مدد
م - د - د
KÖK- 32 geçiş
- 29 ayet
- 26 sîga
- 9 sözlük
Kiriş demektir.devamı ›
Notlarım
Sözlükler(9)
★ Akevler SözlüğüTürkçe
Kiriş demektir.
Kitâbu'l-'Ayn
Halîl b. Ahmed · 8. yyTR2.259 harfباب الدال والميم
د م، م د يستعملان
دم:
الدَّمُّ: الفِعل من الدِّمام، وهو كُلُّ دَواءٍ يُلطخ به على ظاهِر العَيْن، قال:
تَجْلُو بقادَمِتَيْ حَمامةِ أَيْكَةٍ بَرَداً تُعَلُّ لِثاتُهُ بـدِمـامِ
يعني النُّؤور قد طُلِيَت به حتى رَسَخَ.
ويقال للشيءِ السَّيمنُ كأنَّما دُمَّ بالشَّحْمِ دَمّاً وقال علقمة:
كأنّه من دَمِ الأجْواف مَدمُوم
ويُدَمُّ الصَّدُعُ بالدَّمِ والشَّعرِ المُحْرَقِ يُجْمَع بينهما،
es-Sıhâh
Cevherî · 10. yyTR1.195 harfمَدَدْتُ الشيء فامتد. والمادَّةُ: الزيادة المتّصلة. ومَدَّ الله في عمره. ومَدَّهُ في غيِّه، أي أمهله وطَوَّلَ له. والمَدُّ: السيل. يقال: مَدَّ النهرُ، ومَدَّهُ نهرٌ آخر. قال العجاج:
سيلٌ أتيٌّ مَدَّهُ أتيُّ
ومَدُّ النهار: ارتفاعه. ويقال: هناك قطعةُ أرضٍ قَدْرُ مَدِّ البصر، أي مدى البصر. ورجلٌ مَديدُ القامة، أي طويل القامة. وطِرافٌ مُمَدَّدٌ، أي ممدودٌ بالأطناب، شدد للمبالغة. وتَمَدَّدَ
Esâsü'l-Belâğa
Zemahşerî · 12. yyTR1.512 harfم د د
مدّ الحبل وغيره فامتدّ وهذا ممدّ الحبل.
قال ابن مقبل: وللشمس أسباب كأن شعاعها ممد حبال في خباء مطنّب وتمدّ الأديم.
وطراف ممدّد.
ومادّه الثوب وتماداه.
وأمد الجيش وضمّ إليه ألف رجل مدداً واستمدّوا الأمير فأمدهم.
وأمددت الدّواة بالمداد ومددتها.
وأمددت ومددت الأرض بالدمال والسراج بالسليط.
والسرقين مداد الأرض والدهن مداد السراج.
قال الأخطل: روا بارقات بالأكف كأنها
Lisânü'l-Arab
İbn Manzûr · 13. yyTR10.277 harfالـمَدُّ: الجَذْب والـمَطْلُ. مَدَّه يَمُدُّه مَدّاً ومدَّ به فامتَدّ ومَدَّدَه فَتَمَدَّد، وتَمَدَّدناه بيننا: مَدَدْناه. وفلان يُمادُّ فلاناً أَي يُماطِلُه ويُجاذِبه.
والتَّمَدُّد: كَتَمَدُّدِ السِّقاء، وكذلك كل شيء تبقى فيه سَعَةُ الـمَدِّ.
والـمادَّةُ: الزيادة المتصلة.
ومَدَّه في غَيِّه أَي أَمهلَه وطَوَّلَ له. ومادَدْتُ الرجل مُمادَّةً ومِداداً: مَدَدْتُه ومَدَّني؛ هذه عن اللحياني. وقوله
Kâmûsü'l-Muhît
Fîrûzâbâdî · 15. yyTR853 harf* م د د * * مَدَّهُ * فامتد من باب ردَّ و * المادّةُ * الزيادة المُتصلِة و * مَدَّ * الله في عُمره و * مَدَّهُ * في غَيِّه أي أمهله وطوَّل له و * المَدُّ * السيل يقال * مَدَّ * النهر ومدَّه نهر آخر ويُقال قدْرُ * مَدّ * البصر أي مدى البصر ورجل * مَدِيدُ * القامةأي طويل القامة و * تَمَدَّدَ * الرجل تمطَّى و * المُدُّ * مكيال وهو رطل وثُلث عند أهل الحجاز ورطلان عند أهل العِراق و * مُدّةٌ * من
Tâcü'l-Arûs
Zebîdî · 18. yyTR11.656 harfالمد: السيل، يقال مد النهر ومده نهر آخر، قال العجاج:
سيل أتـي مـده أتـي
غب سماء فهو رقراقي
من المجاز: المد: ارتفاع النهار والظل، وقد مد وامتد، ويقال: جئتك مد النهار وفي مد النهار، وكذلك مد الضحى، يضعون المصدر في كل ذلك موضع الظرف. المد الاستمداد من الدواة، ومعنى الاستمداد منها أن يستمد منها مدة واحدة. المد: كثرة الماء أيام المدود، وجمعه مدود، وقد مد الماء يمد مدا وامتد. المد:
Salmone
H. Anthony Salmone · 19. yyTR3.474 harfمَدَّ
مَدَّ U ( n. ac. مَدّ 1 )
a. [ acc. or Bi ], Stretched, extended; pulled; strained; drew ( bow ); lengthened, prolonged; elongated.
