لوط
ل - و - ط
KÖK- 27 geçiş
- 27 ayet
- 5 sîga
- 13 sözlük
“Liyat” sıva harcı demektir. Mastar olarak yapıştırmak, sıvamak anlamlarına gelir.devamı ›
Notlarım
Sözlükler(13)
★ Akevler SözlüğüTürkçe
“Liyat” sıva harcı demektir. Mastar olarak yapıştırmak, sıvamak anlamlarına gelir.
Kitâbu'l-'Ayn
Halîl b. Ahmed · 8. yyTR3.746 harfباب الطاء واللام و و ا ي ء معهما
ط و ل، ل و ط، ط ل ي، ل ي ط، ل ط أ، أ ط ل مستعملات
طول:
طال فلانٌ فلاناً، أي: فاته في الطّول، قال:
تَخُطّ بقَرْنـيهـا بَـرِيرَ أَراكـه وتَعْطُو بظِلْفَيْها إذا الغُصْنُ طالها
أي: طاولها فلم تَنَله.
وطال الشّيء يَطُولُ طُولاً فهو طويل والأَطْوَلُ: نَقِيضُ الأَقصر. والطُّوال: إذا كان أهوج الطُّول، امرأةٌ طُوالة، قال:
ألم تر إنّـنـي وأبـا يزيدٍ لفي حربٍ مما
es-Sıhâh
Cevherî · 10. yyTR444 harfالكسائي: لاطَ الشيءُ بقلبي يَلوطُ ويَليطُ. يقال: هو أَلْوَطُ بقلبي وأَلْيَطُ، وإنِّي لأجِدُ له في قلبي لَوْطاً ولَيْطاً، يعني الحُبَّ اللازقَ بالقلب. وهذا أمرٌ لا يَلْتاطُ بصَفَري، أي لا يَلصَق بقلبي. ويقال: اسْتَلاطوهُ، أي ألزَقوه بأنفسهم. وفي الحديث: "اسْتَلَطْتُمْ دَمَ هذا الرجل" أي استوجبتم. ولُطْتُ الحوضَ بالطين لَوْطاً، أي مَلَطته به وطيَّنته. واللَوْطُ: الرِداءُ. يقال: لبس لَوْطَيْهِ.
Tehzîbu'l-Luğa
Ezherî · 10. yyTR12.092 harfط ل ( وايء )
طول ، طلي ، أطل ، لأط ، لطأ ، لوط ، ليط .
طول : الليث : طال فلانٌ فلاناً إذا فاقَه في الطُّول ، وأنشد :
تَخُطُّ بقَرْنَيْها بَرِيرَ أَراكةٍ
وتَعْطُو بِظِلْفَيْها إذا الغُصْنُ طالها
أي طاوَلَهَا فَلم تَنَلْه .
قال : ويقال للشيء الطويل : طال يَطُول طُولاً فهو طَوِيل ، قال : والأطوَل نقيضُ الأقصَر ، وتأنيثُ الأطوَل الطُّولى ، وجمعُها الطُّوَل . قال : ويُقَال لِلرَّجل إذا كان أهوَجَ
Mekâyîsü'l-Luğa
İbn Fâris · 11. yyTR6.533 harf(باب اللام والواو وما يثلثهما)
(لوي) اللام والواو والياء أصلٌ صحيح، يدلُّ على إمالةٍ للشيء. يقال: لوَى يدَه يَلويها. ولوَى برأسِه: أمَالَه. واللَّوِيُّ: ما ذَبَل من البَقْل، وسمِّي لَوِيَّاً لأنَّه إذا ذَبَل التوَى ومال. واللِّواء معروفٌ، وسمِّي لأنَّه يُلوَى على رُمْحه. واللَّوِيَّة: ما ذُخِرَ من طعامٍ لغيرِ الحاضِرين، كأنَّه أُميل عنهم إلى غيرهم. وأَلْوَى بالشَّيء، إذا أشار به كاليد ونحوه.
