متع

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: م-ت-ع41 sîga, 115 mücavir kök, 65 ayet, 38 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.زيناسْتَمْتَعَفَمَتَاعُمتعوَمَتَاعٌدنوحييغيرمَتَّعْنَانورقللأخرمَتَاعًا

KökSîga 41Ayet 65Sure 38Mücavir 115

▶ Ağı aç (3B)

متع

م - ت - ع

KÖK
  • 70 geçiş
  • 65 ayet
  • 41 sîga
  • 13 sözlük

Mut’a, üzerine ev eşyasını konduğu yüksekçe yer; sonra buraya konan eşyaya meta denmiştir. Bir şeyden yararlanmaya temettu’ denir.devamı ›

Notlarım

Sözlükler(13)

★ Akevler SözlüğüTürkçe

Mut’a, üzerine ev eşyasını konduğu yüksekçe yer; sonra buraya konan eşyaya meta denmiştir. Bir şeyden yararlanmaya temettu’ denir.

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR2.353 harf
باب العين والتاء والميم معهما ع ت م، ع م ت، م ت ع مستعملات ت م ع، ت ع م، م ع ت مهملات عتم: عتّم الرّجلُ تعتيماً إذا كفّ عن الشيء بعدما مضى فيه. قال حُمَيْد: عَصاهُ منقارٌ شديدٌ يلطمُ مجامعَ الهامِ ولا يُعَتّمُ يصف الفيل. عصا الفيل منقاره، لأنّه يضرب به كلّ شيء. وقوله: لا يعتّم، أي: لا يكفّ ولا يهمل. وحملت على فلان فما عتّمت، أي: ضربته فما تنهنهت وما نكلت ولا أبطأت. وعَتَمْتُ فأنا عاتِمٌ، أي:
Tamamını oku

es-Sıhâh

Cevherî · 10. yyTR954 harf
مَتَعَ النهارُ يَمْتَعُ، أي ارتفع وطال. والماتِعُ: الطويلُ من كل شيء. وقد مَتُعَ الشيءُ. ومَتاًعَهُ غيره. قال لبيدٌ يصف نخلاً: سُحُقٌ يُمَتِّعُها الصَّفا وسرِيُّهُعُمٌّ نَواعِمُ بينهـنَّ كـرومُ وقول النابغة: وميزانَهُ في سُورَةِ المجدِ ماتِعُ أي راجحٌ زائدٌ. وحبلٌ ماتِعٌ، أي جيِّد الفتل. ونبيذٌ ماتِعٌ، أي شديد الحمرة. وكلُّ شيءٍ جيِّدٍ فهو ماتِعٌ. والمَتاعُ: السِلعةُ. والمتاعُ أيضاً:
Tamamını oku

Tehzîbu'l-Luğa

Ezherî · 10. yyTR14.182 harf
باب العين والتاء مع الميم عتم ، عمت ، متع : مستعملة . عتم : أخبرني المنذري عن أبي العباس عن ابن الأعرابي : قال عَتَم الليل وأعتم إذا مَرَّ منه قِطعة . وقال : إذا ذهب النهار وجاء الليل فقد جَنَح الليلُ . ورُوي عن النبي ( صلى الله عليه وسلم ) أنه قال : ( لايغلبنَّكُمُ الأعراب على اسم صلاتكم العِشاء ، فإن اسمها في كتاب الله العشاء ، وإنما يُعْتَم بِحِلاب الإبل ) . قوله : ( إنما يُعْتَم بحلاب الإبل )
Tamamını oku

Mekâyîsü'l-Luğa

İbn Fâris · 11. yyTR4.133 harf
(باب الميم والتاء وما يثلثهما) (متح) الميم والتاء والحاء أُصَيلٌ يدلُّ على مَدِّ الشّيءِ وإطالته. ومَتَح النّهارُ: امتدَّ. وليلٌ مَتَّاح: طويل. ومته المَتْح وهو الاستقاء؛ مَتَح يمتَح مَتْحاً، وهو ماتح ومَتُوحٌ. وإنما قيل ذلك لمدِّ الرشاء. وبِئر مَتوحٌ: قريبةُ المَنزَع. (متر) الميم والتاء والراء. يقولون، وما أدري ما هو : مَتَرْتُ الشَّيءَ: قطعته؛ ولعله من الإبدال. وقال ابن دريد([1]): مَتَرْتُه
Tamamını oku

Müfredât

Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR2.060 harf
- المتوع: الامتداد والارتفاع. يقال: متع النهار ومتع النبات: إذا ارتفع في أول النبات، والمتاع: انتفاع ممتد الوقت، يقال: متعه الله بكذا، وأمتعه؛ وتمتع به. قال تعالى: ﴿ومتعناهم إلى حين﴾ [يونس/98]، ﴿نمتعهم قليلا﴾ [لقمان/ 24]، ﴿فأمتعه قليلا﴾ [البقرة/126]، ﴿سنمتعهم ثم يمسهم منا عذاب أليم﴾ [هود /48]. وكل موضع ذكر فيه (تمتعوا) في الدنيا فعلى طريق التهديد، وذلك لما فيه من معنى التوسع، واستمتع: طلب
Tamamını oku

Esâsü'l-Belâğa

Zemahşerî · 12. yyTR1.114 harf
م ت ع جبل ماتع‏:‏ طويل مرتفع‏.‏ ونخلة ماتعة‏.‏ ومن المجاز‏:‏ متع النهار متوعاً‏:‏ ارتفع غاية الارتفاع وهو ما قبل الزوال‏.‏ ومتع الضحى وتلع وجئته وقت الضحى الماتع وهو الأكبر‏.‏ قال‏:‏ وأدركنا بها حكم بن عمرو وقد متع النهار بنا فزالا ومتع النبات‏.‏ والمطر يمتّع الكلأ والشجر‏.‏ قال لبيد‏:‏ سحق يمتّعها الصّفا وسريّه عم نواعم بينهنّ كروم الصفا‏:‏ نهر وسريّه‏:‏ جدوله‏.‏ وقال‏:‏ والمرأة تمتّع
Tamamını oku

Lisânü'l-Arab

İbn Manzûr · 13. yyTR12.246 harf
مَتَعَ النبيذُ يَمْتَعُ مُتوعاً: اشتدَّت حمرته. ونبي ماتِعٌ أَي شديدُ الحمْرةِ. ومَتَعَ الحبْلُ: اشتد. وحَبْل ماتِعٌ: جيِّدُ الفَتْلِ. ويقال للجبل الطويل: ماتِعٌ؛ ومنه حديث كعب والدَّجّال: يُسَخَّرُ معه جَبَلٌ ماتعٌ خِلاطُه ثَريدٌ أَي طويل شاهِقٌ. ومَتَعَ الرجُلُ ومَتُعَ: جادَ وظَرُفَ، وقيل: كا ما جادَ فقد مَتُعَ، وهو ماتِعٌ. والماتِعُ من كل شيء: البالغُ في الجَوْدةِ الغاية في بابه؛ وأَنشد: خُذْه
Maddenin bağlantısı

