طور

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: ط-و-ر6 sîga, 56 mücavir kök, 11 ayet, 9 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.صبغطُورِفوقالطُّورَطورجنبوَالطُّورِسينالطُّورِوثققويأَطْوَارًايمن

KökSîga 6Ayet 11Sure 9Mücavir 56

▶ Ağı aç (3B)

طور

ط - و - ر

KÖK
  • 11 geçiş
  • 11 ayet
  • 6 sîga
  • 13 sözlük

Sina’da bir dağın adıdır.devamı ›

Notlarım

Sözlükler(13)

★ Akevler SözlüğüTürkçe

Sina’da bir dağın adıdır.

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR3.720 harf
باب الطاء والراء و و ا ي ء معهما ط ر و، ط و ر، و ط ر، و ر ط، ط ي ر، ر ي ط، ط ر أ، أ ط ر، ر ط ا مستعملات طرو: الطَّراوة: مصدر الشّيء الطريّ طَرِيَ يَطْرَى طَراوةً وطَراءَةً. وقلّما يُستَعمل، لأنّه ليس بحادث. وأَطْرَى فلانٌ فلاناً: مَدَحَهُ باحسن ما يَقْدِر عليه. والمُطَرّاةُ: ضَرْبٌ من الطِّيب ويقال: عُودٌ مُطَرّى. والطَّرا: يُكَثَّرُ به العَدَد، يُقال: هم أكْثرُ من الطَّرا والثَّرى. ويقال:
Tamamını oku

es-Sıhâh

Cevherî · 10. yyTR580 harf
طَوارُ الدار: ما كانَ ممتدًّا معها من الفِناء. ويقال: لا أطورُ به، أي لا أقْرَبهُ. ولا تَطُرْ حَرانا، أي لا تقرب ما حولنا. وعدا طَوْرَه، أي جاوزَ حدَّه. والطَوْرُ: التارَةُ. وقال النابغة في وصف السليم: تطلِّقه طوراً وطوراً تراجعُ وقوله تعالى: "خَلَقَكُمْ أطواراً"، قال الأخفش: طَوْراً عَلَقَةً وطَوْراً مُضْغة. والناس أطْوارٌ، أي أخْيافٌ على حالاتٍ شتَّى. وبلغَ فلانٌ في العلم أطْوَرَيْهِ، أي
Tamamını oku

Tehzîbu'l-Luğa

Ezherî · 10. yyTR14.122 harf
ط ر ( وايء ) طرا ، طري ، طرو ، طرأ ، طير ، رطى ، ريط ، ورط ، وطر ، أطر ، أرط ، وطر ، طور . طرا طرأ : الحرَّاني عن ابن الأعرابيّ : لحمٌ طريٌّ غير مهموز ، وقد طَرُوَ يَطْرُو طَراوة وطراءة . وقال الليث : طَرِي يَطْري طراوة وطَرَاءَة ، وقلما يُستَعْمل لأنه ليس بحادثٍ . قال : والمطرَّاةُ ضرب من الطِّيب ، قلت : يقال لِلألُوَّة : مُطَراةٌ إذا طُرِّيتْ بِطيب ، أو عَنْبَر أو غيره . وقال الليث : الطَّرَى
Maddenin bağlantısı

