لوم

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: ل-و-م11 sîga, 61 mücavir kök, 12 ayet, 10 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.سجنلَوْمَةَحوتتَلُومُونِياللَّوَّامَةِلَائِمٍلوملقممُلِيمٌبِمَلُومٍدحرغلليمنعنقعصم

KökSîga 11Ayet 12Sure 10Mücavir 61

▶ Ağı aç (3B)

لوم

ل - و - م

KÖK
  • 14 geçiş
  • 12 ayet
  • 11 sîga
  • 13 sözlük

Dilin arka tarafı, dil kemiği demektir. Başkasını yermek anlamında yutkunarak konuşmadır. Kınamak anlamındadır. Bu kök ifal babınan gelince başındaki hemze tadiye için değil sayruret içindir. Yani kınayan kimsenin kınanan durumuna düşmesidir.devamı ›

Notlarım

Sözlükler(13)

★ Akevler SözlüğüTürkçe

Dilin arka tarafı, dil kemiği demektir. Başkasını yermek anlamında yutkunarak konuşmadır. Kınamak anlamındadır. Bu kök ifal babınan gelince başındaki hemze tadiye için değil sayruret içindir. Yani kınayan kimsenin kınanan durumuna düşmesidir.

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR3.714 harf
باب الّلام والميم و و ا ي ء معهما ل و م، م ل و، م و ل، و ل م، ل م ي، م ل ي، م ي ل، ل م أ، ل أ م، م ل أ، أ ل م، أ م ل مستعملات لوم: اللَّوْم: المَلامةُ، والفعْلُ: لامَ يَلومُ. ورَجُلٌ مَلُومٌ ومَليم: قد استحقّ اللَّوْم. واللَّوْماءُ: المَلامةُ، قال: ألا يا جارتي غُضِّي عن اللَّوْماءِ والعَذْلِ واللَّوْمةُ: الشَّهْدةُ. واللاّمة، بلا همزٍ، واللاّم: الهَوْلُ، قال: ويَكادُ من لامٍ يَطـيرُ
Tamamını oku

es-Sıhâh

Cevherî · 10. yyTR879 harf
اللَوْمُ: العَذْلُ. تقول: لامَهُ على كذا لَوْماً ولَوْمَةً، فهو مَلومٌ. ولَوَّمَهُ شدِّد للمبالغة. واللُوَّمُ: جمع لائِم. واللائِمَةُ: المَلامَةُ، وكذلك اللومى على فُعْلى. يقال: ما زلت أتجرّع فيك اللَوائِمَ. والمَلاوِمُ: جمع المَلامَةِ. واللامَةُ: الأمر يُلامُ عليه. وألامَ الرجلُ، إذا أتى بما يُلامُ عليه. يقال لامَ فلانٌ غيرَ مُليمٍ. وفي المثل: "رُبَّ لائِمٍ مُليم". قال الشاعر: ومن يَخْذَلْ أخاه
Tamamını oku

Tehzîbu'l-Luğa

Ezherî · 10. yyTR13.705 harf
ل م ( وايء ) مال ، أمل ، ألم ، لأم ، لوم ، ملا ، أملى ، لما ، ولم . أمل : الليث : الأَمَل : الرَّجاء . ويقال : أَمَلْته آمُله ، وأَمَله يأْمُله . والتّأمُّل : التَّثبُّت . والأَمِيل : حَبل من الرَّمْل مُعْتَزل عن مُعْظَمه ؛ على تقدير مِيل ؛ وأَنْشد : كالبَرْق يَجْتَاز أَمِيلاً أَعْرَفَا وجمعه : أُمُل . أبو عُبيد ، عن الأصمعي : الأَمِيل : حَبْل من الرَّمْل يكون عَرْضه نحواً من مِيل . قلت : وليس
Maddenin bağlantısı