مَتَعَ النبيذُ يَمْتَعُ مُتوعاً: اشتدَّت حمرته. ونبي ماتِعٌ أَي شديدُ الحمْرةِ. ومَتَعَ الحبْلُ: اشتد. وحَبْل ماتِعٌ: جيِّدُ الفَتْلِ. ويقال للجبل الطويل: ماتِعٌ؛ ومنه حديث كعب والدَّجّال: يُسَخَّرُ معه جَبَلٌ ماتعٌ خِلاطُه ثَريدٌ أَي طويل شاهِقٌ. ومَتَعَ الرجُلُ ومَتُعَ: جادَ وظَرُفَ، وقيل: كا ما جادَ فقد مَتُعَ، وهو ماتِعٌ. والماتِعُ من كل شيء: البالغُ في الجَوْدةِ الغاية في بابه؛ وأَنشد: خُذْه فقد أُعْطِيتَه جَيِّداً، قد أُحْكِمَتْ صَنْعَتُه، ماتِعا وقد ذكر الله تعالى المَتاعَ والتمتُّعَ والاسْتمتاعَ والتَّمْتِيعَ في مواضعَ من كتابه، ومعانيها وإِن اختلفت راجعة إِلى أَصل واحد. قال الأَزهري: فأَما المَتاعُ في الأَصل فكل شيء يُنْتَفَعُ به ويُتَبَلَّغُ به ويُتَزَوَّدُ والفَناءُ يأْتي عليه في الدنيا. والمُتْعةُ والمِتْعَةُ: العُمْرةُ إِلى الحج، وقد تَمَتَّعَ واسْتَمْتَعَ. وقوله تعالى: فمن تمتَّع بالعُمرة إِلى الحج؛ صورة المُسْتَمْتِعِ بالعمرة إِلى الحجِّ أَنْ يُحْرِمَ بالعمرة في أَشهر الحج فإِذا أَحرم بالعمرة بعد إِهْلالِه شَوّالاً فقد صار متمتعاً بالعمرة إِلى الحج، وسمي متمتعاً بالعمرة إِلى الحج لأَنه إِذا قدم مكة وطاف بالبيت وسعَى بين الصفا والمَرْوَةِ حلّ من عمرته وحلق رأْسه وذبح نُسُكَه الواجب عليه لتمتعه، وحلّ له كل شيء كان حَرُمَ عليه في إِحْرامه من النساء والطِّيبِ، ثم يُنْشِئ بعد ذلك إِحراماً جديداً للحج وقت نهوضه إِلى مِنًى أَو قبل ذلك من غير أَن يجب عليه الرجوع إِلى الميقات الذي أَنشأَ منه عمرته، فذلك تمتعه بالعمرة إِلى الحج أَي انتفاعه وتبلغه بما انتفع به من حِلاق وطيب وتَنَظُّفٍ وقَضاء تَفَثٍ وإِلمام بأَهله، إِن كانت معه، وكل هذه الأَشياء كانت محرَّمة عليه فأُبيح له أَن يحل وينتفع بإِحلال هذه الأَشياء كلها مع ما سقط عنه من الرجوع إِلى الميقات والإِحرام منه بالحج، فيكون قد تمتع بالعمرة في أَيام الحج أَي انتفع لأَنهم كانوا لا يرون العمرة في أَشهر الحج فأَجازها الإِسلام، ومن ههنا قال الشافعي: إِنّ المتمتع أَخَفُّ حالاً من القارنِ فافهمه؛ وروي عن ابن عمر قال: من اعتمر في أَشهر الحج في شوّال أَو ذي القعدة أَو ذي الحِجّةِ قبل الحج فقد استمتع. والمُتْعةُ: التمتُّع بالمرأَة لا تريد إِدامَتها لنفسك، ومتعة التزويج بمكة منه، وأَما قول الله عز وجل في سورة النساء بعقب ما حرم من النساء فقال: وأَحلّ لكم ما وراء ذلكم أَن تبتغوا بأَموالكم مُحْصِنين غير مُسافِحينَ! أَي عاقدي النكاح الحلال غير زناة! فما استمتعتم به منهن فآتوهن أُجورهن فريضة؛ فإِن الزجاج ذكر أَنّ هذه آية غلط فيها قوم غلطاً عظيماً لجهلهم باللغة، وذلك أَنهم ذهبوا إِلى قوله فما استمتعتم به منهن من المتعة التي قد أَجمع أَهل العلم أَنها حرام، وإِنما معنى فما استمتعتم به منهن، فما نكحتم منهن على الشريطة التي جرى في الآية أَنه الإِحصان أَن تبتغوا بأَموالكم محصنينَ أَي عاقِدينَ التزويجَ أَي فما استمتعتم به منهن على عقد التزويج الذي جرى ذكره فآتوهنّ أُجورهن فريضة أَي مهورهن، فإِن استمتع بالدخول بها آتى المهر تامّاً، وإِن استمتع بعقد النكاح اتى نصف المهر؛ قال الأَزهري: المتاع في اللغة كل ما انتفع به فهو متاع، وقوله: ومَتِّعُوهُنّ على المُوسِع قَدَرُه، ليس بمعنى زوّدوهن المُتَعَ، إِنما معناه أَعطوهن ما يَسْتَمْتِعْنَ؛ وكذلك قوله: وللمطلَّقات متاع بالمعروف، قال: ومن زعم أَن قوله فما استمتعتم به منهن التي هي الشرط في التمتع الذي يفعله الرافضة، فقد أَخطأَ خطأً عظيماً لأَن الآية واضحة بينة؛ قال: فإِن احتج محتج من الروافض بما يروى عن ابن عباس أَنه كان يرها حلالاً وأَنه كان يقرؤها فما استمتعتم به منهن إِلى أَجل مسمى، فالثابت عندنا أَن ابن عباس كان يراها حلالاً، ثم لما وقف على نهي النبي، صلى الله عليه وسلم، رجع عن إِحلالها؛ قال عطاء: سمعت ابن عباس يقول ما كانت المتعة إِلا رحمة رحم الله بها أُمة محمد، صلى الله عليه وسلم، فلولا نهيه عنها ما احتاج إِلى الزنا أَحد إِلا شَفًى والله، ولكأَني أَسمع قوله: إِلا شفًى، عطاء القائل، قال عطاء: فهي التي في سورة النساء فما استمتعتم به منهن إِلى كذا وكذا من الأَجل على كذا وكذا شيئاً مسمى، فإِن بدا لهما أَن يتراضيا بعد الأَجل وإِن تفرقا فهم وليس بنكاح هكذا الأصل، قال الأَزهري: وهذا حديث صحيح وهو الذي يبين أَن ابن عباس صح له نهي النبي، صلى الله عليه وسلم ، عن المتعة الشرطية وأَنه رجع عن إِحلالها إِلى تحريمها، وقوله إِلا شفًى أَي إِلا أَن يُشْفِيَ أَي يُشْرِفَ على الزنا ولا يوافقه، أَقام الاسم وهو الشَّفَى مُقام المصدر الحقيقي، وهو الإِشْفاءُ على الشيء، وحرف كل شيء شفاه؛ ومنه قوله تعالى: على شَفَى جُرُفٍ هارٍ، وأَشْفَى على الهَلاكِ إِذا أَشْرَفَ عليه، وإِنما بينت هذا البيان لئلا يَغُرَّ بعضُ الرافِضةِ غِرًّا من المسلمين فيحل له ما حرّمه