مدد

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: م-د-د26 sîga, 25 mücavir kök, 29 ayet, 24 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.عينمَدًّازوجمَدَّأرضمددرسوجعلأَمَدَّكُمْمولمَمْدُودًابحرمُدَّتِهِمْملكنفدنبتمتع

KökSîga 26Ayet 29Sure 24Mücavir 25

▶ Ağı aç (3B)

مدد

م - د - د

KÖK
  • 32 geçiş
  • 29 ayet
  • 26 sîga
  • 9 sözlük

Kiriş demektir.devamı ›

Notlarım

Sözlükler(9)

★ Akevler SözlüğüTürkçe

Kiriş demektir.

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR2.259 harf
باب الدال والميم د م، م د يستعملان دم: الدَّمُّ: الفِعل من الدِّمام، وهو كُلُّ دَواءٍ يُلطخ به على ظاهِر العَيْن، قال: تَجْلُو بقادَمِتَيْ حَمامةِ أَيْكَةٍ بَرَداً تُعَلُّ لِثاتُهُ بـدِمـامِ يعني النُّؤور قد طُلِيَت به حتى رَسَخَ. ويقال للشيءِ السَّيمنُ كأنَّما دُمَّ بالشَّحْمِ دَمّاً وقال علقمة: كأنّه من دَمِ الأجْواف مَدمُوم ويُدَمُّ الصَّدُعُ بالدَّمِ والشَّعرِ المُحْرَقِ يُجْمَع بينهما،
Tamamını oku

es-Sıhâh

Cevherî · 10. yyTR1.195 harf
مَدَدْتُ الشيء فامتد. والمادَّةُ: الزيادة المتّصلة. ومَدَّ الله في عمره. ومَدَّهُ في غيِّه، أي أمهله وطَوَّلَ له. والمَدُّ: السيل. يقال: مَدَّ النهرُ، ومَدَّهُ نهرٌ آخر. قال العجاج: سيلٌ أتيٌّ مَدَّهُ أتيُّ ومَدُّ النهار: ارتفاعه. ويقال: هناك قطعةُ أرضٍ قَدْرُ مَدِّ البصر، أي مدى البصر. ورجلٌ مَديدُ القامة، أي طويل القامة. وطِرافٌ مُمَدَّدٌ، أي ممدودٌ بالأطناب، شدد للمبالغة. وتَمَدَّدَ
Tamamını oku

Esâsü'l-Belâğa

Zemahşerî · 12. yyTR1.512 harf
م د د مدّ الحبل وغيره فامتدّ وهذا ممدّ الحبل‏.‏ قال ابن مقبل‏:‏ وللشمس أسباب كأن شعاعها ممد حبال في خباء مطنّب وتمدّ الأديم‏.‏ وطراف ممدّد‏.‏ ومادّه الثوب وتماداه‏.‏ وأمد الجيش وضمّ إليه ألف رجل مدداً واستمدّوا الأمير فأمدهم‏.‏ وأمددت الدّواة بالمداد ومددتها‏.‏ وأمددت ومددت الأرض بالدمال والسراج بالسليط‏.‏ والسرقين مداد الأرض والدهن مداد السراج‏.‏ قال الأخطل‏:‏ روا بارقات بالأكف كأنها
Tamamını oku

Lisânü'l-Arab

İbn Manzûr · 13. yyTR10.277 harf
الـمَدُّ: الجَذْب والـمَطْلُ. مَدَّه يَمُدُّه مَدّاً ومدَّ به فامتَدّ ومَدَّدَه فَتَمَدَّد، وتَمَدَّدناه بيننا: مَدَدْناه. وفلان يُمادُّ فلاناً أَي يُماطِلُه ويُجاذِبه. والتَّمَدُّد: كَتَمَدُّدِ السِّقاء، وكذلك كل شيء تبقى فيه سَعَةُ الـمَدِّ. والـمادَّةُ: الزيادة المتصلة. ومَدَّه في غَيِّه أَي أَمهلَه وطَوَّلَ له. ومادَدْتُ الرجل مُمادَّةً ومِداداً: مَدَدْتُه ومَدَّني؛ هذه عن اللحياني. وقوله
Maddenin bağlantısı