b. Rose ( river & c. ); was advanced, high ( day ).
c. Deferred, postponed; protracted; granted a delay to.
d. [ acc. or Bi ], Aided; reinforced.
e. Replenished.
f. [ Min ], Took ink from, dipped into.
g. Increased, made copious.
h. [ Ila ],
Kitâbullâh
Kur'an kullanımından türetilmişTR38.967 harfمدد
مَدَّ - يَمُدُّ - مَدّ - مَمْدُوْد - مُدَّة - مَدَد - مَدَداً - مِدادا - مِداداً - أَمَدَّ - يُمِدُّ - مُمِدّ - مَدَّدَ - يُمَدِّدُ - مُمَدَّد - مُمَدَّدَة
مَدَّ - يَمُدُّ + كائن + شيئاً: يفرده ويمطه ليزيد في طوله فيجعله طويلاً ممتداً يسير بعيداً: يؤثرعلى الشيء بحيث تتغير أبعاده فيصبح طوله أكبر بكثير من عرضه وسمكه ويجعله يمتط ويسير بعيداً
مدد مَدَّ - يَمُدُّ - مَدّ - مَمْدُوْد - مُدَّة - مَدَد - مَدَداً - مِدادا - مِداداً - أَمَدَّ - يُمِدُّ - مُمِدّ - مَدَّدَ - يُمَدِّدُ - مُمَدَّد - مُمَدَّدَة مَدَّ - يَمُدُّ + كائن + شيئاً: يفرده ويمطه ليزيد في طوله فيجعله طويلاً ممتداً يسير بعيداً: يؤثرعلى الشيء بحيث تتغير أبعاده فيصبح طوله أكبر بكثير من عرضه وسمكه ويجعله يمتط ويسير بعيداً ﴿وهو الذي مد الأرض﴾ ﴿ألم ترى إلى ربك كيف مد الظل﴾ مَدَّ - يَمُدُّ + كائن + شيئاً + إلى شيء: يجعله يطول حتى يصل إلى الشيء الاخر ﴿لا تمدن عينيك إلى ما متعنا به أزواجا منهم﴾ مَدَّ - يَمُدُّ + كائن + بشيء + إلى شيء: يستعمله ليصير به طويلاً حتى يصل إلى الشيء الاخر ﴿فليمدد بسبب إلى السماء﴾ مَدَّ - يَمُدُّ + كائن + كائناً + في أمر: يزيد له فيه فيجعله يمتد ويبلغ مسافة ومقداراً أكبر ﴿وإخوانهم يمدونهم في الغي ثم لا يقصرون﴾ مَدَّ - يَمُدُّ + كائن + لـ ِكائن + من شيء أو أمر: يزيد له فيه لأجل نفعه أو التأثر به ﴿ونمد له من العذاب مدا﴾ مَدّ: اسم فعل " مَدَّ - يَمُدُّ " مَمْدُوْد: اسم مفعول صفة مشبهة من " مَدَّ - يَمُدُّ ": الشيء الطويل البعيد الأثر مُدَّة: على وزن " فُعْلة " اسم فعل بمعنى مفعول للمرة الصغيرة: الزيادة والتطويل القليل الذي يزاد على شيء أو أمر: وهو اصطلاحاً لفظ للزمن يدل على مقدار من الزمن يضاف إلى زمن سابق ليطوله ويجعله أكبر ويمتد لأجل أبعد مَدَد: على وزن " فَعَل" اسم فعل بمعنى مفعول من " مَدَّ - يَمُدُّ ": الشيء الذي يدخل على شيء فيجعله طويلاً زائد الطول والمقدار مَدَداً: حال من " مَدَد": بأثر يجعل الشيء يمتد ويطول: كناية عن الإمداد بالعون والزيادة مِداد: على وزن " فِعال " اسم فعل مبالغة بمعنى مفعول من " مَدَّ - يَمُدُّ ": الشيء الذي يُمَدّ: الشيء الذي يمكن مطه وفرده ليمتد: وهو اصطلاحاً حبر الكتابة لأنه يمكن أن يُمَدَّ بالريشة والقلم أثناء الكتابة على صحيفة أَمَدَّ - يُمِدَُ + كائن + كائناً + بشيء: على وزن " أفْعَلَ " من " مَدَّ - يَمُدُّ " : جعله " يَمُدُّ " بواسطة الشيء: زوده بمدد: زوده بشيء من خارجه يؤثر على الشيء بحيث يجعل مقداره أكبر فيمكن أن يُمَدَّ بشكل أفضل: وهذا كناية عن التقوية بزيادة وإضافة تمكنه من أن يصير قادراً