الله عز وجل على لسان رسوله، صلى الله عليه وسلم، فإِن النهي عن المتعة الشرطية صح من جهات لو لم يكن فيه غير ما روي عن أَمير المؤمنين علي بن أَبي طالب، رضي الله عنه، ونهيه ابن عباس عنها لكان كافياً، وهي المتعة كانت ينتفع بها إِلى أَمد معلوم، وقد كان مباحاً في أَوّل الإِسلام ثم حرم، وهو الآن جائز عند الشيعة. وَمَتَعَ النهارُ يَمْتَعُ مُتُوعاً: ارْتَفَعَ وبَلَغَ غايةَ ارْتفاعِه قبل الزوال؛ ومنه قول الشاعر: وأَدْرَكْنا بها حَكَمَ بْنَ عَمْرٍو، وقَدْ مَتَعَ النَّهارُ بِنا فَزَالا وقيل: ارتفع وطال؛ وأَنشد ابن بري قول سويد ابن أَبي كاهل: يَسْبَحُ الآلُ على أَعْلامِها وعلى البِيدِ، إِذا اليَوْمُ مَتَعْ ومَتَعَت الضُّحَى مُتُوعاً تَرَجَّلَت وبلغت الغاية وذلك إِلى أَوّل الضّحى. وفي حديث ابن عباس: أَنه كان يُفْتي الناس حتى إِذا مَتَعَ الضحى وسَئِمَ؛ مَتَعَ النهارُ: طالَ وامتدَّ وتعالى؛ ومنه حديث مالك بن أَوس: بينا أَناجالس في أَهلي حِينَ مَتَعَ النهارُ إِذا رسول عمَرَ، رضي الله عنه، فانطلقت إِليه. ومَتَعَ السَّرابُ مُتُوعاً: ارتفع في أَوّل النهار؛ وقول جرير: ومِنّا، غَداةَ الرَّوْعِ، فِتْيانُ نَجْدةٍ، إِذا مَتَعَتْ بعد الأَكُفِّ الأَشاجِعُ أَي ارتفعت من وقولك مَتَعَ النهارُ والآلُ، ورواه ابن الأَعرابي مُتِعَتْ ولم يفسره، وقيل قوله إِذا مَتَعَتْ أَي إِذا احمرّت الأَكُفُّ والأَشاجِعُ من الدم. ومُتْعةُ المرأَة: ما وُصِلَتْ به بعدَ الطلاقِ، وقد مَتَّعَها. قال الأَزهريّ: وأَما قوله تعالى وللمُطَلَّقاتِ مَتاعٌ بالمَعْروفِ حَقّاً على المتقين، وقال في موضع آخر: لا جُناح عليكم إِن طلقتم الناساء ما لم تمسوهن أَو تفرضوا لهن فريضة ومَتّعُوهُنّ على الموسع قدره وعلى المقتر قدره متاعاً بالمعروف حقّاً على المحسنين؛ قال الأَزهريّ: وهذا التمتيع الذي ذكره الله عز وجل للمطلقات على وجهين: أَحدهما واجب لا يسعه تركه، والآخر غير واجب يستحب له فعله، فالواجب للمطلقة التي لم يكن زوجها حين تزوّجها سمَّى لها صداقاً ولم يكن دخل بها حتى طلقها، فعليه أَن يمتعها بما عز وهان من متاع ينفعها به من ثوب يُلبسها إِياه، أَو خادم يَخْدُمُها أَو دراهم أَو طعام، وهو غير مؤقت لأَن الله عز وجل لم يحصره بوقت، وإِنما أَمر بتمتيعها فقط، وقد قال: على الموسع قدره وعلى المقتر قدره متاعاً بالمعروف؛ وأَما المُتْعةُ التي ليست بواجبة وهي مستحبة من جهة الإِحسان والمحافظة على العهد، فأَن يتزوّج الرجل امرأَة ويسمي لها صداقاً ثم يطلقها قبل دخوله بها أَو بعده، فيستحب له أَن يمتعها بمتعة سوى نصف المهر الذي وجب عليه لها، إِن لم يكن دخل بها، أَو المهر الواجب عليه كله، إِن كان دخل بها، فيمتعها بمتعة ينفعها بها وهي غير واجبة عليه، ولكنه استحباب ليدخل في جملة المحسنين أَو المتقين، والعرب تسمي ذلك كله مُتْعةً ومَتاعاً وتَحْميماً وحَمّاً. وفي الحديث: أَنّ عبد الرحمن طلق امرأَة فَمَتَّعَ بِوَليدة أَي أَعطاها أَمةً، هو من هذا الذي يستحب للمطلق أَن يُعْطِيَ امرأَته عند طلاقها شيئاً يَهَبُها إِيّاه. ورجلٌ ماتِعٌ: طويل. وأَمْتَعَ بالشيء وتَمَتَّعَ به واسْتَمْتَع: دام له ما يسْتَمِدُّه منه. وفي التنزيل: واسْتَمْتَعْتُمْ بها؛ قال أَبو ذؤَيب: مَنايا يُقَرِّبْنَ الحُتُوفَ مِنَ هْلِها جِهاراً، ويَسْتَمْتِعْنَ بالأَنَسِ الجبْلِ يريد أَن الناس كلهم مُتْعةٌ للمَنايا، والأَنسُ كالإِنْسِ والجبْلُ الكثير. ومَتَّعه الله وأَمْتَعه بكذا: أَبْقاه لِيَسْتَمْتِع به. يقال: أَمْتَعَ الله فُلاناً بفلانٍ إِمْتاعاً أَي أَبقاه لِيَسْتَمْتِع به فيما يُحِبُّ من الانْتفاعِ به والسُّرور بمكانه، وأَمْتَعه الله بكذا ومَتَّعَه بمعنًى. وفي التنزيل: وأَن استغفِروا ربكم ثم توبوا إِليه يُمَتّعكم مَتاعاً حسَناً إِلى أَجلٍ مُسمًّى، فمعناه أَي يُبْقِكم بَقاء في عافِيةٍ إِلى وقت وفاتكم ولا يَسْتَأْصِلْكُمْ بالعذاب كما استأْصل القُرى الذين كفروا. ومَتَّعَ الله فلاناً وأمْتَعه إِذا أَبقاه وأَنْسَأَه إِلى أَن يَنْتَهِيَ شَبابُه؛ ومنه قول لبيد يصف نخلاً نابتاً على الماء حتى طالَ طِوالُه إِلى السماء فقال: سُحُقٌ يُمَتِّعُها الصّفا وسَرِيُّه، عُمٌّ نواعِمُ، بَيْنَهُنَّ كُرُومُ والصَّفا والسَّرِيُّ: نهرانِ مُتَخَلِّجانِ من نهر مُحَلِّمٍ الذي بالبحرين لسقي نخيل هَجَرَ كلّها. وقوله تعالى: مَتاعاً إِلى الحوْلِ غيرَ إِخْراجٍ؛ أَرادَ مَتِّعُوهُنّ تمتيعاً فوضع متاعاً موضع تمتيع، ولذلك عدَّاه بإِلى؛ قال الأَزهري: هذه الآية منسوخة بقوله: والذين يُتَوَفَّوْنَ منكم ويَذَرُونَ أَزواجاً يَتَرَبَّصْنَ بأَنْفسهن أَربعة أَشهر وعشراً؛ فَمُقامُ الحولِ منسوج باعتداد أَربعة أَشهر وعشر، والوصية لهن منسوخة بما بين الله من ميراثها في آية المواريث، وقرئ: وصيَّةٌ لأَزواجهم، ووصيةً، بالرفع والنصب، فمن نصب فعلى المصدر الذي أُريد به الفعل كأَنه قال لِيُوصُوا لهن وصية، ومن رفع فعلى إِضمار فعليهم وصية لأَزواجهم، ونصب قوله متاعاً على المصدر أَيضاً أَراد متِّعوهن متاعاً، والمَتاعُ والمُتْعةُ اسْمانِ يَقُومانِ مَقامَ المصدر الحقيقي وهو التمتيع أَي انفعوهن بما تُوصُونَ به لهن من صِلةٍ تَقُوتُهن إِلى الحول. وقوله تعالى: أَفرأَيت إِنْ مَتَّعْناهُم سِنينَ ثم جاءهم ما كانوا يُوعَدُونَ؛ قال ثعلب: معناه أَطلنا أَعمارهم ثم جاءهم الموت.