الـمَدُّ: الجَذْب والـمَطْلُ. مَدَّه يَمُدُّه مَدّاً ومدَّ به فامتَدّ ومَدَّدَه فَتَمَدَّد، وتَمَدَّدناه بيننا: مَدَدْناه. وفلان يُمادُّ فلاناً أَي يُماطِلُه ويُجاذِبه. والتَّمَدُّد: كَتَمَدُّدِ السِّقاء، وكذلك كل شيء تبقى فيه سَعَةُ الـمَدِّ. والـمادَّةُ: الزيادة المتصلة. ومَدَّه في غَيِّه أَي أَمهلَه وطَوَّلَ له. ومادَدْتُ الرجل مُمادَّةً ومِداداً: مَدَدْتُه ومَدَّني؛ هذه عن اللحياني. وقوله تعالى: ويَمُدُّهم في طُغْيانِهم يَعْمَهُون؛ معناه يُمْهِلُهم. وطُغْيانُهم: غُلُوُّهم في كفرهم. وشيء مَدِيد: ممدود. ورجل مَدِيد الجسم: طويل، وأَصله في القيام؛ سيبويه، والجمع مُدُدٌ، جاء على الأَصل لأَنه لم يشبه الفعل، والأُنثى مَدِيدة. وفي حديث عثمان: قال لبعض عماله: بلغني أَنك تزوجت امرأَة مديدة أَي طويلة. ورجل مَدِيدُ القامة: طويل القامة. وطِرافٌ مُمدَّد أَي ممدودٌ بالأَطناب، وشُدِّدَ للمبالغة. وتَمَدَّد الرجل أَي تَمطَّى. والـمَدِيدُ: ضرب من العَرُوض، سمي مديداً لأَنه امتَدَّ سبباه فصار سَبَب في أَوله وسبب بعد الوَتِدِ. وقوله تعالى: في عَمَد مُمَدَّدَة، فسره ثعلب فقال: معناه في عَمَد طِوال. ومَدَّ الحرف يَمُدُّه مَدّاً: طَوَّلَه. وقال اللحياني: مدَّ اللهُ الأَرضَ يَمُدُّها مَدًّا بسطها وسَوَّاها. وفي التنزيل العزيز: وإِذا الأَرض مُدَّت؛ وفيه: والأَرضَ مَدَدْنَاهَا. ويقال: مَدَدْت الأَرض مَدًّا إِذا زِدت فيها تراباً أَو سَماداً من غيرها ليكون أَعمر لها وأَكثر رَيْعاً لزرعها، وكذلك الرمال، والسَّمادُ مِداد لها؛ وقول الفرزدق: رَأَتْ كمرا مِثْلَ الجَلاميدِ فَتَّحَتْ أَحالِيلَها، لمَّا اتْمَأَدَّتْ جُذورُها قيل في تفسيره: اتْمَأَدَّتْ. قال ابن سيده: ولا أَدري كيف هذا، اللهم إِلا أَن يريد تَمادَّت فسكت التاء واجتلب للساكن ألف الوصل، كما قالوا: ادَّكَرَ وادّارَأْتُمْ فيها، وهمز الأَلف الزائدة كما همز بعضهم أَلف دابَّة فقال دأَبَّة. ومدَّ بصَرَه إِلى الشيء: طَمَح به إِليه. وفي التنزيل العزيز: ولا تَمُدَّنَّ عينيك إِلى ما. وأَمَدَّ له في الأَجل: أَنسأَه فيه. ومَدَّه في الغَيّ والضلال يَمُدُّه مَدًّا ومَدَّ له: أَمْلَى له وتركه. وفي التنزيل العزيز: ويمُدُّهم في طغيانهم يَعْمَهُون؛ أَي يُمْلِي ويَلِجُّهم؛ قال: وكذلك مدَّ الله له في العذاب مَدًّا. قال: وأَمَدَّه في الغي لغة قليلة. وقوله تعالى: وإِخْوانُهم يَمُدُّونَهم في الغي؛ قراءة أَهل الكوفة والبصرة يَمُدُّونَهم، وقرأَ أَهل المدينة يُمِدُّونَهم.والمَدُّ: كثرة الماء أَيامَ المُدُود وجمعه مُمدُود؛ وقد مَدَّ الماءُ يَمُدُّ مَدًّا، وامْتَدَّ ومَدَّه غيره وأَمَدَّه. قال ثعلب: كل شيء مَدَّه غيره، فهو بأَلف؛ يقال: مَدَّ البحرُ وامتَدَّ الحَبْل؛ قال الليث: هكذا تقول العرب. الأَصمعي: المَدُّ مَدُّ النهر. والمَدُّ: مَدُّ الحبل. والمَدُّ: أَن يَمُدّ الرجل الرجل في غيِّه. ويقال: وادِي كذا يَمُدُّ في نهر كذا أَي يزيد فيه. ويقال منه: قلَّ ماءُ رَكِيَّتِنا فَمَدَّتها ركيةٌ أُخرى فهي تَمُدُّها مَدّاً. والمَدُّ: السيل. يقال: مَدَّ النهرُ ومدَّه نهر آخر؛ قال العجاج: سَيْلٌ أَتِيٌّ مَدَّه أَتِيُّ غِبَّ سمَاءٍ، فهو رَقْراقِيُّ ومَدَّ النَّهرُ النهرَ إِذا جرى فيه. قال اللحياني: يقال لكل شيء دخل فيه مثله فَكَثَّرَه: مدَّه يَمُدُّه مدًّا. وفي التنزيل العزيز: والبحر يَمُدُّه من بعده سبعة أَبحر؛ أَي يزيد فيه ماء من خلْفِه تجرُّه إِليه وتُكثِّرُه. ومادَّةُ الشيء: ما يمدُّه، دخلت فيه الهاء للمبالغة. وفي حديث الحوض: يَنْبَعِثُ فيه مِيزابانِ مِدادُهما أَنهار الجنة أَي يَمُدُّهما أَنهارُها. وفي الحديث: وأَمَدَّها خَواصِر أَي أَوسعها وأَتَمَّمها. والـمادَّة: كل شيء يكون مَدَداً لغيره. ويقال: دعْ في الضَّرْع مادَّة اللبن، فالمتروك في الضرع هو الداعِيَةُ، وما اجتمع إِليه فهو المادَّة، والأَعْرابُ مادَّةُ الاسلام. وقال الفراءُ في قوله عز وجل: والبحر يَمُدُّه من بعده سبعة أَبحر؛ قال: تكون مِداداً كالمِدادِ الذي يُكتب به. والشيء إِذا مدَّ الشيء فكان زيادة فيه، فهو