غفر
غ - ف - ر
KÖK- 234 geçiş
- 202 ayet
- 72 sîga
- 13 sözlük
Ğafere, Hefere kelimesi ile akrabadır. Çukur açmaya hafr etmek, açılan çukurun toprağını yerine koymaya ise ğafr etmek demektir. Hufre çukur, ğufre çukurdan alınan topraktır. Ğubar kelimesiyle de akrabadır. Mağfiret etmek demek, suçu, günahı, hatayı kapatmak, cezasını vermemek, görmemezlikten gelmek demektir. Afv ise suçu tamamen silmek, işlememiş hale getirmek demektir. İstiğfar istif’al babındandır. İstif’al babı, Türkçe’deki “isteme” kelimesinin başa gelmesi gibi bir mana taşır. Allah’tan işlenen kusurların, günahların kapatılmasını, örtülmesini talep etmek anlamı taşır. Afv yerine mağfiretin gelmesi “hepten sil” yerine daha mütevazi bir talepte bulunmak anlamı taşır.devamı ›
Notlarım
Sözlükler(13)
★ Akevler SözlüğüTürkçe
Ğafere, Hefere kelimesi ile akrabadır. Çukur açmaya hafr etmek, açılan çukurun toprağını yerine koymaya ise ğafr etmek demektir. Hufre çukur, ğufre çukurdan alınan topraktır. Ğubar kelimesiyle de akrabadır. Mağfiret etmek demek, suçu, günahı, hatayı kapatmak, cezasını vermemek, görmemezlikten gelmek demektir. Afv ise suçu tamamen silmek, işlememiş hale getirmek demektir. İstiğfar istif’al babındandır. İstif’al babı, Türkçe’deki “isteme” kelimesinin başa gelmesi gibi bir mana taşır. Allah’tan işlenen kusurların, günahların kapatılmasını, örtülmesini talep etmek anlamı taşır. Afv yerine mağfiretin gelmesi “hepten sil” yerine daha mütevazi bir talepte bulunmak anlamı taşır.
Kitâbu'l-'Ayn
Halîl b. Ahmed · 8. yyTR2.880 harfباب الغين والراء والفاء معهما
ر غ ف، غ ف ر، غ ر ف، ر ف غ، ف ر غ، ف غ ر مستعملات رغف:
الرُّغْفانُ جمع الرَّغيفِ، والرُّغُفُ أيضا، والعَدَدُ أَرْغِفةٌ.
غرف: الغَرْفُ: غَرْفُكَ المَاءَ باليَدِ وبالمِغْرَفَةِ.
والغَرْفةُ: قَدْرُ اغْتِرافِكَ، مثل الكف.
والغَرْفَةُ: مرة واحدة.
والغُرْفَةُ: بيتٌ فَوقَ بيت.
وغَرْبٌ غَرُوفٌ أي كثير الأخذ.
ومزادة غَرْفِيَّةٌ: مدبوغة بالغَرْفِ.
والغَرْفُ: شجر يجلب من يبرين،
es-Sıhâh
Cevherî · 10. yyTR1.885 harfالغَفْرُ: التغطية. والغَفْرُ: الغفران. وغَفَرْتُ المتاع: جعلته في الوعاء. ويقال: اصْبُغْ ثوبك فإنَّه أغْفَرُ للوسخ، أي أحمل له. وغَفَرَ الجُرح يَغْفِرُ غَفْراً: نُكِسَ، وكذلك المريض. قال الشاعر:
لعَمْرُكَ إنَّ الدارَ غَفْرٌ لِذي الهـوىكما يَغْفِرُ المحمومُ أو صاحبُ الكَلْمِ
وغَفِرَ بالكسر يَغْفَرُ غَفَراً، لغة فيه. والغَفْرُ ثلاثةُ أنجمٍ صغارٍ ينزلها القمر، وهي من الميزان. والغَفْرُ أيضاً:
Tehzîbu'l-Luğa
Ezherî · 10. yyTR12.681 harfغ ر ف
غرف ، غفر ، فرغ ، فغر ، رغف ، رفغ : مستعملة .
غرف : قال الله جل وعز : ( إِلاَّ مَنِ اغْتَرَفَ غُرْفَةً بِيَدِهِ ) ( البقرة : 249 ) ، وقرىء ) غَرْفةً ، وأخْبَرْني الْمُنذِريُّ عن أبي العباس أنه قال غُرفةً قراءةُ عثمان رواه ابن عامرٍ ، ومعناه الذي يُغترَفُ نفسه وهو الاسم ، والغَرْفَةُ المرَّة من المصدرِ .
قال : وقال الكسائي : لوْ كان مَوضعُ اغترَفَ غرفَ اخْترْتُ الفَتْحَ لأنه يخرجُ عَلَى
Mekâyîsü'l-Luğa
İbn Fâris · 11. yyTR2.831 harf(باب الغين والفاء وما يثلثهما)
(غفق) الغين والفاء والقاف أصلٌ صحيح يدلُّ على خِفّة وسُرعةٍ وتكريرٍ في الشيء، مع فَتَراتٍ تكون بين ذلك.
من ذلك قولهم: غَفَقَ إبلَه، وذلك إذا أسرَعَ إيرادَها ثم كرَّرَ ذلك. ويقولون: ظلَّ يتَغَفَّقُ الشَّرَابَ، إذا جعَلَ يشربُه ساعةً بعدَ ساعةٍ. ويقال: غَفَقَ غَفْقَةً من اللَّيل([1]) ، إذا نامَ نومةً خفيفة. والغَفْق: المطر [ليس([2]) بـ] الشَّديد. ويقال غَفَقَه
Müfredât
Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR1.201 harf- الغفر: إلباس ما يصونه عن الدنس، ومنه قيل: اغفر ثوبك في الوعاء، واصبغ ثوبك فإنه أغفر للوسخ (انظر المجمل 3/863)، والغفران والمغفرة من الله هو أن يصون العبد من أن يمسه العذاب. قال تعالى: ﴿غفرانك ربنا﴾ [البقرة/285]، و ﴿مغفرة من ربكم﴾ [آل عمران/133]، ﴿ومن يغفر الذنوب إلا الله﴾ [آل عمران/135]، وقد يقال: غفر له إذا تجافى عنه في الظاهر وإن لم يتجاف عنه في الباطن، نحو: {قل للذين آمنوا يغفروا للذين لا
Esâsü'l-Belâğa
Zemahşerî · 12. yyTR600 harfغ ف ر
" اللهم غفراً " وليست فيهم غفيرة أي لا يغفرون ذنب أحدٍ.
قال: يا قوم ليست فيهم غفيره فامشوا كما تمشي جمال الحيره أي فامشوا إلى حربهم مشي جمال الحيرة وكانوا يمتارون من الحيرة.
وهو مغتفر للذنوب.
واصبغ ثوبك بالسّواد فإنه أغفر للوسخ أي أحمل وأستر.
وجاؤا جمّاً غفيراً.
ومعه العير والنفير والجمّ الغفير.