Müfredât
Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR576 harf- لوط: اسم علم، واشتقاقه من لاط الشيء بقلبي يلوط لوطا وليطا، وفي الحديث: (الولد ألوط - أي: ألصق - بالكبد) (وهذا من حديث أبي بكر رضي الله عنه، فقد قال: (إن عمر لأحب الناس إلي، ثم قال: كيف قلت؟ قالت عائشة: قلت: والله، إن عمر أحب الناس إلي، فقال: للهم أعز، والولد ألوط). انظر: الفائق 3/334؛ والنهاية 4/277) وهذا أمر لا يلتاط بصفري (انظر: المجمل 3/456؛ والمنتخب من غريب كلام العرب 1/52، ومجمع الأمثال
Esâsü'l-Belâğa
Zemahşerî · 12. yyTR398 harfل و ط
لاط الحوض: مدره لئلا ينشف الماء.
وفي الحديث: " الولد ألوط ": ألصق بالقلب.
وقال عبيد بن أيوب العنبري: وطال احتضاني السيف حتى كأنما يلاط بكشحي غمده وجمائله يريد كأنه مخلوق مني.
وفلان مستلاط: دعي.
واستلاط ولداً ليس منه: ادعاه.
قال: وهل كنت إلا بهثةً فاستلاطها شقيٌّ من الأقوام وغدٌ ملحّق البهثة: ولد البغي: ومن المجاز: " لا يلتاط بصفرى " أي لا أحبه.
Lisânü'l-Arab
İbn Manzûr · 13. yyTR4.424 harfلاط الحوْضَ بالطين لَوْطاً: طَيَّنه، والتاطَه: لاطَه لنفسه خاصّة. وقال اللحياني: لاط فلان بالحوْض أَي طَلاه بالطِّين وملَّسه به، فعدّى لاط بالباء؛ قال ابن سيده: وهذا نادِر لا أَعرفه لغيره إِلا أَن يكون من باب مَدَّه ومَدَّ به؛ ومنه حديث ابن عباس في الذي سأَله عن مال يَتِيم وهو والِيه أَيُصِيب من لبن إِبله؟ فقال: إِن كنت تَلُوط حَوْضَها وتَهْنَأُ جَرْباها فأَصِبْ من رِسْلها؛ قوله تلُوط حوضَها
Kâmûsü'l-Muhît
Fîrûzâbâdî · 15. yyTR227 harf* ل و ط * * اسْتَلاَطَهُ * ألزقه بنفسه وفي الحديث ﴿استلطتم دم هذا الرجل﴾ أي استوجبتم و * لُوطٌ * اسم ينصرف مع العُجمة والتعريف وكذا نُوح ويلزم صرفهما لمُقاومة خفتهما أحد السببين بخلاف هِند ودَعد فإنك مُخير فيه بين الصرف وعدمه
Tâcü'l-Arûs
Zebîdî · 18. yyTR6.171 harfلوط، بالضم: من الأنبياء عليهم الصلاة والسلام وهو لوط بن هاران ابن تارح بن ناحور بن ساروغ بن أرغو بن فالغ بن عابر، وهو رسول الله صلى الله عليه وسلم إلى سدوم وسائر القرى المؤتفكة. وقيل: آمن لوط بإبراهيم عليهما السلام، وشخص معه مهاجرا إلى الشام. فنزل إبراهيم فلسطين، ونزل لوط الأردن، فأرسل إلى أهل سدوم، وهو اسم منصرف مع العجمة والتعريف، وكذلك نوح، قال الجوهري: وإنما ألزموهما الصرف لأن الاسم على ثلاثة
Lane's Lexicon
Edward W. Lane · 19. yyTR4.589 harfلَاطَ بِهِ
1 لَاطَ بِهِ ذ , aor. يَلُوطُ, inf. n. لَوْطٌ; (Msb, TA;) and aor. يَلِيطُ, inf. n. لَيْطٌ; (TA;) It (a thing, Msb, or anything, TA) clave, stuck, or adhered, to it. (Msb, TA.) You say, لَاطَ الشَّىْءُ بِقَلْبِى, aor. يَلُوطُ and يَلِيطُ, (Ks, S, K,) inf. n. لَوْطٌ and لَيْطٌ, (K,) and لِيَاطٌ, (TA,) (assumed tropical:) The thing was rendered an object of love, and made to cleave, to
Salmone
H. Anthony Salmone · 19. yyTR991 harfلَاطَ
لَاطَ ( w ) U ( n. ac. لَوْط 1 )
a. [ Bi ], Stuck, clung to.
b. [ acc. & Bi ], Repaired; plastered, coated with.
c. Collected.
d. [ Bi ], Deprived of.
e. [ acc. & Bi ], Joined, united to.
f. ( n. ac.
