فوه
ف - و - ه
KÖK- 13 geçiş
- 13 ayet
- 4 sîga
- 11 sözlük
Kur'an'daki karşılığı: Onların ağızları ile
Notlarım
Sözlükler(11)
Kitâbu'l-'Ayn
Halîl b. Ahmed · 8. yyTR1.454 harfباب الهاء والفاء ووايء معهما
ه ف و، وه ف، ف و ه، و ف ه، ه ي ف مستعملات هفو: الهَفْوُ: الذَّهابُ في الهواء، يقال: هَفَتِ الصُّوفةُ في الهواء، أي: ذهبت فهي تَهْفُو هَفْوّاً وهُفُوّاً.
والثَّوْبُ الرُّقارِقُ، ورَفارِفُ الفُسْطاط إذا حرّكَتْهُ الرّيح، قلت: هو يَهْفو، والرِّيحُ تَهْفو به.
والهَفْوةُ: الزّلّةُ وقد هفا ... ويُقال للظَّليم إذا عدا؛ قد هفاء، والفؤادُ إذا ذَهَب في إثْرِ شيءٍ قلت: هفا.
es-Sıhâh
Cevherî · 10. yyTR1.372 harfالأفْواهُ: ما يُعالَجُ به الطيبُ، كما أنَّ التوابل ما تُعالَجُ به الأطعمة. يقال فوهٌ وأفْواهٌ، ثم أفاويُه. والفوهُ أصلُ قولنا فَمٌ، لأنَّ الجمع أفْواهٌ إلا أنهم استثقلوا اجتماع الهاءين في قولك: هذا فوهُهُ بالإضافة، فحذفوا منها الهاء فقالوا: هذا فوهُ وفو زيدٍ، ورأيت فا زيدٍ، ومررت بفي زيدٍ، وإذا أضفتَه إلى نفسك قلت: هذا فِيَّ، يستوي فيه حال الرفع والنصب والخفض، لأنَّ الواو تُقْلَبُ ياءً فتُدْغَم.
Mekâyîsü'l-Luğa
İbn Fâris · 11. yyTR6.701 harf(باب الفاء والواو وما يثلثهما)
(فوت) الفاء والواو والتاء أُصَيلٌ صحيح يدلُّ على خلافِ إدراكِ الشّيءِ والوصولِ إليه. يقال: فاته الشَّيءُ فوتاً. وتفاوَتَ الشَّيئانِ: تباعَدَ ما بينهما، أي لم يُدرِك هذا ذاك. والافتيات: افتعالٌ من الفَوت، وهو السَّبق إلى الشَّيء دون الائتمار([1]) . يقال: فلانٌ لا يُفْتاتُ عليه، أي لا يُعْمَل شيءٌ دون أمرِه.
ومن الباب: الفَوْت: الفُرْجة بين الشَّيئين، كالفُرجة بين
(باب الفاء والواو وما يثلثهما) (فوت) الفاء والواو والتاء أُصَيلٌ صحيح يدلُّ على خلافِ إدراكِ الشّيءِ والوصولِ إليه. يقال: فاته الشَّيءُ فوتاً. وتفاوَتَ الشَّيئانِ: تباعَدَ ما بينهما، أي لم يُدرِك هذا ذاك. والافتيات: افتعالٌ من الفَوت، وهو السَّبق إلى الشَّيء دون الائتمار([1]) . يقال: فلانٌ لا يُفْتاتُ عليه، أي لا يُعْمَل شيءٌ دون أمرِه. ومن الباب: الفَوْت: الفُرْجة بين الشَّيئين، كالفُرجة بين الإصبَعَين. والجمع أفوات. يقال: ماتَ موتَ الفَوات، إذا فُوجئَ، كأنَّه فاته ما أرادَ من وصيَّةٍ وشِبْهها. ويقال: هو منِّي فَوْتَ الرُّمح. وشَتَم رجلٌ آخرَ فقال: "جعل الله تعالى رزقَه فوتَ فيه"، أي حيث يراه ولا يصلُ إليه. (فوج) الفاء والواو والجيم كلمةٌ تدلُّ على تجمُّع. من ذلك الفَوْج، الجماعة من النَّاس، والجمع أفواج، وجمع الجمعِ أفاوِج وأفاويج. وأمَّا أفاجَ الرَّجُل، إذا أسرَعَ، فهو من ذوات الياء، والفَيْج منه. (فوح) الفاء والواو والحاء كلمةٌ تدلُّ على ثَوْرٍ وغَليان. يقال: فاحت الرِّيح تَفوح فَوْحاً. وحكى ناسٌ: فاحت القِدرُ: غلَتْ. وأفحتُها أنا. (فود) الفاء والواو والدال كلمةٌ واحدة، ثمَّ تستعار. فالفَوْد: مُعظَم شعرِ اللِّمَّة ممَّا يلي الأذُنين* ثم يقولون استعارةً لجناحَيِ العُقاب: فَوْدان. وممَّا ليس منه قولُهم: فاد يفود، إذا مات، والأصل في هذا الياء، وقد ذكر. (فور) الفاء والواو والراء كلمةٌ تدلُّ على غَلَيان، ثم يقاس عليها. فالفَوْر: الغَلَيان. يقال: فارت القدرُ تَفورُ فَوراً. قال: تَفور علينا قِدرُهم فنُدِيمُها *** ونَفْثَؤُها عنَّا إذا حَمْيُها غلا([2]) وفار غضبُه، إذا جاشَ. وممَّا قِيس على هذا قولُهم: فَعَله من فَوْره، أي في بدء