وتقول: ذاك أبعد من معقل الغفر: بل من مطلع الغفر وهما ولد
Lisânü'l-Arab
İbn Manzûr · 13. yyTR10.570 harfالغَفُورُ الغَفّارُ، جلّ ثناؤه، وهما من أَبنية المبالغة ومعناهما الساتر لذنوب عباده المتجاوز عن خطاياهم وذنوبهم. يقال: اللهمَّ اغفر لنا مَغْفرة وغَفْراً وغُفْراناً، وإنك أَنت الغَفُور الغَفّار يا أَهل المَغْفِرة. وأَصل الغَفْرِ التغطية والستر. غَفَرَ الله ذنوبه أَي سترها؛ والغَفْر: الغُفْرانُ. وفي الحديث: كان إذا خرج من الخَلاء قال: غُفْرانَك الغُفْرانُ: مصدرٌ، وهو منصوب بإضمار أَطلُبُ، وفي
الغَفُورُ الغَفّارُ، جلّ ثناؤه، وهما من أَبنية المبالغة ومعناهما الساتر لذنوب عباده المتجاوز عن خطاياهم وذنوبهم. يقال: اللهمَّ اغفر لنا مَغْفرة وغَفْراً وغُفْراناً، وإنك أَنت الغَفُور الغَفّار يا أَهل المَغْفِرة. وأَصل الغَفْرِ التغطية والستر. غَفَرَ الله ذنوبه أَي سترها؛ والغَفْر: الغُفْرانُ. وفي الحديث: كان إذا خرج من الخَلاء قال: غُفْرانَك الغُفْرانُ: مصدرٌ، وهو منصوب بإضمار أَطلُبُ، وفي تخصيصه بذلك قولان أَحدهما التوبة من تقصيره في شكر النعم التي أَنعم بها عليه بإطعامه وهضمه وتسهيل مخرجه، فلجأَ إِلى الاستغفار من التقصير وتَرْكِ الاستغفار من ذكر الله تعالى مدة لبثه على الخلاء،فإِنه كان لا يترك ذكر اللّه بلسانه وقلبه إِلا عند قضاء الحاجة، فكأَنه رأَى ذلك تقصيراً فتداركه بالاستغفار. وقد غَفَرَه يَغْفِرُه غَفراً: ستره. وكل شيء سترته، فقد غَفَرْته؛ ومنه قيل للذي يكون تحت بيضة الحديد على الرأْس: مِغْفَرٌ. وتقول العرب: اصْبُغْ ثوبَك بالسَّوادِ فهو أَغْفَرُ لوَسَخِه أَي أَحْمَلُ له وأَغطى له. ومنه: غَفَرَ اللّه ذنوبه أَي سترها. وغَفَرْتُ المتاع: جعلته في الوعاء. ابن سيده: غَفَرَ المتاعَ في الوعاء يَغْفِرُه غَفْراً وأَغْفَرَه أَدخله وستره وأَوعاه؛ وكذلك غَفَرَ الشيبَ بالخِضاب وأَغْفَرَه؛ قال: حتى اكْتَسَيْتُ من المَشِيب عِمامةً غَفراءَ، أُغْفِر لَوْنُها بِخِضابِ ويروى: أَغْفِرُ لونها. وكلُّ ثوب يغطَّى به شيء، فهو غِفارة؛ ومنه غِفارة الزِّنُون تُغَشَّى بها الرحالُ، وجمعها غِفارات وغَفائِر. وفي حديث عمر لمَّا حَصَّبَ المسجدَ قال: هو أَغْفَرُ للنُّخامة أَي أَسْتَرُ لها. والغَفْرُ والمَغْفِرةُ: التغطية على ابذنوب والعفوُ عنها، وقد غَفَرَ ذنبه يَغْفِرُه غَفْراً وغِفْرةً حَسَنة؛ عن اللحياني، وغُفْراناً ومَغْفِرة وغُفوراً؛ الأَخيرة عن اللحياني، وغَفيراً وغَفيرةً. ومنه قول بعض العرب: اسلُك الغفيرة، والناقةَ الغَزيرة، والعزَّ في العَشيرة، فإِنها عليك يَسيرة. واغْتَفَر ذنبَه مثله، فهو غَفُور، والجمع غُفُرٌ؛ فأَما قوله: غَفَرْنا وكانت من سَجِيّتِنا الغَفْرُ فإِنما أَنَث الغَفْرَ لأَنه في معنى المَغْفِرة. واسْتَغْفَرَ اللَّه من ذنبه ولذنبه بمعنى، فغَفَرَ له ذنبه مَغْفِرةً وغَفُراً وغُفْراناً. وفي الحديث: غِفارُ غَفَرَ اللَّه لها؛ قال ابن الأَثير: يحتمل أَن يكون دعاءً لها بالمَغْفِرة أَو إِخباراً أَن اللَّه تعالى قد غَفَرَ لها. وفي حديث عَمْرو بن دينار: قلت لعروة: كم لَبِثَ رسولُ اللَّه ، صلى اللَّه عليه وسلم بمكة؟ قال: عَشْراً، قلت: فابنُ عباس يقول بِضْعَ عَشْرة؟ قال: فغَفَره أَي قال غَفَر اللَّه له. واسْتَغْفَر اللَّه ذنبَه، على حذف الحرف: طلب منه غَفْرَه؛ أَنشد سيبويه: أَسْتَغْفَرُ اللهَ ذنباً لَسْتُ مُحْصِيَه، ربّ العباد إليه القولُ والعملُ وتَغافَرَا: دَعا كلُّ واحد منهما لصاحبه بالمَغْفِرة؛ وامرأَة غَفُور، بغير هاء. أَبو حاتم في قوله تعالى: لِيَغعُثرَ ليَغْفِرَ اللهُ لك ما تَقَدَّمَ من ذَنْبِكَ وما تأَخَّر؛ المعنى لَيَغْفِرَنَّ لك اللهُ، فلما حذف النون كسر اللام وأَعْملها إِعمال لامِ كي، قال: وليس المعنى فتحنا لك لكي يغفر اللهُ لك، وأَنْكَر الفتح سبباً للمغفرة، وأَنكر أَحمد بن يحيى هذا القول وقال: هي لام كي، قال: ومعناه لكي يجتَمِع لك مع المغفرة تمامُ النعمة في الفتح، فلما انضم إِلى المغفرة شيء حادث حَسُنَ فيه معنى كي؛ وكذلك قوله عز وجل: لِيَجْزِيَهم اللَّه أَحْسَنَ ما كانوا يَعْمَلون. والغُفْرةُ: ما يغطَّى به الشيء. وغَفَرَ الأَمْرَ بِغُفْرته وغَفيرتِه: أَصلحه بما ينبغي أَن يَصْلَح به. يقال: اغْفِروا هذا الأَمرَ بِغُفْرتِه وغَفيرتِه أَي أَصْلحوه بما ينبغي أَن يُصْلَح. وما عندهم عَذيرةٌ ولا غَفِيرة أَي لا يَعْذِرون ولا يَغفِرون ذنباً لأَحد؛ قال