لَاط
لَاط [ 1A ] )
a. [ Fī ], Insisted upon.
g. [ n. ac. لَوَاْط 22 ], Was a sodomite.
لَوَّطَ
لَوَّطَ II
a. [ acc. & Bi ], Smeared with.
لَاْوَطَ
لَاْوَطَ III , أَلْوَطَ
Kitâbullâh
Kur'an kullanımından türetilmişTR yok18.708 harfلوط
لَاطَ - يَلُوْطُ - لُوْط
لَاطَ - يَلُوْطُ + كائن شيئاً + بشيء: يطينه: يلصق ويلزق به وحوله الطين والجص والكلس: يغطيه بطبقة من النراب والطين والجص وما شابه لستره أو دفنه مع تغطية عيوبه
لُوْط: اسم فعل من " لَاطَ - يَلُوْطُ ": التطيين والتلزيق بطين أو كلس: وهو اسم النبي المعروف، والذي كان قومه يأتون الذكران
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ "
Mücavir kökler30 mücavir (115 toplam)
- نجو
6 ortak ayet · Özel konuşmak
- قوم
12 ortak ayet · Hayvanların ön ayaklarına denir
- مرأ
4 ortak ayet · Mer’, “merve”den dönüşmüştür
- ذرع
2 ortak ayet · Zira’ (zal) : Kol demektir
- فحش
3 ortak ayet · Fahşa (ha) “Üns” oku atan yayın insan tarafı; “vahş” ise…
- غبر
2 ortak ayet · Ğubar, Toz demektir
- رسل
8 ortak ayet · Saçak demektir
- وصل
2 ortak ayet · Birleştirirler
- ضيق
2 ortak ayet · Dar geçit, boğaz demektir
- قول
13 ortak ayet · Birlikte bir iş yapan kimselere, belli bir sesle kumanda…
- أول
4 ortak ayet · Alet kaldıraç demektir
- سبق
2 ortak ayet · Yarış meydanı demektir
Geçtiği ayetler(27)
فَلَمَّا رَأَى أَيْدِيَهُمْ لَا تَصِلُ إِلَيْهِ نَكِرَهُمْ وَأَوْجَسَ مِنْهُمْ خِيفَةً قَالُوا لَا تَخَفْ إِنَّا أُرْسِلْنَا إِلَى قَوْمِ لُوطٍ
LutEllerinin ona uzanmadığını görünce, durumlarını beğenmedi ve içine korku düştü. Korkma, biz Lut kavmine gönderildik, dediler.
فَلَمَّا ذَهَبَ عَنْ إِبْرَاهِيمَ الرَّوْعُ وَجَاءَتْهُ الْبُشْرَى يُجَادِلُنَا فِي قَوْمِ لُوطٍ
Lutİbrahim’in korkusu geçipte müjde kendisine ulaşınca; Lut kavmi hakkında bizimle tartışmaya girişti.
وَيَاقَوْمِ لَا يَجْرِمَنَّكُمْ شِقَاقِي أَنْ يُصِيبَكُمْ مِثْلُ مَا أَصَابَ قَوْمَ نُوحٍ أَوْ قَوْمَ هُودٍ أَوْ قَوْمَ صَالِحٍ وَمَا قَوْمُ لُوطٍ مِنْكُمْ بِبَعِيدٍ
LutEy kavmim; bana karşı gelmeniz; Nuh kavminin, Hud kavminin, Salih kavminin başına gelen felaketin benzerini, sakın başınıza getirmesin. Lut kavmi de sizden pek uzak değildir.
إِلَّا آلَ لُوطٍ إِنَّا لَمُنَجُّوهُمْ أَجْمَعِينَ
LutŞu kadar var ki Lut ailesi bunların dışındadır. Biz, onların hepsini behemehal kurtaracağız.
فَلَمَّا جَاءَ آلَ لُوطٍ الْمُرْسَلُونَ
LutElçiler Lut ailesine varınca;
وَقَوْمُ إِبْرَاهِيمَ وَقَوْمُ لُوطٍ
Lutİbrahim’in kavmi, Lut’un kavmi de.
كَذَّبَتْ قَوْمُ لُوطٍ الْمُرْسَلِينَ
LutLut kavmi de peygamberleri yalanladı.