ل م ( وايء ) مال ، أمل ، ألم ، لأم ، لوم ، ملا ، أملى ، لما ، ولم . أمل : الليث : الأَمَل : الرَّجاء . ويقال : أَمَلْته آمُله ، وأَمَله يأْمُله . والتّأمُّل : التَّثبُّت . والأَمِيل : حَبل من الرَّمْل مُعْتَزل عن مُعْظَمه ؛ على تقدير مِيل ؛ وأَنْشد : كالبَرْق يَجْتَاز أَمِيلاً أَعْرَفَا وجمعه : أُمُل . أبو عُبيد ، عن الأصمعي : الأَمِيل : حَبْل من الرَّمْل يكون عَرْضه نحواً من مِيل . قلت : وليس قولُ مَن زعم أنهم أرادوا به الأَميل من الرمل : الأمْيل ، فخُفِّف ، بشيء ، ولا نَعلم في كلامهم ما يشبه هذا . ويقال : ما أَطول إمْلته من الأَمل . ابن الأعرابي : الأَمَلة : أعوان الرَّجُل . واحدهم : آمِل . ميل : اللّيث : المالُ ، معروف ، وجمعه : أَمْوَال . ومالُ أهل البادية : النّعَم . وَرَجُلٌ مالَةٌ : ذو مال ، والفِعل : تَمَوَّل . أبو زيد : المِيل ، معروف . والمَيَلُ ، مصدر الأَمْيَل ، وهو المائل . والفِعل : مَيِل يَمْيَل . الليث : المَيْلاء من الرَّمْلِ : عُقْدة ضَخْمة مُعْتَزلة . قلت : لا أعرف المَيْلاء ، في صِفة الرِّمَال ، وأحْسبه أَراد قول ذي الرُّمّة : مَيْلاَءَ من مَعْدنِ الصِّيران قاصِيَةٍ أَبْعَارُهُنّ على أَهْدافها كَثَبُ وإنما أراد ها هنا ب ( المَيْلا ) : أرطاة ، ولها حينئذ مَعْنيان : أحدهما : أَنه أَراد أنّ فيها اعْوجاجاً . والثاني : أنه أراد أنها مُنْتَحِيةً مُتباعدة من مَعدن بَقر الوَحْش . الليث : المِيلُ : مَنارٌ يُبْنى للمُسافر في أنْشاز الأرض وأَشْرافها . قلتُ : المِيلُ ، في كلام العرب : قدر مُنتهى مدِّ البَصر من الأَرض . وقيل للأعلام المَبنيّة في طَريق مكة : أميال ، لأنّها بُنيت على مقادير مَدَى البصر من الميل إلى الميل ، وكلّ ثلاثة أميال منها فَرْسخ . أبو حاتم ، عن الأصمعي : قول العامّة المِيل لما تُكحل به العينُ ، خطأ ، إنما هو المُلْمُول . الليث : المِيل : المُلْمُول . قال : والأَمْيل من الرِّجال : الجبّار . قال : وهو في تفسير الأعراب : الذي لا تُرس معه في الحَرب . أبو عُبيد ، عن أبي زيد : الأمْيل : الذي لا سَيْف له ، جمعه : مِيل ؛ قال الأعْشى : لا مِيلٌ ولا عُزُلُ وهذا هو الصَّحيح . ويقال : تَمَوّل فلانٌ مالاً ، إذا اتّخذ قِنْية من المال ؛ ومنه قولُ النبيّ ( صلى الله عليه وسلم ) ( غير مُتموِّل مالاً ، وغير مُتأثِّل مالاً ) . والمعنيان مُتَقاربان . ويقال : مال الرَّجُل يَمَالُ : كَثُر مالُه . وما أمْوَلَه أي ما أكثر مالَه عمرو ، عن أبيه ، هي العَنكبوت ، والمُولَةُ ، والشَّبَتُ ، والْمِنَنة . والمِشْطة المَيْلاء : مِشْطة معروفة ، وقد كرهها بعضُهم للنِّساء . وجاء في الحديث في ذكر النِّساء : ( مائلاتٌ مُميلات ) . يقول : يَمِلْن بالخُيلاء ويُصْبِين قلوبَ الرِّجال . وقيل : مائلات الخِمْرة ؛ كما قال الراجز : مائلة الخِمْرة والكَلاَم وقيل : المائلات : المُتبرِّجات . وقيل : مائلات الرُّؤوس إلى الرِّجال . وفي حديث أبي مُوسى أنه قال لأنس : عُجِّلت الدُّنْيا وغُيِّبت الآخرة ، أما والله لو عاينوها ما عدلوا ولا مَيَّلوا . أي : لم يَشكّوا ولم يترددوا . تقول العرب : إني لأُميِّل بين ذَيْنك الأَمْرين ، وأُمايل بينهما ، أيّهما أركب ، وأُمايط بينهما ، وإني لأُمَيِّل وأُمايل بينهما أيّهما أفضل ؟ وقال عِمْران بن حطّان : لما رأوْا مَخْرجاً من كُفْر قَومهم مَضَوْا فما مَيَّلوا فيه وما عَدَلُوا أي لم يَشكّوا . وإذا مَيّل الرَّجُل بين أَمْرين ، فهو شاكّ . وقوله : ما عدلوا ، كما تقول : كما عَدلوا به أحداً . أبو زيد : مَيل الحائطُ ، ومَيل سنامُ البعير ؛ ومَيِل الحوْضُ ، مَيَلاً . ومال الحائطُ يَمِيل مَيْلاً . ابن السِّكيت : في فلان مَيَلٌ علينا . وفي الحائط مَيَلٌ . لأم لوم : الليث : اللّوْم : المَلامة ، وقد لامَ يَلُوم . ورَجُلٌ مَلُوم ومَلِيم : قد اسْتَحَقّ اللَّومَ . قال : واللّوْماء : المَلامة . واللّوْمَةُ : الشّهْدة . قال : واللاّمة ، بلا همز ، واللاّمُ : الهَوْل ؛ قال المُتَلَمِّس : ويكاد من لامٍ يَطير فؤادُها قال : وقال أبو الدُّقَيْق : اللاّم : القُرْب . وقال أبو خيرة : اللاّم ، من قول القائل : لامٍ ، كما يقول الصائتُ : أيا أيا ، إذا سمعت الناقةُ ذلك طارت من حدّة قلبها . قال : وقول أبي الدُّقَيْش أوْفق لمعْنى المتنكِّس في البيت ؛ لأنه قال : ويَكاد من لامٍ يَطير فُؤادُها إذ مَرَّ مُكّاءُ الضُّحَى المُتَنكِّسُ ابن الأعرابي : اللاّمُ : الشخص في بيت المتلمِّس . يقال : رأيت لامَه ، أي شخصه . ثعلب ، عنه : اللّوَمُ : كثرة اللّوْم . وقال الفراء ، وأبو زيد : من العرب من يقول المَلِيم بمعنى : المَلُوم . ومن قال مَلِيم بناه على لِيمَ . أبو عُبيدة : لُمْت الرَّجُلَ ، وأَلَمْتُه . بمعنًى واحد ؛ ومنه قول مَعْقل بن خُويلد الهذلي : حَمِدْتُ الله أن أَمْسى رَبِيع بدار الهُون مَلْحِيّاً مُلامَا ويُقال : قضى القومُ لُواماتٍ لهم ، وهي الحاجات . واحدُها : لُوَامة . أبو عبيد ، عن أبي عُبيدة : اللأمَةُ : الدِّرْع . وجمعها : لُؤَم ، مثال فُعَل . وقال : وهذا على غير قياس . شَمر ، عن ابن الأعرابي : اللأمة : السِّلاح كُلّه . يقال للسَّيف : لأْمَة ؛ وللرُّمح : لأْمَة . وإنما سُمِّيت : لأْمة ، لأنها تُلائم الْجَسَد وتُلازمه . قال : ويُقال : اسْتلأم الرّجُل ، إذا لبس ما عنده من عدَّة ودِرْع ومِغْفَر وسَيْف ونَبْل ؛ وقال عَنترة : إن تُغْدِفي دُونِي القِناعَ فإنّني طَبٌّ بأخْذ الفارس المُسْتَلْئِم قال : وقال بعضهم : اللأمة ، الدِّرع الحصينة . سُمّيت : لأْمَة ، لإحكامها وجَودة حلقها ؛ وقال ابن أبي الحُقيق فجعل اللأْمة البَيْضَ : بِفَيْلَقٍ تُسْقِط الأحْبالَ رُؤيتُها مُسْتَلْئِمي البَيْض من فوق السَّرابِيلِ وقال الأعشى ، فجعل اللأمة السِّلاَح كُلّه : وقُوفاً بما كان من لأْمَةٍ وهُنّ صِيَامٌ يَلُكْن اللُجُمْ وقال غيرُه ، فجعل اللأمة الدِّرع وفُروجها بين يَدَيها ومن خَلفها : كأنّ فُروج اللأمة السَّرْد شَكّها على نفسِه عَبْلُ الذِّراعين مُخْدِرُ أبو زيد : لَؤُم الرَّجل يَلْؤُم لُؤْماً ومَلأَمَةً ؛ فهو لَئِيم . ويقال : قد ألأم الرَّجُل ، إذا صَنَع ما يَدْعوه الناسُ عليه لَئِيماً ، فهو مُلْئِم . ويقال : هذا رجل مِلأَمٌ ، وهو الذي يُعْذِر اللِّئام . ابن الأعرابي : المُلْئِم : الذي يَلد اللِّئامَ . قال : ويُقال للرجل إذا سُبّ : يا لُؤْمان ، ويامَلأَمان ، ويا مَلأم . قال : واستلأم فلانٌ الأبَ ، إذا كان له أبُ سَوْءٍ لَئِيم . ويقال : هذا لِئْم هذا ، أي مِثْله . والقوم أَلآم ؛ وأَنشد : أتقعد العامَ لا تَجْني على أَحدٍ مُجنَّدين وهذا الناسُ أَلآمُ قال : واللأم : الاتِّفاق . والمُلْئِم : الرَّجُل اللَّئِيم . وتَلاءَم الشيئان ، إذا اجتمعا واتَّصَلا . ويُقال : التأم الفَرِيقان والرَّجُلان ، إذا تصالحَا واجتمعا ؛ ومنه قولُ الأَعْشى : يَظُن الناس بالمَلِكَيْن أنّهما قد الْتأمَا فإن تَسْمَع بَلأْمهما فإن الأَمْرَ قد فَقِمَا والتأم الجُرْحُ : التئاما ، إذا بَرأ والْتحم . وهذا طعام يُلائمني ، أي يوافقني . ولا تَقُل : يُلاومني . ولاءَمْت بين الفريقين ، إذا أَصْلَحْتَ بينهما . الليث : ألأْمت الجُرْحَ بالدَّواء . وألأمت القُمْقُم ، إذا سَدَدْت صُدُوعَه . ابن السِّكيت : اللُّؤْمة : السِّنّة التي تَحْرث بها الأرض . فإذا كانت على الفَدّان ، فهي العِيَان . وجمعها : عُيُن . أبو عبيد ، عن الأصمعي : سَهْمٌ لأمٌ : عليه ريشٌ لُؤَامٌ ؛ وقال امرؤ القَيس : نَطْعنهم سُلْكَى ومَخْلُوجةً لَفْتَكَ لأْميْن على نابِلِ قال : وقال الكسائيّ : لأَمْتُ السهم ، مثل فَعَلْت : جَعلتُ له لُؤَاماً . الأصمعيّ ، وأبو عُبيدة : من الرِّيش : اللُّؤَام ، وهو ماكان بَطْن القُذّة منه يَلي ظَهر الأُخرى ، وهو أجود ما يكون ، فإذا التقى بَطْنان ، أو ظَهران ، فهو لُغَاب ولَغْب ؛ وقال أَوْس بن حَجَر : يُقَلِّب سَهْماً راشه بمَناكِبٍ ظُهارٍ لُؤامٍ فهو أَعْجفُ شاسِفُ ويقال : استلام الرجل إلى ضَيْفه ، إذا فعل ما يُلام عليه ؛ وقال القُطاميّ : ومَن يَكُن اسْتلام إلى ثَوِيَ فقد أَحْسنتُ يا زُفَر المَتَاعَا لمى : أبو عبيد ، عن الكسائي : تزوّج فلانٌ لُمَتَه من النِّساء ، أي مِثْله . ورُوي أن شيخاً تزوَّج جاريةً شابّة زَمن عُمر بن الخطاب ، فَفَرِكَتْه وَقَتَلتْه ، فلما بلغ عُمَرَ الخبرُ قال : يا أيها الناس ، لِيتزوج كُلّ رَجُل لُمَته ، أي امرأته على قَدْر سِنّه ، ولا يتزوّج الشيخ حدثةً يشقّ عليها تَزَوّجه . ورُوي عن فاطمة البَتول أنها خرجت في لُمَة من نِسائها تتوطّأ ذَيْلَها حتى دَخَلت على أبي بكر الصّديق ، أي : في جماعة من نِسائها . وقيل : اللُّمَة من الرّجال : ما بين الثّلاثة إلى العَشرة . ويُقال : لك فيه لُمَة ، أي : أُسْوة ؛ وأَنْشد ابن الأعْرابيّ : قَضاء الله يَغْلب كُلَّ حَيَ ويَنْزل بالجَزْوع وبالصَّبُورِ فإن نَغْبُر فإنّ لنا لُمَاتٍ وإنْ نَغْبُر فنحن على نُذُورِ أي : نَذَرنا أنّا سنموت لا بُدّ لنا من ذلك . قال : واللُّمَات : المُتوافقون من الرِّجال . يقال : أنت لي لُمَة ، وأنا لك لُمة . وقال في مَوضع آخر : اللُّمَى : الأتراب . قلت : جعل النّاقِص من اللُّمَة واواً أو ياء ، فجمعها على اللُّمَى . قال : واللّمْي : الشِّفاه السُّود . وفي ( نوادر الأعراب ) : اللُّمَة في المحراث : ما يَجُرّ به الثَّور يُثير به الأرض . وهي : اللُّومة ، والنَّورج . أبو زيد : تَلَمّأت الأرضّ على فلانٍ تَلَمُّؤاً ، إذا هي استوت عليه فوارتْه ؛ وأَنشد في ذلك : وللأَرْض كم مِن صالِحٍ قد تَلَمَّأت عليه فوارتْه بلمّاعةٍ قَفْرِ ويُقال : قد ألمأتُ على الشيء ، إذا احتويتَ عليه . غيره : يُقال : ما أَدري أين أَلمأَ مِن بلاد الله ؟ أي ذَهَب . ويقال : كان في الأرض مَرعى وزَرع فهاجت الرِّياح فألْمأَتْها ، أي تَركتها صَعِيداً . ابن كُثْوة : ما يَلْمَأ فَمُه بكلمة ، وما يَجْأَى فَمُه ، بمَعْناه . وما يلمأ فَمُ فلان بكلمة ، معناه : لا يَسْتعظم شيئاً تَكَلَّم به مِن قَبيح . الليث : اللَّمى ، مَقصور ، من الشَّفة اللّمْياء ، وهي اللَّطيفة القليلة الدَّم . والنعت ، أَلْمى ولَمْياء . وكذلك : لَثة لَمياء : قليلة اللّحم . وقال أبو نصر : سألت الأصمعي عن اللّمى مرةً ، فقال : هي سُمْرة في الشّفَة . ثم سألته ثانيةً ، فقال : هو سَواد يكون في الشّفتين ؛ وأَنشد : يَضْحكن عن مَثْلوجة الأثلاج فيها لَمًى مِن لُعْسَةِ الأدْعاج وظِلٌّ أَلْمي : كثيف أَسْود ؛ قال طرفة : وتَبْسِم عن أَلْمَى كأنّ مُنَوَّراً تَخَلَّل حُرَّ الرَّمْلِ دِعْصٌ له نَدِي أراد : عن ثَغْر ألْمى اللِّثات ، فاكتفى بالنَّعت عن المَنْعوت . وقال أبو الجَرّاح : إنّ فلانة لَتُلَمِّي شَفَتَيْها . وقال بعضهم : الأَلْمى : البارد الرِّيق . وظِلٌّ ألْمى : بارِد . وجَعل ابن الأعرابيّ : اللّمَى سَواداً . ألم : أبو عُبيد : عن ابن السِّكيت : أَلِمْتَ بَطْنَك ، ورَشِدْت أَمْرَك . قال : وانتصاب بَطْنك وأَمْرك على التّفسير ، وهو مَعرفة ، والمُفَسرات نكرات ؛ كقولك : قَرِرْت به