والماتِعُ: الطويل من كل شيء ومَتَّعَ الشيءَ: طَوَّله؛ ومنه قول لبيد البيت المقدّم وقول النابغة الذبياني: إِلى خَيْرِ دِينٍ سُنَّةٍ قد عَلِمْته، ومِيزانُه في سُورةِ المَجْدِ ماتِعُ أَي راجِحٌ زائِدٌ. وأَمْتَعَه بالشيء ومَتَّعَه: مَلأَه إِياه. وأَمْتَعْتُ بالشيء أَي تَمَتَّعْتُ به، وكذلك تَمَتَّعْتُ بأَهلي ومالي؛ ومنه قول الراعي: خَلِيلَيْنِ من شَعْبَيْنِ شَتَّى تَجاوَرا قليلاً، وكانا بالتَّفَرُّقِ أَمْتَعا (* قوله «خليلين» الذي في الصحاح وشرح القاموس خليطين.) أَمتَعا ههنا: تَمتَّعا، والاسم من كل ذلك المَتاعُ، وهو في تفسير الأَصمعي مُتَعَدّ بمعن مَتَّعَ؛ وأَنشد أَبو عمرو للراعي: ولكِنَّما أَجْدَى وأَمْتَعَ جَدُّه بِفِرْقٍ يُخَشِّيه، بِهَجْهَجَ، ناعِقُه أَي تَمَتَّعَ جَدُّه بِفِرْقٍ من الغنم، وخالف الأَصمعي أَبا زيد وأَبا عمرو في البيت الأَوّل ورواه: وكانا للتفَرُّقِ أَمْتَعا، باللام؛ يقول: ليس من أَحد يفارق صاحبه إِلا أَمْتَعَه بشيء يذكره به، فكان ما أَمتَعَ كل واحد من هذين صاحبه أَن فارَقه أَي كانا مُتجاوِرَيْن في المُرْتَبَعِ فلما انقضى الرَّبِيعُ تفرقا، وروي البيت الثاني: وأَمْتَعَ جَدَّه، بالنصب، أَي أَمتعَ الله جَدَّه. وقال الكسائي: طالما أُمْتِعَ بالعافية في معنى مُتِّعَ وتَمَتَّعَ. وقول الله تعالى: فاسْتَمْتَعْتُم بِخَلاقِكم؛ قال الفراء: اسْتَمْتَعُوا يقول رَضُوا بنصيبهم في الدنيا من أَنصبائهم في الآخرة وفعلتم أَنتم كما فعلوا. ويقال: أَمْتَعْتُ عن فلان أَي اسْتَغْنَيْتُ عنه. والمُتْعةُ والمِتْعةُ والمَتْعةُ أَيضاً: البُلْغةُ؛ ويقول الرجل لصاحبه: ابْغِني مُتْعةً أَعِيشُ بها أَي ابْغِ لي شيئاً آكُلُه أَو زاداً أَتَزَوَّدُه أَو قوتاً أَقتاته؛ ومنه قول الأَعشى يصف صائداً: مِنْ آلِ نَبْهانَ يَبْغِي صَحْبَه مُتَعا أَي يَبْغِي لأَصحابه صيداً يعيشون به، والمُتَعُ جمع مُتْعةٍ. قال الليث: ومنهم من يقول مِتْعةٌ، وجمعها مِتَعٌ، وقيل: المُتْعةُ الزاد القليل، وجمعها مُتَعٌ. قال الأَزهري: وكذلك قوله تعالى: يا قوم إِنما هذه الحياة الدنيا مَتاعٌ؛ أَي بُلْغةٌ يُتَبلَّغُ به لا بقاء له. ويقال: لا يُمْتِعُني هذا الثوبُ أَي لا يَبْقى لي، ومنه يقال: أَمْتَعَ الله بك. أَبو عبيدة في قوله فأُمَتِّعُه أي أُؤخره، ومنه يقال: أَمْتَعَك الله بطول العمر؛ وأَما قول بعض العرب يهجو امرأَته: لو جُمِعَ الثلاث والرُّباعُ وحِنْطةُ الأَرضِ التي تُباعُ، لم تَرَهُ إِلاّ هُوَ المَتاعُ فإِنه هجا امرأَته. والثلاث والرباع: أَحدهما كيل معلوم، والآخر وزن معلوم؛ يقول: لو جُمِعَ لها ما يكالُ أَو بوزن لم تره المرأَة إِلا مُتْعةً قليلة. قال الله عز وجل: ما هذه الحياة الدنيا إِلاّ متاع، وقول الله عز وجلّ: ليس عليكم جُناح أَن تدخلا بيوتاً غير مسكونة فيها متاعٌ لكم؛ جاء في التفسير: أَنه عنى ببيوت غير مسكونة الخانات والفنادِقَ التي تنزلها السابِلةُ ولا يُقيمون فيها إِلا مُقامَ ظاعن، وقيل: إِنه عنى بها الخَراباتِ التي يدخلها أَبناء السبيل للانتِفاصِ من بول أَو خَلاء، ومعنى قوله عز وجل: فيها متاعٌ لكم، أَي مَنْفَعةٌ لكم تَقْضُون فيها حوائجكم مسترين عن الأَبْصارِ ورُؤية الناس، فذلك المَتاعُ، والله أَعلم بما أَراد. وقال ابن المظفر: المَتاعُ من أَمْتِعةِ البيت ما يَسْتَمْتِعُ به الإِنسان في حَوائِجه،وكذلك كل شيء، قال: والدنيا متاع الغرور، يقول: إنما العَيْشُ متاع أَيام ثم يزول أَي بَقاء أَيام. والمَتاعُ: السَّلْعةُ. والمَتاعُ أَيضاً: المنفعة وما تَمَتَّعْتَ به. وفي حديث ابن الأَكْوَعِ: قالوا يا رسول الله لولا مَتَّعْتنا به أَي تركتنا ننتفع به. وفي الحديث: أَنه حرّم المدينة ورخّص في متاعِ الناصح، أَراد أَداة البعير التي تؤخذ من الشجر فسماها متاعاً. والمتاعُ: كل ما يُنْتَفعُ به من عُروضِ الدنيا قليلِها وكثيرِها. ومَتَعَ بالشيء: ذهب به يَمْتَعُ مَتْعاً. يقال: لئن اشتريت هذا الغلام لتَمْتَعَنّ منه بغلام صالح أَي لتَذْهَبَنَّ به؛ قال المُشَعَّثُ: تَمَتَّعْ يا مُشَعَّثُ، إِنَّ شيئاً، سَبَقْتَ به المَماتَ، هو المَتاعُ وبهذا البيت سمي مُشَعَّثاً. والمَتاعُ: المالُ والأَثاث، والجمع أَمْتعةٌ، وأَماتِعُ جمع الجمع، وحكى ابن الأَعرابي أَماتِيعَ، فهو من باب أَقاطِيعَ. ومتاعُ المرأَةِ: هَنُها. والمَتْعُ والمُتْعُ: الكيْدُ؛ الأَخيرة عن كراع، والأُولى أَعلى؛ قال رؤبة: من مَتْعِ أَعْداءٍ وحوْضٍ تَهْدِمُه وماتِعٌ: اسم.