على الامتداد مسافة أطول مُمِدّ: اسم فاعل صفة مشبهة من " أَمَدَّ - يُمِدَُ " مَدَّدَ - يُمَدِّدُ: على وزن " فَعَّلَ " من " مَدَّ - يَمُدُّ ": جعله " يَمُدُّ " نفسه أو آخر على وجه التكرار والشدة مُمَدَّد: اسم مفعول من " مَدَّدَ - يُمَدِّدُ": الشيء الذي " مُُدَّ " بشدة: الزائد الطول والامتداد مُمَدَّدَة: مؤنث " مُمَدَّد " واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " المد والبسط والفرد ضد الضم والثني"، وهي: بَسَطَ - يَبْسُطُ، بَصَطَ - يَبْصُطُ، يَدَى - يَدِي (يَدِيَ - يَيْدى)، ذَرَعَ - يَذْرَعُ، مَدَّ - يَمُدُّ، مَطاَ - يَمْطوُ مَدَّ - يَمُدُّ ﴿وهو الذي مد الأرض وجعل فيها رواسي وأنهارا ومن كل الثمرات جعل فيها زوجين اثنين يغشي الليل النهار إن في ذلك لآيات لقوم يتفكرون(3)﴾ الرعد ﴿وإذا الأرض مدت (3)﴾ الإنشقاق ﴿والأرض مددناها وألقينا فيها رواسي وأنبتنا فيها من كل شيء موزون(19)﴾ الحجر ﴿والأرض مددناها وألقينا فيها رواسي وأنبتنا فيها من كل زوج بهيج(7)﴾ ق ﴿ألم ترى إلى ربك كيف مد الظل ولو شاء لجعله ساكنا ثم جعلنا الشمس عليه دليلا (45)﴾ الفرقان ﴿وظل ممدود (30)﴾ الواقعة ﴿الله يستهزئ بهم ويمدهم في طغيانهم يعمهون (15)﴾ البقرة ﴿وإخوانهم يمدونهم في الغي ثم لا يقصرون (202)﴾ الأعراف ﴿قل من كان في الضلالة فليمدد له الرحمان مدا حتى إذا رأوا ما يوعدون إما العذاب وإما الساعة فسيعلمون من هو شر مكانا وأضعف جندا(75)﴾ مريم ﴿كلا سنكتب ما يقول ونمد له من العذاب مدا (79)﴾ مريم يمد بـ ﴿من كان يظن أن لن ينصره الله في الدنيا والآخرة فليمدد بسبب إلى السماء ثم ليقطع فلينظر هل يذهبن كيده ما يغيظ(15)﴾ الحج يمد إلى ﴿لا تمدن عينيك إلى ما متعنا به أزواجا منهم ولا تحزن عليهم واخفض جناحك للمؤمنين(88)﴾ الحجر ﴿ولا تمدن عينيك إلى ما متعنا به أزواجا منهم زهرة الحياة الدنيا لنفتنهم فيهورزق ربك خير وأبقى (131)﴾ طه مداً ﴿قل من كان في الضلالة فليمدد له الرحمان مدا حتى إذا رأوا ما يوعدون إما العذاب وإما الساعة فسيعلمون من هو شر مكانا وأضعف جندا(75)﴾ مريم ﴿كلا سنكتب ما يقول ونمد له من العذاب مدا (79)﴾ مريم مدادا ﴿قل لو كان البحر مدادا لكلمات ربي لنفد البحر قبل أن تنفد كلمات ربي ولو جئنا بمثله مددا (109)﴾ الكهف ولو أنما في الأرض من شجرة أقلام والبحر يمده من بعده سبعة أبحر ما نفدت كلمات الله إن الله عزيز حكيم(27) } لقمان مددا ﴿قل لو كان البحر مدادا لكلمات ربي لنفد البحر قبل أن تنفد كلمات ربي ولو جئنا بمثله مددا (109)﴾ الكهف مدة ﴿إلا الذين عاهدتم من المشركين ثم لم ينقصوكم شيئا ولم يظاهروا عليكم أحدا فأتموا إليهم عهدهم إلى مدتهم إن الله يحب المتقين(4)﴾ التوبة ممدودا ﴿وجعلت له مالا ممدودا (12)﴾ المدثر ﴿وظل ممدود (30)﴾ الواقعة أَمَدَّ - يُمِدَُ ﴿إذ تقول للمؤمنين ألن يكفيكم أن يمدكم ربكم بثلاثة آلاف من الملائكة منزلين (124)﴾ آل عمران ﴿بلى إن تصبروا وتتقوا ويأتوكم من فورهم هذا يمددكم ربكم بخمسة آلاف من الملائكة مسومين (125)﴾ آل عمران ﴿إذ تستغيثون