أمرِه، قبل أنْ يسكُن. (فوز) الفاء والواو والزاء كلمتانِ متضادّتان. فالأولى النّجاة والأخرى الهَلكة. فالأولى قولهم: فازَ يفوز، إذا نجا، وهو فائز. وفاز بالأمر، إذا ذهب به وخلَص. وكان الرجلُ يقول لامرأته إذا طلّقها: فُوزِي بأمرك([3]) ، كما يقال: أمرُك بيدك. ويقال لمن ظَفِر بخيرٍ وذهب به. قال الله تعالى: ﴿فَمَنْ زُحْزِحَ عَنِ النَّارِ وأُدْخِلَ الجَنَّةَ فَقَدْ فَازَ﴾ [آل عمران 185]. والكلمة الأخرى قولهم: فَوَّزَ الرَّجُل، إذا مات. قال الكُميت: فما ضرَّها أنَّ كعباً ثَوَى *** وفوّز مِن بعدِه جَرْوَلُ([4]) ثم اختُلِف في المَفَازَة، فقال قومٌ: سمِّيَتْ بذلك تفاؤلاً لراكبها بالسَّلامة والنَّجاة. والمَفَازَة: المَنْجَاة. قال الله عزّ وعلا: ﴿بِمَفَازَةٍ مِنَ العَذَابِ﴾ [آل عمران 188]. وقال آخرون: هي من الكلمة الثَّانية، فَوَّزَ، إذا هَلكَ. ثم يقال: فوَّز الرَّجُل، إذا ركب المَفَازَة. قال: * فوّزَ من قُرَاقِرٍ إلى سُوَى([5]) * (فوص) الفاء والواو والصاد كلمةٌ تدلُّ على خُلوصٍ أو خَلاَصٍ من شيء. يقال: قَبَضت على ذَنَبِ الضّبِّ فأفاصَ من يدي، أي خلَّصَ ذنبه. والمَفَاوصة في الحديث: الإبانة. وما يُفِيص بها لسانُه، أي يُبين. (فوض) الفاء والواو والضاد أصلٌ صحيحٌ يدلُّ على اتّكال في الأمر على آخَر وردِّه عليه، ثم يفرَّع فيردّ إليه ما يُشبهه. من ذلك فوَّضَ إليه أمرَه، إذا ردَّه. قال الله تعالى في قصّةِ من قال: ﴿وأُفَوِّضُ أَمْرِي إلى اللهِ﴾ [غافر 44]. ومن ذلك قولُهم: باتوا فَوْضَى([6]) ، أي مختلطين، ومعناه أنّ كلاًّ فوَّض أمرَه إلى الآخَر. قال: طعامُهم فوضَى فَضاً في رحالِهِمْ *** ولا يُحْسِنون السِّرَّ إلاّ تنادِيا([7])
ويقال: مالُهم فوضَى بينهم، إذا لم يخالِفْ أحدُهم الآخَر. وتفاوَض الشَّريكان في المال، إذا اشتركا ففوَّض كلٌّ أمرَه إلى صاحبه([8]) ، هذا راضٍ بما صنع ذاك وذاك راضٍ بما صنع هذا، ممَّا أجازته الشَّريعة. (فوع) الفاء والواو والعين يدلُّ على ثَوْرٍ في شيء. يقال لخِمْرة الطِّيب وما ثار من ريحه: فَوْعة. ويقال لارتفاع النهار: فَوعة. (فوغ) الفاء والواو والغين كلمةٌ إن صحَّت. يقولون: إن الفَوغ([9]) : الضَّخم. يقال: امرأته فَوغاء. (فوف) الفاء والواو والفاء كلمةٌ واحدة. يقولون: الفُوف: القُطن. ثم يقال للبياض يُرَى في أظفار الأحداث: الفُوف. ومن ذلك يقال: بُرْدٌ مفَوَّف. (فوق) الفاء والواو والقاف أصلانِ صحيحان، يدلُّ أحدُهما على عُلُوٍّ، والآخرُ على أوْبة ورُجوع. فالأوّل الفَوْق، وهو العُلُوّ. ويقال: فلانٌ فاقَ أصحابَه يفوقُهم، إذا علاهم وأمرٌ فائق، أي مرتفع عالٍ. وأمَّا الآخَر فَفُوَاق النَّاقَة، وهو رُجوع اللَّبنِ في ضَرعها بعد الحَلب. تقول: ما أقامَ عندَه إلاَّ فُوَاقَ ناقة. واسم المجتمِع من الدِّرِّ: فيقة، والأصل فيه الواو. قال الأعشى: حتَّى إذا فِيقةٌ في ضَرْعِها اجتمَعتْ *** جاءت لتُرضِع شِقّ النفس لو رَضَعا([10]) وفي بعض الحديث في ذكر القرآن: "أَتَفَوَّقُهُ تَفَوُّقَ اللَّقوح([11]) " معناه لا أقرأ جزئي([12]) مرّةً واحدة لكن شيئاً بعد شيء. شبَّهَه بفُواق الدِّرَّة. يقال فُوَاق وفَواق قال الله تعالى: ﴿ما لَهَا مِنْ فَوَاق([13])﴾ [ص 15]، أي ما لها من رُجوعٍ ولا مَثْنَوِيّةٍ ولا ارتداد. وقال غيرُه: ما لها من نَظِرة. والمعنيان قريبان. ويقولون: أفاقَ السَّكرانُ يُفيق، وذلك من أوبةِ عقلِه إليه. والأفاويق: ما اجتَمَعَ من الماء في السَّحاب. ومن الباب الفُوق: فُوق السَّهم* وسمِّي