahim bağından serbest kalması anı için kullanılan (طلق المخاض) ifadesi ile yarış atının engelsizce koştuğu mesafe veya tur anlamındaki (عدا الفرس طلقاً) kullanımı |
Kaynak Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab.
Sami etimolojik katman
Arapça طلق kökü, merkezi Sami dillerinde bir bağı çözmek, serbest bırakmak, salıvermek ve engelsizce akmak anlam alanında derin bir kökene sahiptir. Kuzeybatı Sami dillerinde bu anlam alanı çoğunlukla İbranice ve Süryanicedeki ş-l-ḥ köküne veya p-ṭ-r köklerine dağılmış olmakla birlikte, Arapça ve Güney Sami kollarında طلق kökü somut köstek çözme eylemini doğrudan muhafaza etmiştir. Akraba Sami leksikografisinde kök, sıkışmış veya bağlanmış bir enerjinin/varlığın aniden açığa çıkması, sıvının veya canlının sınırlı alandan fırlaması durumlarıyla ses ve semantik denkliği gösterir. Arapçada bu kök hem geçişli olarak bir bağı çözüp salmayı hem de geçişsiz olarak kişinin kısıtları terk edip hızla hedefe yönelmesini ifade eden zengin bir semantik genişleme sergilemiştir.
Güven Güçlü
Kaynak Brown-Driver-Briggs, David Cohen Dictionnaire des racines sémitiques, Lisān al-ʿArab.
Etimolojik analiz
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | Devenin kösteğinin çözülmesi ve doğum esnasında rahim bağının açılması | Bir bağdan kurtulma, serbest kalma ve engelsizce akıp gitme yönünde gelişmiştir | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Güney Sami dillerinde ve Arapçada salıverme, serbest bırakma ve fırlama | Kuzeybatı Sami dillerindeki serbest bırakma ve yollama fiilleriyle kavramsal paralellik taşır | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Belirgin ve kanıtlanabilir Afro-Asyatik dış soydaş tespit edilmedi | Veri bulunamadı |
Kaynak Maqāyīs al-Lugha, Cohen Dictionnaire des racines sémitiques.
Kardeş kökler
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| طلق | Anlamlı | Çözmek, serbest bırakmak, hızla gitmek | Bağlayıcı bir engelin kalkmasıyla nesnenin veya şahsın hür kalması | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| طقل | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Fonotaktik kurallar gereği kullanılmaz |
| لطق | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Arapçada işlenmemiştir |
| لقط | Anlamlı | Yerden bir şeyi alıp toplamak | Dağınık ve serbest duran şeyleri bir araya getirmek | Kur'an'da geçer; ters hareketle bağı çözülen şeyleri toplamayı içerir |
| قطل | Anlamlı | Kesmek, koparmak, biçmek | Bir şeyi sertçe kesip ayırmak | Klasik sözlüklerde kayıtlıdır; Kur'an'da geçmez |
| قلط | Anlamlı | Aşırı kısa boylu olmak | Boyun kısalığı ve büzülme | Kitābü'l-ʿAyn kaydı vardır; Kur'an'da geçmez |
Komşu kökler ve zıt kök
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| طلق | Merkez | Serbest bırakma, ayrılma | Bağlayıcı bir kısıtın ortadan kalkmasıyla engelsizce salınma ve yola koyulma | Evlilik akdinin çözülmesi veya bir mekandan engelsizce çıkıp gitmek |
| سرح | Komşu | Salıverme, yayılma | Çözülmeden ziyade güzellikle, serbestçe ve otlamaya bırakır gibi salma | Bir gerilim olmaksızın kendi doğal alanına rahatça bırakma |
| فارق | Komşu | Ayrılma, bölünme | Birlikte olan iki unsurun aralarının açılması ve yollarının fiziken ayrılması | Bağın niteliğinden ziyade iki taraf arasındaki mesafenin oluşması |