يَمُدُّه؛ تقول: دِجْلَةُ تَمُدُّ تَيَّارنا وأَنهارنا، والله يَمُدُّنا بها. وتقول: قد أَمْدَدْتُك بأَلف فَمُدَّ. ولا يقاس على هذا كل ما ورد. ومَدَدْنا القومَ: صِرْنا لهم أَنصاراً ومدَدَاً وأَمْدَدْناهم بغيرنا. وحكى اللحياني: أَمَدَّ الأَمير جنده بالحبل والرجال وأَعاثهم، وأَمَدَّهم بمال كثير وأَغائهم. قال: وقال بعضهم أَعطاهم، والأَول أَكثر. وفي التنزيل العزيز: وأَمْدَدْناهم بأَموال وبنين. والـمَدَدُ: ما مدَّهم به أَو أَمَدَّهم؛ سيبويه، والجمع أَمْداد، قال: ولم يجاوزوا به هذا البناء، واستَمدَّه: طلَبَ منه مَدَداً. والـمَدَدُ: العساكرُ التي تُلحَق بالمَغازي في سبيل الله. والإِمْدادُ: أَنْ يُرْسِلَ الرجل للرجل مَدَداً، تقول: أَمْدَدْنا فلاناً بجيش. قال الله تعالى: أَن يِمُدَّكم ربكم بخمسة آلاف. وقال في المال: أَيحْسَبونَ أَنَّما نَمُدُّهم به من مال وبنبن؛ هكذا قرئ نِمُدُّهم، بضم النون. وقال: وأَمْدَدْناكم بأَموال وبنين، فالـمَدَدُ ما أَمْدَدْتَ به قومك في حرْب أَو غير ذلك من طعام أَو أَعوان. وفي حديث أُويس: كان عمر، رضي الله عنه، إِذا أَتَى أَمْدادُ أَهل اليمن سأَلهم: أَفيكم أُوَيْسُ بن عامر؟ الأَمداد: جمع مَدَد وهم الأَعوان والأَنصار الذين كانوا يَمُدُّون المسلمين في الجهاد. وفي حديث عوف بن مالك: خرجت مع زيد بن حارثه في غزوة مِؤْتُة ورافَقَني مَدَدِيٌّ من اليمن؛ وهو منسوب إلى الـمدَد. وقال يونس: ما كان من الخير فإِنك تقول أَمْدَدْته، وما كان من الشر فهو مدَدْت. وفي حديث عمر، رضي الله عنه: هم أَصلُ العرب ومادَّة الإِسلام أَي الذين يُعِينونهم ويَكُثِّرُون جيوشهم ويُتَقَوَّى بزكاةِ أَموالهم. وكل ما أَعنت به قوماً في حرب أَو غيره، فهو مادَّة لهم. وفي حديث الرمي: مُنْبِلُه والمُمِدُّ به أَي الذي يقوم عند الرامي فيناوله سهماً بعد سهم، أَو يردّ عليه النَّبْلَ من الهَدَف. يقال: أَمَدَّه يُمِدُّه، فهو مُمِدٌّ. وفي حديث عليّ، كرم الله وجهه: قائل كلمةِ الزور والذي يَمُدُّ بحبلها في الإِثم سواءٌ؛ مَثَّل قائلها بالمائِح الذي يملأُ الدلو في أَسفل البئر، وحاكِيَها بالماتِحِ الذي يجذب الحبل على رأْس البئر ويَمُدُّه؛ ولهذا يقال: الروايةُ أَحد الكاذِبَيْنِ. والمِدادُ: النِّقْس. والمِدادُ: الذي يُكتب به وهو مما تقدم. قال شمر: كل شيء امتَلأَ وارتفع فقد مَدَّ؛ وأَمْدَدْتُه أَنا. ومَدَّ النهارُ إِذا ارتفع. ومَدَّ الدَّواةَ وأَمَدَّها: زاد في مائِها ونِقْسِها؛ ومَدَّها وأَمَدَّها: جعل فيها مِداداً، وكذلك مَدَّ القَلم وأَمَدَّه. واسْتَمَدَّ من الدواةِ: أَخذ منها مِداداً؛ والمَدُّ: الاستمدادُ منها، وقيل: هو أَن يَسْتَمِدَّ منها مَدّة واحدة؛ قال ابن الأَنباري: سمي المِدادُ مِداداً لإٌِمداده الكاتِب، من قولهم أَمْدَدْت الجيش بمَدد؛ قال الأَخطل:رَأَوْا بارِقاتٍ بالأَكُفِّ كأَنّها مَصابيحُ سُرْجٌ، أُوقِدَتْ بِمِدادِ أَي بزيت يُمِدُّها. وأَمَدَّ الجُرْحُ يُمِدُّ إِمْداداً: صارت فيه مَدَّة؛ وأَمْدَدْت الرجل مدّةً. ويقال: مُدَّني يا غلامُ مُدَّة من الدواة، وإِن قلت: أَمْدِدْني مُدّة، كان جائزاً، وخرج على مَجْرَى المَدَدِ بها والزيادة. والـمُدَّة أَيضاً: اسم ما اسْتَمْدَدْتَ به من الـمِدادِ على القلم. والمَدّة، بالفتح: الواحدة من قولك مَدَدْتُ الشيءَ. والـمِدّة، بالكسر: ما يجتمع في الجُرْح من القيح. وأَمْدَدْتُ الرجل إِذا أَعطيته مُدّة بقلم؛ وأَمْدَدْتُ الجيش بِمَدَد. والاستمدادُ: طلبُ الـمَدَدِ. قال أَبو زيد: مَدَدْنا القوم أَي صِرنا مَدَداً لهم وأَمْدَدْناهم بغيرنا وأَمْدَدْناعم بفاكهة. وأَمَدّ العَرْفَجُ إِذا جَرَى الماءُ في عوده. ومَدَّه مِداداً وأَمَدَّه: أَعطاه؛ وقول الشاعر: نُمِدُّ لهمْ بالماءِ مِن غيرِ هُونِه، ولكِنْ إِذا ما ضاقَ أَمرٌ يُوَسَّعُ يعني نزيد الماء لتكثر المرقة. ويقال: سبحان الله مِدادَ السموات ومِدادَ كلماتِه ومَدَدَها أَي مثل عدَدِها وكثرتها؛ وقيل: قَدْرَ ما يُوازيها في الكثرة عِيارَ كيل أَو وزن أَو عدَد أَو ما أَشبهه من وجوه الحصر والتقدير؛ قال ابن الأَثير: وهذا تمثيل يراد به