لأنَّ الوترَ يُجعَل كأنَّه قد رُدَّ فيه، والجمع أفواق. ويقولون: فُقىً، وهو مقلوبٌ. ويقال سهمٌ أفْوَق([14]) ، إذا انكسر فُوقه. وممَّا شذَّ عن هذين الأصلين قولهم: هو يَفُوق بنفسه. وهذا من باب الإبدال وإنما أصلُه يسوق، والفاء بدلٌ من السين، وذلك إذا جادَ بنفْسه. (فول) الفاء والواو واللام كلمةٌ إن صحَّتْ. يقولون: الفُول: الباقلَّى. (فوم) الفاء والواو والميم أصلٌ صحيحٌ مختلَفٌ في تفسيره، وهو، الفُوم. قال قومٌ: هو الثُّوم، وقال آخرون: هو الحِنطة. ويقولون: فَوِّمُوا لنا، أي اخبزُوا. (فوه) الفاء والواو والهاء أصلٌ صحيح يدلُّ على تفتُّحٍ في شيء. من ذلك الفَوَه: سَعة الفم. رجلٌ أفْوَه وامرأةٌ فوهاء. ويقولون أهلُ العربية([15]) : إنَّ أصلَ الفم فَوَهٌ، ولذلك قالوا: رجلٌ أفْوَه. وفاهَ الرّجلُ بالكلام يَفُوهُ به، إذا لفَظَ به. والمُفَوَّه: القادر على الكلام. وزعم ناسٌ أن الفَوَه أيضاً: خُروج الثَّنايا العُلْيا وطُولُها. ومن الباب الفُوَّهَة: فم النَّهْر، وإنما بنَوه هذا البناء فرقاً بين الذي للنّهر والذي للإنسان. والفُوه: واحد أفواه الطِّيب، مثل سُوق وأسواق. والقياس واحد، كأنَّه لما فاحت رائحتُه فاه بها، أي نطق. ---------------------ـ ([1]) الائتمار: الاستشارة. وفي المجمل: "دون ائتمار من يؤتمر". ([2]) للنابغة الجعدي، كما سبق في (دوم). والبيت بنسبته في اللسان (دوم)، وبدون نسبة في (فثأ). ([3]) هذه العبارة مما لم يرد في المعاجم المتداولة. وانظر ما سبق في (فلح). ([4]) اللسان (فوز) برواية: "توى" بالتاء المثناة. وروي بالثاء المثلثة، كما هنا، في اللسان (ثوى). وكلاهما بمعنى واحد، أي هلك. ([5]) الرجز لشاعر من المسلمين يقوله في رافع بن عميرة الطائي، وكان رافع دليل خالد بن الوليد في السير من قراقر. وهو ماء لكلب، إلى سوى، وهو ماء لبهراء وبينهما خمس ليال. انظر الطبري (4: 45) في حوادث سنة 13 ومعجم البلدان (قراقر، سوى). وأنشده في اللسان (فوز). ([6]) في الأصل: "ماتوا فوضى"، تحريف. وفي المجمل: "وبات الناس فوضى". ([7]) في اللسان (فوض): "ولا يحسبون السوء". ([8]) في الأصل: "ففوض أمر كله إلى صاحبه". ([9]) ورد "الفوغ" و "الفوغاء" أيضاً في المجمل، ولم يردا في المعاجم المتداولة. ([10]) ديوان الأعشى 84 واللسان (فوق). ([11]) هو من حديث أبي موسى الأشعري، تذاكر هو ومعاذ قراءة القرآن فقال أبو موسى: "أما أنا فأتفوقه تفوق اللقوح". اللسان (فوق). ([12]) في الأصل: "لا أقرئ"، صوابه في المجمل واللسان. ([13]) قرأ حمزة والكسائي وخلف بضم الفاء، وهي لغة تميم وأسد وقيس، ووافقهم الأعمش، والباقون بفتحها، وهي لغة الحجاز. إتحاف فضلاء البشر 372. ([14]) في الأصل: "أفواق"، صوابه في المجمل واللسان. ([15]) سبق نظير هذا التعبير في مادة (فهم).
ـ
Müfredât
Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR458 harf- أفواه جمع فم، وأصل فم فوه، وكل موضع علق الله تعالى حكم القول بالفم فإشارة إلى الكذب، وتنبيه أن الاعتقاد لا يطابقه. نحو: ﴿ذلكم قولكم بأفواهكم﴾ [الأحزاب/4]، وقوله: ﴿كلمة تخرج من أفواههم﴾ [الكهف/5]، ﴿يرضونكم بأفواههم وتأبى قلوبهم﴾ [التوبة/8]، ﴿فردوا أيديهم في أفواههم﴾ [إبراهيم/9]، ﴿من الذين قالوا آمنا بأفواههم ولم تؤمن قلوبهم﴾ [المائدة/41]، ﴿يقولون بأفواههم ما ليس في قلوبهم﴾ [آل عمران/167]، ومن
Esâsü'l-Belâğa
Zemahşerî · 12. yyTR1.195 harfف و ه
ما فهت بكلمةٍ وما تفوّهت بها وفاوهته بكذا وتفاوهوا به.