ربكم فاستجاب لكم أني ممدكم بألف من الملائكة مردفين (9)﴾ الأنفال ﴿ثم رددنا لكم الكرة عليهم وأمددناكم بأموال وبنين وجعلناكم أكثر نفيرا(6)﴾ الإسراء ﴿ويمددكم بأموال وبنين ويجعل لكم جنات ويجعل لكم أنهارا(12)﴾ نوح ﴿أيحسبون أنما نمدهم به من مال وبنين (55)﴾ المؤمنون ﴿أمدكم بأنعام وبنين (133)﴾ الشعراء ﴿كلا نمد هؤلاء وهؤلاء من عطاء ربك وما كان عطاء ربك محظورا(20)﴾ الإسراء ﴿واتقوا الذي أمدكم بما تعلمون (132)﴾ الشعراء ﴿وأمددناهم بفاكهة ولحم مما يشتهون (22)﴾ الطور ﴿فلما جاء سليمان قال أتمدونني بمال فما آتاني الله خير مما آتاكم بل أنتم بهديتكم تفرحون(36)﴾ النمل ممدكم ﴿إذ تستغيثون ربكم فاستجاب لكم أني ممدكم بألف من الملائكة مردفين (9)﴾ الأنفال ممددة ﴿في عمد ممددة (9)﴾ الهمزة مختار الصحاح ● [مدد] م د د: مَدَّهُ فامتد من باب ردَّ و المادّةُ الزيادة المُتصلِة و مَدَّ الله في عُمره و مَدَّهُ في غَيِّه أي أمهله وطوَّل له و المَدُّ السيل يقال مَدَّ النهر ومدَّه نهر آخر ويُقال قدْرُ مَدّ البصر أي مدى البصر ورجل مَدِيدُ القامةأي طويل القامة و تَمَدَّدَ الرجل تمطَّى و المُدُّ مكيال وهو رطل وثُلث عند أهل الحجاز ورطلان عند أهل العِراق و مُدّةٌ من الزمان بُرهة منه و المُدَّةُ بالضم اسم ما استمددت به من المِداد على القلم وبالفتح المرة الواحدة من قولك مَدَدْتُ الشيء و المِدَّةُ بالكسر القيْح و المِدَادُ النِّفْسُ تقول منه مَدَّ الدواة و أَمَدَّها أيضا و أمْدَدْتُ الرجل إذا أعطيته مُدَّةً بقلم وأمددت الجيش بِمَدَدٍ و الاسْتِمْدَادُ طلب المَدَد قال أبو زيد مَدَدْنا القوم صِرنا مددا لهم و أمْدَدْنَاهم بغيرنا وأمددناهم
Sîgalar(26)
- أَمَدَّكُمْSize yardım etti(أَفْعَلَكُمْ)×2
- تَمُدَّنَّKesinlikle uzatma(تَفْعُلَنَّ)×2
- فَلْيَمْدُدْÖyleyse uzatsın(فَلْيَفْعُلْ)×2
- مَدًّاUzatmak(فَعْلًا)×2
- مَدَدْنَاهَاOnu uzattık(فَعَلْنَاهَا)×2
- مَدَّUzattı(فَعَلَ)×2
- أَتُمِدُّونَنِBana yardım eder misiniz?(أَتُفْعِلُونَنِ)×1
- مَدَدًاYardımcı(فَعَلًا)×1
- مَمْدُودًاUzatılan(مَفْعُولًا)×1
- مَمْدُودٍUzatılan(مَفْعُولٍ)×1
Mücavir kökler25 mücavir (147 toplam)
- رسو
3 ortak ayet · Sıra dağlar
- مول
5 ortak ayet · Onların malları
- ألف
3 ortak ayet · Lif ip yapılan ipliklerden herbirine denir
- نفد
2 ortak ayet · Tükenir
- زوج
4 ortak ayet · İlik ve düğme çiftinin her biridir
- بنو
4 ortak ayet · Oğullar
- نبت
2 ortak ayet · Bitki
- ظلل
2 ortak ayet · Gölge demektir
- بحر
2 ortak ayet · Bahr deniz demektir
- جعل
5 ortak ayet · Ceal sıcak tencerinin tutulması için kullanılan bez…
- عين
2 ortak ayet · Ayn göz, “evya” göze demektir
- متع
2 ortak ayet · Mut’a, üzerine ev eşyasını konduğu yüksekçe yer; sonra…
Geçtiği ayetler(29)
وَاتَّقُوا الَّذِي أَمَدَّكُمْ بِمَا تَعْلَمُونَ
Size yardım ettiBildiğiniz şeylerle sizi destekleyenden sakının.