صخر الغَيّ، وكان خرج هو وجماعة مت أَصحابهإلى بعض متوجّهاتهم فصادفوا في طريقهم بني المصطلق، فهرب أَصحابه فصاح بهم وهو يقول: يا قوم لَيْسَت فيهمُ غَفِيرهْ، فامْشُوا كما تَمْشي جِمالُ الحِيرهْ يقول: لا يغفرون ذنب أَحد منكم إِن ظفروا به، فامشوا كما تمشي جمالُ الحيرة أَي تَثاقَلوا في سيركم ولا تُخِفّوه، وخصّ جمالَ الحيرة لأَنها كانت تحمل الأَثقال، أَي مانِعوا عن أَنفسكم ولا تَهْرُبوا. والمِغْفرُ والمِغْفرةُ والغِفارةُ: زَرَدٌ ينسج من الدروع على قدر الرأْس يلبس تحت القلنسوة، وقيل: هورَفْرَفُ البيضة، وقيل: هو حَلقٌ يَتَقَنَّعُ به المُتَسَلِّح. قال ابن شميل: المِغْفَرُ حِلَقٌ يجعلُها الرجل أَسفلَ البيضة تُسْبَغ على العنُق فتَقِيه، قال: وربما كان المِغْفَرُ مثلَ القلنسوة غير أَنها أَوسع يُلْقِيها الرجل على رأْسه فتبلغ الدرع، ثم يَلْبَس البيضة فوقها، فذلك المِغْفرُ يُرفّلُ على العاتقين، وربما جُعل المِغْفَرُ من ديباج وخَزٍّ أَسفلَ البيضة. وفي حديث الحديبية: والمغيرة ابن شعبة عليه المِغْفَرُ؛ هو ما يلبَسُه الدارع على رأْسه من الزرد ونحوه.والغِفارةُ، بالكسر: خرقة تلبسها المرأَة فتغطي رأْسها ما قَبَلَ منه وما دَبَرَ غير وَسْطِ رأْسها، وقيل: الغِفارةُ خرقة تكون دون المِقْنَعة تُوَقِّي بها المرأَة الخمارَ من الدُّهْن، والغِفارةُ الرقعة التي تكون على حزّ القوس الذي يجري عليه الوتر، وقيل: الغِفارةُ جلدة تكون على رأْس القوس يجري عليها الوتر، والغِفارةُ السحابة فوق السحابة، وفي التهذيب: سَحابة تراها كأَنها فَوق سحابة، والغِفارةُ رأْسُ الجبل. والغَفْرُ البَطْنُ؛ قال: هو القارِبُ التالي له كلُّ قاربٍ، وذو الصَّدَرِ النامي ، إذا بَلَغَ الغَفْرا والغَفْرُ: زِئْبِرُ الثوب وما شاكله، واحدته غَفْرة. وغَفِر الثوبُ، بالكسر، يَغْفَرُ غَفَراً: ثارَ زِئْبِرُه؛ واغْفارَّ اغْفِيراراً. والغَفَرُ والغَفارُ والغَفيرُ: شَعرُ العنُقِ واللحيين والجبهة والقفا. وغَفَرُ الجسدِ وغُفارُه: شعرُه، وقيل: هو الشعر الصغير القصير الذي هو مثل الزَّغَب، وقيل: الغَفْرُ شعر كالزغب يكون على ساق المرأة والجبهة ونحو ذلك، وكذلك الغَفَرُ، بالتحريك؛ قال الراجز: قد عَلِمَت خَوْدٌ بساقَيْها الغَفَرْ لَيَرْوِيَنْ أَو لَيَبِيدَنَّ الشَّجَرْ والغُفارُ، بالضم: لغة في الغَفْر، وهو الزغب؛ قال الراجز: تُبْدِي نَقيًّا زانَها خِمارُها، وقُسْطةً ما شانَها غُفارُها القُسْطة: عَظْمُ الساق. قال الجوهري: ولست أَرويه عن أَحد. والغَفيرةُ: الشعر الذي يكون على الأُذُن. قال أَبو حنيفة: يقال رجل غَفِرُ القفا، في قفاه غَفَرٌ. وامرأَة غَفِرةُ الوجهِ إِذا كان في وجهها غَفَرٌ. وغَفَرُ الدابة: نباتُ الشعر في موضع العرف. والغَفَرُ أَيضاً: هُدْبُ الثوب وهدبُ الخمائص وهي القُطُ دِقاقُها ولِينُها وليس هو أَطرافَ الأَرْدِيةِ ولا الملاحفِ. وغَفَرُ الكلإِ: صِغارُه؛ وأَغْفَرت الأَرضُ: نبَتَ فيها شيء منه. والغَفَرُ: نوع من التَّفِرة رِبْعِيٌّ ينبت في السَّهْل والآكام كأَنه عصافيرُ خُضْرٌ قِيامٌ إِذا كان أَخضر، فإِذا يبس فكأَنه حُمْرٌ غير قيام. وجاء القوم جَمًّا غَفيراً وجَمَّاءَ غَفيراً، ممدود، وجَمَّ الغَفِيرِ وجمّاء الغَفيرِ والجَمّاءَ الغَفيرَ أَي جاؤوا بجماعتهم الشريفُ والوضيع ولم يتخلّفْ أَحد وكانت فيهم كثرة؛ ولم يَحْكِ سيبويه إِلا الجَمَّاءَ الغَفيرَ، وقال: هو من الأَحوال التي دخلها الأَلف واللام، وهو نادر، وقال: الغَفير وصفٌ لازم للجَمّاء يعني أَنك لا تقول الجَمّاء وتسكت. ويقال أَيضاً: جاؤوا جَمّاءَ الغَفيرة وجاؤوا بجَمَّاءِ الغَفير والغَفيرة، لغات كلها. والجَمّاء الغَفير: اسم وليس بفعل إِلاَّ أَنه ينصب كما تنصب المصادر التي هي في معناه، كقولك: جاؤوني جميعاً وقاطبةً وطُرًّا وكافَّةً، وأَدخلوا فيه الأَلف واللام كما أَدخلوهما في قولهم: أَوْرَدَها العِراكَ أَي أَوردها عِراكاً. وفي حديث علي، رضي الله عنه: إِذا رأَى أَحدُكم لأَخِيه غَفِيرةً في أَهلٍ أَو مالٍ فلا يكونَنَّ له فِتْنة؛ الغَفِيرةُ: الكثرةُ والزيادةُ،من قولهم للجمع الكثير الجَمّ الغَفِير. وفي حديث أَبي ذر: قلت يا رسول الله، كم الرسلف قال: ثَلثمائةٍ وخمسة عَشر جَمِّ الغَفِير أَي جماعة كثيرة، وقد ذكر في جمم مبسوطاً مستقصى. وغَفَرَ المريضُ والجريحُ يَغْفِرُ غَفْراً وغُفِرَ على صيغة ما لم يسمَّ فاعله، كلُّ ذلك: نُكِسَ؛ وكذلك العاشِقُ إِذا عادَه عيدُه بعد