وكان الأحنف مفوّهاً منطيقاً.
ورجلٌ أفوه وارمأة فوهاء وزوّجوني فوهاء شوهاء: واسعة الفم قبيحة.
وفرس فوهاء شوهاء: حديدة النفس.
ورجل فيّه ومستفيه: أكول واستفاه فلان: اشتدّ أكله بعد قلّته.
ورأيته عند فوهة النهر وفوّهة الزقاق.
وتفوّه الزقاق: دخله.
وفي الحديث: " إنه خرج فلما تفوّه: مطيب.
وتقول: منطيق
Lisânü'l-Arab
İbn Manzûr · 13. yyTR yok14.541 harfالليث: الفُوهُ أَصلُ بناء تأْسِيسِ الفمِ. قال أَبو منصور: ومما يَدُّلُّك على أَن الأَصل في فمٍ وفُو وفا وفي هاءٌ حُذِفَت من آخرها قولُهم للرجل الكثيرِ الأَكلِ فَيِّهٌ، وامرأَة فَيِّهةٌ. ورجل أَفْوَهُ: عظيمُ الفَم طويلُ الاسنان. ومَحالةٌ فَوْهاء إذا طالت أَسنانها التي يَجْري الرِّشاءُ فيها. ابن سيده: الفاهُ والفُوهُ والفِيهُ والفَمُ سواءٌ، والجمعُ أَفواهٌ. وقوله عزَّ وجل: ذلك قولُهم بأَفْواهِهم؛
Kâmûsü'l-Muhît
Fîrûzâbâdî · 15. yyTR528 harf* ف و ه * * الأَفْواهُ * ما يعالج به الطيب كما أن التوابل ما تعالج به الاطعمه يقال * فُوهٌ * و * أفْوَاهٌ * مثل سوق وأسواق ثم * أفَاوِيهُ * و * الفُوهُ * أصل قولنا فم لأن جمعه * أفْوَاهٌ * وكلمته * فَاهُ * إلى فيّ أي مشافها والميم في فم عوض عن الهاء في فوه لا عن الواو قلت قال في فم إن الميم فيه عوض عن الواو وهو مناقض لقوله هنا و * أفْوَاهُ * الازقة والانهار واحدتها * فُوَّهةٌ * بتشديد الواو يقال
Tâcü'l-Arûs
Zebîdî · 18. yyTR16.013 harf: ( *!الفَاهُ *!والفُوهُ ، بالضَّمِّ ، *!والفِيهُ ، بالكَسْرِ ، *!والفُوهَةُ ، بالضَّمِّ كما في النسخِ ، والصَّوابُ كَسُكَّرَة ، وهي لُغَةٌ ، ( والفَمُ : سواءٌ ) في المَعْنَى .
قَالَ اللَّيْثُ : الفُوهُ أَصْلُ بِنَاءِ تَأْسِيسِ الفَمِ ، انْتَهَى .
وَقَالَ أَبُو المَكَارِمِ : مَا أَحْسَنْتُ شَيْئاً قَطُّ كَثَغْرٍ في *!فُوَّهَةٍ جَارِيَةٍ حَسْناء ، أَي مَا صَادَفْتُ شَيْئاً حَسَناً قَطّ كَثَغْرٍ
Lane's Lexicon
Edward W. Lane · 19. yyTR yok20.041 harfفَاهَ بِهِ
1 فَاهَ بِهِ ذ , (S, Msb, K,) aor. يَفُوهُ (S, Msb) and يَفِيهُ also, (ISd, TA,) inf. n. فَوْهٌ, (MA,) [and inf. n. of unity فَوْهَةٌ, (see Har p. 434,)] He uttered it, or pronounced it, (S, Msb, K,) namely, a saying; (S;) as also ↓ تفوّه. (S, K.) One says, مَا فُهْتُ بِكَلِمَةٍ, and ↓ ما تَفَوَّهْتُ, i. e. I opened not my mouth with a word, or sentence. (S.) فَاهَ لِسَانٌ, a phrase
Salmone
H. Anthony Salmone · 19. yyTR1.726 harfفَاهَ
فَاهَ ( w ) U ( n. ac. فَوْه 1 )
a. [ Bi ], Uttered, pronounced, spoke.
فَوِهَ
فَوِهَ A ( n. ac. فَوَه [ 4 ] ),
a. Was widemouthed.
فَوَّهَ
فَوَّهَ II ,
a. Made widemouthed.
b. Ate much.
فَاْوَهَ
فَاْوَهَ III ,
a. Talked, conversed with.
تَفَوَّهَ
تَفَوَّهَ V ,
a. see I .
b. Spoke.
c. Entered the orifice, the opening of.
d. see II (b) .
تَفَاْوَهَ
تَفَاْوَهَ VI ,
a.