أَمَدَّكُمْ بِأَنْعَامٍ وَبَنِينَ
Size yardım ettiO, desteklemiştir sizi, hayvanlar ve oğullarla;
Kök analizi
Kök tanımı ve çekirdek özet
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | مدد |
| Yapı | Üçlü (Mükerrer) |
| Özel Durum | Mükerrer kök |
| Bağlamsal Yakın Kökler | بسط, وسع, نشر, طول |
| Zıt Kök | قبض |
| Çekirdek Özet 1 | İpi, deriyi veya bir nesneyi çekerek boyuna uzatmak; bitişik ve kesintisiz ilave ile devamlılık sağlamak |
| Çekirdek Özet 2 | Zaman, mekân, rızık veya destek unsurlarının kesintisiz bir akış ve takviye ile yayılması, uzatılması veya mühlet verilmesi |
| Çekirdek Özet 3 | Bir varlığın veya sürecin dışarıdan gelen ardışık takviye ve bitişik ekleme ile varlığını sürdürmesi |
| Kritik Hata Riski | Kökü yalnızca fiziksel bir boyutsal uzama veya tek seferlik yardım sanarak, arkası kesilmeyen ilave akış ve besleme (meded ve madde) ilkesini gözden kaçırmak |
Biliteral analiz
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| مد | Bir hat boyunca çekilme, boyuna uzama, gerilme ve sınırın ötesine doğru yayılma anlamını taşır; مدين kökünde görülen menzil, süre ve belirlenmiş sınır boyutu bu çekirdekle irtibatlıdır. | د | İkinci dal harfinin eklenmesiyle çekilme hareketi süreklilik kazanmış; uzama eylemi sadece tekil bir esneme olmaktan çıkıp ardışık takviyelerle beslenen kesintisiz bir ekleme, takviye etme ve yayma niteliğine kavuşmuştur. |
Piktografik analiz
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| م | su; akış, çokluk, derinlik | Süreklilik arz eden akışkanlığı, birbiri ardınca gelen ve kesilmeyen kaynak hareketini temsil eder. |
| د | kapı; giriş, geçiş, hareket | Bir noktadan dışarıya doğru açılmayı, eşiği aşarak ileriye doğru geçiş hareketini ifade eder. |
| د | kapı; giriş, geçiş, hareket | Açılan geçişin yinelenmesini, sınırın peş peşe aşılarak hareketin devam ettirilmesini gösterir. |
| مدد | Kapıdan kapıya, eşikten eşiğe kesintisiz bir su akışı gibi birbirine eklenerek boylu boyunca uzanan, gerilen ve ardışık olarak desteklenen yayılma hareketi. | Harflerin birleşimi, kaynaktan çıkan akışın kesintiye uğramadan ardışık merhaleler boyunca ileriye doğru uzatılmasını ve takviye edilmesini tasvir eder. |
Tarihsel ve erken kullanım
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Bir cismi, ipi veya işlenmiş deriyi çekerek boyuna germek; çadır iplerini çekip kazıklara bağlayarak çadırı yaymak; lambaya yanmayı sürdürmesi için sürekli yağ ilave etmek ve hokkaya kalemin yazması için mürekkep koymak. |
| Cahiliye şiiri kullanımı | İbn Mukbil bir beytinde güneş ışınlarının ufuktan süzülüşünü gerilmiş çadır iplerine benzeterek kökü şu şekilde kullanmıştır: وللشمس أسباب كأن شعاعها / ممد حبال في خباء مطنب |
| Erken Arapça kullanım | Savaşta ana birliğin arkasından gelen takviye kuvvetlere «meded» (مَدَد), yazının akışını kesintisiz kılan mürekkebe «midâd» (مِدَاد), toprağın verimini artıran gübreye ve kandilin yanmasını sağlayan yağa da aynı kökten türeyen takviye edici unsurlar anlamında yer verilmiştir. |
Kaynak Kitâbü’l-ʿAyn, Lisânü’l-Arab, Asâsü’l-Belâga.