السَّلْوة؛ قال. خَلِيليّ إِن الدارَ غَفْرٌ لِذِي الهَوَى، كما يَغْفِرُ المَحْمُومُ، أَو صاحِبُ الكَلْمِ وهذا البيت أَورده الجوهري: لَعَمْرُكَ إِن الدار؛ قال ابن بري: البيت للمرّار الفقعسي، قال وصواب إِنشاده: خليلي إِن الدار بدلالة قوله بعده: قِفَا فاسأَلا منْ مَنْزِلِ الحَيِّ دِمْنةً، وبالأَبْرَقِ البادِي أَلِمّا على رَسْمِ وغَفَرَ الجرحُ يَغْفِرُ غَفْراً: نُكِسَ وانتقض، وغَفِرَ، بالكسر، لغة فيه. ويقال للرجل إِذا قام من مرضه ثم نُكِسَ: غَفَرَ يَغْفِرُ غَفْراً. وغَفَرَ الجَلَبُ السُّوقَ يَغْفِرُها غَفْْراً: رَخّصها. والغُفْرُ والغَفْرُ، الأَخيرة قليلة: ولدُ الأُرْوِيّة، والجمع أَغْفارٌ وغِفَرةٌ وغُفورٌ؛ عن كراع، والأُنثى غُفْرة وأُمُّهُ مُغْفِرةٌ والجمع مُغْفِرات؛ قال بشر: وصَعْب يَزِلّ الغُفْرُ عن قُذُفاتِه، بحافاته بانٌ طِوالٌ وعَرْعَرُ وقيل: الغُفْر اسم للواحد منها والجمع؛ وحكي: هذا غُفْرٌ كثير وهي أَرْوَى مُغْفِرٌ لها غُفْرٌ؛ قال ابن سيده: هكذا حكاه أَبو عبيد والصواب: أُرْوِيّةٌ مُغْفِر لأَن الأَرْوَى جمع أَو اسمُ جمع. والغِفْرُ، بالكسر: ولدُ البقرة؛ عن الهَجَريّ. وغِفارٌ: مِيسمٌ يكون على الخد. والمَغافرُ والمَغافِيرُ: صمغ شبيه بالناطِفِ ينضحه العُرْفط فيوضع في ثوب ثم يُنْضَح بالماء فيُشْرب، واحدها مِغْفَر ومَغْفَر ومُغْفُر ومُغْفور ومِغْفار ومِغْفِير. والمَغْفوراءُ: الأَرضَ ذات المَغافِير؛ وحكى أَبو حنيفة ذلك في الرباعي؛ وأَغْفَر العُرْفُط والرِّمْثُ: ظهر فيهما ذلك، وأَخرج مَغافِيرَه وخرج الناس يَتَغَفَّرُون ويَتَمَغْفَرُون أَي يجتَنُون المَغافيرَ من شجره؛ ومن قال مُغْفور قال: خرجنا نتَمَغْفَر؛ ومن قال مُغْفُر قال: خرجنا نتَغَفَّر، وقد يكون المُغْفورُ أَيضاً العُشَر والسَّلَم والثُّمام والطلح وغير ذلك. التهذيب: يقال لصمغ الرِّمْث والعرفط مَغافِير ومَغاثِيرُ، الواحد مُغْثور ومُغْفور ومِغْفَر ومِغْثَر، بكسر الميم. روي عن عائشة، رضي الله عنها، أَن النبي، صلى الله عليه وسلم، شَرِبَ عند حَفْصة عسلاً فتواصَيْنا أَن نقول له: أَكَلْتَ مغافِيرَ، وفي رواية: فقالت له سَوْدة أَكلتَ مغافِيرَ؛ ويقال له أَيضاً مَغاثِير، بالثاء المثلثة، وله ريح كريهة منكرة؛ أَرادت صَمْغَ العرفط. والمَغافِير: صمغٌ يسيل من شجر العرفط غير أَن رائحته ليست بطيبة. قال الليث: المِغْفارُ ذَوْبةٌ تخرج من العرفط حلوة تُنْضح بالماء فتشرب. قال: وصَمْغُ الإِجّاصةِ مِغفارٌ. أَبو عمرو: المَغافيرُ الصمغ يكون في الرمث وهو حلو يؤكلُ، واحدُها مُغْفور، وقد أَغْفَر الرِّمْثُ. وقال ابن شميل: الرمث من بين الحمض له مَغافيرُ، والمَغافيرُ: شيء يسيل من طرف عِيدانها مثل الدِّبْس في لونه، تراه حُلواً يأْكله الإِنسان حتى يَكْدَن عليه شِدْقاه، وهو يُكْلِع شَفته وفَمه مثل الدِّبْق والرُّبّ يعلق به، وإِنما يُغْفِر الرمثُ في الصفَريَّة إِذا أَوْرَسَ؛ يقال: ما أَحسن مَغافيرَ هذا الرمث. وقال بعضهم: كلُّ الحمض يُورِس عند البرد وهو بروحه وارباده يخرج (* قوله «بروحه وارباده يخرج» إلخ هكذا في الأصل) . مغافيره تجدُ ريحَه من بعيد. والمَغافيرُ: عسل حلو مثل الرُّبّ إِلا أَنه أَبيض. ومَثَلُ العربِ: هذا الجَنى لا أَن يُكَدَّ المُغْفُر؛ يقال ذلك للرجل يصيب الخير الكثير، والمُغْفُرُ هو العود من شجر الصمغ يمسح به ما ابيضّ فيتخذ منه شيء طيب؛ وقال بعضهم: ما استدار من الصمغ يقال له المُغْفُر، وما استدار مثل الإِصبع يقال له الصُّعْرور، وما سال منه في الأَرض يقال له الذَّوْبُ، وقالت الغنوية: ما سال منه فبقي شَبيه الخيوط بين الشجر والأَرض يقال له شَآبِيب الصمغ؛ وأَنشدت: كأَنَّ سَيْلَ مَرْغِه المُلَعْلِعِ شُؤْبوبُ صَمْغٍ، طَلْحُه لم يُقْطَعِ وفي الحديث: أَن قادِماً قَدِم عليه من مكة فقال: كيف تركتَ الحَزْوَرة؟ قال: جادَها المطرُ فأَغْفَرَتْ بَطْحاؤها أَي أَن المطر نزل عليها حتى صار كالغَفَر من النبات. والغَفَرُ: الزِّئْبِرُ على الثوب، وقيل: أَراد أَن رِمْثَها قد أَغْفَرت أَي أَخرجت مَغافيرَها. والمَغافيرُ: شيء ينضحه شجر العرفط حلو كالناطف، قال: وهذا أَشْبَه، أَلا تراه وصف شجرها فقال: وأَبْرَم سَلمُها وأَغْدَق إِذْخِرُها. والغِفْرُ: دُوَيْبّة. والغَفْرُ: منزل من منازل القمر ثلاثةُ أَنْجُم صغار، وهي من الميزان. وغُفَير: اسم وغُفَيرة: اسم امرأَة. وبنو غافِرٍ: بطن. وبنو غِفارٍ، من كنانة: رهط أَبي ذر الغِفارِيّ.