Kitâbullâh
Kur'an kullanımından türetilmişTR32.580 harfفوه
فَاهَ - يَفُوْهُ - فُوْه - أَفْوَاه
فَاهَ - يَفُوْهُ + كائن + بكلام: ينطق به: ركبه بفمه ولسانه وشفتيه ثم لفظه ونطقه
فُوْه: عضو الجسم المعروف باسم الفم: عضو الكلام والضحك والتعبير عن الحالة الآنفعالية والنفخ والأكل والشرب
وهو يضم أو يرفع بالواو: "فوه"
وينصب أو يفتح بالألف: " فاه"
ويجر أو يكسر بالياء " فيه "
أَفْوَاه: جمع " فُوْه "
واللفظ
Mücavir kökler105 mücavir (131 toplam)
- طفأ
2 ortak ayet · TFV Tafve(tı ile) kaynayan tencerede taşan köpük demektir
- كفر
7 ortak ayet · Hufre, çukur demektir
- أبي
2 ortak ayet · İbiye sütten kesilen kadın manasındadır
- قلب
4 ortak ayet · Ayak basıldığında toprakta çıkan kalıptır
- كلم
3 ortak ayet · Kelime
- جوف
1 ortak ayet · Cevf kovuk demektir
- ضهي
1 ortak ayet · Taklit ederler
- تمم
2 ortak ayet · Çiçeklenmiş ağaç demektir
- هود
2 ortak ayet · “Hidayet”in değişik söylenişidir
- رود
3 ortak ayet · “Raid”, bir şeyi çevirmek için kullanılan koldur
- كره
2 ortak ayet · Hoşlanmadı
- ألو
1 ortak ayet · Elyu yele demektir
Geçtiği ayetler(13)
… لَاتَّبَعْنَاكُمْ هُمْ لِلْكُفْرِ يَوْمَئِذٍ أَقْرَبُ مِنْهُمْ لِلْإِيمَانِ يَقُولُونَ بِأَفْوَاهِهِمْ مَا لَيْسَ فِي قُلُوبِهِمْ وَاللَّهُ أَعْلَمُ بِمَا يَكْتُمُونَ
Onların ağızları ileBir de münafıklık edenleri açığa vurmak içindi. Kendilerine: Gelin Allah yolunda savaşın veya savunun, dendiği zaman: şayet savaşmayı bilseydik peşinizden gelirdik, dediler. O gün onlar imandan çok küfre yakındılar. Kalblerinde olmayan şeyi ağızlarıyla söylüyorlardı. Onların gizlediği şeyi Allah çok iyi bilir.
… الَّذِينَ يُسَارِعُونَ فِي الْكُفْرِ مِنَ الَّذِينَ قَالُوا آمَنَّا بِأَفْوَاهِهِمْ وَلَمْ تُؤْمِنْ قُلُوبُهُمْ وَمِنَ الَّذِينَ هَادُوا سَمَّاعُونَ لِلْكَذِبِ …
Onların ağızları ileEy peygamber; ağızlarıyla inandık dedikleri halde kalbleriyle inanmayanlardan, yahudi olanlardan, yalan kulak verenler ve sana gelmeyen başka bir kavmin sözünü dnleyenlerden küfre koşanlar, sen, üzmesin. Sözlerin yerlerini değiştirirler de; size bu verilirse alın, verilmezse kaçının, derler. Allah, kimin de fitneye düşmesini isterse; onun için senin Allah’a karşı hiçbir şeye gücün yetmez. İşte onlar; Allah’ın kalblerini temizlemek istemediği kimselerdir. Dünyada rüsvaylık, onlaradır. Ve onlar için ahirette, büyük bir azab vardır.
كَيْفَ وَإِنْ يَظْهَرُوا عَلَيْكُمْ لَا يَرْقُبُوا فِيكُمْ إِلًّا وَلَا ذِمَّةً يُرْضُونَكُمْ بِأَفْوَاهِهِمْ وَتَأْبَى قُلُوبُهُمْ وَأَكْثَرُهُمْ فَاسِقُونَ
Onların ağızları ileNasıl olabilir ki, şayet size üstün gelselerdi; hakkınızda ne yemin, ne de bir vecibe gözetirlerdi. Sizi ağızlarıyla hoşnud etmeye çalışırlar, ama kalbleri dayatır. Ve onların çoğu fasıklardır.
… اللَّهِ وَقَالَتِ النَّصَارَى الْمَسِيحُ ابْنُ اللَّهِ ذَلِكَ قَوْلُهُمْ بِأَفْوَاهِهِمْ يُضَاهِئُونَ قَوْلَ الَّذِينَ كَفَرُوا مِنْ قَبْلُ قَاتَلَهُمُ اللَّهُ …
Onların ağızları ileYahudiler dediler ki: Uzeyr Allah’ın oğludur. Hristiyanlar da dediler ki: Mesih Allah’ın oğludur. Bu, onların ağızlarında dolaşan sözlerdir ki, daha önce küfretmiş olanların sözüne benzetiyorlar. Allah onları yok etsin, nasıl da uyduruyorlar.