Sami etimolojik katman
Sami dillerinde مدد kökü, ilksel düzeyde boyuna çekme, germe, yayma ve ölçme matrisiyle temsil edilir. İbranicede mâdad (מָדַד) fiili ölçmek, boyunu veya mesafesini tespit etmek, gererek yaymak anlamlarına gelir; makkef veya middâh gibi türevlerde uzatılmış ölçü veya miktar boyutu belirgindir. Süryanice ve Aramicede m'dad (ܡܕܰܕ) kökü benzer biçimde ölçme, germe ve uzatma anlamlarını korur. Akadcada madādu eylemi bir şeyi boylu boyunca ölçmek, tahıl veya pay tevzi etmek işlevini yüklenmiştir. Arapçada kök, hem geometrik ve fiziksel boyutta boyuna uzama (imtidad) hem de bir şeyin arkasından gelen bitişik ve kesintisiz ilave (meded, madde) anlamını muhafaza ederek Sami dillerindeki ortak kökenden daha zengin ve dinamik bir türetim sahası geliştirmiştir.
Güven Kesin
Kaynak Brown-Driver-Briggs Hebrew and English Lexicon; Payne Smith Syriac Dictionary; The Assyrian Dictionary of the Oriental Institute of the University of Chicago (CAD).
Etimolojik analiz
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | Germek, boyuna çekmek, ilave etmek | Kök fiziksel olarak ipi veya tulumu germekten, lambaya yağ ekleyerek yanmayı sürdürmeye ve orduya taze güç katmaya doğru genişlemiştir. | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice mâdad, Süryanice m'dad, Akadca madādu | Kuzeybatı ve Doğu Sami dillerinde ölçmek, germek ve yaymak anlamında kök birliği gösterir. | Kesin |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Afro-Asyatik ailenin diğer kollarında bu fonetik dizilişle doğrudan doğrulanabilir kökdeşlik verisi tespit edilememiştir. | Veri bulunamadı |
Kaynak Brown-Driver-Briggs, CAD, Lisânü’l-Arab.
Kardeş kökler
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| مدد | Anlamlı | Çekmek, uzatmak, takviye etmek | Boyuna esnetmek, yaymak, bir kaynağa ardışık ilave yapmak. | Hedef köktür; Kur'an'da geçer. |
| دمد | Anlamlı | Helak etmek, örtmek, öfkelenmek | Bir şeyin üzerini kaplayıp ezmek, yere geçirmek veya şiddetle kızmak anlamlarında kullanılır. | Kur'an'da geçmez; دمدم biçimiyle akrabadır. |
| ددم | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde mühmel kabul edilmiş, bu dizilişte bir kullanım kaydedilmemiştir. | Kitâbü’l-ʿAyn kaydında mühmeldir. |
Komşu kökler ve zıt kök
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| مدد | Merkez | Uzama, takviye, yayılma | Bir çekme veya dış takviye ile boyuna uzama ve kesintisiz eklenme. | Varlığın veya sürenin dışarıdan gelen akışla sürdürülmesidir. |
| بسط | Komşu | Yayma, açma | Enine ve serbestçe düzleme yayma; daralmanın karşıtı olarak genişletme. | مدد boyuna ve eklenerek uzamayı imlerken بسط alansal yayılmayı bildirir. |
| وسع | Komşu | Kapasite genişliği | Hacimce geniş olma, kuşatma ve içine alma imkânının büyüklüğü. | مدد dinamik bir uzama ve ilave akışıyken وسع hacimsel kapsayıcılıktır. |
| نشر | Komşu | Dağıtma, saçma | Dürülü olanı çözüp etrafa dağıtarak görünür kılma. | نشر etrafa yayılmayı, مدد ise bir hat boyunca uzamayı belirtir. |
| طول | Komşu | Süre ve boy uzunluğu | Statik olarak uzun olma; zamanın veya mesafenin kendiliğinden uzunluğu. | طول durumu anlatır, مدد ise eylemsel uzatmayı ve eklemeyi içerir. |
| قبض | Zıt | Toplama, daraltma, tutma | Bir şeyi avuçlayıp çekmek, kısmak, akışı ve yayılmayı durdurup geri çekmek. | مدد akıtıp uzatırken قبض tutup daraltır. |
Başka dillerde anlam karşılıkları
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | مدد | Uzatmak, takviye etmek | Bir hattı germek, süreyi yaymak veya ardışık destek sağlamak. | Kesin |
| Latince | extendere, suppeditare | Uzatmak, tedarik etmek | Extendere fiziksel uzatmayı ve germeyi karşılarken, suppeditare alttan desteklemeyi ve takviye vermeyi karşılar. | Güçlü |
| İngilizce | extend, supply, prolong | Uzatmak, tedarik etmek, süresini artırmak | Extend boyutsal uzamayı, supply ihtiyaç duyulan takviyeyi kesintisiz sunmayı, prolong zamanı uzatmayı ifade eder. | Güçlü |
| Almanca | ausdehnen, versorgen, verlängern | Genişletmek/uzatmak, ikmal etmek, uzatmak | Ausdehnen mekânsal yayılmayı, versorgen gerekli akışı ve desteği sağlamayı, verlängern zamanı esnetmeyi karşılar. | Güçlü |
| Fransızca | étendre, approvisionner, prolonger | Yaymak/uzatmak, ikmal etmek, sürdürmek | Étendre yüzey ve çizgi boyunca yaymayı, approvisionner kesintisiz girdi sağlamayı içerir. | Güçlü |
Kaynak Oxford Latin Dictionary, Lewis & Short, Grimm Wörterbuch.