فَمَا كَانَ جَوَابَ قَوْمِهِ إِلَّا أَنْ قَالُوا أَخْرِجُوا آلَ لُوطٍ مِنْ قَرْيَتِكُمْ إِنَّهُمْ أُنَاسٌ يَتَطَهَّرُونَ
LutKavminin cevabı: Lut’un ailesini kasabanızdan çıkarın. Çünkü onlar, temiz kalmaya çalışan insanlardır, demekten başka bir şey olmadı.
وَثَمُودُ وَقَوْمُ لُوطٍ وَأَصْحَابُ الْأَيْكَةِ أُولَئِكَ الْأَحْزَابُ
LutSemud, Lut kavmi ve Eyke halkı da. İşte onlar, ayrı topluluklardı.
وَعَادٌ وَفِرْعَوْنُ وَإِخْوَانُ لُوطٍ
LutAd, Firavun kavmi ve Lut’un kardeşleri de.
Kök analizi
Kök tanımı ve çekirdek özet
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | لوط |
| Yapı | Özel ad (Kur'an içi kullanım) / Üçlü kök (Arap dili morfolojisi) |
| Özel Durum | Ecvef (orta harfi vâv) |
| Bağlamsal Yakın Kökler | لصق, طين, ملط |
| Zıt Kök | فصل |
| Çekirdek Özet 1 | Sıvamak, yapıştırmak, bir yüzeyi balçık veya harçla kaplayıp sızdırmaz kılmak |
| Çekirdek Özet 2 | Kur'an'da yalnızca Hz. İbrahim dönemi peygamberlerinden Hz. Lût'un özel adı olarak geçiş |
| Çekirdek Özet 3 | Fıkıh ve ahlak literatüründe kavmin fiiline nispetle türetilen kavramlaşma |
| Kritik Hata Riski | Kur'an'da bir peygamberin tertemiz şahsiyetini ifade eden özel adı, kavminin işlediği cürmün asıl kökü zannetmek |
Biliteral analiz
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| لو | Dolaşma, bükülme, yönelme ve kuşatarak sarma hareketini ifade eder; لوح, لوذ, لوم, لون ve لوي köklerinde bu bükülme ve tutunma karakteri belirgindir. | ط | ط harfinin getirdiği kuşatma ve baskılama etkisiyle hareket, bir sıvının veya harcın yüzeye sıvanması, sımsıkı yapışması ve sızdırmazlık sağlaması yönünde özelleşmiştir. |
Piktografik analiz
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ل | Çoban değneği, üvendire; yöneltme, öğretme, bağlama | Bir nesneyi veya maddeyi belirli bir doğrultuda hedefe sürme ve yöneltme kuvvetini simgeler. |
| و | Çengel, çadır kazığı; bağlama, ekleme, tutturma | İki ayrı yüzeyi veya nesneyi birbirine rabtedip bir arada tutma gücünü temsil eder. |
| ط | Sepet, çark; sarma, kuşatma, içine alma | Yüzeyi bütünüyle çevreleme, dış etkilerden yalıtma ve içine hapsetme etkisini katar. |
| لوط | Yönlendirme, bağlama ve kuşatma hareketlerinin birleşimi | Harcın veya balçığın bir yüzeye sürülerek oraya sımsıkı tutturulması ve yüzeyin dış sızıntılara karşı bütünüyle sıvanıp kapatılması eylemini resmeder. |
Tarihsel ve erken kullanım
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Su sızmasını önlemek amacıyla havuzun veya sarnıcın taban ve kenarlarını killi balçıkla sıvamak, harçla kaplamak (maderetü'l-havz). |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Ubeyd b. Eyyûb el-Anberî, kılıcının böğrüne ayrılmaz bir parça gibi yapışmasını tasvir ederken kökün yapışma anlamını kullanmıştır: وطال احتضاني السيف حتى كأنما / يلاط بكشحي غمده وجمائله |
| Erken Arapça kullanım | Hz. Ebû Bekir evlat sevgisinin kalbe sımsıkı yapışmasını ifade etmek üzere الولد ألوط بالقلب buyurmuş; İbn Abbas ise yetim malına bakan kimsenin hakkını tarif ederken devenin su havuzunu sıvayıp tamir etmesini تلُوط حَوْضَها ifadesiyle zikretmiştir. |
Kaynak Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Asās al-Balāgha, Lisān al-ʿArab.