يُرِيدُونَ أَنْ يُطْفِئُوا نُورَ اللَّهِ بِأَفْوَاهِهِمْ وَيَأْبَى اللَّهُ إِلَّا أَنْ يُتِمَّ نُورَهُ وَلَوْ كَرِهَ الْكَافِرُونَ
Onların ağızları ileAllah’ın nurunu ağızlarıyla söndürmek isterler. Halbuki Allah nurunu mutlaka tamamlayacaktır. İsterse kafirler hoşlanmasınlar.
يُرِيدُونَ لِيُطْفِئُوا نُورَ اللَّهِ بِأَفْوَاهِهِمْ وَاللَّهُ مُتِمُّ نُورِهِ وَلَوْ كَرِهَ الْكَافِرُونَ
Onların ağızları ileOnlar, Allah’ın nurunu ağızlarıyla söndürmek isterler. Halbuki kafirler istemeseler de; Allah, nurunu tamamlayacaktır.
Kök analizi
Kök tanımı ve çekirdek özet
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | فوه |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | İlletli (ecvef ve nâkıs özellikli / lamelifi düşebilen asıl) |
| Bağlamsal Yakın Kökler | قول, نطق, لسن, شفه |
| Zıt Kök | صمت |
| Çekirdek Özet 1 | Bir şeyin dışa açılan menfezi, ağız boşluğu, açıklık ve dışarıya ses/söz çıkarma açıklığı |
| Çekirdek Özet 2 | İçsel bir inanç, niyet veya hakikat dayanağı olmaksızın sadece ağızdan dökülen kof söz ve yüzeysel iddia |
| Çekirdek Özet 3 | İçeriksiz ve ispatsız beyanın ontolojik boşluğu; kalple tasdik edilmeyen salt lafzi çıkışın hükümsüzlüğü |
| Kritik Hata Riski | Kur'an'da kökün geçtiği yerleri nötr bir bedensel organ (ağız) tasviri sanıp, bu ifadenin bâtıl iddia ve münafıklık ifşası için kurulan semantik karşıtlığı gözden kaçırmak |
Biliteral analiz
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| فو | İçe hapsolmuş olanın dışarıya doğru yarılması, bir menfezden boşluğa veya dış âleme açılması; genişlik ve yayılma (فوت, فوج, فور, فوز, فوض, فوق) | ه | Çekirdekteki genel açılma ve yayılma hareketini nefesin, sesin ve sözün dışarıya atıldığı anatomik menfeze ve oradan fırlatılan tekil söze odaklayarak somut bir çıkış deliğine bağlar |
Piktografik analiz
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ف | Ağız | Açılma, nefes verme, içte olanı dışarıya bırakma ve sınır hattındaki menfez |
| و | Çengel, çadır kazığı | Dışarıya açılan nefes ile ses arasında kurulan bağ, eklenme ve taşıyıcı hat |
| ه | Kollarını kaldırmış insan | Dikkat çekme, haykırma, nefesin dışarı fırlaması ve sesin görünürlük kazanması |
| فوه | Ağızdan çıkan ses ve soluğun dışarıya salınması | İçerideki havayı veya duyguyu bir menfezden dış ortama bırakan, dışa açılan açıklık ve konuşma eylemi |
Tarihsel ve erken kullanım
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Canlının ağız boşluğu, dişlerin dışa fırlak ve ağzın geniş olması; nehrin veya vadinin suyun aktığı ağzı ve menfezi |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Erken Arap şiirinde geniş ağızlı, yırtıcı veya güçlü canlıların nitelenmesinde geçer; nitekim aslan tasvirinde geniş ağızlı oluşu vurgulamak üzere şu mısra kaydedilmiştir: أَشْدقَ يَفْترُ افْتِرارَ الأَفْوَهِ |
| Erken Arapça kullanım | Bir konuyu açıkça dile getirmek veya bir sözü ağzından çıkarmak anlamında فاهَ بالحديث يَفُوهُ فَوْهاً kalıbıyla; nehir yatağının başladığı ya da döküldüğü yere فُوَّهَةُ النَّهْرِ denilmesiyle yerleşiklik kazanmıştır |
Kaynak Lisān al-ʿArab, Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha.
Sami etimolojik katman
Sami dil ailesinin genelinde ağız organı ve konuşma açıklığı iki veya üç harfli temel bir kök matrisine dayanır. Proto-Semitik *pay- / *p-w- kökü, İbranicede peh (פֶּה), Ugarit dilinde p, Aramice ve Süryanicede pumā (ܦܘܡܐ), Akadcada pû biçiminde belgelenmiştir. Arapçada tekil kullanımda sonundaki lamelif düşerek فم şekline dönüşmüş, ancak cemi formunda (أفواه), nisbet ve fiil türevlerinde (فاه, يفوه) asıl lamelifin ه olduğu korunmuştur. Sami dillerinde bu kök hem fiziksel bir organı hem de bir yüzeyin veya kabın kenarını, giriş açıklığını (nehir ağzı, kuyu ağzı) ve dışa vurulan emri ifade eder. Arapça bu kökün fiziksel menfez genişliğini muhafaza ederken, retorik alanda "kalpten bağımsız kuru laf" kullanımını Kur'ani bağlamda özgün bir semantik kutba dönüştürmüştür.
Güven Kesin
Kaynak Brown-Driver-Briggs, HALOT, Payne Smith, David Cohen.