| حلل | Komşu | Düğüm çözme, helal kılma | Düğümlenmiş bir bağı açarak üzerindeki yasağı veya yükümlülüğü kaldırma | Hukuki ve normatif serbestlik kazandırma |
| ذهب | Komşu | Gitmek, uzaklaşmak | Bir noktadan başka bir noktaya doğru hareket etmek | Öncesinde bir bağdan kurtulma şartı barındırmayan salt hareket |
| عقل | Zıt | Bağlamak, engellemek | Devenin ayağını köstekleyerek veya aklı devreye sokarak hareketi sınırlamak | Serbestiyeti kısıtlayan ve varlığı sabit tutan karşıt eylem |
Başka dillerde anlam karşılıkları
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | طلق | Serbest bırakmak, ayrılmak | Bir bağı çözerek varlığı kendi haline bırakmak ve engelsizce ilerlemek | Kesin |
| Latince | absolvere, dimittere | Serbest bırakmak, salmak | Bağdan, borçtan ve suçtan azat etmeyi karşılar; infialdeki yürüyüş dinamiğini tam kapsamaz | Güçlü |
| İngilizce | release, divorce, set free | Salıvermek, boşamak, serbest bırakmak | Hukuki boşanmayı ve fiziksel serbest kalmayı karşılar; doğum sancısı nüansını taşımaz | Güçlü |
| Almanca | entlassen, scheiden, loslassen | Salmak, ayırmak, serbest bırakmak | Bağı çözüp bırakmayı iyi karşılar; hızlıca yola çıkış nüansı dışarıda kalır | Güçlü |
| Fransızca | répudier, libérer, détacher | Boşamak, özgür bırakmak, çözmek | Bağın çözülüşünü verir ancak infial babındaki kendiliğinden kopup yürüme hareketini eksik bırakır | Güçlü |
Kaynak Oxford Latin Dictionary, Lewis & Short, Lane’s Arabic-English Lexicon.
Vücûh ve nezâir
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| طلق (Sülasi ve Tef'îl) | Evlilik bağını hukuken çözmek, boşamak | Aile hukuku bağlamında nikah akdinin sona erdirilmesi (Bakara 2:229, Bakara 2:231, Talâk 65:1) |
| انطلق (İnfial) | Bir yerden veya meclisten hızla ayrılıp yola koyulmak | İki kişinin veya bir grubun bir maksatla harekete geçip ilerlemesi (Kehf 18:71, Sâd 38:6, Kalem 68:23) |
| انطلق (İnfial) | Ahirette hak edilen akıbete doğru engelsizce sevk edilmek | İnkarcıların yalanladıkları azaba veya gölgeye doğru sürülüp gitmesi (Mürselât 77:29, Mürselât 77:30) |
| انطلق (İnfial) | Savaşa veya ganimet toplamaya gitmek üzere serbestçe ayrılmak | Ganimet almak amacıyla yola çıkanların durumu (Fetih 48:15) |
Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | İlahi irade ve sıfatlar (ıtlak/mutlak) | Allah'ın irade ve kudretinin hiçbir kayıt ve şartla sınırlandırılamayacağı esası | Mutlaklık, kayıtsızlık ve sınırsız serbestlik |
| Fıkıh | Aile hukuku (talâk) | Nikah bağının ric'î ve bâin olarak çözülme şartları, iddet süresi ve boşama lafızlarının niteliği | Akdin feshi, hukuki bağın tasfiyesi ve kadının serbest kalması |
| Tefsir | Kıssa anlatımları ve mecaz | İnfial babındaki "intilak" lafzının salt yürümek değil, engellerden sıyrılarak hedefe kilitlenmiş bir akış olması | Odaklanmış, engelsiz ve kararlı hareket |
| Hadis | Ahlak, fıkıh ve fetih hukuku | Mekke fethinde serbest bırakılanlar için kullanılan "tulekâ" nitelemesi ve boşamanın meşruiyeti | Kölelikten/tutsaklıktan azat etme ve bağışlama |
Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Kulun manevi ve ahlaki bağımlılıklardan arınması | İtlak ve tecerrüt | Kalbi bağlayıcı dünyevi kısıtlardan kurtarma | İnsanın yaratıcısına yönelirken ayağına takılan sahte bağları çözmesi | Güçlü |