ط ر ( وايء ) طرا ، طري ، طرو ، طرأ ، طير ، رطى ، ريط ، ورط ، وطر ، أطر ، أرط ، وطر ، طور . طرا طرأ : الحرَّاني عن ابن الأعرابيّ : لحمٌ طريٌّ غير مهموز ، وقد طَرُوَ يَطْرُو طَراوة وطراءة . وقال الليث : طَرِي يَطْري طراوة وطَرَاءَة ، وقلما يُستَعْمل لأنه ليس بحادثٍ . قال : والمطرَّاةُ ضرب من الطِّيب ، قلت : يقال لِلألُوَّة : مُطَراةٌ إذا طُرِّيتْ بِطيب ، أو عَنْبَر أو غيره . وقال الليث : الطَّرَى يُكَثّر به عَدَدَ الشَّيء يقالُ : هم أكثر من الطّرَى والثّرَى . وقال بعضُهم : الطّرَى في هذه الكلمة : كلُّ شيء من الخَلْق لا يُحصى عدده وأصنافه ، وفي أحد القولين : كل شيءٍ على وجه الأرض مما ليس من جِبِلّة الأرض من التراب والحَصْباءِ ونحوه ، فهو الطّرَى . أبو زيد في كتاب الهمز : طرأتُ على القوم أَطْرأَ طَرْأً وطُروءاً ، إذا أتَيتهم من غير أن يعلموا . وقال الليث : طَرَأ فلانٌ علينا إذا خرج عليك من مكان بعيد فَجْأَة ، قال : ومنه اشْتَق الطُرْآني . وقال بعضهم : طَرَآنُ جبل فيه حمام كثير إليه ينْسب الحمام الطُّرآني . وقال أبو حاتم : حمام طُرْآني ، من طَرَأَ علينا فلانٌ أي طَلَع ولم نعرفه ، قال : والعامة تقول : حمام طُورانيٌّ ، وهو خطأ ، وسُئل عن قول ذي الرمة : أَعاريبُ طُورِيُّون عن كُل قريةٍ يَحيدونَ عنها مِن حِذَار المقادِر فقال : لا يكون هذا من طَرَأَ ، ولو كان منه لقال : طَرْئيَّون ، الهمزة بعد الراء ، فقيل له : فما معناه ؟ فقال : أراد أنهم من بِلاد الطَّور يعني الشام فقال : ( طوريون ) كما قال العجاج : دَانَى جَنَاحَيْهِ مِن الطُّور فَمرْ أراد أنه جاءَ من الشام ، يقال : أَطْرَى فلانٌ فلاناً إذا مَدَحَه بما ليس فيه . وقال ابن الأعرابي : أطرى فلانٌ فلاناً إذا مدحه بما ليس فيه ، ومنه قول النبي ( صلى الله عليه وسلم ) ( لا تُطروني كما أَطْرَتْ النصارى عيسى المسيح ابن مريم وإنما أنا عبد الله . ولكن قولوا : عبد الله ورسوله ) ، وذلك أنهم مدحوه بما ليس فيه فقالوا : هو ثالث ثلاثة وإنه ابن الله وما أشبهه من شِرْكهم وكفرهم . عمرو عن أبيه : أطْرَى إذا زاد في الثناء ، وفلان مُطَرًّى من نفسه أي مُتَحَيِّر . قال ابن السكيت : هو الطِرِيّان للذي يؤكل عليه ، جاء به في باب حروفٍ شدِّدتْ فيها الياء مثل البارِيّ والسَّرَارِيّ . أبو العباس عن ابن الأعرابي : الطِرِيَّانُ الطَّبقُ والطَّرِيُّ الغريب ، وَطَرى إذا أتى ، وطَرَى إذا مَضَى ، وطَرَى إذا تَجَدَّد ، وأَطْرَى إذا زَادَ في الثناء . وقال في موضع آخر : طَرِيَ يَطْرى إذا أقبل ، وطَرِيَ يَطرَى إذا مرَّ . عمرو عن أبيه : يقال : رجلٌ طارِيٌّ وطُوَرانِيٌّ وطورِيٌّ وطُخرور وطُمْرُور وطُحْرُور أي غَرِيبٌ . ويقال : لكلِّ شيءٍ أُطْرُوَانِيَّةٌ : يعني الشبابَ . أبو عبيد عن الأحمر : هي الإِطرية بكسر الهمزة ، وقال شَمِر : الإطْرِيَّةُ شيء يُعمل مثلُ النَّشاستج المتَلَبِّقَة . وقال الليث : يُقال له : الأُطْرِيةُ ، وهو طعام يَتَّخِذُه أهلُ الشام ليس له واحد ، قال : وبعضهم يَكْسِر الألف فيقول : إطرية ، مثل زبْنِيَة ، قلت : والصواب إِطرية بالكسر ، وفتحها لَحْنٌ عندهم ، ويقال لِلغرباء : الطُّرَّاء ، وهم الذين يأتون من مكان بعيد ، قلت : وأصله الهمزة من طرأ يطرأ . أبو زيد : أَطْرَيْتُ العَسَلَ إطراءً وأعْقَدتُه وأخْثَرتُه سواء . أطر : روي عن النبي ( صلى الله عليه وسلم ) أنه ذكر المظالم التي وقعت فيها بنو إسرائيل ، والمعاصي فقال : ( لا والذي نفسي بيده حتى يأخذوا على يَدِيَ الظَّالم تَأْطِروه على الحق أَطْراً ) . قال أبو عبيد : قال أبو عمرو وغيره : قوله : تَأْطِروه يقول : تَعْطِفوه عليه ، وكل شيء عَطَفْتَه على شيءٍ فقد أَطَرْتَه تأطِرُه أَطْراً . قال طرفةُ يذكر ناقةً وضلوعَها : كأَن كِنَاسَيْ ضَالَةٍ يَكْنُفَانِها وأَطْرَ قِسِيِّ تَحتَ صُلْبٍ مُؤَيَّدٍ شبَّه انْحِنَاءَ الأضلاع بما حُنِيَ مِن طَرَفَيْ القَوْس . وقال المغيرةُ بن حَبْنَاءَ التميمي : وأنتم أناسٌ تقمِصونَ مِن القَنا إذا مارَفِي أَكْتافِكم وتَأَطَّرا أي إذا انْثَنَى . وقال أبو زيد : يقال : أَطَرْتُ السهم أَطْراً إذا لَفَفْتَ على مجمع الفُوقِ عَقبةً ، واسم تلك العَقَبةِ أُطْرَةٌ . وقال أبو زيد : يقال : أَطَرْتُ السهمَ أَطْراً . وقال أبو عبيد : قال أبو عمرو : الأَطْرَةُ أَنْ يُؤخذ رَمادٌ ودَمٌ فيُلطَخَ به كَسْرُ القِدْر ، وأنشد : قَدْ أَصْلَحَتْ قِدْراً لها بِأُطْرَةْ وقال أبو زيد : تَأَطَّرتِ المرأة تَأَطُّراً إذا قامت في بيتها ، وأنشد : تَأَطَّرْنَ حَتى قلن لَسْنَ بَوارِحاً وذُبْنَ كَما ذَابَ السَّدِيفُ المسَرْهَدُ وسُئل عمر بن عبد العزيز عن السُّنّة في قصّ الشارب ، فقال : أنْ تَقُصَّه حتى يَبْدُوَ الإطار . قال أبو عبيد : الإطار الحَيْدُ الشَّاخِصُ ما بين مَقَصِّ الشَّارِبِ والشّفَة المحيط بالفم ، وكذلك كلّ شيء أحاط بشيء فهو إطار له ، قال بشر بن أبي حازم : وَحَلَّ الحَيُّ حَيُّ بني سُبَيْعٍ قرَاضِبَة ونحن لَهُمُ إطارُ أي ونحن محدقون بهم . وقال الليث : الإطار إطار الدُّف وإطار المُنْخُل ، وإطار الشَّفة ، وإطار البيت ، كالمِنْطقة حول البيت ، وانأَطَرَ الشيءُ انْئِطاراً أي عَطَفْته ، فانْعَطف كالعُود تراه مُستديراً إذا جمعتَ بين طرفيه . أبو عبيد عن الفرَّاء قال : الأطِيرُ الذّنْبُ ، ويقال في المثل : أَخَذَني بأَطِيرِ غَيْري أي بذَنْب غيري . وقال مسكين الدَّارمي : أَبصَّرْتَنِي بِأَطِيرِ الرِّجالْ وكَلّفْتَنِي ما يقولُ البَشَرْ . وقال الأصمعي : إنَّ بينهم لأَوَاصِرَ رَحم وأَوَاطِرَ رحم ، وعَوَاطِفَ رحم بمعنى واحد ، الواحدةُ آصِرةٌ وآطِرةٌ . أبو عبيدة : في كتاب الخيل : الأُطْرَةُ طَفْطَفَةٌ غَليظةٌ كأنها عَصَبة مُرَكّبةٌ في رأس الحَجَبَةِ وضِلَع الْخَلف . وقال ابن الأعرابي : التّأْطيرُ أَنْ تَبْقَى الجاريةُ زماناً في بيت أَبَوَيْها لا تَتَزَوَّج . وطر : قال الليث : الوَطَر كل حاجةٍ كان لصاحبها فيها هِمَّة ، فهي وَطَرُه ، ولم أسمع له فِعلاً أكثر من قولهم : قَضَيتُ مِن أمر كذا وكذا وطَري أي حاجتي ، وجمع الوَطَر أَوْطار . طار يطور . طور : قال الله جل وعز : ( وَشَجَرَةً تَخْرُجُ مِن طُورِ سَيْنَآءَ ) ( المؤمنون : 20 ) الطُّورُ في كلام العرب الجَبلُ وقيل : إن سيناء حجارةٌ ، وقيل : إنه اسم المكان ؛ والعرب تقول : ما بالدار طُورِيٌّ ولا دُورِيٌّ . قال الليث : ولا طُورَانِيٌّ مثله ، وقال بعض أهل اللغة في قول ذي الرمة : أَعَارِيبُ طُوريُّون عَن كُلِّ قَرْيةٍ حِذَارَ المنايا أَو حِذَارَ المقادِرِ وقال طُورِيُّون : أي وَحْشِيُّون يَحِيدون عن القُرَى حِذَار الوَباء والتَّلف ، كأنهم نُسبوا إلى الطُّور ، وهو جَبَل بالشام . وقال أبو عمرو : رجلٌ طُورِيٌ أي غَريبٌ ، وحمام طُورِيٌّ إذا جاء من بَلَد بعيد . وقال الفراء في قول الله جل وعزّ : ( وَقَاراً وَقَدْ خَلَقَكُمْ أَطْوَاراً ) ( نوح : 14 ) قال : نُطفةً ثم عَلَقةً ثم مُضْغة ثم عظماً ، وقال غيره : أراد جلّ وعزّ اختلاف المناظر والأخلاق . وقال الليث : الطّوْرُ التّارةُ يقول : طَوْراً بعد طَوْرٍ أي تارة بعد تارةٍ ، والناس أطوارٌ أي أَصنافٌ على حالات شتى وأنشد : والمرْءُ يُخْلَق طَوْراً بعد أَطْوَارِ ويقال : لا تَطُرْ حَرَانَا وفلان يَطُور بفلان : أي كأنه يحوم حَوَاليه ويدنو منه . أبو العباس عن ابن الأعرابي : الطَّوْر الحَدُّ ، يقال : قد تعدَّى فلان طَوْرَه أي حدَّه ، والطَّوْرَةُ فِناء الدار والطَّوْرة الأَتْيَة . وقال الليث : الطَّوارُ ما كان حَذْوِ الشيءِ وما كان بِحِذائه ، يقال : هذه الدار على طَوارِ هذه الدار ، أي حائطُها مُتصلٌ بحائطها على نَسَقٍ واحد ، وتقول : رأيت مَعه حَبْلاً بِطَوَار هذا الحائط ، أي بِطوله ، والطَوار أيضاً مصدر طار يطور . أبو عبيد عن أبي زيد : في أمثالهم في بلوغ الرجل النهاية في العلم : بلغ فلان أَطورَيْه وأطوَرِيه بكسر الراء أي أقصاه . طير : قال الليث : الطَّيْرُ معروفٌ ، وهو إسم جامع مُؤَنثٌ ، والواحد طائر ، وقلما يقولون : طائرةٌ للأنثى ، وقال أحمد بن يحيى : الناس كلهم يقولون للواحد : طَائِر ، وأبو عبيدة معهم ، ثم انفرد فأجاز أن يقال : طَيْر للواحد ، وجَمَعَه على طُيور ، وقال وهو ثقة . وقال الفَراء في قول الله جلّ وعزّ : ( وَكُلَّ إِنْسَانٍ أَلْزَمْنَاهُ طَائِرَهُ فِى عُنُقِهِ ) ( الإسراء : 13 ) قال : طائِره في عنقه عَمَلُه إنْ خيراً فخيراً ، وإنْ شراً فشراً . وقال أبو زيد : شقاؤه ، أفادني المنذريّ عن ابن اليزيديّ قال : قُرِىءَ طائِره وَطَيْرَه ، والمعنى فيهما : قيل : عملُه ، وخيرُه وشرُه ، وقيل : شَقاؤُه وسعادَتُه . قلت : والأصل في هذا كلِّه أن الله تبارك وتعالى لما خَلَقَ آدم عَلِم قبل خَلْقِه ذريتَه أنه يأمرهم بتوحيده وطاعته وينهاهم عن مَعْصيته ، وعلم المطيعَ منهم مِن العاصِين ، والظالِم لِنَفْسِهِ من الناظر لها ، فكتبَ ما علِمَه منهم أجمعين ، وقَضَى بسعادة مَن عَلِمه مُطِيعاً ، وشقاوَة من علمه عاصياً ، فصار لكل مَن عَلِمَه ما هو صَائِرٌ إليه عند إنشائِه . فذلك قوله : ( وَكُلَّ إِنْسَانٍ أَلْزَمْنَاهُ طَائِرَهُ فِى عُنُقِهِ ( أي ما طار له بَدْءاً في عِلْم الله من الشرّ والخير ، وعِلْم الشهادة عند كونهم ، يوافق عِلْمَ الغيبِ ، والحجة تَلْزَمُهم بالذي يَعْمَلُون ، وهو غير مُخالف لما عَلِمه الله منهم قبل كَوْنهم ، والعرب تقول : أي صار له وخرج لَدَيه سهْمُه أَطرتُ المالَ وطَيَّرته بَينَ القوم فَطَارَ لكل منهم سَهْمُه ، ومنه قول لبيد يَذكرُ ميراثَ أخيه أرْبِد بين ورثته وحيازة كل ذي سهم منهم سَهْمَه . فقال : تَطِيرُ عَدَائِدُ الأشراك شفْعاً وَوِتْراً والزعامةُ لِلغُلام والأشْراك : الأنْصِباءُ ، وأحدهما شِرْكٌ ، وقوله : شفْعاً وَوِتْراً أي قُسِمَ لهم للذَّكر مِثلٌ حَظِّ الأنْثيين ، وخَلَصَتْ الرياسةُ والسِّلاحُ للذكور من أولاده . وقال الله جلّ وعزّ في قصّة ثمود وتشاؤمهم بنبيِّهم المبعوث إليهم ، صالح عليه السلام : ( تُرْحَمُونَ قَالُواْ اطَّيَّرْنَا بِكَ وَبِمَن مَّعَكَ قَالَ طَائِرُكُمْ عِندَ اللَّهِ بَلْ أَنتُمْ قَوْمٌ ) ( النمل : 47 ) ومعنى قولهم : اطَّيّرنا تَشاءَمْنا ، وهي في الأصل تَطَيَّرنا ، فأجابهم فقال الله عز وجلّ : ( أَلِيمٌ قَالُواْ طَائِرُكُم مَّعَكُمْ أَءِن ذُكِّرْتُم بَلْ أَنتُمْ قَوْمٌ مُّسْرِفُونَ ) ( يس : 19 ) أي شؤْمكم معكم ، وهو كفرهم وقيل للشُّؤم : طائر وطَيْر وطِيَرة ، لأن العرب كان من شأنها عِيَافَةُ الطَّير ، وزجرُها ، والتَّطَيُّر ببارحها وبِنَعِيق غِرْبانها ، وأخذها ذاتَ اليسار إذا أثاروها فَسَمَّوْا الشؤمَ طَيْراً وطائِراً وطِيَرَةً لِتشاؤُمِهم بها وبأفعالها ، فأعْلَم الله جلّ ثناؤُه على لسان رسول الله ( صلى الله عليه وسلم ) أن طِيرَتَهم بها باطلة وقال : لا طِيرَةَ ولا هامة . وكان النبيّ عليه الصلاة والسلام يتفاءل ولا يَتَطَيَّر ، وأصل التفاؤُلِ الكلمة الحسنة يَسْمَعُها عليل فتُوهِمُه بسلامته من عِلَّته ، وكذلك المضِلُّ يسمع رجلاً يقول يا واجِدُ فيجد ضالَّته والطِّيَرة مُضادةٌ للفال ، على ما جاء في هذا الخبر ، وكانت العربُ مذهبها في الفال والطِّيَرة واحدٌ ، فأثبت النبي ( صلى الله عليه وسلم ) الفالَ واستحسنه ، وأَبْطَل الطِّيرَة ونهى عنها . وقال الليث : يقال طارَ الطائِر يَطير طيرَاناً ، قال : والتَّطايُرُ التَّفرُّق والذهاب ، والطِّيرَة اسمٌ من اطَّيرتُ وتَطَيَّرت ، ومثل الطِّيرَة الخِيرَةُ . ويقال : استطارَ الغُبَارُ إذا انتشر في الهواء ، واستطار الفَجْرُ إذا انتشر في الأفُق ضَوْؤُه ، فهو مُسْتَطِيرٌ ، وهو الصبح الصادق البيّن الذي يُحَرِّم على الصائم الأكل والشربَ والجماعَ ، وبه تحل صلاةُ الفجر ، وهو الخيط الأبيضُ الذي ذكره الله تعالى في كتابه ، وأما الفجر المستطيل باللام فهو المستَدقُّ الذي يُشَبّه بذَنَبِ السِّرحان ، وهو الخيطُ الأسودُ ، ولا يُحرِّم على الصائم شيئاً ، وهو الصبح الكاذب عند العرب . وقال الليث : يقال للفَحْل من الإبِل : هائجٌ ، وللكلب مُسْتَطير . وقال غيره : أَجْعَلتْ الكلبةُ واستطارتْ إذا أرادت الفحلَ ، أخبرني بذلك المنذري عن الحَرَّاني عن التَّوْزيّ وثابتُ بن أبي ثابت في كتاب الفروق . روى ابن السكيت عن أبي صاعد الكلابي : يقال : استطار فلانٌ سيفَه إذا انتزعه من غِمده مُسرِعاً . وأنشد في صفة سيوف ذكرها رؤبة : إذا استُطيرتْ من جُفون الأغمادْ فَقَأنَ بالصَّقَع يَرابيعَ الصَّادْ واستطار الصَّدْع في الحائط إذا انتشر فيه ، واستطار البَرْق إذا انتشر في أُفُقُ السماء ، ويقال : استُطِيرَ فلانٌ يُستطارُ استطارةً فهو مُسْتَطارٌ إذا ذُعِرَ . وقال عنترة : متى ما تلْقَنِي فَرْدَيْنِ ترْجُفْ رَوَانِفُ أَلْيَتَيْكَ وتُسْتطارَا ويقال للقوم إذا كانوا هادئين ساكنين : كأنما على رؤوسهم الطَّير ، وأصله أنَّ الطيرَ لا تقع إلا على شيء ساكن من المَوَات ، فَضُرِبَ مثلاً للإنسان ووقارِه وسكونِه . ويقال للرجل إذا ثار غَضَبُه : ثار ثَائِرُه ، وطار طائره ، وفار فائره ، وأرضٌ مَطارة كثيرة الطَّيْر . وقال ابن السكيت : يقال طائِر الله لا طائِرك ، ولا يقال طَيْر الله . وَرَوى أبو العبّاس عن ابن الأعرابيّ أنه قال في قوله : ذَكِيُّ الشذَى والمَنْدَلِيُّ المُطَيَّرُ قال : المنْدَلِيُّ العُود الهِنْدَيُّ ، والمُطَيَّرُ المُطَرَّى فَقَلَب ، وقال غيره : المطيَّرُ المشقّقُ المُكَسَّرُ . وقال ابن شُمَيل : بَلَغْتُ من فلان أطْوَرَيهْ أي الجُهْدَ والغاية في أمره . وقال الأصمعي : لقيتُ منه الأمَرّينَ والأطورِين والأقورِين بمعنى واحد . وقال ابن الفَرَج : سمعت الكلابي يقول : ركب فلان الدهر وأَطْوَرَيْه أي طَرَفَيْه . ورط : أخبرني المنذري عن المفضل بن سَلَمة أنه قال في قول العرب : وقع فلان في وَرْطةٍ . قال أبو عمرو : هي الهَلَكَةُ . وأنشد : إنْ تأْتِ يوماً مثلَ هذِي الخُطَّة تلاق من ضَرْبِ تُميْرٍ ورْطهْ قال : وقال غيره : الورْطةُ الوَحَلُ والرَّدَعَةُ تقَعُ فيها الغنم فلا تقدر على التَّخلُّص منها يقال : تَورَّطَتِ الغنم إذا وقعتْ في ورْطة ، ثم صارت مَثلاً لِكل شدَّة وقع فيها الإنسان . وقال الأصمعي : الوَرْطَةُ أُهْوِيَّةٌ مُتصوِّبةٌ تكون في الجبل تَشُقُّ على من وقع فيها . وقال طُفَيل يصف الإبل : تهابُ طريقَ السَّهْل تحسَبُ أنّه وعُورُ وِراطٍ وهو بَيْداء يلْقَعُ وقال شمر : يقال : تَوَرَّط فلانٌ في الأمر ، واستَوْرَطَ فيه إذا ارتبك فيه فلم يَسْهُلْ له المَخرج منه ، وفي حديث وائل بن حُجْر وكتاب النبي ( صلى الله عليه وسلم ) له : ( لا خِلاطَ ولا وِرَاطَ ) قال أبو عبيد : الوِراطُ الخَديعةُ والغِشُّ . قال : ويقال : إن معناه كقوله : لا يُجمَع بين مُتفرِّق ولا يُفرَّق بين مُجتمِع ، وقال شمر الوِراط : أن يُورِط إِبِلَه في إبلٍ أخرى ، أو في مكان لا تُرى بِعَيْنها فيه ، قال وقال ابن هاني : الوِراط مأخوذٌ من إيراطِ الجَرِير في عُنُق البعير إذا جَعَلْتَ طَرَفة في حَلْقَتِه ، ثم جذبْتَه حتى تَخْنُقَ البَعيرَ ، وأنشد لبعض العرب : حتى تراها في الجَرير المُورَطِ سُرْحَ القِيادِ سَمْحَةَ التَّهبُّط قال شمر ، وقال ابن الأعرابي : الوِراط أن يَخْبَأها ويُفَرِّقها . يقال : قد وَرَطَها وأَوْرَطَها أي سَتَرها . قال ابن الأعرابي : الوِرَاط أن يُغَيِّب مالَه ويجحد مكانها . ريط : قال الليث وغيره : الرَّيْطَةُ مَلاءَةٌ لَيْسَتْ بِلِفْقَين كلها نَسْجٌ واحد وجمعها رِياطٌ ، قلت : ولا تكون الرَّيْطَةُ إلا بَيْضاءَ ، ورَيْطَةُ اسم المرأة ولا يقال رَائِطَةُ . أرط : ورطى ابن السكيت عن أبي عمرو : الأرِيطُ : العَاقِر من الرجال وأنشد : ماذا تُرجِّين من الأرِيط حَزَنْبَلٍ يَأْتِيكِ بالبَطِيطِ ليسَ بِذِي حَزْم ولا سَفِيطِ قال الليثُ في الأريط مِثْله . أبو عبيد : المأروطُ من الجلود المدبوغُ بالأَرْطَى ؛ ثعلب عن ابن الأعرابي : إهاب مَأْرُوطٌ ومُؤَرْطِيٌ إذا دُبغ بالأرْطَى ، قلت : والأرْطَاةُ شجرةٌ ورقُها عَبْلٌ مفتولٌ وجمعُها الأراطَى ، منبِتها الرمال لها عروق حُمر يُدْبغُ بورقها أَساقِي اللّبن ، فيطيبُ طعمُ اللَّبن فيها ، وقال المبرد : أَرْطَى على بناء فَعْلى مثل عَلْقَى ، إلاَّ أن الألف في آخرها ليست للتأنيث لأن الواحدة أرطاةٌ وعَلْقَاةٌ ، قال : والألف الأولى أصلية . وقال أبو عبيد فيما أقرأني الإيادي عن شمر : أَرْطَت الأرض إذا أخرجت الأَرْطَى ، وقال أبو الهيثم : أرْطَتْ لَحْنٌ وإنما هو آرَطَتْ بألفين لأن ألف الأرطى أصلية . قلت : الصواب ما قال أبو الهيثم . ( طرا ) اطرورى : ( أبو عبيد عن أبي عمرو : إذا انتفخ بطنُ الرجل قيل : اطْرَوْرَى اطْرِيراءً . قال الأصمعي : وحُبِطَ مثلهُ سواء ، وأخبرني الأياديّ عن شَمِر قال : أطرورَى بالطاء لا أدري ما هو ؟ قال : وهو عندي بالظاء ، قلت : وقد رَوَى أبو العباس عن ابن الأعرابيّ أنه قال : ظَرِي بطنُ الرجلِ يَظْرَى إذا لم يتمالك لِيناً ، قلت : والصواب اظْرَوْرَى بالظَّاء كما قال شَمِر . ثعلب عن ابن الأعرابيّ : الوِرَاط أن يُغَيِّبَ مالَه ويَجْحَدُ مكانها .