Etimolojik analiz
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | فوه / فم | Tekildeki mim harfi lamelifin yerine bedeldir; kelimenin aslı فوه olup cemisi أفواه, fiili فاه olarak kök harflerini açıkça sergiler | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice peh, Aramice pumā, Akadca pû | Bütün Sami dillerinde ortak anatomik menfez ve konuşma organı çekirdeğidir | Kesin |
| Daha geniş dilsel ilişki | Mısır dili rꜢ ile fonksiyonel denkliği bulunsa da Proto-Afroasyatik düzeyde *p- menfez köküyle irtibatlıdır | Fiziksel açıklık ve soluk borusu girişi anlamında Afro-Asyatik kök katmanına kadar uzanır | Muhtemel |
Kaynak Maqāyīs al-Lugha, Cohen Dictionnaire des racines sémitiques.
Kardeş kökler
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| فوه | Anlamlı | Ağız, ağız genişliği, menfez | Hedef köktür; ağız organı, nehir başı ve konuşma açıklığı | Kur'an'da geçer |
| فهو | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Arap dilinde müstakil kök yapısı oluşturmaz | Kur'an'da geçmez |
| وفه | Anlamlı | Hizmet etme, gözetme | Kilise ve mabet görevlisi için kullanılan sınırlı bir kullanımdır | Kur'an'da geçmez |
| وهف | Anlamlı | Yaklaşma, hızla yönelme | Bir yere veya yeşilliğe doğru hızla hareket etmeyi anlatır | Kur'an'da geçmez |
| هفو | Anlamlı | Havada süzülme, sürçme | Rüzgârda uçuşma, hafiflik sebebiyle yerinde duramama ve hata yapma | Kur'an'da geçmez |
| هوف | Anlamlı | Sıcak rüzgâr, kuruluk | Sıcak sam yelinin esmesi ve nemi tüketmesi | Kur'an'da geçmez |
Komşu kökler ve zıt kök
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| فوه | Merkez | Ağız, salt lafzi çıkış | Sözün içsel tasdikten yoksun, yalnızca dudak ve ağız boşluğundan fırlatıldığını vurgular | Organik ve anatomik menfezi semantik sahtelikle eşleştirir |
| قول | Komşu | Söz söyleme, aktarma | Manası olan veya olmayan her türlü ifadeyi tarafsızca veya genel bağlamda bildirir | Zihinsel arka plan şartı koşmaksızın genel sözel eylemdir |
| نطق | Komşu | Anlamlı ve tutarlı konuşma | Düşüncenin sesli ve düzenli sembollerle dışa vurulmasıdır, akıl ile doğrudan bağlıdır | Hayvanların ve cansızların konuşmasında dahi idrak ve mana vardır |
| لسن | Komşu | Dil, lisan, ifade aleti | Hem et parçası olan organı hem de kurallı iletişim dizgesini bildirir | İletişim aracına ve kavmin ortak diline işaret eder |
| شفه | Komşu | Dudak, kenar | Ağzın dış sınırını ve fısıltı düzeyindeki teması anlatır | Sözün mahrecinin en uç sınırıdır |
| صمت | Zıt | Susma, sessizlik | Ağzın kapanması, konuşma eyleminin tamamen durdurulması | Menfezin ses çıkarmaya kapatılması halidir |
Başka dillerde anlam karşılıkları
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | فوه | Ağız, menfez, kuru laf | İçerikten yoksun biçimde ağızdan çıkan sözü de kapsar | Kesin |
| Latince | Os, oris / Ostium | Ağız / Nehir ağzı, giriş | Fiziksel organı ve coğrafi menfezi karşılar; mecazi lafız boşluğunu tam vermez | Güçlü |
| İngilizce | Mouth / Lip service | Ağız / Boş söz, dilde kalan ikrar | Organı tam karşılar; Kur'ani nüansı ise yalnızca deyimsel yapılar verir | Güçlü |
| Almanca | Mund / Mündung / Lippenbekenntnis | Ağız / Nehir ağzı / Yüzeysel ikrar | Somut açıklığı ve nehir ağzını tam verir, mecazi ikiyüzlülüğü birleşik kelime karşılar | Güçlü |
| Fransızca | Bouche / Embouchure | Ağız / Açıklık, giriş | Anatomik ve coğrafi ağız karşılığı tamdır, itikadi boşluk yan anlamda kalır | Güçlü |
Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch.