Vücûh ve nezâir
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| مَدَّ / مَدَدْنَاهَا / مُدَّتْ | Mekânın ve gölgenin yayılıp uzatılması | Yeryüzünün canlı yaşamına elverişli kılınması ve gölgenin uzatılması bağlamı (Furkan 25:45, Ra'd 13:3, Hicr 15:19, Kâf 50:7, İnşikâk 84:3). |
| مَدًّا / يَمُدُّهُمْ | Mühlet verme, serbest bırakarak ipini uzatma | Azgınlık ve sapkınlık içinde olanlara cezalarının ertelenerek hareket alanlarının uzatılması (Bakara 2:15, Meryem 19:75, Meryem 19:79). |
| أَمَدَّكُمْ / يُمْدِدْكُمْ / مَدَد | Manevi ve maddi takviye, ilave güç | Müminlere savaşta meleklerle veya toplumlara mal ve evlatla yardım ulaştırılması (Âl-i İmrân 3:124, İsrâ 17:6, Şuarâ 26:132, Neml 27:36). |
| مِدَادًا | Yazıyı sürekli kılan tüketilemez akışkan (mürekkep) | Allah'ın kelimelerinin sonsuzluğunu ve yaratılış hikmetlerinin tükenmezliğini tasvir eden bağlam (Kehf 18:109, Lokmân 31:27). |
| مُمَدَّدَةٍ | Fiziksel olarak boyuna uzatılmış nesne | Cehennem kapılarının üzerine çekilen veya kapatılan uzunlamasına sütunlar (Hümeze 104:9). |
| تَمُدَّنَّ | Gözü dikmek, tamahla bakışı uzatmak | Başkalarına verilen geçici dünya nimetlerine imrenerek sürekli nazar etmeme uyarısı (Hicr 15:88, Tâhâ 20:131). |
| مُدَّتِهِمْ | Belirlenmiş zaman dilimi, ahit süresi | Antlaşmalarda tarafların riayet etmesi gereken sürenin sonuna kadar tamamlanması (Tevbe 9:4). |
Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | İstidrâc ve imdâd-ı ilâhî meselesi | Allah'ın zalimlere mühlet vermesi (istidrâc) ile müminlere ilahi inayet ve meleklerle nusret ulaştırmasının (imdâd) adalet ve irade ilkeleriyle ilişkisi. | İlahî iradenin fiillere kesintisiz güç ve imkân akıtması yönünde yoğunlaşır. |
| Fıkıh | Müddet ve ahit süreleri | Anlaşmalarda, kiralarda, iddet ve ceza sürelerinde belirlenen zaman sınırlarının uzatılması veya tamamlanması; yardım nafakasının kesintisizliği. | Hukuki sürelerin (müddet) başlangıç ve bitiş sınırlarının belirlenmesi. |
| Tefsir | Gölgenin uzatılması ve kelimelerin tükenmezliği | Furkan 25:45 ve Kehf 18:109 ayetlerinde kâinattaki kozmik düzen ile ilahî ilmin sınırsızlığının somut mecazlarla tevil edilmesi. | Kesintisiz ilahi tecelli ve yaratıcı takviyenin sürekliliği. |
| Hadis | Namazda medd (uzatma) ve orduya imdat | Kıraatte harflerin hakkını vererek uzatılması (medd) ile gazvelerde orduya taze süvari veya mühimmat takviyesi gönderilmesi uygulamaları. | Sesin akışkan uzatılması ve fiilî askerî lojistik destek. |
Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Varlık-Yaratıcı ilişkisi | İmdâd-ı Rahmânî (sürekli yaratılış ve destek) | Varlığın devamlılığını sağlama | Varlıklar kendi başlarına kaim değildir; Allah'ın kesintisiz varlık ve rızık akıtmasıyla hayatta kalırlar. | Kesin |
| İlmi | Süreç ve bilgi iletimi | Madde ve süreklilik zinciri | Verinin ve bilginin birikimsel uzaması | Bilimsel bilginin tükenmeyen bir kaynak gibi birbirine eklenerek kümülatif büyümesi. | Güçlü |
| Siyasi | Savunma ve egemenlik | Lojistik ikmal ve müttefik takviyesi | Güç dengesini koruma veya lehine çevirme | Bir siyasi odağın veya ordunun ana cephe gerisinden gelen düzenli yedek güçle ayakta kalması. | Kesin |
| İktisadi | Üretim ve kaynak akışı | Likidite akışı ve ham madde arzı | Üretim döngüsünün kesintisiz işlemesi | Üretim mekanizmasına sürekli ham madde (madde) ve finansal takviye sağlanarak çarkların durmasının önlenmesi. | Güçlü |
Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Vektörel uzama ve sürekli besleme fonksiyonu | Bir doğrunun bir doğrultuda uzatılması (ekstrapolasyon) veya bir dinamik sisteme dışarıdan sürekli enerji/madde girdisi sağlayan akış denklemi. | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Tedarik zinciri ve hukuki mühlet (mehil) | Toplumsal kriz anlarında kurumların çöküşünü önleyen dış kaynak transferi ve bireylere taahhütlerini yerine getirmeleri için tanınan süre esnekliği. | Kesin |
Yanlış daraltma ve kritik hata riski
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökü yalnızca sıradan bir «yardım» (muavenet) veya salt metrik bir «uzunluk» olarak algılamak; kavramın taşıdığı arkası kesilmeyen takviye, dinamik akış ve ontolojik besleme boyutunu göz ardı etmek. |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kur'an'da kök; yerin serilip canlılar için bir beşik haline getirilmesinden, zalimlerin azgınlıkları içinde iplerinin gevşetilerek kendilerine süre verilmesine; savaş meydanında meleklerin inip orduya eklemlenmesinden, ilahî kelimelerin denizler mürekkep olsa tükenmeyeceğine kadar varoluşsal bir süreklilik ilkesini kapsar. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Allah'ın zalimleri «uzatmasını» (medd) onların haklılığına veya serbest bırakıldığına yormak; meleklerin «imdadını» mucizevi bir bitiş gibi görüp arkasından gelen sürekli ilahi destek yasasını ıskalamak. |
Kur'an'ı anlama odaklı sonuç
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Varlığın durağan olmadığını, her an bir takviye (meded), bir yayılma (vechi arz) ve ilahî bir mühlet (müddet) içinde varlığını sürdürdüğünü; yaratılışın bir defada bitmeyip sürekli bir akışla beslendiğini anlamayı sağlar. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Kozmolojik ayetlerde (yeryüzünün yayılması, gölgenin uzaması), kriz ve savaş bağlamlarında (meleklerin yardıma gönderilmesi), küfürde direnenlere mühlet verilmesi sahnelerinde ve ilahî kelimelerin sınırsızlığının anlatıldığı ayetlerde belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | İlahi cezanın gecikmesini Allah'ın ihmali zanneden bakışı düzeltir; oradaki mühletin bir «medd» (ipin uzatılması ve sorumluluğun artırılması) olduğunu gösterir. Ayrıca yardımın sadece anlık bir temas değil, bir sistem ve akış olduğunu fark ettirir. |
Nihai sentez ve LaTeX modeli
- Somut anlamBir nesneyi, ipi veya deriyi boyuna çekerek germek; bir hazneye (lamba veya hokka) yanmanın ya da yazmanın sürmesi için arkası kesilmeyen bir takviye ilave etmek.
- Soyut anlamBir sürecin, zamanın, mekânın veya varoluşsal durumun dışarıdan gelen ardışık girdilerle kesintiye uğramaksızın sürdürülmesi, genişletilmesi ve vadesinin uzatılması.
- Sistematik karşılıkBir sistemin kendi iç tükenişine karşı dış kaynaktan (ilahi inayet, lojistik güç, hammadde akışı) gelen kesintisiz ikmalle dengesini koruması ve süreklilik kazanması.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıModelde sistemin veya varlığın mevcut durumunu (uzunluk, ömür, askerî güç veya varoluşsal kapasite) ifade eder. sisteme dışarıdan dahil olan kesintisiz takviye, ilave akış ve destek fonksiyonunu (meded/madde) temsil eder. süresi boyunca bu ilavenin entegrasyonu, sistemin tükenmeyip durumunun seviyesine uzatılmasını ve devamlı kılınmasını sağlar.