Kâmûsü'l-Muhît
Fîrûzâbâdî · 15. yyTR553 harf* غ ف ر * * الغَفْرُ * التغطية وبابه ضرب و * المِغْفَرُ * بوزن المِبضع زرد يُنسج على قدر الرأس يُلبس تحت القَلَنسوة و * اسْتَغْفَرَ * الله لذنبه ومن ذنبه بمعنى * فَغَفَر * له من باب ضرب و * غُفْرَاناً * و * مَغْفِرةً * أيضا و * اغْتَفَرَ * ذنبه مثله فهو * غَفُورٌ * والجمع * غُفُرٌ * بضمتين ز وقولهم جاءوا جمَّاء * غَفِيرَا * ممدودا والجمَّاء * الغفير * أي جاءوا بجماعتهم الشريف والوضيع ولم يتخلف
Tâcü'l-Arûs
Zebîdî · 18. yyTR10.000 harfغفره يغفره غفرا: ستره. وكل شئ سترته فقد غفرته. وتقول العرب: اصبغ ثوبك بالسواد فهو أغفر لوسخه: أي أحمل له وأغطى له. وغفر المتاع: جعله في الوعاء، وقال ابن سيده: غفر المتاع في الوعاء يغفره غفرا: أدخله وستره وأوعاه، كأغفره، وكذلك غفر الشيب بالخضاب: غطاه وأغفره، قال:
حتى اكتسبت من المشيب عمامة غفراء أغفر لونها بخـضـاب
والغفر والمغفرة: التغطية على الذنوب والعفو
Lane's Lexicon
Edward W. Lane · 19. yyTR18.340 harfغَفَرَهُ
1 غَفَرَهُ ذ , aor. غَفِرَ , (K,) inf. n. غَفْرٌ, (S, Mgh, Msb,) He covered, veiled, concealed, or hid, it; (S, Mgh, Msb, K;) i. e., anything. (TA.) This is the primary signification. (Mgh, Msb.) ― -b2- [Hence] غَفَر الشَّيْبَ بِالخِضَابِ He covered, or concealed, the white, or hoary, hair with dye; (K;) as also ↓ أَغْفَرَهُ. (TA.) ― -b3- And غَفَرَ المَتَاعَ, (S, K,) فِى الوِعَآءِ, (K,)
Salmone
H. Anthony Salmone · 19. yyTR2.535 harfغَفَرَ
غَفَرَ I ( n. ac. غَفْر 1 ),
a. Covered, veiled, concealed, hid.
b. [ acc. & Bi ], Dyed with ( hair ).
c. ( n. ac. غَفْر 1 , مَغْفِرَة 18t , غُفَاْر 24 , غَفِيْر 25 , غَفِيْرَة 25t , غُفُوْر 27 , غُفْرَاْن 35 ) [ acc. & La ], Forgave, pardoned; condoned ( fault & c. ).
d. ( n. ac. غَفْر 1 ), Cheapened; depressed ( the market ).
e. see infra.
غَفِرَ
غَفِرَ A ( n. ac.
Kitâbullâh
Kur'an kullanımından türetilmişTR61.519 harfغفر
غَفَرَ - يَغْفِرُ - مَغْفِرَة- غُفْرَان - غَافِر - غَفُوْر - غَفّار - اسْتَغْفَرَ - يَسْتَغْفِرُ
غَفَرَ - يَغْفِرُ + كائن + شيئاً: حجبة وستره وأخفاه ليبعده عن ضرر أو أذى محتمل
غَفَرَ - يَغْفِرُ + كائن + لكائن + شيئاً: يحجبه ويستره ويبعده عنه ليقيه ويحميه من أثره: يحجب الشيء عن الكائن ويبعد أثره عنه، ويجعل بينه وبين الكائن ستراً فلا يضره
Sîgalar(72)
- غَفُورٌBağışlayan(فَعُولٌ)×51
- غَفُورًاBağışlayan(فَعُولًا)×20
- الْغَفُورُBağışlayan(الْفَعُولُ)×11
- مَغْفِرَةٌBağışlama(مَفْعِلَةٌ)×10
- لَغَفُورٌBağışlayan(لَفَعُولٌ)×8
- يَغْفِرُBağışlar(يَفْعِلُ)×8
- اغْفِرْBağışla(افْعِلْ)×7
- وَيَغْفِرْVe bağışlar(وَيَفْعِلْ)×7
- فَاغْفِرْHemen bağışla+1 anlam(فَافْعِلْ)×6
- يَغْفِرَBağışlar(يَفْعِلَ)×6
Mücavir kökler210 mücavir (522 toplam)
- رحم
91 ortak ayet · Rahim, bebeğin doğana kadar geliştiği yerdir
- توب
25 ortak ayet · Eveye yuva demektir
- ذنب
19 ortak ayet · Zenb : Kuyruk demektir
- أله
120 ortak ayet · Lah bir şeyi kapatmak için üstüne örtülen örtü demektir
- ربب
62 ortak ayet · Ribve, tümsek demektir
- حلم
9 ortak ayet · Halim meme ucu demektir
- خطأ
9 ortak ayet · Hata : Hatve, çizgi ve adım anlamına gelir
- عفو
10 ortak ayet · Affetti
- أجر
16 ortak ayet · (EaCR) “Acur” tuğla demektir
- صلح
21 ortak ayet · Sarh köşk, serh (sinle) silah demektir
- أمن
50 ortak ayet · Mena kapıları karşı karşıya olan evlerin ara yeridir
- خنزر
4 ortak ayet · Domuz
Geçtiği ayetler(202)
إِنَّمَا حَرَّمَ عَلَيْكُمُ الْمَيْتَةَ وَالدَّمَ وَلَحْمَ الْخِنْزِيرِ وَمَا أُهِلَّ بِهِ لِغَيْرِ اللَّهِ فَمَنِ اضْطُرَّ غَيْرَ بَاغٍ وَلَا عَادٍ فَلَا إِثْمَ عَلَيْهِ إِنَّ اللَّهَ غَفُورٌ رَحِيمٌ
BağışlayanO, size; ölüyü, kanı, domuz etini, Allah’tan başkası için kesileni haram kılmıştır. Ancak kim mecbur kalırsa saldırmamak ve sınırı aşmamak şartıyla günah yoktur. Muhakkak ki Allah, Gafur’dur, Rahim’dir.
فَمَنْ خَافَ مِنْ مُوصٍ جَنَفًا أَوْ إِثْمًا فَأَصْلَحَ بَيْنَهُمْ فَلَا إِثْمَ عَلَيْهِ إِنَّ اللَّهَ غَفُورٌ رَحِيمٌ
BağışlayanBununla birlikte, kim vasiyet edenin haksızlığa meylinden, günaha girmesinden korkup aralarını bulursa; ona da bir günah yoktur. Şüphesiz ki Allah, Gafur’dur. Rahim’dir.
فَإِنِ انْتَهَوْا فَإِنَّ اللَّهَ غَفُورٌ رَحِيمٌ
BağışlayanEğer onlar vazgeçerlerse; şüphesiz ki Allah, Gafur’dur, Rahim’dir.
ثُمَّ أَفِيضُوا مِنْ حَيْثُ أَفَاضَ النَّاسُ وَاسْتَغْفِرُوا اللَّهَ إِنَّ اللَّهَ غَفُورٌ رَحِيمٌ
BağışlayanSonra insanların döndüğü yerden siz de dönün. Ve Allah’tan mağfiret dileyin. Şüphesiz ki Allah Gafur’dur, Rahim’dir.