Mekâyîsü'l-Luğa

İbn Fâris · 11. yyTR7.526 harf
(باب الطاء والواو وما يثلثهما) (طوي) الطاء والواو والياء أصلٌ صحيحٌ يدلُّ على إدراج شيءٍ حتَّى يدرَج بعضُه في بعض، ثم يحمل عليه تشبيهاً. يقال طويت الثَّوبَ والكِتاب طَيّاً أطويه. ويقال طَوَى الله عُمر الميّت. والطَّوِيّ: البئر المطوية. قال: فقالت له: هذا الطَّوِيُّ وماؤه *** ومحترقٌ من يابسِ الجِلْدِ قاحِلُ([1])ومما حمل على هذا الباب قولهم *لمن مضى على وجهه: طوى كَشْحَه. وأنشد: وصاحبٍ لي طوى
Tamamını oku

Müfredât

Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR670 harf
- طوار الدار وطواره: ما امتد منها من البناء، يقال: عدا فلان طوره، أي: تجاوز حده، ولا أطور به، أي: لا أقرب فناءه. يقال: فعل كذا طورا بعد طور، أي تارة بعد تارة، وقوله: ﴿وقد خلقكم أطوارا﴾ [نوح/14]، قيل: هو إشارة إلى نحو قوله تعالى: ﴿خلقناكم من تراب ثم من نطفة ثم من علقة ثم من مضغة﴾ [الحج/5]، وقيل: إشارة إلى نحو قوله: ﴿واختلاف ألسنتكم وألوانكم﴾ [الروم/22]، أي: مختلفين في الخلق والخلق. والطور اسم جبل
Tamamını oku

Esâsü'l-Belâğa

Zemahşerî · 12. yyTR338 harf
ط و ر أتيته طوراً بعد طور وجئته أطواراً‏:‏ تارات‏.‏ والناس أطوار‏:‏ أخياف ‏"‏ وقد خلقكم أطواراً ‏"‏ وعدا طوره‏:‏ حدّه‏.‏ ولا تطر حراناً‏:‏ لا تغش ساحتنا‏.‏ وأنا لا أطور بفلان‏:‏ لا أحوم حوله ولا أدنو منه ولا أطور طواره وهو من طوار الدار وهو ما يمتد معها من فنائها وغيرها من حدودها‏.‏ وفلان طوريّ‏:‏ وحشي‏.‏ وما بالدار طوري‏:‏ أحد‏.‏
Tamamını oku

Lisânü'l-Arab

İbn Manzûr · 13. yyTR3.918 harf
الطَّوْرُ: التارَةُ، تقول: طَوْراً بَعْدَ طَوْرٍ أَي تارةً بعد تارة؛ وقال الشاعر في وصف السَّلِيم: تُراجِعُه طَوْراً وطَوْراً تُطَلِّقُ قال ابن بري: صوابه: تُطَلِّقُه طَوْراً وطَوْراً تُراجِعُ والبيت للنابغة الذبياني، وهو بكماله: تَناذَرها الراقُونَ من سُوءِ سَمِّها، نُطَلِّقُه طَوْراً وطَوْراً تُراجِعُ وقبله: فبِتُّ كأَنِّي ساوَرَتْني ضَئِيلةٌ من الرُّقْشِ، في أَنيابِها السُّمُّ ناقعُ يريد: أَنه
Tamamını oku

Kâmûsü'l-Muhît

Fîrûzâbâdî · 15. yyTR192 harf
* ط و ر * عدا * طَوْرَهُ * أي جاوز حدَّه و * الطَّوْرُ * التارة وقوله تعالى ﴿وقد خلقكم أطوارا﴾ قال الأخفش طورا علقة وطورا مُضغة والناس * أطْوارٌ * أي أخياف على حالات شتى و * الطُّورُ * الجبل
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR3.293 harf
الطور، بالفتح: التارة، يقال: طورا بعد طور، أي تارة بعد تارة، قال النابغة في وصف السليم: فبت كأني ساورتـنـي ضـئيلة من الرقش في أنيابها السم ناقع. تناذرها الراقون من سوء سمهـا تطلقه طورا وطورا تراجـع. ج: أطوار. الطور: ما كان على حد الشيء أو بحذائه، أي مقابلته، وطوله، كالطور، بالضم. والطوار، بالفتح، ويقال: رأيت حبلا بطوار هذا الحائط، أي بطوله،
Tamamını oku

Lane's Lexicon

Edward W. Lane · 19. yyTR5.184 harf
طَارَ حَوْلَهُ 1 طَارَ حَوْلَهُ ذ , aor. يَطُورُ, (TA,) inf. n. طَوْرٌ and طَوَرَانٌ, (K,) He went, or hovered, (حَامَ,) round about it. (K, * TA.) ― -b2- Hence, لَا يَطُورُنِى He will not approach my immediate vicinage. (TA.) And لَا تَطُرْ حَرَانَا Approach thou not our environs. (S, O, TA.) And لَا أَطُورُ بِهِ I will not approach him, or it: (S, O, TA:) occurring in a trad. (TA.) And فُلَانٌ
Tamamını oku