Kâmûsü'l-Muhît

Fîrûzâbâdî · 15. yyTR290 harf
* م ت ع * * المَتَاعُ * السلعة وهو أيضا المنفعة وما تمتعت به وقد * مَتَعَ * به أي انتفع من باب قطع قال الله تعالى ﴿ابتغاء مرضاة الله﴾ و * تَمَتَّعَ * بكذا و * اسْتَمْتَعَ * به بمعنى والاسم * المُتْعَةُ * ومنه متعة الحج لأنها انتفاع و * أَمْتَعَهُ * الله بكذا و * مَتَّعَهُ تمتِيعا * بمعنى
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR8.790 harf
متع النهار، كمنع يمتع متوعا، بالضم : ارتفع وطال، كما في الصحاح، زاد غيره: وامتد وتعالى، وهو مجاز، كما صرح به الزمخشري، وأنشد الصاغاني لسويد اليشكري: يسبح الآل على أعلامهـا وعلى البيد إذا اليومث متع وهكذا أنشده ابن بري أيضا وأنشد الليث: وأدركنا بها حكم بن عمرو وقد متع النهار بنا فزالا وقيل: متع النهار متوعا: إذا ارتفع غاية الارتفاع،
Tamamını oku

Lane's Lexicon

Edward W. Lane · 19. yyTR2.558 harf
مَتَعَ النَّهَارُ 1 مَتَعَ النَّهَارُ ذ The day became advanced, the sun being high, (S, K,) before the declining of the sun from the meridian. (K.) . مَتَّعَهُ He (God) made him to live. (Bd in xi. 3.) ― -b2- See مَلّا. ― -b3- مَتَّعَهَا He gave her a gift after divorce. (K.) And مَتَّهَا بِكَذَا He gave her (a divorced wife) such a thing. (Msb.) تَمَتَّعَ بِهِ 5 تَمَتَّعَ بِهِ ذ and ↓
Tamamını oku

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR1.353 harf
مَتَعَ مَتَعَ A ( n. ac. مُتُوْع 27 ), a. Was far-advanced ( day ). b. Was ruddy ( wine ). c. Was strong ( rope ). d. Rose ( mirage ). e. Was generous. f. ( n. ac. مَتْع 1 , مُتْع 3 ) [ Bi ], Contradicted. g. ( n. ac. مَتْع 1 , مُتْعَة 3t ) [ Bi ], Carried off. h. Made long. i. ( n. ac. مَتْع 1 ), see ( مَتُعَ ) ( b ) & IV ( c ). مَتُعَ مَتُعَ U ( n. ac. مَتَاْعَة 22t ), a.
Tamamını oku

Kitâbullâh

Kur'an kullanımından türetilmişTR yok46.552 harf
متع مَتَعَ - يَمْتَعُ (مَتُعَ - يَمْتُعُ) - مَتَاع - أمْتِعَة - مَتَّعَ - يُمَتِّعُ - تَمَتَّعَ - يَتَمَتَّعُ - اسْتَمْتَعَ - يَسْتَمْتِعُ مَتَعَ - يَمْتَعُ (مَتُعَ - يَمْتُعُ) + كائن + بشيء: ينتفع به بسرور ورضى ولذة مَتَاع: على وزن " فـَعال " اسم فعل مبالغة من " مَتَعَ - يَمْتَعُ ": التمتع: وهو كذلك بمعنى اسم آلة: أي شيء مادي أو حالة نفسية
Tamamını oku

Sîgalar(41)

Mücavir kökler115 mücavir (346 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. دنو

    18 ortak ayet · Dünya : “Dena” kelimesi ecveften nakısa dönüşmüştür

  2. حيي

    16 ortak ayet · Uyanık yılan demektir

  3. حين

    8 ortak ayet · İna (Elif) sütün sağıldığı kap demektir

  4. قلل

    9 ortak ayet · Az

  5. جنح

    6 ortak ayet · Kanat demektir

  6. هبط

    3 ortak ayet · İnin

  7. نور

    8 ortak ayet · Ateş demektir

  8. سرح

    2 ortak ayet · Eğersiz attır

  9. غير

    7 ortak ayet · Ğayr, Ğayr dışında demektir

  10. زوج

    5 ortak ayet · İlik ve düğme çiftinin her biridir

  11. زين

    4 ortak ayet · Ziynet : Süslemek için kullanılan çöplere, tüylere benzeyen…

  12. أخر

    9 ortak ayet · Uhur ense demektir

Geçtiği ayetler(65)

  1. … فَرِيضَةً وَمَتِّعُوهُنَّ عَلَى الْمُوسِعِ قَدَرُهُ وَعَلَى الْمُقْتِرِ قَدَرُهُ مَتَاعًا بِالْمَعْرُوفِ حَقًّا عَلَى الْمُحْسِنِينَ

    MetaTemas etmediğiniz veya bir mehir kesmediğniz kadınları boşamışsanız, size vebal yoktur. Şu kadar ki, zengin olan kudretince, darda bulunan da halince ma’ruf bir fayda ile onları faydalandırmalıdır. Bu, iyilik edenlerin üzerine bir borçtur.