إِنَّ الَّذِينَ آمَنُوا وَالَّذِينَ هَاجَرُوا وَجَاهَدُوا فِي سَبِيلِ اللَّهِ أُولَئِكَ يَرْجُونَ رَحْمَةَ اللَّهِ وَاللَّهُ غَفُورٌ رَحِيمٌ
BağışlayanMuhakkak ki, iman edenler, hicret edip de Allah yolunda savaşanlar; işte onlar Allah’ın rahmetini umarlar. Allah; Gafur’dur, Rahim’dir.
لَا يُؤَاخِذُكُمُ اللَّهُ بِاللَّغْوِ فِي أَيْمَانِكُمْ وَلَكِنْ يُؤَاخِذُكُمْ بِمَا كَسَبَتْ قُلُوبُكُمْ وَاللَّهُ غَفُورٌ حَلِيمٌ
BağışlayanYeminlerinizdeki lağvden dolayı Allah, sizi sorumlu tutmaz. Ancak kalblerinizin kazandığı şeyden dolayı sizi sorumlu tutar. Allah Gafur’dur, Halim’dir.
لِلَّذِينَ يُؤْلُونَ مِنْ نِسَائِهِمْ تَرَبُّصُ أَرْبَعَةِ أَشْهُرٍ فَإِنْ فَاءُوا فَإِنَّ اللَّهَ غَفُورٌ رَحِيمٌ
BağışlayanKadınlarına yaklaşmamaya yemin edenler için dört ay beklemek vardır. Eğer yeminlerinden dönerlerse şüphesiz ki Allah Gafur’dur, Rahim’dir.
… يَعْلَمُ مَا فِي أَنْفُسِكُمْ فَاحْذَرُوهُ وَاعْلَمُوا أَنَّ اللَّهَ غَفُورٌ حَلِيمٌ
BağışlayanBöyle kadınları nikahlamak isteğinizi bildirmenizden veya bir arzuyu gönüllerinizde saklamanızdan dolayı size bir vebal yoktur. Allah bilmiştir k; siz, onları mutlaka hatırlayacaksınız, fakat uygun bir sözle söylememeniz müstesna, onlarla gizlice sözleşmeyin. İddeti nihayet bulmadıkça nikah bağını bağlamaya kalkmayın. Ve bilin ki; şüphesiz Allah, gönüllerinizde olanı bilir. Artık O’ndan sakının. Ve yine bilin ki; şüphesiz Allah, Gafur’dur, Rahim’dir.
قُلْ إِنْ كُنْتُمْ تُحِبُّونَ اللَّهَ فَاتَّبِعُونِي يُحْبِبْكُمُ اللَّهُ وَيَغْفِرْ لَكُمْ ذُنُوبَكُمْ وَاللَّهُ غَفُورٌ رَحِيمٌ
BağışlayanDe ki: Allah’ı seviyorsanız bana uyun ki, Allah sizi sevsin ve günahlarınızı bağışlasın. Allah Gafur’dur, Rahim’dir.
إِلَّا الَّذِينَ تَابُوا مِنْ بَعْدِ ذَلِكَ وَأَصْلَحُوا فَإِنَّ اللَّهَ غَفُورٌ رَحِيمٌ
BağışlayanAncak bunun ardından tevbe edip islah edenler müstesnadır. Doğrusu Allah, Gafur’dur, Rahim’dir.
Kök analizi
Kök tanımı ve çekirdek özet
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | غفر |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | عفو, صفح, ستر |
| Zıt Kök | ؤخذ |
| Çekirdek Özet 1 | Bir şeyin üzerini kir, darbe veya zarardan koruyacak bir örtüyle örtüp kapatmak |
| Çekirdek Özet 2 | İlahi koruma ve himaye ile günahın mahvedici ve kirletici sonucunu örtüp engellemek |
| Çekirdek Özet 3 | Suçun varlığını inkar etmeden ceza ve yıkım etkisini kalkan altına alarak güvenliği temin eden bağışlama düzeni |
| Kritik Hata Riski | Kökü yalnızca psikolojik bir görmezden gelme veya kayıtsız şartsız af sayarak, kökün taşıdığı koruyucu zırh ve ıslah edici kalkan işlevini göz ardı etmek |
Biliteral analiz
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| غف | Bir şeyin üzerini gevşekçe kaplama, algıyı veya varlığı bürüyüp örtme, dikkatten veya dış tesirden gizleme; nitekim aynı ikili tabandan gelen غفل kökünde algının ve dikkatin üzerinin bir perdeyle örtülüp dalgınlığa düşülmesi anlamı bulunur. | ر | Çekirdeğe eklenen ر harfi, örtme eylemine süreklilik, sağlamlık, koruyuculuk ve zırh gibi sarıcı bir üst muhafaza niteliği kazandırarak gevşek bir perdelenmeyi aktif bir kalkana dönüştürmüştür. |
Piktografik analiz
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| غ | Gözbebeği, kaynak; gözün buğulanması veya perdelenmesi (türetme imge) | Nesnenin veya durumun dışarıdan görünürlüğünü azaltan, görüşü ve doğrudan teması kesen bir örtüleme hareketini başlatır. |
| ف | Ağız; açıklık, nefes, dışa verme veya sınır çizgisi | Örtünün nesneyi dış çevreye karşı bir sınır ve kabuk gibi kuşatmasını, temas yüzeyini belirlemesini ifade eder. |
| ر | İnsan başı; üst, tepe, başlama ve kuşatma | Korumanın ve örtünün yukarıdan aşağıya doğru bir miğfer gibi tepe noktasından sararak bütünü güvenceye almasını gösterir. |
| غفر | Baş ve sınır üzerine koruyucu bir örtü çekerek görünürlüğü ve darbeyi perdeleme | Bütünsel hareket; tehlikeye veya kire açık olan bir varlığın üzerine üstten ve sınırlardan koruyucu bir örtü (zırh, kalkan, kumaş) gererek onu dış darbelerden, kirlenmekten ve cezadan muhafaza etmektir. |
Tarihsel ve erken kullanım
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Başı darbelerden korumak için miğferin altına veya üstüne giyilen koruyucu zırh başlığı (el-miğfer); bir nesneyi kirden korumak için üzerine örtülen bez parçası (el-ğifâre) ve elbisenin üzerini kaplayan hav (ze’ber). |
| Cahiliye şiiri kullanımı | A‘şâ bir beytinde savaşa hazırlanan zırhlı süvariyi koruyucu başlığıyla nitelerken kökü şu şekilde kullanır: والشطبة القوداء تظفر بالمدجج ذي الغفار |
| Erken Arapça kullanım | Erken dönem bedevi Arapları saç yağının başörtüsünü kirletmesini veya başın tozlanmasını önlemek için başa bağlanan beze el-ğifâre demiş; bir kadının kızına saçını toplamasını söylerken «اغفري غفيرك» dediği nakledilmiştir. |
Kaynak Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, el-Müfredât, Lisān al-ʿArab.