| İlmi | Metodolojide mutlak ve mukayyed kavramı | Kayıtsızlık (ıtlak) | Bilgi veya hükmü kayıtlarından arındırarak ele alma | Bir önermenin sınırlandırıcı şartlar olmaksızın genel geçer kılınması | Kesin |
| Siyasi | Hukuki esaretin veya idari tahakkümün kaldırılması | Af ve azat (tulekâ) | Tutsak veya mahkumlara hareket serbestiyeti tanıma | Otoritenin cezalandırma bağını kaldırıp kişiyi toplumsal hayata iade etmesi | Güçlü |
| İktisadi | Mülkiyet ve piyasa üzerindeki kısıtların tasfiyesi | Serbest dolaşım ve likidite | Sermayenin ve emtianın engelsiz akışını sağlama | Blokajların çözülerek mal ve paranın piyasada serbestçe el değiştirmesi | Muhtemel |
Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Serbestlik derecesi (degrees of freedom) ve potansiyel enerjinin kinetiğe dönüşmesi | Bir sistemin üzerindeki sınır şartlarının (boundary conditions) kaldırılmasıyla parçacıkların serbestçe hareket kazanması | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Sözleşmenin feshi ve hukuki özgürleşme (emancipation) | Bireyi bağlayan bir taahhüdün veya statünün ortadan kalkmasıyla bireyin bağımsız hukuki özneye dönüşmesi | Kesin |
Yanlış daraltma ve kritik hata riski
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökü yalnızca erkeğin tek taraflı olarak kadını evden uzaklaştırması veya aile birliğini keyfi biçimde yıkması anlamında dar bir kültürel kalıba hapsetmek |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Bir bağın meşruiyetini yitirdiği noktada eziyete dönüşmemesi için güzellikle çözülmesi; fiziki düzlemde ise engellerden kurtulup hızla hedefe yönelme |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Boşanmayı bir ceza, hakaret veya düşmanlık vesilesi sayarak Kur'an'ın "maruf ile tutmak ya da ihsan ile salmak" ilkesini zedelemek; Kur'an'daki fiili intilak sahnelerini hedefsiz gezintiler olarak okumak |
Kur'an'ı anlama odaklı sonuç
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın akitlere verdiği değer ile bu akitlerin yürütülemez hale geldiğinde meşru ve ahlaki biçimde tasfiye edilmesi arasındaki dengeyi gösterir; ayrıca hedefe kilitlenmiş kararlı hareketi açıklar |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Bakara ve Talâk surelerindeki aile hukuku ayetlerinde; Kehf, Sâd ve Kalem surelerindeki kıssalarda yer alan kararlı yürüyüş sahnelerinde |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Evliliğin çözülmesini kadının mahkûmiyeti veya aşağılanması gibi gören cahiliye algısını yıkar; nikahın iki taraf için de bir esaret değil, çözülebilir bir bağ olduğunu ortaya koyar |
Nihai sentez ve LaTeX modeli
- Somut anlamDevenin ayağındaki kösteğin çözülerek otlağa serbest bırakılması; bedeni kısıtlayan bağın çözülmesi.
- Soyut anlamBir varlığın üzerindeki hukuki, ahlaki veya fiziki kayıtların kalkmasıyla bağımsızlık ve engelsiz hareket kabiliyeti kazanması.
- Sistematik karşılıkBir sistemdeki kısıtlayıcı sınır şartlarının tasfiyesiyle sistem elemanlarının serbest yörüngede akışa geçmesi.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıModelde hareket eden varlığı veya hukuki özneyi, bu varlığı sınırlayan bağ veya kısıtlar kümesini (köstek, nikah akdi, mekan sınırlaması) temsil eder. operatörü bağın çözülmesi veya tasfiyesi eylemidir. Bu işlemin neticesinde kısıtlar kümesinin dışına çıkar () ve bunun zorunlu sonucu olarak engelsiz bir hareket ve serbest akış hızı () ortaya çıkar.