Sami etimolojik katman
Arapça لوط kökü, Sami dil ailesinde iki farklı koldan ele alınır. Birinci kol, kökün Arapçadaki özgün fiziksel anlamı olan sıva harcıyla yapıştırma, tutturma ve örtme tabakasıdır; bu anlam katmanı Batı Sami dillerinde örtmek, gizlemek, sarmak anlamlarına gelen köklerle semantik paralellik gösterir. İkinci kol ise Kur'an'da geçen peygamber adının etimolojisidir. Bu özel ad, İbranicede לֹוט biçiminde kayıtlı olup kelime anlamı itibarıyla "örtü, peçe, gizlenmiş olan" anlamına bağlanan arkaik bir Sami ismidir. İsmin Arapçadaki kökten türemiş öz Arapça bir isim mi yoksa İbrani/Aramice kökenden Arapçalaşmış bir özel ad mı olduğu klasik dilciler arasında tartışılmıştır; ancak her iki durumda da kökün taşıdığı temel semantik matris "bir şeyi diğerinin üzerine geçirip kaplama, sarma ve yapışma" ekseninde kalmaktadır.
Güven Güçlü
Kaynak Brown-Driver-Briggs, Hebrew and Aramaic Lexicon of the Old Testament (HALOT), Lisān al-ʿArab, el-Müfredât.
Etimolojik analiz
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | Balçıkla sıvama ve kalbe yapışma | Kökün lügat anlamı bir nesneyi diğerine sımsıkı yapıştırmak ve havuzu su sızdırmayacak şekilde çamurla kaplamaktır. | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice לֹוט (Lot) ve Aramice formlar | İbranicede örtmek, sarmak, peçe takmak kökünden türeyen ve Eski Ahit'te şahıs adı olarak geçen biçimle özdeştir. | Kesin |
| Daha geniş dilsel ilişki | Afro-Asyatik kaplama ve yapıştırma tabakası | Yüzeyleri harç veya reçineyle kaplama ve sızdırmaz kılma zanaatına dair ortak semantik köklerle benzeşir. | Muhtemel |
Kaynak Brown-Driver-Briggs, Arthur Jeffery, Maqāyīs al-Lugha.
Kardeş kökler
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| لوط | Anlamlı | Sıvamak, yapışmak | Bir yüzeyi balçıkla sıvayarak sağlamlaştırmak; kalbe sevgiyle yapışmak. | Hedef kök; Kur'an'da peygamber adı olarak geçer. |
| لطو | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Klasik lügatlerde bağımsız kullanım alanı tespit edilmemiştir. | Kitābü'l-ʿAyn ve Tehzîb'de mühmel kabul edilir; Kur'an'da geçmez. |
| ولط | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde bu harf dizilimiyle işlek bir kök oluşturmaz. | Kitābü'l-ʿAyn'da mühmel grubundadır; Kur'an'da geçmez. |
| وطل | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Fonetik yapı Arap dilinde kök türetimine elverişli bulunmamıştır. | Kullanım dışı (mühmel) diziliş; Kur'an'da geçmez. |
| طلو | Anlamlı | Sürmek, sıvamak, örtmek | Boya, katran veya merhem gibi maddeleri bir yüzeye sürmek; geyik yavrusu anlamı da taşır. | طلي ile geçişli olup hedef kökle sıvama/kaplama ekseninde ortak çekirdeği paylaşır; Kur'an'da geçmez. |
| طول | Anlamlı | Uzunluk, boy, ihsan, lütuf | Mesafenin, sürenin veya cömertliğin genişlemesi ve uzaması. | Hedef kökün harf dönüşümüdür; Kur'an'da birçok formda geçer. |
Komşu kökler ve zıt kök
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| لوط | Merkez | Sıvama, yapışma, kaplama | Bir nesneyi diğerine sıva veya harç aracılığıyla yapıştırıp sızdırmaz kılma. | Havuz tamiri ve kalbe sımsıkı bağlanma durumlarını karşılar. |
| لصق | Komşu | Bitişme, yapışma | İki yüzeyin arada harç olmaksızın doğrudan temasla birbirine tutunması. | لوط harçlı veya maddeli yapıştırmayı öne çıkarırken لصق genel yapışma halidir. |
| طين | Komşu | Balçık, çamur | Yapıştırma ve sıvamada kullanılan asıl malzemenin kendisi. | طين maddenin cevherini, لوط ise o maddenin sıvama eylemine dönüştürülmesini bildirir. |