Sami etimolojik katman
Sami dilleri ailesinde غفر kökünün çekirdeği doğrudan örtme, koruma, perdeleme ve muhafaza altına alma sahasına aittir. Kök, Batı Sami dillerinde özellikle fiziksel olarak gizleme ve koruyucu örtüyle kaplama semantiğiyle tespit edilir. Klasik İbranicede aynı anlamsal matris genellikle כפר kökü (üzerini katranla veya örtüyle sıvayıp kapatmak, kefaret etmek) üzerinden gelişirken, Güney Sami ve Arapça sahasında غفر kökü somut bir cismin üzerine koruyucu zırh veya kumaş geçirme hareketini korumuştur. Arapçada bu ilksel anlam, elbisenin üzerini örten kumaş tüyünden (ze'ber), savaşta başı koruyan demir başlıktan (el-miğfer) ve kiri tutsun diye giysiyi koyu renge boyamaktan türeyerek ahlaki ve hukuki alana aktarılmıştır. Semantik kayma; fiziksel bir örtünün başı veya giysiyi dış darbelerden ve kirlerden koruması eyleminden, ilahi bir affın ve himayenin insanı günahın kirinden, utancından ve cezasından koruması (mağfiret) yönünde derinleşmiştir.
Güven Güçlü
Kaynak Brown-Driver-Briggs, HALOT, Lane’s Lexicon, David Cohen (Dictionnaire des racines sémitiques).
Etimolojik analiz
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | Miğfer, ğıfâre, ze’ber | Koruyucu örtü, başı saran zırh parçası ve kiri saklayan koruyucu tabaka anlamından mecazen günahın üstünü örtüp cezasını engellemeye geçmiştir. | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Güney Sami ve Kuzeybatı Sami örtme/koruma matrisi | Arapçadaki ğ-f-r dizilişi, Sami dillerindeki k-p-r (örtmek, arındırmak, kefaret) ve s-t-r kökleriyle anlamsal örtüşme gösteren özgün bir koruma tabakasıdır. | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Afro-Asyatik ailenin diğer kollarında doğrudan düzenli ses denkliğiyle kanıtlanmış ortak bir kök formu tespit edilememiştir. | Veri bulunamadı |
Kaynak Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, Brockelmann (Grundriss).
Kardeş kökler
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| غفر | Anlamlı | Örtmek, korumak | Başı veya nesneyi dış etkiden koruyacak biçimde örtmek; bağışlamak. | Hedef kök; Kur'an'da geçer. |
| غرف | Anlamlı | Avuçlamak, koparmak, almak | Bir şeyi bulunduğu yerden avuçla veya aletle çekip yukarı almak; yüksek oda. | Çekirdeğin içe alma ve kaplama hareketi; Kur'an'da geçer. |
| فغر | Anlamlı | Ağzı açmak, yarılmak | Bir açıklığın veya ağzın alabildiğine açılması, yarılarak belirmesi. | Örtmenin tersine açıklık ve ortaya saçılma; Kur'an'da geçmez. |
| فرغ | Anlamlı | Boşalmak, tamamlamak | İçindekini bütünüyle döküp boşaltmak, bir işi bitirip diğerine yönelmek. | Örtünün altındaki yükün düşürülmesi veya alanın açılması; Kur'an'da geçer. |
| رغف | Anlamlı | Ekmek somunu, yoğurmak | Hamurun toparlanıp yuvarlak yassı somun haline getirilmesi. | Toplama ve biçimlendirme; Kur'an'da geçmez. |
| رفغ | Anlamlı | Genişlik, bolluk, yumuşak toprak | Yaşamın sıkıntısız, bol ve rahat olması; toz toprak ve vadi tabanı. | Korunmuş ve rahat yaşam ortamı; Kur'an'da geçmez. |
Komşu kökler ve zıt kök
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| غفر | Merkez | Suçu koruyucu bir kalkanla örtüp cezasını engelleme | Suçun varlığını inkar etmeden veya silmeden, üzerine kalkan gererek ceza ve rüsvaylığı önler. | Mağfiret, kulu günahın tahribatına ve azaba karşı zırh içine almaktır. |
| عفو | Komşu | İzi bütünüyle silme, tamamen yok sayma | عفو suçu ve izini rüzgarın ayak izini silmesi gibi tamamen ortadan kaldırır; غفر ise örtüp muhafaza eder. | Af kökünde fazlalığı bırakmak ve kökten silmek, mağfirette ise koruyucu örtü esastır. |
| صفح | Komşu | Yüz çevirme, kınamayı bırakma | صفح suçluya ceza vermekten vazgeçip olgunlukla başka sayfaya geçmektir; koruyucu bir örtü veya ceza kalkanı kurmaz. | Suçlunun yüzüne hatasını vurmamak ve defteri kapatmaktır. |
| ستر | Komşu | Dış gözlerden gizleme, perde çekme | ستر yalnızca başkalarının görmesini engeller, cezanın bertaraf edilmesini veya koruyucu zırhı tazmin etmez. | Sırf perdeleme ve gizlemedir; mağfiret ise hem perdeleme hem de cezadan korumadır. |
| ؤخذ | Zıt | Yakalama, cezalandırma, sorumlu tutma | Suçun karşılığını hemen tatbik etmek, kulu suçu sebebiyle kıskıvrak yakalayıp cezaya çarptırmaktır. | Örtüp bağışlamanın ve korumanın zıddı olarak suçu açığa vurup cezalandırmadır. |
Başka dillerde anlam karşılıkları
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | غفر | Örtmek, korumak, bağışlamak | Günahın üzerini ilahi koruma örtüsüyle kapatıp kulu cezadan esirgemek. | Kesin |
| Latince | Condonare, protegere | Bağışlamak, örtmek, esirgemek | Condonare suçu bağışlamayı karşılar ancak fiziksel koruyucu zırh (miğfer) boyutunu dışarıda bırakır. | Güçlü |
| İngilizce | To forgive, to shield, to pardon | Bağışlamak, zırh olmak, affetmek | Forgive suçun cezasını bırakmayı verir; kökün fiziksel örtme ve kalkan oluşturma derinliğini tam yansıtmaz. | Güçlü |
| Almanca | Vergeben, verzeihen, abschirmen | Bağışlamak, kalkan altına almak | Vergeben suçtan vazgeçmeyi, abschirmen ise kökün zırhlama ve örtme mekanizmasını karşılar. | Güçlü |
| Fransızca | Pardonner, préserver | Bağışlamak, korumak | Pardonner hukuki vazgeçişi ifade ederken, kökün lekeyi ve darbeyi örten tabaka boyutunu eksik bırakır. | Güçlü |
Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Lane’s Lexicon.