  2. وَالَّذِينَ يُتَوَفَّوْنَ مِنْكُمْ وَيَذَرُونَ أَزْوَاجًا وَصِيَّةً لِأَزْوَاجِهِمْ مَتَاعًا إِلَى الْحَوْلِ غَيْرَ إِخْرَاجٍ فَإِنْ خَرَجْنَ فَلَا جُنَاحَ …

    Metaİçinizden vefat edip de eşlerini geride bırakanlar; bir seneye kadar eşlerinin evlerinden çıkarılmayarak geçimlerinin sağlanmasını vasiyyet etmiş olmalıdırlar. Şayet kendileri çıkarlarsa; artık onların ma’ruf şekilde yapacaklarından dolayı size mes’uliyet yoktur. Allah, Aziz’dir, Hakim’dir.

  3. أُحِلَّ لَكُمْ صَيْدُ الْبَحْرِ وَطَعَامُهُ مَتَاعًا لَكُمْ وَلِلسَّيَّارَةِ وَحُرِّمَ عَلَيْكُمْ صَيْدُ الْبَرِّ مَا دُمْتُمْ حُرُمًا وَاتَّقُوا اللَّهَ الَّذِي إِلَيْهِ تُحْشَرُونَ

    MetaDeniz avı ve onu yemek; size de, yolculara da geçimlik olmak üzere helal kılınmıştır. İhramlı bulunduğunuz sürece, kara avı haram kılınmıştır. Hem, huzuruna varıp toplanacağınız Allah’tan korkun.

  4. وَأَنِ اسْتَغْفِرُوا رَبَّكُمْ ثُمَّ تُوبُوا إِلَيْهِ يُمَتِّعْكُمْ مَتَاعًا حَسَنًا إِلَى أَجَلٍ مُسَمًّى وَيُؤْتِ كُلَّ ذِي فَضْلٍ …

    MetaRabbınızdan mağfiret dileyin, sonra O’na tevbe edin ki, belli bir süreye kadar sizi güzelce geçindirsin. Her lütuf sahibine lütfunu versin. Eğer yüzçevirirseniz; o zaman ben, başınıza gelecek büyük bir günün azabından korkarım.

  5. … مِنْكُمْ وَاللَّهُ لَا يَسْتَحْيِي مِنَ الْحَقِّ وَإِذَا سَأَلْتُمُوهُنَّ مَتَاعًا فَاسْأَلُوهُنَّ مِنْ وَرَاءِ حِجَابٍ ذَلِكُمْ أَطْهَرُ لِقُلُوبِكُمْ وَقُلُوبِهِنَّ …

    MetaEy iman edenler; Peygamber’in evlerine yemeğe çağrılmaksızın ve vakitli vakitsiz girmeyin. Ama davet olunursanız; girin ve yemeği yeyince de lafa dalmadan dağılın. Bu haliniz, Peygamber’i üzüyordu, o da size bir şey söylemeye çekiniyordu. Allah ise hakkı söylemekten çekinmez. Peygamber’in eşlerinden bir şey istediğinizde; onu perde arkasından isteyin. Bu; sizin kalbleriniz için de, onların kalbleri için de daha temizdir. Allah’ın Rasulünü üzmeniz ve ondan sonra eşlerini nikahlamak asla caiz değildir. Çünkü bu; Allah katında büyük bir günahtır.

  6. مَتَاعًا لَكُمْ وَلِأَنْعَامِكُمْ

    MetaSizin ve hayvanlarınızın geçinmesi için.

  7. مَتَاعًا لَكُمْ وَلِأَنْعَامِكُمْ

    MetaSizin ve hayvanlarınızın faydalanması için.

Sîga sayfası: فَتَمَتَّعُوا

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökمتع
YapıÜçlü
Özel DurumBelirgin fark tespit edilmedi
Bağlamsal Yakın Köklerنفع, لذذ, زود
Zıt Kökبؤس
Çekirdek Özet 1Bir şeyin boy atıp uzaması, günün yükselmesi ve belirli bir vadeye kadar kendisinden yararlanılan geçici nesne veya azık
Çekirdek Özet 2İnsana dünya hayatında belirli bir sınıra kadar tanınan geçici faydalanma imkânı ve tükenmeye mahkûm dünya varlığı
Çekirdek Özet 3Asıl ve kalıcı hedef olmayan, yalnızca nihai gayeye ulaşmak için muayyen bir süre boyunca araç kılınan intifa düzeni
Kritik Hata RiskiMeta kavramını yalnızca ticari mala veya mutlak lezzete indirgeyip onun geçicilik, sınırlılık ve araç olma niteliğini göz ardı etmek

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
متUzamak, gerilmek, boyuna çekilmek ve belirli bir hatta yayılmak anlamı taşır; متن kökünde sağlam ve uzayıp giden sırt veya sert zemin, متى lafzında ise zamansal uzama ve yayılma bu kök bağıyla belirir.عBoğaz harfinin getirdiği derinlik ve açıklıkla uzama hareketini nesneyle kurulan canlı, somut ve intifaya dönük geçici bir faydalanma ilişkisine daraltmıştır.

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
مSu; akış, yayılma ve süreklilikFaydanın veya hareketin zamana yayılarak akışını ve canlılığa dayanak oluşunu temsil eder.
تİşaret, çarpı; sınır, son ve belirlenmiş ölçüSağlanan imkânın sonsuz olmadığını, kesin bir vade ve sınır çizgisiyle kayıtlandığını gösterir.
عGöz; kaynak, açığa çıkma ve doğrudan temasİntifanın bizzat yaşanan, algılanan ve somut olarak tecrübe edilen bir gerçeklik olduğunu belirtir.
متعKaynaktan akıp gelen ve belirli bir sınıra kadar süren faydalanma hareketiİnsanın hayatiyetini sürdürmesi için önüne serilen, tecrübe edilen ancak kesin bir sınırla sonlanan geçici imkân alanını ifade eder.