عَيْناً ، وضِقْت به ذَرْعاً . وقد مَرّ تفسيرُه . والأَلَم : الوَجع . وقد أَلِم الرَّجُل يَأْلَم ، أَلَماً ، فهو أَلِم . ويُجمع الأَلم : آلاماً . فإذا قلت : عذاب أليم ، فهو بمعنى مُؤْلم . ومنه : رَجُلٌ وَجِع ، وضَرْب وَجِع ، أي مُوجع . وتألّم فلانٌ من فلانٍ ، إذا تشكَّى منه وتوجَّع . أبو زيد : يقال : ما أجد أَيْلَمةً ولا ألماً ، وهو الوَجع . ابن الأعرابي : ما سمعت له أَيْلمةً ، أي صَوتاً . شمر ، عنه : ما وجدت أَيْلمةً ولا أَلماً ، أي وجعاً . وقال أبو عمرو : الأَيْلمة : الحَركة ؛ وأَنْشد : فما سمعتُ بعد تلك النَّأَمَهْ منها ولا مِنْه هُناك أَيْلَمهْ وأَلُومَة : موضع ، وقال صَخْر الغَيّ : ويَجْلُبوا الخَيْلَ من أَلُومةَ أو مِن بَطْن عَمْقٍ كأنها البُجُدُ ملا أملى : أبو حاتم : حُبٌّ مَلآن ، وقِرْبة مَلأَى ، وحِبَابٌ مِلاَء . وإن شِئت خَفّفت الهمزة فقلت : مَلاً . والمِلْء : ما أَخذ الإناءُ من الماء . وقد امتلأ الإناء . وإناء مَلآن . وشابٌّ مالىء العين ، إذا كان فخماً حَسَناً ؛ قال الراجز : بِهَجْمة تَملأ عَيْن الحاسِدِ ويقال : أَمْلأ فلانٌ في قَوْسه ، إذا أَغْرق في النَّزْع . ومَلأ فلانٌ فُروج فَرسه ، إذا حَمله على أشَدّ الحُضْر . أبو عُبيد : مُلىء فلانٌ ، فهو مَمْلوء . والاسم : المُلاءة ، وهو الزُّكام . وقد أملأه الله ، إذا أَزْكَمه . الليث : المُلأَة : ثِقَلٌ يأخذ في الرأس كالزُّكام من امتلاء المَعِدة . والمَلأ ، مهموز مقصور : أشراف الناس ووُجوههم ؛ قال الله عزّ وجلّ : ( أَلَمْ تَرَ إِلَى الْمَلإِ ) ( البقرة : 246 ) و ) قَالَ الْمَلاَُ مِن قَوْمِهِ ) ( الأعراف : 59 ) . ورُوي عن النبيّ ( صلى الله عليه وسلم ) أنه سَمع رجلاً من الأنصار مَرْجِعَه من غَزوة بَدْر يقول : ما قتلنا إلا عجائزَ صُلْعاً . فقال النبيّ ( صلى الله عليه وسلم ) أولئك الملأ من قُريش لو حَضرت فِعالَهم لاحْتَقرت فِعْلك . والملأ أيضاً : الخُلق : يقال : أحْسِنْ مَلأَك أيها الرجل ، وأحسنوا أمْلاءَكم . وفي حديث أبي قتادة أن النبيّ ( صلى الله عليه وسلم ) لما تكابُّوا على الماء في تِلك الغَزاة لِعَطشٍ نالهم ، قال : ( أَحْسنوا أَمْلاءكم فكُلّكم سَيَرْوَى ) . أي : أَحْسِنُوا أَخلاقكم . ومنه قوله : تَنادَوْا آل بُهْثة إذ رَأَوْنَا فقُلْنا أحْسِني مَلأً جُهَيْنَا أي : أحسني خُلقاً يا جُهَينة . ويُقالُ : أراد : أحسني مُمالأة ، أي معاونةً ، من قولك : مالأت فلاناً ، أي عاونتُه وظاهرتُه . وفي حديث عمر أنه قَتل سبعة نفر بصبيّ قتلوه غِيلةً ، وقال : لو تمالأ عليه أهل صَنعاء لقتلتُهم به . يقول : لو تضافَروا واجتمعوا عليه حتى قتلوه . وقال أبو إسحاق : رجُلٌ مَلِيء ، مهموز : بَيِّنُ المَلاَء . والمَلأ : الرُّؤساء ، سُمّوا بذلك لأنهم مِلاَءٌ بما يُحتاج إليه . قال : والمَلأ : الخَلْق . قال : وهما مَهموزان مَقْصُوران . وأما الملا : المُتَّسع من الأرض ، فهو غير مهموز ، يكتب بالألف وبالياء ، والبَصريون يكتبونه بالألف ؛ وأنشد : أَلا غَنِّياني وارْفَعا الصَّوتَ بالمَلاَ فإنّ المَلاَ عِنْدي يَزيد المَدى بُعْدَا أبو زيد : مَلُؤ الرَّجُلُ يَمْلُؤُ مَلاءة . فهو : مَلىء . الليث : المُلاَءة : الرَّيْطة . والجمع : المُلاَء . قال : وقوم مِلاَء . قال : ومَن خَفّف قال : قومٌ مِلًى . ابن الأعرابي : المُلَى : الرّمَاد الحارّ . والمُلَى : الزَّمانُ مِن الدَّهْر . وقال ابن السِّكيت ، في قول الشاعر : وتَحَدَّثوا مَلأً لِتُصْبح أُمّنا عَذْراء لا كَهْلٌ ولا مَوْلُودُ أي : تَشاوروا وتَحَدَّثوا مُتمالئين على ذلك ليقتُلونا أجمعين فتُصبح أمّنا كالعَذراء التي لا وَلد لها . أبو عبيد : يُقال للقوم إذا تتابعوا برأيهم على أَمْر : قد تمالئُوا عليه . وقال ابن السِّكيت : تَمَلَّأْتُ من الطعام تَمَلُّوءاً . مَلوة من الدهر ، ومُلوة ، ومِلوة ، ومَلاوة ؛ وهُذيل تقول : مَلاَوة ؛ وبعضُ العرب يقول : مُلاَوة ، كله من الطُّول . ابن الأعرابي : مَلاوة من الدهر ، ومُلاوة ، ومِلاوة ، أي حينٌ من الدّهْر . الليث : إنه لفي مَلاوة من عَيْش ، أي قد أُمْلِيَ له . والله يُملي من يشاء فيؤجّله في الخَفض والسَّعة والأَمْن ؛ قال العجّاج : مُلاوةً مُلِّيتُها كأنِّي ضاربُ صَنْجٍ نَشْوةٍ مُغَنِّي الأصمعي : أَمْلى عليه الزَّمنُ ، أي طال عليه . وأملى له ، أي طوّل له وأَمْهله . ومَلاَ البَعيرُ يَمْلُو مَلْواً ، إذا سار سَيْراً شديداً ؛ وقال مُلَيح الهُذليّ : فأَلْقوا عليهنّ السّياط فشَمَّرت سعالَى عليها المَيْسُ تَمْلُوا وتَقْذِفُ شَمر : يقال : فلان أَمْلأ لعيني من فلان ، أي أتمّ في كل شيء منظراً وحُسْناً . وهو رجل مالىءٌ للعَين ، إذا أَعجبك حُسْنه وبَهْجته . ابن الأعرابي : مالأه ، إذا عاونه ؛ ولامأه ، إذا صحبه أشباهُه . مأل : ابن الأعرابي : رَجُلٌ مَئِلٌ ، وامرأة مَئِلة ، أي ضَخْمٌ تارٌّ . وقد مَئِلت تَمْأَل ، ومَؤُلت ، تَمْؤُل . ولم : وقال أبو العباس : الوَلْمة : تمام الشيء واجْتماعه . وأَوْلَم الرَّجُلُ : اجتمع خَلْقُه وعَقْلُه . قال : والوَلَمُ : الحَبْلُ الذي يُشدّ من التَّصْدير إلى السِّنَاف لئلاّ يَقْلقا . والوَلْم : القَيْد . أبو عُبيد ، عن أبي زيد : يُسمَّى الطَّعام الذي يُصْنع عند العُرس : الوَلِيمة . وقال النبيّ ( صلى الله عليه وسلم ) لعبد الرحمن بن عوف ، وقد جمع إِليه أهله : ( أَوْلِم ) . أي : اصْنع وَلِيمةً . وأصْل هذا كله من الاجتماع . ابن هانىء ، عن أبي زيد : رجلٌ وَيْلُمّة : داهيةٌ أيّ داهية .