Vücûh ve nezâir
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| غَفُورٌ / الْغَفُورُ | Kusurları sürekli örten, cezadan koruyan ilahi sıfat | İlahî rahmet ve merhametin büyüklüğünü bildiren bağlamlar; örnek: Bakara 2:173, Yûnus 10:107. |
| مَغْفِرَةٌ | İlahi kalkan, azaptan ve rüsvaylıktan korunma mükafatı | İman ve salih amel karşılığında vaat edilen ilahi koruma ve kurtuluş; örnek: Bakara 2:268, Fâtır 35:7. |
| يَغْفِرُ / وَيَغْفِرْ | Cezayı kaldırma, günahı örtüp etkisiz kılma eylemi | Tövbe eden kulların günahlarının ilahi iradeyle örtülmesi; örnek: Âl-i İmrân 3:129, Zümer 39:53. |
| اغْفِرْ / فَاغْفِرْ | Kulun bağışlanma ve ilahi himaye talep eden duası | Peygamberlerin ve müminlerin kusurlarını itiraf edip sığınma yakarışları; örnek: Âl-i İmrân 3:16, Nûh 71:28. |
| اسْتَغْفِرْ | Fiili ve kavli olarak kusurun örtülmesini isteme emri | Tövbe etme, arınma ve ilahi himaye dairesine girme daveti; örnek: Nisâ 4:106, Nûh 71:10. |
| يَغْفِرُوا | İnsanların birbirlerinin kusurlarını örtmesi ve müsamaha | Müminlerin cahillere ve inkarcıların eziyetlerine karşı tahammül göstermesi; örnek: Câsiye 45:14. |
Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Esmâ-i Hüsnâ ve büyük günah meselesi | Allah'ın şirki bağışlamayacağı ancak dilediğinin diğer günahlarını mağfiret edeceği hükmü çerçevesinde, mağfiretin kulun hakkı mı yoksa ilahi bir lütuf mu olduğu tartışılmıştır. | İlahi adaletin mutlak cezalandırıcılığı yerine lütuf ve himaye ile günahın örtülmesi. |
| Fıkıh | Hukukullah ve cezaların düşmesi | Tövbe ve istiğfar ile kul hakkı dışındaki had ve kefaret gerektiren günahların ahiretteki uhrevi cezasının kalkması. | Kusurun dünyevi hukuki takibinden ziyade uhrevi ceza kalkanının devreye girmesi. |
| Tefsir | عفو ile مغفرة kavramlarının mukayesesi | Âyetlerde peş peşe gelen af ve mağfiret ifadelerinde, affın günahı kayıtlardan bütünüyle silmek, mağfiretin ise rezil olmaktan örtüp muhafaza etmek olduğu vurgulanmıştır. | Kulu utançtan, teşhirden ve azaptan koruyan ilahi set. |
| Hadis | İstiğfar duaları ve arınma ritüelleri | Hz. Peygamber'in günde yüz defa istiğfar etmesi ve tuvaletten çıkarken «غفرانك» duasını okuması gibi sünnet uygulamaları. | Nimete şükürdeki kusurun idraki ve sürekli korunma talebi. |
Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Tövbe, arınma ve uhrevi kurtuluş düzeni | İlahi kalkan ve himaye | Kulun varoluşsal zaaflarını örtüp onu helak olmaktan korumak | Günah işleyen bireyin sistemden tamamen atılmasını önleyerek yeniden entegrasyonunu sağlar. | Kesin |
| İlmi | Metodoloji ve hata payı yönetimi | Hata telafisi ve koruyucu modelleme | Teorideki veya uygulamadaki sapmaların bütünü yıkmasını engellemek | Sistemin tolere edilebilir kusurları absorbe ederek işleyişini sürdürmesi mekanizmasıdır. | Güçlü |
| Siyasi | Kamu barışı ve toplumsal uzlaşma | Genel af, müsamaha ve rehabilitasyon | Toplumsal fay hatlarının çatışmaya dönüşmesini önlemek | Suçlunun topluma kazandırılması, intikam sarmalının durdurulması ve devletin kapsayıcılığıdır. | Güçlü |
| İktisadi | Borç yönetimi ve iflas hukuku | Borcun ertelenmesi, konsolidasyon veya silinmesi | Ekonomik aktörün iflasla yok olmasını engelleyip piyasada tutmak | Üreticinin borç batığı sebebiyle piyasadan silinmesini engelleyen koruma ve yapılandırma kalkanıdır. | Güçlü |
Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Hata sönümleme filtresi ve koruyucu tampon katman | Fizik ve mühendislikte sistemin maruz kaldığı aşırı gerilimi, gürültüyü veya darbeyi emerek çekirdek mekanizmayı tahripten koruyan sönümleyici (buffer/absorber) katman ile eşbiçimlidir; hatayı yok etmez, etkisini nötralize eder. | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Cezai rehabilitasyon ve onarıcı adalet zırhı | Hukuk ve kriminolojide suçluyu doğrudan imha etmek veya damgalamak yerine, suçun yıkıcı tesirini tecrit edip faili toplumsal doku içinde koruyarak ıslah etme mekanizmasıyla tam bir yapısal uyum gösterir. | Güçlü |
Yanlış daraltma ve kritik hata riski
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökün anlamını yalnızca pasif bir «bağışlama», «ceza vermekten vazgeçme» veya içsel-duygusal bir «hoşgörü» düzeyine indirgemek. |
| Kur'an içi daha geniş anlam | غفر sadece bir af talebi değil; insanın ontolojik kusurlarına karşı ilahi bir kalkan (miğfer) altına girmesi, azabın ve günah kirinin yıkıcı etkilerinden korunarak aktif bir emniyet zırhına bürünmesidir. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | İstiğfarı sadece dille söylenen kuru bir söz öbeği sanmak; kökün emrettiği korunma, tedbir alma, hatayı örtüp ıslah etme ve ilahi himaye dairesine fiilen sığınma zorunluluğunu gözden kaçırmak. |
Kur'an'ı anlama odaklı sonuç
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın insan tasavvurunun merkezinde hata yapabilir varlık gerçeği yatar. غفر kökü, insanın kusurlu yapısıyla ilahi mükemmellik arasındaki irtibatı kurar; kulun ümitsizliğe düşmeden daima bir ilahi koruma ve ıslah kalkanı bulabileceğini temin eder. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | İlahi esmâ ayetlerinde (Ğafûr, Ğaffâr), peygamberlerin yakarışlarında (istiğfar kıssaları), savaş ve kriz anlarında yapılan dualarda ve toplumsal ahlak kurallarının belirlendiği ayetlerde kurucudur. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Günah işleyenin sistemden ebediyen dışlandığını varsayan aşırı katı teolojik anlayışları (Haricilik gibi) ve bağışlanmayı hiçbir bedel veya yöneliş gerektirmeyen keyfi bir lütuf gibi gören gevşek yaklaşımları tashih eder. |
Nihai sentez ve LaTeX modeli
- Somut anlamBaşı ve vücudu darbelerden korumak için zırhlı başlık (miğfer) takmak; nesnenin üzerini kirden muhafaza edecek bir örtü ile kaplamak.
- Soyut anlamİşlenen bir kusurun, günahın veya eksikliğin yıkıcı cezasını ve utancını ilahi himaye kalkanıyla örterek kulu güvenceye almak, bağışlamak.
- Sistematik karşılıkSistemin arızalı unsurunu doğrudan yok etmek yerine, hatanın sistem geneline ve failin kendisine vereceği zararı sönümleyen koruyucu tampon düzeni.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklaması
Modelde kulun veya sistemin anındaki mevcut durumunu, sonraki durumunu temsil eder. ortaya çıkan günahın, hatanın veya dış darbenin yıkıcı potansiyelini simgeler. ise koruyucu örtüyü, yani mağfiret kalkanını () gösterir. Tam mağfiret durumunda () hatanın sisteme ve kula yansıyan tahrip edici cezai etkisi sıfırlanır ve varlık korunmuş olur. Mağfiret kalkanı devre dışı kaldığında () hata bütünüyle cezaya ve yıkıma dönüşerek sisteme eklenir.