التقدير لأَن الكلام لا يدخل في الكيل والوزن وإِنما يدخل في العدد. والمِدادُ: مصدر كالمَدَد. يقال: مددت الشيءَ مَدًّا ومِداداً وهو ما يكثر به ويزاد. وفي الحديث: إِن المؤَذِّنَ يُغْفَرُ له مَدَّ صَوْتِه؛ المد: القدر، يريد به قدر الذنوب أَي يغفر له ذلك إِلى منتهى مَدِّ صوته، وهو تمثيل لسعة المغفرة كقوله الآخر: ولو لَقِيتَني بِقُِراب الأَرض (* قوله «بقراب الأرض» بهامش نسخة من النهاية يوثق بها يجوز فيه ضم القاف وكسرها، فمن ضمه جعله بمنزلة قريب يقال قريب وقراب كما يقال كثير وكثار، ومن كسر جعله مصدراً من قولك قاربت الشيء مقاربة وقراباً فيكون معناه مثل ما يقارب الأرض.) خَطايا لِقيتُك بها مَغْفِرَةً؛ ويروى مَدَى صوته وهو مذكور في موضعه. وبنوا بيوتهم على مِدادٍ واحد أَي على طريقة واحدة. ويقال: جاء هذا على مِدادٍ واحد أَي على مثال واحد؛ وقال جندل: لم أُقْوِ فِيهِنَّ، ولم أُسانِدِ على مَدادٍ ورويٍّ واحِدِ والأَمِدّةُ، والواحدةُ مِدادٌ: المِساكُ في جانبي الثوبِ إِذا ابْتدِئَ بعَمعلِه. وأَمَدَّ عُودُ العَرْفَجِ والصِّلِّيانِ والطَّرِيفَةِ: مُطِرَ فَلانَ. والمُدَّةُ: الغاية من الزمان والمكان. ويقال: لهذه الأُمّةُ مُدَّة أَي غاية في بقائها. ويقال: مَدَّ الله في عُمُرك أَي جعل لعُمُرك مُدة طويلة. ومُدَّ في عمره: نُسِئَ. ومَدُّ النهارِ: ارتفاعُه. يقال: جئتك مَدَّ النهار وفي مَدِّ النهار، وكذلك مَدَّ الضحى، يضعون المصدر في كل ذلك موضع الظرف. وامتدَّ النهارُ: تَنَفَّس. وامتدَّ بهم السير: طال. ومَدَّ في السير: مَضَى. والمَدِيدُ: ما يُخْلَطُ به سَوِيقٌ أَو سِمْسمٌ أَو دقيق أَو شعير جَشٌّ؛ قال ابن الأَعرابي: هو الذي ليس بحارٍّ ثم يُسقاه البعير والدابة أَو يُضْفَرُه، وقيل: المَدِيدُ العَلَفُ، وقد مَدَّه به يَمُدُّه مَدًّا. أَبو زيد: مَدَدْتُ الإِبلَ أَمُدُّها مَدًّا، وهو أَن تسقيها الماء بالبزر أَو الدقيق أَو السمسم. وقال في موضع آخر: المِدِيدُ شعير يُجَشُّ ثم يُبَلُّ فَيُضْفَرُ البَعِيرَ. ويقال: هناك قطعة من الأَرض قَدْرُ مَدِّ البصر أَي مَدَى البصر. ومَدَدْتُ الإِبِلَ وأَمْدَدْتُها بمعنى، وهو أَن تَنْثَِرَ لها على الماءَ شيئاً من الدقيق ونحوه فَتَسْقِيَها، والاسم المَدِيدُ. والمِدّانُ والإِمِدّانُ: الماء المِلْح، وقيل: الماء الملح الشديدُ المُلُوحة؛ وقيل: مِياهُ السِّباخِ؛ قال: وهو إِفْعِلانٌ. بكسر الهمزة؛ قال زيد الخيل، وقيل هو لأَبي الطَّمَحان: فأَصْبَحْنَ قد أَقهْيَنَ عَنِّي كما أَبَتْ، حِياضَ الإِمِدَّانِ، الظِّباءُ القوامِحُ والإِمِدّانُ أَيضاً: النَّزُّ. وقيل: هو الإِمِّدانُ؛ بتشديد الميم وتخفيف الدال. والمُدُّ: ضَرْبٌ من المكايِيل وهو رُبُع صاع، وهو قَدْرُ مُدِّ النبي، صلى الله عليه وسلم، والصاعُ: خمسة أَرطال؛ قال: لم يَغْدُها مُدٌّ ولا نَصِيفُ، ولا تُمَيْراتٌ ولا تَعْجِيفُ والجمع أَمدادٌ ومِدَدٌ ومِدادٌ كثيرة ومَدَدةٌ؛ قال: كأَنَّما يَبْرُدْنَ بالغَبُوقِ كَيْلَ مِدادٍ، من فَحاً مَدْقوقِ الجوهري: المُدُّ، بالضم، مكيال وهو رطل وثلث عند أَهل الحجاز والشافعي، ورطلان عند أَهل العراق وأَبي حنيفة، والصاع أَربعة أَمداد. وفي حديث فضل الصحابة: ما أَدْرَك مُدَّ أَحدِهم ولا نَصِيفَه؛ والمد، في الأَصل: ربع صاع وإِنما قَدَّره به لأَنه أَقلُّ ما كانوا يتصدقون به في العادة. قال ابن الأَثير: ويروى بفتح الميم، وهو الغاية؛ وقيل: إن أَصل المد مقدَّر بأَن يَمُدَّ الرجل يديه فيملأَ كفيه طعاماً. ومُدَّةٌ من الزمان: برهة منه. وفي الحديث: المُدَّة التي مادَّ فيها أَبا سفيان؛ المُدَّةُ: طائفة من الزمان تقع على القليل والكثير، ومادَّ فيها أَي أَطالَها، وهي فاعَلَ من المدّ؛ وفي الحديث: إِن شاؤُوا مادَدْناهم. ولُعْبة للصبيان تسمى: مِدادَ قَيْس؛ التهذيب: ومِدادُ قَيْس لُعْبة لهم. التهذيب في ترجمة دمم: دَمدَمَ إِذا عَذَّبَ عذاباً شديداً، ومَدْمَدَ إِذا هَرَبَ. ومُدٌّ: رجل من دارِم؛ قال خالد بن علقمة الدارمي يهجو خُنْشُوشَ بن مُدّ: جَزَى اللهُ خُنْشُوشَ بنَ مُدٍّ مَلامةً، إِذا زَيَّنَ الفَحْشاءَ للناسِ مُوقُها

Kâmûsü'l-Muhît

Fîrûzâbâdî · 15. yyTR853 harf
* م د د * * مَدَّهُ * فامتد من باب ردَّ و * المادّةُ * الزيادة المُتصلِة و * مَدَّ * الله في عُمره و * مَدَّهُ * في غَيِّه أي أمهله وطوَّل له و * المَدُّ * السيل يقال * مَدَّ * النهر ومدَّه نهر آخر ويُقال قدْرُ * مَدّ * البصر أي مدى البصر ورجل * مَدِيدُ * القامةأي طويل القامة و * تَمَدَّدَ * الرجل تمطَّى و * المُدُّ * مكيال وهو رطل وثُلث عند أهل الحجاز ورطلان عند أهل العِراق و * مُدّةٌ * من
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR11.656 harf
المد: السيل، يقال مد النهر ومده نهر آخر، قال العجاج: سيل أتـي مـده أتـي غب سماء فهو رقراقي من المجاز: المد: ارتفاع النهار والظل، وقد مد وامتد، ويقال: جئتك مد النهار وفي مد النهار، وكذلك مد الضحى، يضعون المصدر في كل ذلك موضع الظرف. المد الاستمداد من الدواة، ومعنى الاستمداد منها أن يستمد منها مدة واحدة. المد: كثرة الماء أيام المدود، وجمعه مدود، وقد مد الماء يمد مدا وامتد. المد:
Tamamını oku

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR3.474 harf
مَدَّ مَدَّ U ( n. ac. مَدّ 1 ) a. [ acc. or Bi ], Stretched, extended; pulled; strained; drew ( bow ); lengthened, prolonged; elongated. b. Rose ( river & c. ); was advanced, high ( day ). c. Deferred, postponed; protracted; granted a delay to. d. [ acc. or Bi ], Aided; reinforced. e. Replenished. f. [ Min ], Took ink from, dipped into. g. Increased, made copious. h. [ Ila ],
Tamamını oku

Kitâbullâh

Kur'an kullanımından türetilmişTR38.967 harf
مدد مَدَّ - يَمُدُّ - مَدّ - مَمْدُوْد - مُدَّة - مَدَد - مَدَداً - مِدادا - مِداداً - أَمَدَّ - يُمِدُّ - مُمِدّ - مَدَّدَ - يُمَدِّدُ - مُمَدَّد - مُمَدَّدَة مَدَّ - يَمُدُّ + كائن + شيئاً: يفرده ويمطه ليزيد في طوله فيجعله طويلاً ممتداً يسير بعيداً: يؤثرعلى الشيء بحيث تتغير أبعاده فيصبح طوله أكبر بكثير من عرضه وسمكه ويجعله يمتط ويسير بعيداً
Tamamını oku

Sîgalar(26)

Mücavir kökler25 mücavir (147 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. رسو

    3 ortak ayet · Sıra dağlar

  2. مول

    5 ortak ayet · Onların malları

  3. ألف

    3 ortak ayet · Lif ip yapılan ipliklerden herbirine denir

  4. نفد

    2 ortak ayet · Tükenir

  5. زوج

    4 ortak ayet · İlik ve düğme çiftinin her biridir

  6. بنو

    4 ortak ayet · Oğullar

  7. نبت

    2 ortak ayet · Bitki

  8. ظلل

    2 ortak ayet · Gölge demektir

  9. بحر

    2 ortak ayet · Bahr deniz demektir

  10. جعل

    5 ortak ayet · Ceal sıcak tencerinin tutulması için kullanılan bez…

  11. عين

    2 ortak ayet · Ayn göz, “evya” göze demektir

  12. متع

    2 ortak ayet · Mut’a, üzerine ev eşyasını konduğu yüksekçe yer; sonra…

Geçtiği ayetler(29)

  1. وَاتَّقُوا الَّذِي أَمَدَّكُمْ بِمَا تَعْلَمُونَ

    Size yardım ettiBildiğiniz şeylerle sizi destekleyenden sakının.