Vücûh ve nezâir
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| بِأَفْوَاهِهِمْ / بِأَفْوَاهِكُمْ | İçi boş iddia, hakikatsiz söz | Kalpteki niyetin ağızdaki sözle örtüşmediği, delilsiz iddialar (Âl-i İmrân 3:167, Tevbe 9:8, Ahzâb 33:4) |
| أَفْوَاهِهِمْ | Düşmanlık ve kinin gayriihtiyari taşması | İçte gizlenen öfkenin dışa sızdığı veya susturulamayan hakikat karşısında ağza sarılma (Âl-i İmrân 3:118, İbrâhîm 14:9) |
| بِأَفْوَاهِهِمْ | Allah'ın nurunu söndürme çabası | Hakikati üfürükle, kof propaganda ve temelsiz sözlerle yok etme girişimi (Tevbe 9:32, Saf 61:8) |
| فَاهُ | Fiziksel ağız (organ) | Suya ulaşmak isteyip de menfezine suyu ulaştıramayan çaresiz insanın tasviri (Ra'd 13:14) |
| عَلَىٰ أَفْوَاهِهِمْ | Konuşma yetisinin kilitlenmesi | Kıyamet günü organın mühürlenmesi ve diğer azaların tanıklığı bağlamı (Yâsîn 36:65) |
Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | İman-tasdik ilişkisi | İmanın sadece dille ikrardan ibaret olup olamayacağı; münafıkların dilleriyle söyleyip kalpleriyle inanmaması | Salt ağızla yapılan ikrarın imanın mahiyetini oluşturmaya yetmeyeceği |
| Fıkıh | İkrar, talak ve yemin | Ağızdan çıkan sözün kalbi kast ve irade ile bağı; sehven veya zorlama altında ağızdan dökülen lafızların hukuki geçerliliği | İrade beyanının lafızla vücut bulması ancak kastın varlığı şartı |
| Tefsir | Kinaye ve mecaz sanatı | Kur'an'ın bir sözü ağza isnat etmesinin doğrudan yalan ve uydurma anlamına geldiği kuralı | Âyetlerdeki ağız vurgusunun hakikatsizliği bildiren bir yergi kalıbı olması |
| Hadis | Dilin ve ağzın korunması | İki çene arasındakini koruma kefaleti ve konuşurken ölçülü olma ilkesi | Ağzın kontrolsüzce açılmasının getireceği ahlaki yıkım |
Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | İtikad ve amel uyumu | Kof ikrar | Sahteliği ifşa | Kalpte kök salmayan, eyleme dönüşmeyen salt lafzi dindarlık kınanır | Kesin |
| İlmi | Epistemoloji ve ispat | Delilsiz iddia | Yanılgıyı ayıklama | Dış dünyada veya akılda karşılığı olmayan kuruntuların elenmesi sağlanır | Güçlü |
| Siyasi | Kamu diplomasisi ve propaganda | Hamaset ve demagoji | Toplumu yanıltma | Gerçek icraat yerine sadece lafla kitleleri yönetmeye çalışan retorik biçimidir | Güçlü |
| İktisadi | Sözleşmeler ve değer üretimi | Karşılıksız vaat | Aldatmayı önleme | Maddi veya hukuki dayanağı olmayan kuru taahhütlerin piyasayı ifsat etmesi | Muhtemel |
Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Açık sınır koşulu / Çıkış portu (Output port) | Bir sistemin iç dinamiğinden kopuk biçimde dışarıya sadece sinyal veya atık boşaltan menfez hattı | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Boş gösteren (Floating signifier) / Yüzeysel söylem | Göndergesi (referent) bulunmayan, toplumsal pratikle örtüşmeyen ve yalnızca telaffuz edilen simgesel iddia | Güçlü |
Yanlış daraltma ve kritik hata riski
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökü yalnızca biyolojik bir beslenme ve ses çıkarma organı (ağız) seviyesine indirgeyerek okumak |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kur'an'da neredeyse istisnasız olarak kalpsiz, delilsiz, eylemsiz ve hakikatsiz kuru iddiaların teşhiri için kullanılması |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Münafıkların veya inkârcıların sözlerindeki tehlikenin 'ses' değil, ontolojik bir boşluk ve yalan mekanizması olduğunu kavrayamamak |
Kur'an'ı anlama odaklı sonuç
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın zihin-dil, kalp-ikrar ve iddia-ispat dengesini nasıl kurduğunu gösterir; sözün değerinin ağızdan çıkışında değil, arkasındaki hakikatte olduğunu öğretir. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Münafıkların psikolojisini anlatan ayetlerde, evlatlık ve zıhâr gibi cahiliye adetlerinin lafzi kurgularını yıkan hükümlerde ve Hristiyanların teslis iddialarını reddeden pasajlarda belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Bir ifadenin telaffuz edilmiş olmasını onun varlığına veya doğruluğuna delil sayma yanılgısını çürütür; her sözün bir gerçekliğe tekabül etmediğini vazeder. |
Nihai sentez ve LaTeX modeli
- Somut anlamCanlının dış dünyaya açılan ağız boşluğu, bir nehrin başlangıç veya dökülme menfezi, dışa taşkın diş yapısı.
- Soyut anlamİçsel bir dayanak, kalp tasdiki ve rasyonel kanıt olmaksızın dış çevreye fırlatılan temelsiz beyan, kuru iddia ve algı üretimi.
- Sistematik karşılıkİman ve bilgi sisteminde semantik boşluk; gerçeklikle bağı kopmuş, sadece biyolojik organdan türeyen sözün hükümsüzlüğü.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıModelde ağızdan dökülen sözler kümesini, ise kalpteki inanç, niyet veya dış âlemdeki olgusal gerçeklik zeminini simgeler. Bu iki kümenin kesişimi boş küme () olduğunda, yani ağızdan çıkan ifadenin arkasında içsel tasdik ve nesnel dayanak bulunmadığında; ortaya çıkan beyanın hakikat değeri ve varlıksal karşılığı () sıfıra eşitlenir. Bu da Kur'an'ın "ağızlarıyla söyledikleri şey" kalıbıyla nitelediği sözlerin ontolojik olarak geçersizliğini matematiksel olarak modeller.