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamGünün yükselip boy atması (metaha’n-nehâr), bitkinin uzaması, ipin sıkı bükülüp uzatılması ve yüksek dağ (cebelun mâtiun); buradan hareketle tükenene veya belirli bir sınıra kadar kendisinden istifade edilen yol azığı ve ev eşyası.
Cahiliye şiiri kullanımıA‘şâ bir avcıyı tasvir ederken kökü avın sağladığı fayda ve geçimlik anlamında kullanmıştır: حتّى إذا ذرَّ قرنُ الشمسِ صبَّحها / من آل نبهانَ يبغي أهلَه مُتَعـا
Erken Arapça kullanımErken dönem şahitlerinde günün zeval vaktinden önceki en yüksek anı ve bitkilerin suyla beslenip serpilmesi için kullanılmıştır; Lebîd bir beytinde hurmalıkların suyla beslenmesini bu kökle anlatır: سحق يمتّعها الصّفا وسريّه / عم نواعم بينهنّ كروم

Kaynak Lisān al-ʿArab, Maqāyīs al-Lugha, Kitābü’l-ʿAyn ve Asās al-Balāgha.

Sami etimolojik katman

Arapça متع kökü, merkezi Sami dillerinde belirli bir müddet uzama, yetişme, bir nesneye erişme ve ondan sınırlı süre istifade etme semantik dairesiyle irtibatlıdır. Kökün asli fiziksel omurgası boyca ve vakitçe uzama fikrine dayanmakta olup bu durum Güney Sami ve Arap sahasında özellikle intifa ve geçici yaşama araçları üzerinden leksikalleşmiştir. İbranice ve Aramice gibi Kuzeybatı Sami dillerinde doğrudan m-t-ʿ biçiminde belirgin bir karşılık yaygın olmayıp, kökün ilk iki konsonantı olan m-t çekirdeği üzerinden gelişen uzama, gerilme ve sürme çağrışımları mevcuttur. Arapçada boğaz harfi olan ayn harfinin katılımıyla soyut uzama fikri, insanın maddeden aldığı somut zevk, geçimlik ve sonlu istifade (meta‘) formuna dönüşmüştür; bu bakımdan kavram Arap dilinin iç dinamikleriyle özgünleşmiş bir semantik zenginleşme sergiler.

Güven Güçlü

Kaynak Brown-Driver-Briggs, David Cohen ve Lisān al-ʿArab.

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönUzama, yükselme ve boy atma hareketinden sonlu intifaya geçişGüneşin ve bitkinin yükselmesi anlamındaki kök, insanın dünya yolculuğunda tükettiği araç gereç ve sınırlı hazlara ad olmuştur.Kesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiBiliteral m-t çekirdeğinde uzama ve gerilme paralelliğiKuzeybatı Sami dillerindeki köktaş formlarda süre ve uzama fikri bulunmakla birlikte ayn harfli üçlü kök Arapçada billurlaşmıştır.Muhtemel
Daha geniş dilsel ilişkiVeri bulunamadıAfro-Asyatik dış çeperde kökün doğrudan doğrulanabilir bir soydaşı tespit edilememiştir.Veri bulunamadı

Kaynak Maqāyīs al-Lugha ve David Cohen Dictionnaire des racines sémitiques.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
متعAnlamlıUzamak, yükselmek, yararlanmakBelirli bir süre faydalanılan nesne, azık ve günün uzaması anlamındadır.Hedef köktür; Kur'an'da geçer.
معتKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıKlasik sözlüklerde bu diziliş mühmel kabul edilmiştir.Kur'an'da geçmez.
تمعKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıKlasik sözlüklerde bu diziliş mühmel kabul edilmiştir.Kur'an'da geçmez.
تعمKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıKlasik sözlüklerde bu diziliş mühmel kabul edilmiştir.Kur'an'da geçmez.
عمتAnlamlıYünü bükmek, karıştırmak, sarmakYünü eğirmek üzere toparlayıp dürmek ve işleri birbirine karıştırmak anlamı taşır.Kur'an'da geçmez; sözlüklerde müsta'meldir.
عتمAnlamlıGecikmek, yavaşlamak, karanlığın basmasıGecenin ilk üçte birinin geçmesi, yatsı vakti ve bir işi ağırdan alma durumudur.Kur'an'da geçmez; sözlüklerde müsta'meldir.

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
متعMerkezBelirli bir süreyle sınırlı intifa ve geçimlikFaydalanmanın mutlaka bir vadeyle kayıtlı ve nihayetinde tükenecek olması yönüyle ayrılır.İnsanın tükettiği dünya azığı ve sonlu imkânlar.
نفعKomşuMutlak fayda ve hayır elde etmeنفع kalıcı ve gerçek hayrı da kapsarken, متع çoğunlukla sonlu ve araçsal olan faydayı belirtir.Maddi veya manevi her türlü olumlu tesir ve kazanım.
لذذKomşuDuyusal haz ve tat almaلذذ doğrudan duyuların aldığı lezzete odaklanırken, متع nesnenin sağladığı imkân ve kullanım sürecini içerir.Tene veya ruha anlık zevk veren algı durumu.
زودKomşuYolculuk için azık edinmeزود sadece yol hazırlığına işaret ederken, متع o azığın bizzat tüketilme sürecini ve eşyayı kapsar.Menkıbe ve sefer için ayrılan temel gereksinimler.
بؤسZıtŞiddetli sıkıntı, mahrumiyet ve darlıkمتع genişlik ve faydayı barındırırken, بؤس her türlü imkândan yoksun kalmayı ve sefaleti anlatır.Faydalanma imkânının tamamen sıfırlandığı ızdırap hali.

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaمتعBelirli bir süre intifa etmek, metaGeçici kullanım ve arkasından zeval gelen faydayı bütünüyle içerir.Kesin
Latinceususfructus, commodumİntifa hakkı, geçici yararususfructus mülkiyet olmaksızın yararlanmayı karşılar ancak kökün günün uzaması gibi kozmik-somut katmanını dışarıda bırakır.Güçlü
İngilizcetemporary enjoyment, provision, usufructGeçici faydalanma, dünyalık, azıkprovision azık boyutunu, enjoyment faydayı verir; kökteki zevale mahkûmiyet uyarısını tam yansıtmaz.Güçlü
AlmancaNutzniessung, Vergängliches Gutİntifa, geçici dünyalık metaHukuki ve maddi faydayı iyi açıklar ancak varoluşsal aldanış nüansını tek başına taşımaz.Güçlü
Fransızcausufruit, jouissance temporaireGeçici intifa, sonlu zevkFaydalanma eylemini karşılar; Kur'an'daki aldatıcı meta boyutunu bağlamsal eklerle tamamlar.Güçlü