Mekâyîsü'l-Luğa

İbn Fâris · 11. yyTR6.533 harf
(باب اللام والواو وما يثلثهما) (لوي) اللام والواو والياء أصلٌ صحيح، يدلُّ على إمالةٍ للشيء. يقال: لوَى يدَه يَلويها. ولوَى برأسِه: أمَالَه. واللَّوِيُّ: ما ذَبَل من البَقْل، وسمِّي لَوِيَّاً لأنَّه إذا ذَبَل التوَى ومال. واللِّواء معروفٌ، وسمِّي لأنَّه يُلوَى على رُمْحه. واللَّوِيَّة: ما ذُخِرَ من طعامٍ لغيرِ الحاضِرين، كأنَّه أُميل عنهم إلى غيرهم. وأَلْوَى بالشَّيء، إذا أشار به كاليد ونحوه.
Tamamını oku

Müfredât

Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR1.059 harf
- اللوم: عذل الإنسان بنسبته إلى ما فيه لوم. يقال: لمته فهو ملوم. قال تعالى: ﴿فلا تلوموني ولوموا أنفسكم﴾ [إبراهيم/22]، ﴿فذلكن الذي لمتنني فيه﴾ [يوسف/32]، ﴿ولا يخافون لومة لائم﴾ [المائدة/54]، ﴿فإنهم غير ملومين﴾ [المؤمنون/6]، فإنه ذكر اللوم تنبيها على أنه إذا لم يلاموا لم يفعل بهم ما فوق اللوم. وألام: استخق اللوم. قال تعالى: ﴿فنبذناهم في اليم وهو مليم﴾ [الذاريات/40] والتلاوم: أن يلوم بعضهم بعضا. قال
Tamamını oku

Esâsü'l-Belâğa

Zemahşerî · 12. yyTR413 harf
ل و م رجل لوّام ولوّامة ولومة ولامه على فعله‏.‏ وأنت ألوم من فلان‏:‏ أحق بأن تلام وهو ملوم وملوّم ومليم ومستليم وقد ليم ولوّم‏:‏ أكثر لومه وألام واستلام‏:‏ استحق اللوم‏.‏ واستلام إلى ضيفه إذا لم يحسن إليه‏.‏ قال القطاميّ‏:‏ ومن يكن استلام إلى ثويّ فقد أكرمت يا زفر المتاعا أي الزاد وما يمتذع به الضيف‏.‏ وتلوّم نفسه‏:‏ استزادها‏.‏ وأنحى عليه باللائمة وباللوائم فوقفت فيها ناقتي وكأنها فدن
Tamamını oku

Lisânü'l-Arab

İbn Manzûr · 13. yyTR22.392 harf
اللَّومُ واللّوْماءُ واللَّوْمَى واللائمة: العَدْلُ. لامَه على كذا يَلومُه لَوْماً ومَلاماً وملامةً ولوْمةً، فهو مَلُوم ومَلِيمٌ: استحقَّ اللَّوْمَ؛ حكاها سيبويه، قال: وإنما عدلوا إلى الياء والكسرة استثقالاً للواو مع الضَّمَّة. وألامَه ولَوَّمه وألَمْتُه: بمعنى لُمْتُه؛ قال مَعْقِل بن خُوَيلد الهذليّ: حَمِدْتُ اللهَ أن أَمسَى رَبِيعٌ، بدارِ الهُونِ، مَلْحِيّاً مُلامَا قال أبو عبيدة: لُمْتُ الرجلَ
Tamamını oku

Kâmûsü'l-Muhît

Fîrûzâbâdî · 15. yyTR529 harf
* ل و م * * اللَّوْمُ * العَذْلُ تقول * لاَمَهُ * على كذا من باب قال و * لَوْمَةً * أيضا فهو * مَلُومٌ * و * لَوَّمَهُ * أيضا مُشدد للمُبالغة و * اللَّوَّمُ * جمع * لائِمٍ * كراكع ورُكَّع و * اللائِمةُ * الملامة يُقال ما زلت أتجرع فيك * اللَّوَائِمَ * و * المَلاَوِمُ * جمع * مَلاَمةٍ * و * ألاَمَ * الرجل أتى ما يُلام عليه وفي المثل رُبَّ لائِمٍ * مُلِيمٌ * أبو عبيدة * ألاَمَهُ * بمعنى لامه و *
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR24.701 harf
| | ( *!اللَّوْمُ *!واللَّوْمَاءُ ) بِالمَدِّ كَمَا في | التَّهْذِيبِ . | | ( *!واللَّوْمَى ) ، بِالقَصْرِ كَمَا في | الصِّحاحِ ، وضَبَطَه بَعْضٌ : بِالضَّمِّ ، وهَكَذَا | هو في بَعْضِ نُسَخِ الصِّحاحِ . | | ( *!واللاَّئِمَةُ ) ، كَالنَّافلَةِ ، والعَافِيَةِ : | | ( العَذْلُ ) . | | ( و ) تَقولُ : ( *!لاَمَ ) عَلَيَّ كَذَا ( *!لَوْمًا | *!ومَلامًا *!ومَلامَةً ) *!ولَوْمَةً ، وجَمْع *!اللاَّئِمَةِ
Tamamını oku

Lane's Lexicon

Edward W. Lane · 19. yyTR403 harf
لَامَ 1 لَامَ ذ , inf. n. لَوْمٌ, He blamed, censured, or reprehended, syn. عَذَلَ, (S, M, Msb, K,) a person, (S, Msb,) عَلَى كَذَا [for such a thing]. (S.) أَلَامَ 4 أَلَامَ ذ He did a thing for which he should be blamed. (S in art. جنف, and L and TA in art. ريب.) تَلَوَّمَ 5 تَلَوَّمَ ذ i. q. تَكَلَّفَ اللَّوْمَ. (Ham, p. 356.) لَائِمَةٌ لَائِمَةٌ ذ A thing for which the doer is blamed.
Tamamını oku