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR914 harf
طَارَ طَارَ ( w ) U ( n. ac. طَوْر 1 , طَوَرَاْن 36 ) a. [ Bi ], Approached, neared. طَوْر طَوْر [ 1 ] , ( pl. أَطْوَاْر 38 ), a. A time; once. b. Manner, way, method; state, condition; kind, sort. c. Limit, boundary; measure; extent. طَار طَار [ 1A ] , طَارَة [ 1tA ] a. [ coll. ], Hoop. طُوْر طُوْر [ 3 ], a. Mountain. b. [ art. ], Mount Sinai. طُوْرِيّ طُوْرِيّ [ 3yi ], a.
Tamamını oku

Kitâbullâh

Kur'an kullanımından türetilmişTR14.142 harf
طور طَارَ - يَطُوْرُ - طَوْر - أَطْوَار - طُوْر طَارَ- يَطُوْرُ + الكائن أو الشيء: يقع على دفعات أو مراحل، يسمى كل جزء من الفعل " طورا "، ويصير حال الشيء فيه إلى وضع مختلف عن السابق، ولكنه لم يصل إلى تمام وضعه النهائي بعد طَوْر: اسم فعل " من " طَارَ - يَطُوْرُ " أَطْوَار: جمع " طَوْر": مراحل متعاقبة: وله ذات معنى لفظ " مرحلة " الشائع لعمل أو
Tamamını oku

Sîgalar(6)

Mücavir kökler56 mücavir (74 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. جنب

    4 ortak ayet · Yan demektir

  2. سين

    2 ortak ayet · Tin incir demektir

  3. رفع

    3 ortak ayet · Raf’, üzerine bir şeylerin konduğu yer, raftır

  4. وثق

    3 ortak ayet · Anlaşma

  5. فوق

    3 ortak ayet · Üst

  6. جذو

    1 ortak ayet · Ucu korlu ağaç demektir

  7. قوي

    2 ortak ayet · Kuvvet

  8. صبغ

    1 ortak ayet · صِبْغَةً boya ya da boyamak anlamındadır

  9. ندو

    2 ortak ayet · Nedve halkın toplandığı yerdir

  10. سلي

    1 ortak ayet · Ve bıldırcın

  11. دهن

    1 ortak ayet · Duhn (he) : Yağ, kaygan madde demektir

  12. يمن

    2 ortak ayet · Sağ yandır

Geçtiği ayetler(11)

  1. وَنَادَيْنَاهُ مِنْ جَانِبِ الطُّورِ الْأَيْمَنِ وَقَرَّبْنَاهُ نَجِيًّا

    TurOna Tur’un sağ yanından seslendik. Ve onu gizlice söyleşmek için yaklaştırdık.

  2. يَابَنِي إِسْرَائِيلَ قَدْ أَنْجَيْنَاكُمْ مِنْ عَدُوِّكُمْ وَوَاعَدْنَاكُمْ جَانِبَ الطُّورِ الْأَيْمَنَ وَنَزَّلْنَا عَلَيْكُمُ الْمَنَّ وَالسَّلْوَى

    TurEy İsrailoğulları; sizleri düşmanınızdan kurtardık ve size Tur’un sağ yanını vaad eetik. Ve üzerinize kudret helvasıyla bıldırcın indirdik.

  3. … قَضَى مُوسَى الْأَجَلَ وَسَارَ بِأَهْلِهِ آنَسَ مِنْ جَانِبِ الطُّورِ نَارًا قَالَ لِأَهْلِهِ امْكُثُوا إِنِّي آنَسْتُ نَارًا لَعَلِّي …

    TurMusa süreyi doldurunca; ailesi ile birlikte yola çıktı. Tur yanında bir ateş gördü. Ailesine dedi ki: Durun, ben bir ateş gördüm. Olur ki size ondan bir haber, yahut ısınmanız için ateşten bir kor getiririm.

  4. وَمَا كُنْتَ بِجَانِبِ الطُّورِ إِذْ نَادَيْنَا وَلَكِنْ رَحْمَةً مِنْ رَبِّكَ لِتُنْذِرَ قَوْمًا مَا أَتَاهُمْ مِنْ نَذِيرٍ مِنْ قَبْلِكَ لَعَلَّهُمْ يَتَذَكَّرُونَ

    TurBiz seslendiğimiz vakit; sen Tur’un yanında da değildin. Fakat sen, kendinden önce onlara uyarıcı gelmeyen bir kavmi uyarman için, Rabbından bir rahmet olarak gönderildin. Olur ki onlar, düşünürler diye.

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökطور
YapıÜçlü kök
Özel DurumEcvef (orta harfi illetli: و)
Bağlamsal Yakın Köklerطول, طوف, حدد
Zıt Kökقصر
Çekirdek Özet 1Bir şeyin boyunca uzanan sınır hattı, avlu kenarı, fiziksel ve mekânsal hat
Çekirdek Özet 2Varlığın geçirdiği ardışık yaratılış ve gelişim evreleri ile vahyin indiği belirgin yükselti (Tûr Dağı)
Çekirdek Özet 3Varlık ve bilginin sınırlı evreler halinde tekâmülü; haddi aşmama ve ölçülü gelişim yasası
Kritik Hata RiskiKökü sadece özel bir dağ adına indirgeyerek yaratılış merhalelerini ve ontolojik sınır fikrini gözden kaçırmak

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
طوUzama, kuşatma, çevreleme ve bükülerek bir hat boyunca devam etme hareketi; طود yüksek dağ kütlesi, طوع boyun eğerek hizaya girme, طوف çevresinde dönme ve dolaşma, طوق boynu çevreleyen halka, طول boyuna uzama, طوي katlayıp dürme köklerinde bu kuşatıcı hat ve uzama ortak paydadır.رÇekirdeğin kuşatma ve uzama hareketine insan başı ve süreklilik bildiren ر harfi eklenerek uzantı belirli bir sınır, kademeli merhale ve belirgin bir yükselti çizgisine dönüştürülmüştür.

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
طSepet, çark; sarma, kuşatma, içine almaBir nesneyi ya da alanı çevreleyen sınır, kuşatıcı çerçeve ve hat hareketini başlatır.
وÇengel, çadır kazığı; bağlama, ekleme, tutturmaÇizilen sınırın devamlılığını sağlar, birbirine bağlı halkalar ve birbirini takip eden aşamalar kurar.
رİnsan başı; baş, ilk, üstUzanan hattın belirginleşmesini, nihai bir zirveye veya her aşamanın kendi üst sınırına ulaşmasını sağlar.
طورÇevrelenmiş alanın sınır boyu uzanarak aşama aşama yükselmesi veya ardışık haller oluşturmasıBir sahanın çevresini saran hat, birbiri ardınca gelen durumlar silsilesi ve yeryüzünden göğe doğru sınır oluşturan yükselti imgesi doğar.