  2. أَمَدَّكُمْ بِأَنْعَامٍ وَبَنِينَ

    Size yardım ettiO, desteklemiştir sizi, hayvanlar ve oğullarla;

Sîga sayfası: فَلْيَمْدُدْ
Sîga sayfası: مَدَدْنَاهَا
Sîga sayfası: أَتُمِدُّونَنِ

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökمدد
YapıÜçlü (Mükerrer)
Özel DurumMükerrer kök
Bağlamsal Yakın Köklerبسط, وسع, نشر, طول
Zıt Kökقبض
Çekirdek Özet 1İpi, deriyi veya bir nesneyi çekerek boyuna uzatmak; bitişik ve kesintisiz ilave ile devamlılık sağlamak
Çekirdek Özet 2Zaman, mekân, rızık veya destek unsurlarının kesintisiz bir akış ve takviye ile yayılması, uzatılması veya mühlet verilmesi
Çekirdek Özet 3Bir varlığın veya sürecin dışarıdan gelen ardışık takviye ve bitişik ekleme ile varlığını sürdürmesi
Kritik Hata RiskiKökü yalnızca fiziksel bir boyutsal uzama veya tek seferlik yardım sanarak, arkası kesilmeyen ilave akış ve besleme (meded ve madde) ilkesini gözden kaçırmak

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
مدBir hat boyunca çekilme, boyuna uzama, gerilme ve sınırın ötesine doğru yayılma anlamını taşır; مدين kökünde görülen menzil, süre ve belirlenmiş sınır boyutu bu çekirdekle irtibatlıdır.دİkinci dal harfinin eklenmesiyle çekilme hareketi süreklilik kazanmış; uzama eylemi sadece tekil bir esneme olmaktan çıkıp ardışık takviyelerle beslenen kesintisiz bir ekleme, takviye etme ve yayma niteliğine kavuşmuştur.

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
مsu; akış, çokluk, derinlikSüreklilik arz eden akışkanlığı, birbiri ardınca gelen ve kesilmeyen kaynak hareketini temsil eder.
دkapı; giriş, geçiş, hareketBir noktadan dışarıya doğru açılmayı, eşiği aşarak ileriye doğru geçiş hareketini ifade eder.
دkapı; giriş, geçiş, hareketAçılan geçişin yinelenmesini, sınırın peş peşe aşılarak hareketin devam ettirilmesini gösterir.
مددKapıdan kapıya, eşikten eşiğe kesintisiz bir su akışı gibi birbirine eklenerek boylu boyunca uzanan, gerilen ve ardışık olarak desteklenen yayılma hareketi.Harflerin birleşimi, kaynaktan çıkan akışın kesintiye uğramadan ardışık merhaleler boyunca ileriye doğru uzatılmasını ve takviye edilmesini tasvir eder.

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamBir cismi, ipi veya işlenmiş deriyi çekerek boyuna germek; çadır iplerini çekip kazıklara bağlayarak çadırı yaymak; lambaya yanmayı sürdürmesi için sürekli yağ ilave etmek ve hokkaya kalemin yazması için mürekkep koymak.
Cahiliye şiiri kullanımıİbn Mukbil bir beytinde güneş ışınlarının ufuktan süzülüşünü gerilmiş çadır iplerine benzeterek kökü şu şekilde kullanmıştır: وللشمس أسباب كأن شعاعها / ممد حبال في خباء مطنب
Erken Arapça kullanımSavaşta ana birliğin arkasından gelen takviye kuvvetlere «meded» (مَدَد), yazının akışını kesintisiz kılan mürekkebe «midâd» (مِدَاد), toprağın verimini artıran gübreye ve kandilin yanmasını sağlayan yağa da aynı kökten türeyen takviye edici unsurlar anlamında yer verilmiştir.

Kaynak Kitâbü’l-ʿAyn, Lisânü’l-Arab, Asâsü’l-Belâga.

Sami etimolojik katman

Sami dillerinde مدد kökü, ilksel düzeyde boyuna çekme, germe, yayma ve ölçme matrisiyle temsil edilir. İbranicede mâdad (מָדַד) fiili ölçmek, boyunu veya mesafesini tespit etmek, gererek yaymak anlamlarına gelir; makkef veya middâh gibi türevlerde uzatılmış ölçü veya miktar boyutu belirgindir. Süryanice ve Aramicede m'dad (ܡܕܰܕ) kökü benzer biçimde ölçme, germe ve uzatma anlamlarını korur. Akadcada madādu eylemi bir şeyi boylu boyunca ölçmek, tahıl veya pay tevzi etmek işlevini yüklenmiştir. Arapçada kök, hem geometrik ve fiziksel boyutta boyuna uzama (imtidad) hem de bir şeyin arkasından gelen bitişik ve kesintisiz ilave (meded, madde) anlamını muhafaza ederek Sami dillerindeki ortak kökenden daha zengin ve dinamik bir türetim sahası geliştirmiştir.

Güven Kesin

Kaynak Brown-Driver-Briggs Hebrew and English Lexicon; Payne Smith Syriac Dictionary; The Assyrian Dictionary of the Oriental Institute of the University of Chicago (CAD).

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönGermek, boyuna çekmek, ilave etmekKök fiziksel olarak ipi veya tulumu germekten, lambaya yağ ekleyerek yanmayı sürdürmeye ve orduya taze güç katmaya doğru genişlemiştir.Kesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiİbranice mâdad, Süryanice m'dad, Akadca madāduKuzeybatı ve Doğu Sami dillerinde ölçmek, germek ve yaymak anlamında kök birliği gösterir.Kesin
Daha geniş dilsel ilişkiVeri bulunamadıAfro-Asyatik ailenin diğer kollarında bu fonetik dizilişle doğrudan doğrulanabilir kökdeşlik verisi tespit edilememiştir.Veri bulunamadı

Kaynak Brown-Driver-Briggs, CAD, Lisânü’l-Arab.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
مددAnlamlıÇekmek, uzatmak, takviye etmekBoyuna esnetmek, yaymak, bir kaynağa ardışık ilave yapmak.Hedef köktür; Kur'an'da geçer.
دمدAnlamlıHelak etmek, örtmek, öfkelenmekBir şeyin üzerini kaplayıp ezmek, yere geçirmek veya şiddetle kızmak anlamlarında kullanılır.Kur'an'da geçmez; دمدم biçimiyle akrabadır.
ددمKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıKlasik sözlüklerde mühmel kabul edilmiş, bu dizilişte bir kullanım kaydedilmemiştir.Kitâbü’l-ʿAyn kaydında mühmeldir.