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR2.208 harf
لَامَ لَامَ ( w ) U ( n. ac. لَوْم 1 , لَوْمَة 1t , مَلَام [ 17A ] , مَلَامَة مَلَامَة [ 17tA ] ) a. [ acc. & 'Ala or Fī ], Blamed, rebuked, reprehended, reproached, censured, scolded for; improbated, reprobated; expostulated with. لَوَّمَ لَوَّمَ II , a. see I . لَاْوَمَ لَاْوَمَ III , a. Reproached. أَلْوَمَ أَلْوَمَ IV , a. see I . b. Deserved blame; did wrong. تَلَوَّمَ
Tamamını oku

Kitâbullâh

Kur'an kullanımından türetilmişTR34.977 harf
لوم لَامَ - يَلُوْمُ - لائِم - لََوَّام - لََوَّامة - لَوْمَة - مَلُوْم - مَلُوْمِيْن - أَلامَ - يُلِيْمُ - مُلِيْم - تَلاوَمَ - يَتَلاوَمُ لامَ - يَلُوْمُ + كائن + كائناً + في شيء: يحمله مسؤولية ذنب أو خطأ أو تقصير: يقع من كائن فعل يتصف بالنقص أو الخطأ أو التقصير، ويحاول الكائن أو غيره أن يجد العامل أو السبب لذلك، ثم يقرر أن هذا الكائن أو
Tamamını oku

Sîgalar(11)

Mücavir kökler61 mücavir (90 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. لقم

    1 ortak ayet · Hemen onu lokmaladı

  2. دحر

    1 ortak ayet · Dhl hayvanı avlamak için kazıyarak yapılmış tuzak demektir

  3. صرخ

    1 ortak ayet · “Sarh (sad,ha)” kente hakim yüksek tepe demektir

  4. يمن

    2 ortak ayet · Sağ yandır

  5. حوت

    1 ortak ayet · Balık demektir

  6. زوج

    2 ortak ayet · İlik ve düğme çiftinin her biridir

  7. عنق

    1 ortak ayet · Onların boyunları

  8. نفس

    3 ortak ayet · Dibağlamada kullanılan palamut, meşenin bir meyvesidir

  9. يمم

    1 ortak ayet · Büyük akarsu

  10. حسر

    1 ortak ayet · Hasir(ha,sin) : Susuz kalmış, çorak yer demektir

  11. سجن

    1 ortak ayet · Dibi çepeçevre kazılmış hurma ağacı demektir

  12. عصم

    1 ortak ayet · Kulp, bağ demektir

Geçtiği ayetler(12)

  1. وَلَا تَجْعَلْ يَدَكَ مَغْلُولَةً إِلَى عُنُقِكَ وَلَا تَبْسُطْهَا كُلَّ الْبَسْطِ فَتَقْعُدَ مَلُومًا مَحْسُورًا

    KınananVe elini boynuna bağlı kılma, onu büsbütün de açıp durma. Yoksa kaybedenlerden ve kınananlardan olursun.

  2. ذَلِكَ مِمَّا أَوْحَى إِلَيْكَ رَبُّكَ مِنَ الْحِكْمَةِ وَلَا تَجْعَلْ مَعَ اللَّهِ إِلَهًا آخَرَ فَتُلْقَى فِي جَهَنَّمَ مَلُومًا مَدْحُورًا

    KınananBunlar, Rabbının sana vahyettiği hikmettendir. Allah ile beraber bir başka ilah edinme. Yoksa kınanmış ve kovulmuş olarak cehenneme atılırsın.

Sîga sayfası: اللَّوَّامَةِ
Sîga sayfası: لُمْتُنَّنِي

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökلوم
YapıÜçlü
Özel DurumEcvef (orta harfi illetli / vâvî)
Bağlamsal Yakın Köklerعذل, عتب, ذمم
Zıt Kökحمد
Çekirdek Özet 1Bir kusur, eksiklik veya gecikme sebebiyle muhataba dönüp onu duraksatarak yüzüne karşı kusurunu sayıp dökmek, yermek
Çekirdek Özet 2İnsanın kendi kusuruyla yüzleşmesi, sorumluluğu başkasına atma çabasının boşa çıkması ve hak edilmiş kınanmaya maruz kalış
Çekirdek Özet 3Vicdani ve ahlaki otodenetim mekanizması; dış kınamadan iç muhasebeye (نفس لوامة) evrilen sorumluluk bilinci
Kritik Hata RiskiKökü yalnızca sıradan bir sözlü azarlama veya dedikodu düzeyinde kınama sayıp, failin kendi eylemiyle kınanmayı hak ediş (sayrûret) boyutunu ve içsel vicdani hesaplaşmayı gözden kaçırmak

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
لوBir yöne eğilme, kıvrılma, dönme, duraksama ve geri çevrilme; bu çekirdek لوي kökünde bükme ve sarma, لوذ kökünde bir yere sığınarak dönme, لوح kökünde bir görünüp çekilerek yönelme, لون kökünde bir halden diğerine dönüşme anlamlarında belirgindirمToplama, tutma ve ağzı kapama imgesi taşıyan harfin eklenmesiyle soyut dönme ve duraksama hareketi; bir kimsenin eksikliğini toplayıp yüzüne vurma, faili kendi kusuru üzerinde durdurup içsel olarak sıkıştırma ve kınama (لوم) anlamına daralmıştır

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
لÇoban değneği, üvendireYöneltme, sevk etme, sınır çizme ve muhatabı bir hedefe doğru dürtme
وÇengel, çadır kazığıİki durumu birbirine bağlama, sabitleme, fail ile yaptığı iş arasında irtibat kurma
مSuToplanma, içe çekilme, kuşatma ve birikme
لومÇoban değneğinin sevk ediciliğiyle çengelin sabitleyiciliğinin birleşip içe toplanmasıMuhatabın işlediği fiilin çengelle kendisine bağlanarak üvendire gibi yüzüne vurulması, failin kendi kusuru karşısında duraksatılarak iç muhasebeye ve kınanmaya sevk edilmesi

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamBir işi ağırdan alma, duraksama, bekleme (تلوم); kişinin bir kusur veya eksiklik sebebiyle durdurulup sözle geri çevrilmesi ve yutkunarak, duraksayarak kusurunun yüzüne sayılması
Cahiliye şiiri kullanımıŞair Antere bir beytinde cömertliği sebebiyle aşırı harcama yapıp kınanmaya maruz kalan kimseyi tasvir ederken bu kökün tef'îl babındaki türevini kullanır: رَبِذٍ يَدَاهُ بِالقِدَاحِ إِذَا شَتَا / هَتَّاكِ غَايَاتِ التِّجَارِ مُلَوَّمِ
Erken Arapça kullanımErken dönem şairlerinden Ma'kıl b. Huveylid el-Hüzelî kınanmayı hak etme durumunu ifade ederken şöyle der: حَمِدْتُ اللهَ أَنْ أَمْسَى رَبِيعٌ / بِدَارِ الهُونِ مَلْحِيّاً مُلَامَا

Kaynak Maqāyīs al-Lugha, Kitābü’l-ʿAyn, Lisān al-ʿArab, Asās al-Balāgha.