| ملط | Komşu | Düzleştirme, perdahlama | Sıvanan harcın üzerini el veya aletle düzleyip pürüzsüz hale getirme. | لوط sızdırmazlığı sağlarken ملط yüzeyin estetik ve düzgün kapanışını ifade eder. |
| فصل | Zıt | Ayırma, koparma, bölme | Bitişik veya yapışık olan iki unsuru birbirinden bütünüyle ayırma. | Yapışma ve sıvanmanın zıddı olarak nesneleri birbirinden uzaklaştırıp temasını kesme. |
Başka dillerde anlam karşılıkları
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | لوط | Sıvamak, yapıştırmak | Yüzeyi sızdırmaz harçla kaplamak ve kalbe kuvvetle bağlanmak. | Kesin |
| Latince | oblinere, adhaerere | Sıvamak, yapışmak | Oblinere harçla veya çamurla kaplamayı; adhaerere ise sımsıkı tutunup yapışmayı karşılar. | Güçlü |
| İngilizce | to plaster, to cling, to adhere | Sıva yapmak, yapışmak | To plaster fiziksel kaplama zanaatını, to cling ise duygusal ve fiziksel yapışmayı verir. | Güçlü |
| Almanca | verputzen, anhaften | Sıvamak, yapışıp kalmak | Verputzen inşaat ve su yalıtımındaki sıvamayı, anhaften ise ayrılmaz biçimde tutunmayı karşılar. | Güçlü |
| Fransızca | plâtrer, adhérer | Harçla kaplamak, yapışmak | Plâtrer yüzeyin sıvayla örtülmesini, adhérer ise bir bütüne katılma ve yapışmayı ifade eder. | Güçlü |
Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Wörterbuch, Lewis & Short, Lane’s Lexicon.
Vücûh ve nezâir
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| لُوط / لُوطًا / لُوطٍ | Peygamber olarak risalet ve tevhid tebliği | Hz. İbrahim ile çağdaş olan elçinin kavmine yönelik tevhid, takva ve fıtrata dönüş davetini anlatan ayetler; örnekler: Şuarâ 26:160-167, Enbiyâ 21:74. |
| لُوطًا / لُوطٍ | Hicret yoldaşlığı ve aile bağı | Hz. İbrahim'e ilk iman edenlerden biri olarak onunla birlikte bereketli topraklara hicretini bildiren ayetler; örnekler: Ankebût 29:26, Enbiyâ 21:71. |
| لُوط / لُوطٍ | İlahi kurtuluş ve helakten istisna kılınma | Cürme batan kavim gökten yağan taşlarla helak edilirken Hz. Lût ve ailesinin seher vakti ilahi korumayla kurtarılışı; örnekler: Hûd 11:77-81, Kamer 54:33-35. |
| امْرَأَتَ لُوطٍ | İman bağı ile kan bağının ayrışması | Peygamber eşi olmasına rağmen hıyanet ederek helake uğrayan inkârcı kadın örneği; örnek: Tahrîm 66:10. |
Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Nübüvvet ve ismet | Peygamberlerin günahlardan masumiyeti ilkesi çerçevesinde, kavminin işlediği fıtrat dışı fiilin peygamberin şahsına asla izafe edilemeyeceği; ilahi adaletin helak yasaları. | İsmet sıfatının korunması ve ilahi azabın gerekçelendirilmesi. |
| Fıkıh | Ceza hukuku (ukûbât) | Fıkıh literatüründe kavmin işlediği eşcinsel cürüm için kullanılan livâta teriminin türetimi ve bu fiile uygulanacak had veya tâzir cezasının mahiyeti. | Peygamberin adından türetilen galat-ı meşhur bir terimin hukuki sınırları. |
| Tefsir | Kıssa tahlili ve ahlak | Hz. Lût'un kavmine karşı sergilediği tebliğ, misafirperverlik, fıtratı savunma ve toplumun ahlaki çöküşüne karşı gösterdiği nebevî direnç. | Fıtratın tahribine karşı ilahi vahyin koyduğu ahlaki ve ontolojik sınırlar. |
| Hadis | Lügat ve ahlak şahitleri | Hadis rivayetlerinde hem peygamberin örnekliği hem de kökün ilk anlamı olan havuz sıvama ve kalbe yapışan evlat sevgisi ifadelerinin yer alışı. | Çekirdek anlam olan sımsıkı yapışma ve koruma vasfının korunması. |
Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Nebevî ıslah ve tevhid | Fıtratı koruma kalkanı | İfsada karşı duruş | Toplumun ontolojik ve fıtri dengesini bozan sapkınlıklara karşı ilahi vahyin koyduğu sınırları tebliğ etmek. | Kesin |