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
مددMerkezUzama, takviye, yayılmaBir çekme veya dış takviye ile boyuna uzama ve kesintisiz eklenme.Varlığın veya sürenin dışarıdan gelen akışla sürdürülmesidir.
بسطKomşuYayma, açmaEnine ve serbestçe düzleme yayma; daralmanın karşıtı olarak genişletme.مدد boyuna ve eklenerek uzamayı imlerken بسط alansal yayılmayı bildirir.
وسعKomşuKapasite genişliğiHacimce geniş olma, kuşatma ve içine alma imkânının büyüklüğü.مدد dinamik bir uzama ve ilave akışıyken وسع hacimsel kapsayıcılıktır.
نشرKomşuDağıtma, saçmaDürülü olanı çözüp etrafa dağıtarak görünür kılma.نشر etrafa yayılmayı, مدد ise bir hat boyunca uzamayı belirtir.
طولKomşuSüre ve boy uzunluğuStatik olarak uzun olma; zamanın veya mesafenin kendiliğinden uzunluğu.طول durumu anlatır, مدد ise eylemsel uzatmayı ve eklemeyi içerir.
قبضZıtToplama, daraltma, tutmaBir şeyi avuçlayıp çekmek, kısmak, akışı ve yayılmayı durdurup geri çekmek.مدد akıtıp uzatırken قبض tutup daraltır.

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaمددUzatmak, takviye etmekBir hattı germek, süreyi yaymak veya ardışık destek sağlamak.Kesin
Latinceextendere, suppeditareUzatmak, tedarik etmekExtendere fiziksel uzatmayı ve germeyi karşılarken, suppeditare alttan desteklemeyi ve takviye vermeyi karşılar.Güçlü
İngilizceextend, supply, prolongUzatmak, tedarik etmek, süresini artırmakExtend boyutsal uzamayı, supply ihtiyaç duyulan takviyeyi kesintisiz sunmayı, prolong zamanı uzatmayı ifade eder.Güçlü
Almancaausdehnen, versorgen, verlängernGenişletmek/uzatmak, ikmal etmek, uzatmakAusdehnen mekânsal yayılmayı, versorgen gerekli akışı ve desteği sağlamayı, verlängern zamanı esnetmeyi karşılar.Güçlü
Fransızcaétendre, approvisionner, prolongerYaymak/uzatmak, ikmal etmek, sürdürmekÉtendre yüzey ve çizgi boyunca yaymayı, approvisionner kesintisiz girdi sağlamayı içerir.Güçlü

Kaynak Oxford Latin Dictionary, Lewis & Short, Grimm Wörterbuch.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
مَدَّ / مَدَدْنَاهَا / مُدَّتْMekânın ve gölgenin yayılıp uzatılmasıYeryüzünün canlı yaşamına elverişli kılınması ve gölgenin uzatılması bağlamı (Furkan 25:45, Ra'd 13:3, Hicr 15:19, Kâf 50:7, İnşikâk 84:3).
مَدًّا / يَمُدُّهُمْMühlet verme, serbest bırakarak ipini uzatmaAzgınlık ve sapkınlık içinde olanlara cezalarının ertelenerek hareket alanlarının uzatılması (Bakara 2:15, Meryem 19:75, Meryem 19:79).
أَمَدَّكُمْ / يُمْدِدْكُمْ / مَدَدManevi ve maddi takviye, ilave güçMüminlere savaşta meleklerle veya toplumlara mal ve evlatla yardım ulaştırılması (Âl-i İmrân 3:124, İsrâ 17:6, Şuarâ 26:132, Neml 27:36).
مِدَادًاYazıyı sürekli kılan tüketilemez akışkan (mürekkep)Allah'ın kelimelerinin sonsuzluğunu ve yaratılış hikmetlerinin tükenmezliğini tasvir eden bağlam (Kehf 18:109, Lokmân 31:27).
مُمَدَّدَةٍFiziksel olarak boyuna uzatılmış nesneCehennem kapılarının üzerine çekilen veya kapatılan uzunlamasına sütunlar (Hümeze 104:9).
تَمُدَّنَّGözü dikmek, tamahla bakışı uzatmakBaşkalarına verilen geçici dünya nimetlerine imrenerek sürekli nazar etmeme uyarısı (Hicr 15:88, Tâhâ 20:131).
مُدَّتِهِمْBelirlenmiş zaman dilimi, ahit süresiAntlaşmalarda tarafların riayet etmesi gereken sürenin sonuna kadar tamamlanması (Tevbe 9:4).