Kaynak Oxford Latin Dictionary ve Lane’s Arabic-English Lexicon.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
مَتَاعُ الْغُرُورِAldatıcı ve sonlu dünya varlığıDünya hayatının ahiret karşısındaki değersizliğini ve geçiciliğini vurgulayan bağlamlar; Âl-i İmrân 3:185, Hadîd 57:20.
مَتَاعًا لَكُمْHayatın sürdürülmesi için verilen rızık ve nimetYeryüzünün, deniz avının ve bitkilerin insanlar ile hayvanların istifadesine sunulması; Mâide 5:96, Nâziât 79:33, Abese 80:32.
مَتَاعٌ إِلَى حِينٍBelirlenmiş bir ecele kadar tanınan mühletİnsanın yeryüzündeki ikametinin ve kavimlerin helakine kadar süren ertelenmiş ömrün anlatımı; Bakara 2:36, Yûnus 10:98.
مَتِّعُوهُنَّ / مُتْعَةُ الطَّلَاقِBoşanan kadına verilen teselli ve geçimlik malEvlilik bağı sona erdiğinde kadının mağduriyetini gidermek için verilen mali destek; Bakara 2:236, Bakara 2:241.
فَمَنْ تَمَتَّعَHac ile umreyi birleştirip ihram yasaklarından geçici çıkışHac aylarında umre yaptıktan sonra ihramdan çıkıp meşru nimetlerden yararlanma hali; Bakara 2:196.
تَمَتَّعُواİnkârcılara yönelik tehdit ve istidraçNimet içinde şımaran toplumlara sonlarının yaklaştığını bildiren ilahi uyarı; Hûd 11:65, Rûm 30:34.

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
KelamDünya hayatının mahiyeti ve istidraç meselesiKafirlerin dünyada nimetlendirilmesinin (temti') bir lütuf mu yoksa azabın artırılmasına yönelik bir mühlet mi olduğu tartışması.Nimetin bizatihi amaç değil, imtihan ve ertelenmiş sorumluluk aracı olarak daralması.
FıkıhHac ibadeti, boşanma tazminatı ve geçici nikahHacc-ı temettü' kuralları, mut'a talakının hükmü (vacip mi mendup mu olduğu) ve mut'a nikahının haramiyeti.Belirli şartlarla sınırlandırılmış intifa, meşru yararlanma ve hukuksal bedel.
TefsirDünya-ahiret karşılaştırması ve istidraç ayetleriDünyanın meta olarak nitelenmesinin varlık hiyerarşisindeki yeri ve "azık" ile "aldanış" kutupları arasındaki dengenin izahı.Eşyanın geçiciliği, tükenişi ve kalıcı ahiret nimetlerine nispetle azlığı.
HadisZühd rivayetleri ve geçici ruhsatlarHz. Peygamber'in dünyayı bir yolcunun ağaç altındaki gölgelenmesine benzetmesi ve Hayber'de mut'a nikahının nihai olarak yasaklanması.Ahirete hazırlık bilinci ve geçici tatminlerin meşruiyet sınırları.

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniVarlık ve kulluk tasavvuruİmtihan sermayesi ve emanetİnsanın yaratılış gayesini unutmadan araçları amaca dönüştürmesini engellemek.Dünya bütünüyle bir metadır; gayesi kendisinde değil, sonrasına hazırlıkta gizlidir.Kesin
İlmiEpistemolojik araçsallıkSonlu tecrübe nesnesiBilginin üretilmesinde duyusal dünyanın geçici verilerini basamak kılmak.Nesneler dünyası nihai hakikat değil, delil ve istifade alanıdır.Güçlü
Siyasiİktidar ve mühlet dengesiGeçici yetki ve istidraç alanıGücün mutlaklaşmasını önlemek ve iktidar sahiplerine sonlu olduklarını hatırlatmak.Yöneticilerin hükümranlığı kalıcı bir mülkiyet değil, vadesi dolduğunda devredilecek bir intifadır.Güçlü
İktisadiMülkiyet ve tüketim ahlakıTüketim malı ve kullanım hakkıMalın biriktirilip putlaştırılmasını önleyerek dolaşımını ve adil intifasını sağlamak.Servet bir amaç değil, hayatın idamesini sağlayan tüketim vasıtasıdır.Kesin

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerSönümlü dalga ve tüketilen enerji potansiyeliBelirli bir başlangıç enerjisiyle sisteme giren, iş gördükten sonra zamanla tükenip sıfıra yaklaşan termodinamik süreç.Güçlü
Beşeri bilimlerKullanım hakkı (intifa/usufruct) kuramıBir varlığın öz mülkiyetine sahip olmaksızın, belirli bir hukuki çerçeve ve süre dahilinde semeresinden yararlanma durumu.Kesin

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiKökü yalnızca piyasada alınıp satılan ticari bir mal (emtia) veya hedonistik tüketim hazzı olarak görmek.
Kur'an içi daha geniş anlamمتع kökü, insanın yeryüzündeki nefes sayısından tükettiği gıdaya, kullandığı ev eşyasından kendisine tanınan ömür mühletine kadar sonlu olan tüm varoluşsal imkânları kapsar.
Yanlış anlamanın doğuracağı hataDünyayı ve içindekileri nihai mülkiyet nesnesi zannederek biriktirme hırsına kapılmak; geçici olanı kalıcı sanıp asıl gayeyi feda etmek.

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Kur'an'ın dünya-insan-ahiret ilişkisini oturttuğu ontolojik zemini açıklar; insanın yeryüzündeki konumunun bir malik değil, geçici bir kullanıcı (müstamti') olduğunu bildirir.
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Dünyanın faniliğini ve aldatıcılığını anlatan ayetlerde, boşanan kadınların haklarını düzenleyen fıkhi hükümlerde ve helak öncesi toplumlara mühlet verildiğini bildiren ceza ayetlerinde belirleyicidir.
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Dünyayı ya mutlak anlamda lanetlenmesi gereken bir yokluk alanı ya da ebedi kalınacak bir mülk gibi gören iki ifrat ucu da düzeltir; dünyanın bir "azık" ve "araç" olduğunu teyit eder.

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamBoyun uzaması, günün yükselmesi, yol azığı ve geçici olarak yararlanılıp tüketilen ev eşyası.
  • Soyut anlamBelirli bir ecel ve sınırla kayıtlı, nihai gaye olmayıp bir hedefe varmak için araç kılınan sonlu intifa ve haz.
  • Sistematik karşılıkMülkiyetin değil intifanın esas olduğu, vadesi geldiğinde tükenen geçici imkân ve tüketim düzeni.
  • LaTeX modeliM(t)=U(t)⋅[1−H(t−T)]buradalim⁡t→T−M(t)=0
  • LaTeX açıklamasıFormülde M sağlanan meta ve yararlanma fonksiyonunu temsil eder. U zamana bağlı intifa ve fayda düzeyini, t geçen süreyi, T ise ilahi takdirle belirlenmiş ecel veya vade sınırını gösterir. Heaviside basamak fonksiyonu H(t−T) sisteme dahil edilerek, t anı T sınırına ulaştığı anda fonksiyonun sıfırlanması modellenmiştir; yani meta, belirlenen vade dolduğu anda tamamen son bulan ve kalıcılığı olmayan bir süreçtir.
Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: م