Sami etimolojik katman

Arapça لوم kökü, merkezi Sami dil grubunda doğrudan ahlaki veya sözel kınama, gecikme ve kusur isnat etme alanı ile temsil edilir. Batı Sami dillerinde ve İbranicede doğrudan l-w-m kökünün kınama anlamında yaygın kullanımı sınırlı olup, kökün arkaik katmanında yer alan duraksama, homurdanma veya dille ses çıkarma hareketinin Arapçada عتب ve عذل gibi anlamları karşılayacak şekilde geliştiği görülür. İbranicede bu anlam alanı daha çok l-w-n (homurdanma, sızlanma, şikâyet etme) köküyle karşılanırken, Arapça l-w-m kökü hem nesnel bir duraksamayı ve gecikmeyi (تلوم) hem de bu duraksamaya yol açan ahlaki eksikliğin sözel olarak muhataba yöneltilmesini (لوم) içine alacak biçimde semantik bir genişleme göstermiştir. Kökün Afro-Asyatik kökenindeki ses taklidi (mırıldanma, homurdanma, içe doğru konuşma) çekirdeği, klasik Arapçada failin yaptığı yanlış sebebiyle kendi içine dönmesi veya toplum tarafından ayıplanması biçiminde soyutlaşmıştır.

Güven Güçlü

Kaynak Maqāyīs al-Lugha, Brown-Driver-Briggs, David Cohen (Dictionnaire des racines sémitiques).

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönتلوم ve لومDuraksama, bir yerde oyalanma fiziksel hareketinden; kusurlu davranışı durdurup kişinin yüzüne kusurunu vurma ve azarlama anlamına semantik geçişKesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiİbranice l-w-n (şikâyet, homurdanma) ile semantik yakınlıkDudak ve ağız içi homurdanma hareketinin Arapçada vâv-mîm çatısıyla ahlaki kınamaya ve ayıplamaya dönüşmesiGüçlü
Daha geniş dilsel ilişkiVeri bulunamadıSami ailesi dışında güvenilir ve doğrulanabilir doğrudan bir kök akrabalığı tespit edilmemiştirVeri bulunamadı

Kaynak Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, HALOT.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
لومAnlamlıKınamak, duraksatmakBir kusurundan ötürü muhatabı yermek, azarlamak; bir yerde bekleyip oyalanmakHedef kök; Kur'an'da geçer
لموAnlamı bulunmayanVeri bulunamadıKlasik sözlüklerde bu diziliş bağımsız bir üçlü kök olarak işlenmemiştirKur'an'da geçmez; mühmel
ولمAnlamlıBir araya toplamak, düğün yemeği vermekDağınık unsurları bağlayıp bir araya getirmek; evlilik ziyafeti (velime) vermekHedef kökle zıt veya doğrudan anlam bağı zayıftır; Kur'an'da geçmez
وملKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıArap dilinde kullanılmayan terkipKur'an'da geçmez; mühmel
ملوAnlamlıZaman sürmek, mühlet vermekBir süre boyunca yaşamak, genişlik ve mühlet içinde olmak; günün uzamasıHedef kökün duraksama anlamıyla zaman/mühlet bağlamında örtüşür; Kur'an'da geçmez
مولAnlamlıMal sahibi olmak, zenginleşmekİnsanın sahip olduğu, biriktirdiği ve tasarruf ettiği iktisadi değer (mal)Toplama ve elde tutma yönüyle لوم kökündeki tutma unsuruyla uzak akrabadır; Kur'an'da geçer

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
لومMerkezKınama ve yermeYapılan bir hatanın sorumluluğunu doğrudan failin yüzüne vurarak onu duraksatma ve utandırmaKusur isnadıyla birlikte failin kendi vicdanında kınanacak hale gelmesi durumunu da içerir
عذلKomşuNasihat yollu kınamaلوم köküne göre daha çok öğüt, vazgeçirme ve şefkat tonu barındıran kınamaMuhatabın iyiliği için yapılan, azarlamadan ziyade ıslah gayesi güden sitem
عتبKomşuSitem ve kırgınlık bildirmeDostlar arasındaki sevgiye dayalı kırgınlığı ve beklentiyi dile getirmeSevginin devamını arzulayan, hoşnutsuzluğu giderip rızaya dönmeyi amaçlayan nazik kınama
ذممKomşuZemmetme, aşağılamaAhlaki veya toplumsal planda bir kusuru sebebiyle birini alçaltma ve yermeلوم failin duraksayıp hesap vermesine odaklanırken ذمم kalıcı bir lekeleme ve değersizleştirmeyi hedefler
حمدZıtÖvgü ve şükürle anmaİyilik ve güzelliği isteyerek yapan faili kemal sıfatlarıyla yüceltme ve övmeKınamanın tam karşıtı olarak kusurun değil yetkinliğin ilan edilmesidir

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaلومKusuru yüzüne vurarak yermeFailin fiilinden ötürü hesaba çekilmesi, kınanmayı hak etmesi ve iç muhasebeye yönelmesiKesin
LatinceBlasphemare, increpare, reprehendereAzarlamak, geri çevirmek, kınamakReprehendere fiili kökteki tutma ve geri çekme hareketini tam karşılarken, içsel vicdani sızlama boyutunu eksik bırakırGüçlü
İngilizceBlame, reproach, censureSuçlamak, kınamak, sitem etmekBlame sorumluluk yüklemeyi, reproach ise duygusal sitemi karşılar; kökteki nefsin kendi kendini sorgulaması anlamını tek başına veremezKesin
AlmancaTadeln, vorwerfenKınamak, kusurunu önüne koymakVorwerfen eylemin muhatabın önüne atılmasını tam yansıtır; ahlaki duraksama ve sayrûret boyutunu tam kapsamazGüçlü
FransızcaBlâmer, reprocherAyıplamak, kınamakKamusal veya ahlaki yergiyi karşılar; Kur'an'daki kendini sürekli kınayan nefis derinliğini dışarıda bırakırGüçlü

Kaynak Oxford Latin Dictionary, Lewis & Short, Grimm Wörterbuch.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
مَلُوم / مَلُومِينَDoğrudan kınanan, ayıplanan kişiHaddi aşma, cimrilik veya israf sonucu toplum ve Allah nezdinde ayıplanma bağlamı; İsrâ 17:29, Mü'minûn 23:6
مُلِيمKınanmayı bizzat hak etmiş olan (sayrûret)Kişinin kendi tercihiyle kınanacak duruma düşmesi, kınanacak iş yapması bağlamı; Sâffât 37:142, Zâriyât 51:40
اللَّوَّامَةKendi kusurlarını sürekli sorgulayan ve kınayan iç sesKıyamet günü öncesinde insanın vicdani otodenetim ve ahlaki uyanış mekanizması; Kıyâme 75:2
لَائِم / لَوْمَةDışarıdan yönelen baskıcı toplumsal ayıplamaHak yolda yürüyen müminlerin kınayıcıların dedikodusundan ve baskısından çekinmemesi bağlamı; Mâide 5:54
تَلُومُونِي / التَّلَاوُمKarşılıklı suçlama ve sorumluluğu üzerinden atma çabasıŞeytanın ahirette insanları yüzüstü bırakması ve bahçe sahiplerinin dünyadaki pişmanlığı bağlamı; İbrâhîm 14:22, Kalem 68:30