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
Kelamİstidrâc ve imdâd-ı ilâhî meselesiAllah'ın zalimlere mühlet vermesi (istidrâc) ile müminlere ilahi inayet ve meleklerle nusret ulaştırmasının (imdâd) adalet ve irade ilkeleriyle ilişkisi.İlahî iradenin fiillere kesintisiz güç ve imkân akıtması yönünde yoğunlaşır.
FıkıhMüddet ve ahit süreleriAnlaşmalarda, kiralarda, iddet ve ceza sürelerinde belirlenen zaman sınırlarının uzatılması veya tamamlanması; yardım nafakasının kesintisizliği.Hukuki sürelerin (müddet) başlangıç ve bitiş sınırlarının belirlenmesi.
TefsirGölgenin uzatılması ve kelimelerin tükenmezliğiFurkan 25:45 ve Kehf 18:109 ayetlerinde kâinattaki kozmik düzen ile ilahî ilmin sınırsızlığının somut mecazlarla tevil edilmesi.Kesintisiz ilahi tecelli ve yaratıcı takviyenin sürekliliği.
HadisNamazda medd (uzatma) ve orduya imdatKıraatte harflerin hakkını vererek uzatılması (medd) ile gazvelerde orduya taze süvari veya mühimmat takviyesi gönderilmesi uygulamaları.Sesin akışkan uzatılması ve fiilî askerî lojistik destek.

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniVarlık-Yaratıcı ilişkisiİmdâd-ı Rahmânî (sürekli yaratılış ve destek)Varlığın devamlılığını sağlamaVarlıklar kendi başlarına kaim değildir; Allah'ın kesintisiz varlık ve rızık akıtmasıyla hayatta kalırlar.Kesin
İlmiSüreç ve bilgi iletimiMadde ve süreklilik zinciriVerinin ve bilginin birikimsel uzamasıBilimsel bilginin tükenmeyen bir kaynak gibi birbirine eklenerek kümülatif büyümesi.Güçlü
SiyasiSavunma ve egemenlikLojistik ikmal ve müttefik takviyesiGüç dengesini koruma veya lehine çevirmeBir siyasi odağın veya ordunun ana cephe gerisinden gelen düzenli yedek güçle ayakta kalması.Kesin
İktisadiÜretim ve kaynak akışıLikidite akışı ve ham madde arzıÜretim döngüsünün kesintisiz işlemesiÜretim mekanizmasına sürekli ham madde (madde) ve finansal takviye sağlanarak çarkların durmasının önlenmesi.Güçlü

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerVektörel uzama ve sürekli besleme fonksiyonuBir doğrunun bir doğrultuda uzatılması (ekstrapolasyon) veya bir dinamik sisteme dışarıdan sürekli enerji/madde girdisi sağlayan akış denklemi.Güçlü
Beşeri bilimlerTedarik zinciri ve hukuki mühlet (mehil)Toplumsal kriz anlarında kurumların çöküşünü önleyen dış kaynak transferi ve bireylere taahhütlerini yerine getirmeleri için tanınan süre esnekliği.Kesin

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiKökü yalnızca sıradan bir «yardım» (muavenet) veya salt metrik bir «uzunluk» olarak algılamak; kavramın taşıdığı arkası kesilmeyen takviye, dinamik akış ve ontolojik besleme boyutunu göz ardı etmek.
Kur'an içi daha geniş anlamKur'an'da kök; yerin serilip canlılar için bir beşik haline getirilmesinden, zalimlerin azgınlıkları içinde iplerinin gevşetilerek kendilerine süre verilmesine; savaş meydanında meleklerin inip orduya eklemlenmesinden, ilahî kelimelerin denizler mürekkep olsa tükenmeyeceğine kadar varoluşsal bir süreklilik ilkesini kapsar.
Yanlış anlamanın doğuracağı hataAllah'ın zalimleri «uzatmasını» (medd) onların haklılığına veya serbest bırakıldığına yormak; meleklerin «imdadını» mucizevi bir bitiş gibi görüp arkasından gelen sürekli ilahi destek yasasını ıskalamak.

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Varlığın durağan olmadığını, her an bir takviye (meded), bir yayılma (vechi arz) ve ilahî bir mühlet (müddet) içinde varlığını sürdürdüğünü; yaratılışın bir defada bitmeyip sürekli bir akışla beslendiğini anlamayı sağlar.
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Kozmolojik ayetlerde (yeryüzünün yayılması, gölgenin uzaması), kriz ve savaş bağlamlarında (meleklerin yardıma gönderilmesi), küfürde direnenlere mühlet verilmesi sahnelerinde ve ilahî kelimelerin sınırsızlığının anlatıldığı ayetlerde belirleyicidir.
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?İlahi cezanın gecikmesini Allah'ın ihmali zanneden bakışı düzeltir; oradaki mühletin bir «medd» (ipin uzatılması ve sorumluluğun artırılması) olduğunu gösterir. Ayrıca yardımın sadece anlık bir temas değil, bir sistem ve akış olduğunu fark ettirir.

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamBir nesneyi, ipi veya deriyi boyuna çekerek germek; bir hazneye (lamba veya hokka) yanmanın ya da yazmanın sürmesi için arkası kesilmeyen bir takviye ilave etmek.
  • Soyut anlamBir sürecin, zamanın, mekânın veya varoluşsal durumun dışarıdan gelen ardışık girdilerle kesintiye uğramaksızın sürdürülmesi, genişletilmesi ve vadesinin uzatılması.
  • Sistematik karşılıkBir sistemin kendi iç tükenişine karşı dış kaynaktan (ilahi inayet, lojistik güç, hammadde akışı) gelen kesintisiz ikmalle dengesini koruması ve süreklilik kazanması.
  • LaTeX modeliS(t+Δt)=S(t)+∫tt+ΔtM(τ) dτ
  • LaTeX açıklamasıModelde S(t) sistemin veya varlığın mevcut durumunu (uzunluk, ömür, askerî güç veya varoluşsal kapasite) ifade eder. M(τ) sisteme dışarıdan dahil olan kesintisiz takviye, ilave akış ve destek fonksiyonunu (meded/madde) temsil eder. Δt süresi boyunca bu ilavenin entegrasyonu, sistemin tükenmeyip durumunun S(t+Δt) seviyesine uzatılmasını ve devamlı kılınmasını sağlar.
Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: م