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamBir evin avlusunun boylu boyunca uzanan kenar çizgisi veya komşu evin duvarıyla bitişik hat; evin avlu sınırı anlamına gelen طَوَار الدَّار ibaresinden türer. Ayrıca boyuna ve enine uzanan, belirgin sınır çizgisi olan yalçın dağ kütlesi.
Cahiliye şiiri kullanımıEn-Nâbiğa ez-Zübyânî zehirli bir yılan tarafından sokulan adamın nöbetlerinin birbiri ardınca değişen evrelerini anlatırken kökü zaman merhalesi anlamında kullanmıştır: تُطَلِّقُه طَوْراً وطَوْراً تُراجِعُ / Zehir nöbeti onu bir süre bırakır, bir süre sonra da tekrar yoklar.
Erken Arapça kullanımBir kimsenin sınırını ve haddini aşmasını ifade etmek için kullanılan عدا فلان طَوْرَه deyimi ile bir yerin etrafında dolanıp sınırına yaklaşmayı anlatan لا أَطُورُ به ibaresi erken dönem bedevi kullanımında yerleşiktir.

Kaynak Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, Dîvânu’n-Nâbiğa ez-Zübyânî.

Sami etimolojik katman

Arapça طور kökü, Kuzeybatı Sami dillerinde ve genel Sami dilleri ailesinde hem «dağ, yüksek kaya kütlesi» hem de «hat, sıra, ardışık merhale» semantik çekirdeğini taşıyan arkaik bir köktür. İbranicede dağ veya sıra anlamındaki tūr (özellikle Aramice etkisiyle şekillenen katmanlarda) ve Aramice/Süryanicede doğrudan «dağ, tepe, yüksek kütle» anlamına gelen ܛܘܪܐ (ṭūrā) sözcüğü ile doğrudan ses ve anlam denkliğine sahiptir. Kökün en ilksel somut çekirdeği, coğrafi bir hat olarak uzanan yükseltiyi ya da bir alanın sınırını belirleyen çizgiyi anlatır; Arapçada bu kök bir yandan coğrafi terim olarak dağ adını korumuş, diğer yandan soyutlaşarak «hâl, biçim, sınır, ardışık evre» manalarını genişletmiştir. Doğu Sami kolunda Akadcada benzer hat ve sınır bildiren formlarla dolaylı irtibatı görülse de kelimenin Kur'an'da yer alan Tûr biçimi, Arap yarımadasının kuzeybatısındaki Arami-Süryani coğrafyasıyla ortak miras niteliği taşır.

Güven Kesin

Kaynak Brown-Driver-Briggs, Payne Smith Syriac Dictionary, David Cohen Dictionnaire des racines sémitiques.

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönطور kökünden türeyen طَوَار (avlu kenarı), طَوْر (hal, sınır, evre) ve الطُّور (dağ)Kök iç Arapçada hem mekânsal uzantı ve sınır çizgisini hem de zamansal evre ve aşamaları kuşatacak biçimde dallanmıştır.Kesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiAramice ve Süryanice ܛܘܪܐ (ṭūrā dağ), İbranice tūr (sıra, dizi, dağ)Kur'an'daki Tûr kullanımı ile Aramice/Süryanice dağ kavramı ortak kökene ve düzenli ses denkliğine dayanır.Kesin
Daha geniş dilsel ilişkiVeri bulunamadıSami ailesi dışında güvenilir ve spekülatif olmayan doğrudan bir soydaş kelime tespit edilmemiştir.Veri bulunamadı

Kaynak Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, Arthur Jeffery (The Foreign Vocabulary of the Qur'an).

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
طورAnlamlıBoylu boyunca uzanan sınır hattı, evre, merhale, yalçın dağMekânda sınır ve yükselti, zamanda ardışık hâllerHedef köktür; Kur'an'da geçer.
طروAnlamlıTazelik, yenilik, sonradan ortaya çıkmaBir şeyin henüz kurumamış, taze ve yumuşak olması hâliKur'an'da geçmez; hedef kökle zıtlaşan yumuşaklık ve yenilik boyutu taşır.
وطرAnlamlıİhtiyaç, arzu, giderilmesi gereken önemli maksatİnsanın zihninde sınırını çizip elde etmek istediği nihai hedefKur'an'da geçer (Ahzâb 33:37); hedef yöneliş ve sınır bağı vardır.
ورطAnlamlıÇıkmaz, helak çukuru, sarp ve zor durumHayvanların veya insanın düşüp kurtulamadığı bataklık ve çukurKur'an'da geçmez; sınırın aşılıp tehlikeye düşülmesini çağrıştırır.
رطوKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıArapçada bu dizilim mühmel kabul edilmiştir.
روطKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıArapçada bu dizilim mühmel kabul edilmiştir.

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
طورMerkezSınır hattı, merhale ve belirgin yükseltiHem mekânsal sınırı hem zamansal gelişim evrelerini ve sarp dağ kütlesini ifade eder.Mekân ve zaman boyunca sınırlandırılmış ardışık yapı.
طولKomşuBoyuna uzama ve genişlemeطور belirli bir sınır ve evre belirlerken, طول kesintisiz bir mesafeyi ve süreyi anlatır.Süre ve mesafe olarak uzunluk; sınır vurgusu zayıftır.
طوفKomşuBir sınırın veya nesnenin çevresini dolaşmaطور hattın bizzat kendisini ve o hatta durmayı gösterir; طوف hat etrafındaki devri harekettir.Merkezin etrafında dairevi dönüş ve kuşatma.
حددKomşuKesin çizgi ile ayırma ve sınırlamaطور süreçli ve merhaleli bir sınır çizerken, حدد engel koyucu ve keskin bir hudut koyar.İki şeyin birbirine karışmasını önleyen mutlak mania.
قصرZıtKısaltma, sınırın gerisinde kalma, yetersizlikطور boyunca uzanma ve merhaleleri tamamlama iken, قصر boyu ve süreci daraltıp eksik bırakmaktır.İstenen menzile varmadan durma, yetersiz kalma.

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaطورSınır, evre, merhale, dağMekânsal sınır hattı ile zamansal süreç basamaklarını tek kökte birleştirir.Kesin
Latincegradus, mons, terminusBasamak, evre; dağ; sınırGradus gelişim evrelerini, terminus sınır çizgisini, mons dağ kütlesini karşılar; üçü tek kelimede toplanmaz.Güçlü
İngilizcestage, phase, boundary, mountainAşama, faz, sınır, dağPhase biyolojik ve ontolojik evreleri (أطوار), boundary hadd-i zatı, mountain ise Tûr Dağı'nı verir.Güçlü
AlmancaStufe, Phase, Grenze, BergAşama, kademe, sınır, dağStufe yaratılış merhalelerindeki ardışıklığı ve basamakları çok iyi karşılar.Güçlü
Fransızcaphase, stade, limite, montEvre, merhale, sınır, dağStade ve phase kelimeleri embriyolojik ve ontolojik gelişim aşamalarını karşılamada yetkindir.Güçlü

Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Dictionnaire Larousse.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
الطُّور / طُورVahyin indiği, İsrailoğullarından mîsak alınan meşhur Sina DağıTarihsel kıssa ve vahiy bağlamı; mîsak alma ve tecelli sahneleri (Bakara 2:63, Nisâ 4:154, Tâhâ 20:80, Mü'minûn 23:20, Kasas 28:46).
وَالطُّورِ / وَطُورِ سِينِينَÜzerine yemin edilen kutsal yükselti, vahiy ve nübüvvet mekânıKasem bağlamı; peygamberlik silsilesinin ve vahyin şerefine yemin (Tûr 52:1, Tîn 95:2).
أَطْوَارًاBirbirini izleyen yaratılış hâlleri, gelişim evreleri, çeşitlilikKozmolojik ve biyolojik tekâmül bağlamı; insanın nutfe, alaka ve mudga evrelerinden geçirilerek yaratılması (Nûh 71:14).