| İlmi | Leksikoloji ve semantik | Galat-ı meşhur analizi | Kavramsal ayrıştırma | Bir peygamberin pak isminin, kavminin günahına isim kılınmasındaki dilsel türetim hatasını tahlil edip düzeltmek. | Güçlü |
| Siyasi | Toplumsal düzen ve asayiş | Kamusal ahlak otoritesi | Haddi aşanları engelleme | Azgınlaşan kitlelerin meşru sınırlara ve yabancıların dokunulmazlığına tecavüzünü önleme iradesi. | Güçlü |
| İktisadi | Su yapıları ve bakım zanaatı | Sızdırmazlık ve bakım | Kaynak koruma | Havuz ve su kanallarını harçla sıvayarak (levt) kıt su kaynaklarının zayi olmasını engelleme altyapısı. | Muhtemel |
Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Yüzey adhezyonu ve sızdırmazlık kaplaması | Fizik ve malzeme biliminde iki farklı maddenin arayüzeyde birbirine moleküler düzeyde yapışması ve geçirimsiz bir bariyer oluşturması hadisesi. | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Aidiyet yapışması ve gayrimeşru intisap (istilât) | Sosyoloji ve hukukta bir bireyin başka bir aileye veya toplumsal yapıya sımsıkı bağlanması ya da nesebi olmayan bir çocuğu kendine mal etmesi olgusu. | Güçlü |
Yanlış daraltma ve kritik hata riski
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | لوط kökünü ve Hz. Lût'un adını salt kavminin cinsel sapkınlığını niteleyen bir cürüm unvanına (livâta) indirgeyerek tefekkür etmek. |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kur'an'da bu kök bir fiil veya kötülük ismi olarak değil; şirke, zulme, yol kesmeye ve fıtri sapmaya karşı dimdik duran yüce bir peygamberin ismi olarak kullanılır. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Peygamberin adını kötülükle özdeşleştirme gafletine düşmek ve kavminin işlediği münker fiili Kur'an'ın nebevî ıslah bağlamından koparıp dar bir lafız kargaşasına hapsetmek. |
Kur'an'ı anlama odaklı sonuç
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın peygamber tasavvurunu anlamada kritik bir arınma noktasıdır; bir kavmin cürmünün o cürmü ortadan kaldırmak için mücadele eden elçinin ismiyle anılmasının dildeki ve algıdaki arızasını tashih eder. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Hz. İbrahim ve Hz. Lût kıssalarının geçtiği Hûd, Hicr, Enbiyâ, Şuarâ, Neml, Ankebût ve Kamer surelerindeki risalet ve helak anlatılarında belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | "Lût" isminin cinsel bir sapkınlığın kökeni olduğu yönündeki kültürel yanılgıyı düzeltir; kelimenin öz lügatte "yapışmak, sıvamak" olduğunu ve Kur'an'da sadece şerefli bir peygamberin özel adı olduğunu gösterir. |
Nihai sentez ve LaTeX modeli
- Somut anlamBir sıvayı veya killi balçığı su sızdıran çatlaklara sürerek havuzu geçirimsiz kılmak, iki nesneyi birbirine kuvvetle yapıştırmak.
- Soyut anlamBir inancın, sevginin veya aidiyet bağının kalbe ayrılmaz bir biçimde sıvanıp tutunması; bir şahsın veya davanın hakikate sarsılmaz bağlılığı.
- Sistematik karşılıkBozulan ve çatlayan toplumsal dokuyu tevhid ve fıtrat harcıyla sıvayıp sızıntıları önleyen, sapkın akımların cemiyete sızmasına set çeken nebevî bariyer.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıFormülde çatlak veya ayrık yüzey elemanlarını, bu yüzeye tatbik edilen harcın yapışma ve yapıştırma katsayısını temsil eder. Yapışma kuvveti limit durumunda sonsuza yaklaştığında yüzeyde oluşan bütünsel sınır kaplaması (), dışarıdan gelebilecek veya içeriden kaybolabilecek sızıntı akısını () sistemin sınırında () sıfırlar; böylece kökün fizikseldeki havuz sıvama ve soyuttaki fıtratı dış sızıntılara karşı yalıtma hareketi matematiksel olarak modellenmiş olur.