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
KelamKesb, irade ve ceza sorumluluğuŞeytanın ve günahkârların ahirette birbirini kınaması bağlamında kulun fiillerindeki ahlaki ve ontolojik sorumluluğuKınamanın ancak iradi fiillere taalluk edeceği, cebir altında kınamanın anlamsız olacağı vurgusu
FıkıhHukuki ve ahlaki meşruiyet sınırlarıMeşru kılınan ilişkilerde kişilerin kınanmaktan berî olması (غَيْرُ مَلُومِينَ) ve ta'zir cezalarının kınama derecesiHukukun izin verdiği alanın ayıplamadan muaf tutulması ve ayıplamanın tazir basamağı sayılması
TefsirNefis mertebeleri ve içsel tekamülالنَّفْسُ اللَّوَّامَةُ terkibinde nefsin emmâre ile mutmainne arasındaki sorgulayıcı, günaha pişman olan uyanık mertebesiKınamanın yıkıcı bir azarlama değil, arınmaya ve tekamüle götüren yapıcı bir iç muhasebe olarak ele alınması
HadisHakta sebat ve riyadan uzak durmaAllah yolunda kınayıcının kınamasından korkmama ilkesi ve emr-i bi'l-ma'rûf ifasında toplumsal baskıya dirençToplumsal yerginin müminin istikametini bozamayacağı ahlaki cesaret boyutu

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniBireysel ahlak ve takvaVicdani muhasebe mekanizmasıİnsanı günahtan vazgeçirip tevbeye yöneltmeNefsin kendini kınaması ilahi huzurda aklanmanın ön koşulu olan ahlaki bir uyarıcıdırKesin
İlmiMetodoloji ve tenkit faaliyetiBilimsel özeleştiri ve hakem denetimiHatalı hipotez ve çıkarımları ayıklamaBilimsel süreçte üretilen bilginin yöntem ve veri açısından kusurlarının ortaya konmasıGüçlü
SiyasiKamuoyu baskısı ve hesap verebilirlikSivil denetim ve muhalefet eleştirisiİktidarın keyfiliğini toplumsal kınama ile sınırlamaYöneticilerin meşruiyet sınırını aşması halinde kınanma (ملوم) korkusuyla dengelenmesiGüçlü
İktisadiKaynak kullanımı ve harcama dengesiTüketim dengesizliğinin yaptırımıİsraf ve cimriliği önleyerek orta yolu korumaİsrâ 29'da belirtildiği gibi eli büsbütün açmanın veya sıkmanın insanı kınanmış (ملوم) duruma düşürmesiKesin

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerNegatif geri besleme ve hata düzeltme döngüsüKontrol sistemlerinde çıktının hedeften sapması durumunda sistemin kendini durdurup parametreleri yeniden ayarlaması gibi, kınama da ahlaki sapmayı düzelten bir iç geri besleme sinyalidirGüçlü
Beşeri bilimlerAhlaki otodenetim ve sosyal yaptırım teorisiBireyin içselleştirdiği normlar üzerinden kendi benliğini yargılaması (süper-ego muhasebesi) ve toplumun sapma gösteren davranışa uyguladığı formel olmayan ahlaki yaptırımKesin

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiKökün anlamını yalnızca başkaları hakkında arkadan konuşma, boş dedikodu veya psikolojik olarak yıpratıcı haksız bir suçlama hissine indirgemek
Kur'an içi daha geniş anlamKök; dışarıdan gelen haksız dedikoduya aldırmamayı (لَا يَخَافُونَ لَوْمَةَ لَائِمٍ), failin bizzat kendi fiiliyle kınanmayı hak etmesini (مُلِيم), insanın başkasını suçlamayı bırakıp kendini kınamasını ve nihayet içsel tekamülün basamağı olan uyanık vicdanı (النَّفْسُ اللَّوَّامَةُ) kapsar
Yanlış anlamanın doğuracağı hataKök daraltıldığında, Kur'an'ın ahlak teorisindeki en hayati kavramlardan biri olan nefsin kendi kendini sorgulaması ve sorumluluk bilinci zedelenir; kınama yalnızca başkalarının yaptığı bir düşmanlık gibi algılanarak bireysel özeleştiri mekanizması devre dışı kalır

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?İnsanın ahlaki ve hukuki sorumluluğunun sınırlarını çizer; suçun ve günahın faturasını dış etkenlere veya şeytana kesme kolaycılığını yıkarak faili doğrudan kendi iradesiyle yüzleştirir.
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Ahiret hesaplaşması ve şeytanın itirafı sahnelerinde (İbrâhîm 14:22), iktisadi ahlak ve ifrat-tefrit dengesi ayetlerinde (İsrâ 17:29), nefis mertebeleri ve kıyamet bilincinde (Kıyâme 75:2) ve dava ahlakı ile toplumsal baskıya direnç ayetlerinde (Mâide 5:54) belirleyicidir.
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Suçu ve günahı sürekli dış güçlere, çevreye veya şeytana yükleyen kaderci kaçışı engeller; şeytanın dahi ahirette 'Beni kınamayın, kendinizi kınayın' diyeceğini ilan ederek sorumluluğun bireyselliğini kesinleştirir.

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamBir kusur sebebiyle muhatabın önüne geçip onu duraksatmak, yüzüne kusurlarını dökerek yermek ve yutkunarak konuşmak.
  • Soyut anlamFailin işlediği kusurlu fiil sebebiyle ahlaki kınanmayı bizzat hak etmesi, dışsal kınamalardan arınarak kendi içine dönük vicdani otodenetim ve tevbe sürecini başlatması.
  • Sistematik karşılıkAhlaki ve hukuki sistemde dışsal sosyal yaptırım ile içsel vicdani denetim arasındaki köprü; hatayı düzelten geri besleme mekanizması.
  • LaTeX modeliL(a)=Δ(a,a∗)⋅δi  ⟹  S→{Sint,Sext}
  • LaTeX açıklamasıFormülde a failin gerçekleştirdiği fiili, a∗ olması gereken ahlaki veya hukuki ideal ölçüyü temsil eder. Δ(a,a∗) ideal ölçüden meydana gelen sapma miktarını gösterir. δi fiilin failin kendi iradesiyle gerçekleştiğini gösteren katsayıdır; irade yoksa kınama doğmaz. Sapma ile iradenin çarpımı kınama potansiyelini L(a) doğurur. Bu potansiyel sistemi S iki yönde tetikler: dışsal toplumsal kınama (Sext) ve insanın kendi nefsini hesaba çektiği içsel vicdani geri besleme döngüsü (Sint). Böylece kökün hem nesnel sorumluluğu hem de nefsin kendini kınaması dinamiği sembolik olarak ifade edilmiş olur.
Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: ل