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
KelamHilkat, insanın yaratılış merhaleleri ve ilahi kudret deliliİnsanın bir anda değil de aşama aşama (أطواراً) yaratılmasındaki hikmet ve tekâmül kanunu tartışılır.Tedrîcî yaratılış ve ilahi tasarrufun gayeli nizamı.
FıkıhHadler ve mükellefiyet sınırları (kökün deyimsel kullanımı)Kişinin yetki ve salahiyet sınırını aşmaması (عدم تعدي الطور) fıkıh usulünde haddini bilme ve tecavüz etmeme ilkesiyle birleşir.Hukuki sınır, ehliyet ve haddi tecavüz yasağı.
TefsirTûr Dağı'nın mahiyeti ve İsrailoğullarının üzerine kaldırılmasıTûr'un belirli bir dağ mı yoksa Süryanice genel dağ ismi mi olduğu, ref'u't-Tûr hadisesinin fiziksel veya mecazi boyutu incelenir.Ahit ve mîsak mekânı; somut kudret mucizesi.
HadisÂdemoğlunun fıtratı ve geçirdiği değişken hâllerİnsanoğlunun kalbi ve ruh hali için kullanılan değişkenlik rivayetlerinde ve vahiy coğrafyası tariflerinde geçer.Değişken tabiat, fıtri evreler ve kutsal vadi sınırları.

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniVahiy ve mîsakKutsal mekân ve ahit zirvesiİlahî irade ile insan iradesinin buluştuğu mukaddes sınırTûr Dağı, dinin kurucu ahdinin tescil edildiği ve hadlerin vaz edildiği dikey eşiktir.Kesin
İlmiEmbriyoloji ve tabiat kanunlarıTedrîcî tekâmül ve gelişim basamaklarıMaddenin basitten karmaşığa doğru evreler halinde inşasıNûh 71:14 ayetindeki kullanım, ilmin merhaleli gelişim ve morfolojik safhalar yasasını temellendirir.Kesin
SiyasiHukuk düzeni ve yetkiAnayasal had ve yetki sınırıBirey ve iktidarın haddini aşmasını önleyen meşru çerçeveDeyimsel kökten gelen haddi aşmama ilkesi, siyasal iktidarın keyfiliğini sınırlandıran kurumsal çerçeveyi kurar.Güçlü
İktisadiÜretim süreçleriKademeli üretim ve değer zinciri basamaklarıHammaddenin mamul maddeye dönüşüm aşamalarıİktisadi süreçlerin bir anda değil, birbirini tamamlayan üretim evreleri ve fazlar halinde örgütlenmesini açıklar.Muhtemel

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerAyrık durumlar, faz dönüşümü ve basamak fonksiyonu (Heaviside step function)Sistemin sürekli bir akıştan ziyade belirli eşikleri aşarak bir hâlden (fazdan) diğerine sıçramalı ve kurallı geçişi; termodinamik ve kuantum durumları.Güçlü
Beşeri bilimlerGelişim psikolojisindeki dönemler (developmental stages) ve kurumsal sınır kuramıİnsan zihninin ve toplumsal kurumların belirli gelişimsel krizleri aşarak yeni bir olgunluk evresine geçişi ve her evrenin kendi normatif sınırını üretmesi.Kesin

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiKökü yalnızca Tevrat kıssalarında geçen Sina Dağı'nın özel adı sayıp lafızdaki dinamik sınır, hat ve tekâmül manasını tamamen dışlamak.
Kur'an içi daha geniş anlamKök, hem tarihin en büyük ahitleşmelerine sahne olan coğrafi bir zirveyi hem de kâinatta cari olan aşamalı yaratılış ve gelişim (etvâr) kanununu içine alan geniş bir semantik çerçeve sunar.
Yanlış anlamanın doğuracağı hataKur'an'daki yaratılış ayetlerini (özellikle Nûh 71:14) statik ve ani bir var oluş gibi okumak; vahyin indiği Tûr mekanını ise soyut bir dağ zannedip ilahi hadler ve mîsakla olan anlamsal bağını koparmak.

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Varlığın tesadüfi ve karmaşık değil, tayin edilmiş sınırları (hudûd) ve birbirini izleyen intizamlı evreleri (etvâr) olduğunu gösterir. Vahiy ile fıtratın aynı aşamalı olgunlaşma kanununa tabi olduğunu öğretir.
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?İsrailoğullarının Sina Çölü'ndeki mîsak sahnelerinde (Bakara 2:63, Nisâ 4:154), vahyin başlangıç ve tecelli anlatımlarında (Kasas 28:46, Tûr 52:1, Tîn 95:2) ve insanın biyolojik/ontolojik yaratılışını konu edinen tevhid delillerinde (Nûh 71:14).
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Yaratılışın birdenbire ve hikmetsizce tamamlandığı zannını yıkar; insanın halden hale geçerek kemale erdiğini vurgular. Dağ kavramının sıradan bir yükselti değil, yeryüzünün sınır ve direği niteliğinde bir şahit olduğunu gösterir.

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamBir mekânın, avlunun boylu boyunca uzanan sınır çizgisi, bitişik hat ve bu hat boyunca göğe doğru yükselen sarp dağ kütlesi.
  • Soyut anlamBir sürecin belirli eşikler ve basamaklar halinde birbirini takip etmesi; haddini bilme, merhale merhale kemale erme ve ontolojik durumlar silsilesi.
  • Sistematik karşılıkVarlık alanında fazlar halinde tekâmül kanunu; hukuk ve siyasette haddini aşmama (meşru sınır) prensibi; dinde ise vahyin mukaddes zirvesi ve mîsak eşiği.
  • LaTeX modeliS=∑i=1nTio¨yle kiTi→Ti+1  ⟺  x≤Bi
  • LaTeX açıklamasıFormülde S varlığın veya yaratılışın bütünsel gelişim sürecini temsil eder. Ti varlığın geçtiği her bir tekil evreyi ve hâli (etvâr) simgeler. Bi her evrenin meşru ve ontolojik sınır hattını (tûr/tavâr) gösterir. Bir evreden (Ti) bir sonraki evreye (Ti+1) geçiş, ancak o evrenin sınır koşulu (Bi) aşıldığında veya tamamlandığında gerçekleşir; böylece kökün hem merhale hem de sınır mahiyeti tek bir matematiksel bağıntıda ifade edilir.
Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: ط