مع
م - ع
KÖK- 164 geçiş
- 157 ayet
- 12 sîga
- 5 sözlük
Kur'an'daki karşılığı: Beraber
Notlarım
Sözlükler(5)
es-Sıhâh
Cevherî · 10. yyTR151 harfمَعَ: كلمةٌ تدلُّ على المصاحبة. قال محمد بن السَريِّ: الذي يدلُّ على أنَّ مَعَ اسمٌ حركةُ آخرِه مع تحرُّك ما قبله، وقد يسكَّن وينوَّن تقول: جاءوا معاً.
Tehzîbu'l-Luğa
Ezherî · 10. yyTR5.599 harfباب العين والميم
عم ، مع
عم : روي عن النبي ( صلى الله عليه وسلم ) أنه اختصم إليه رجلانِ في نخلِ غرسَه أحدُهما في أرض الآخر ، قال الراوي للحديث : ( فلقد رأيت النخل يُضرَب في أصولها بالفؤوس وإنّها لَنخلٌ عُمٌّ ) .
قال أبو عبيد : العُمُّ : التامّة في طولها والتفافها ، واحدتها عميمة . قال : ومنه قيل للمرأة عميمة إذا كانت وثيرة . وأنشد للبيد في صفة نخيل طالت :
سُحُق يمتِّعها الصَّفا وسَرِيُّه
عُمٌّ
باب العين والميم عم ، مع عم : روي عن النبي ( صلى الله عليه وسلم ) أنه اختصم إليه رجلانِ في نخلِ غرسَه أحدُهما في أرض الآخر ، قال الراوي للحديث : ( فلقد رأيت النخل يُضرَب في أصولها بالفؤوس وإنّها لَنخلٌ عُمٌّ ) . قال أبو عبيد : العُمُّ : التامّة في طولها والتفافها ، واحدتها عميمة . قال : ومنه قيل للمرأة عميمة إذا كانت وثيرة . وأنشد للبيد في صفة نخيل طالت : سُحُق يمتِّعها الصَّفا وسَرِيُّه عُمٌّ نواعم بينهنَّ كروم الصَّفا : نهر بالبحرَين . والسريّ : خليجٌ ينخلج منه . ويقال : اعتمَّ النبتُ اعتماماً ، إذا التفّ وطال . ونبتٌ عميم . وقال الأعشى : مؤزَّرٌ بعَميمِ النبت مُكتهِلُ وأخبرني المنذري عن الحراني عن ابن السكيت قال : العَمُّ الجماعة من الحيّ . والعمّ : أخ الأب . والعَمَم : الجِسم التامّ ، يقال : إنّ جسمَه لعَممٌ ، وإنّه لعَمَمُ الجِسم . ويقال استوى شبابُ فلانٍ على عَمَمه وعُمُمِه ، أي على طوله وتمامه . أبو عبيد عن أبي عمر قال : العماعم : الجماعات ، واحدها عَمٌّ على غير قياس . قال أبو عبيد : وقال الكسائيّ : استعمَّ الرجلُ عَمّاً ، إذا اتخذَ عَمًّا . قال : وقال أبو زيد : يقال تعمَّمتُ الرجل ، إذا دعوته عَمّاً . ومثله تخوَّلتُ خالاً . ويجمع العمّ أعماماً وعُموماً وعُمومة . وأخبرني المنذري عن ثعلب عن ابن الأعرابي أنه أنشدَهُ : عَلاَمَ بنَتْ أختُ اليرابيع بيتَها عليَّ وقالت لي بليلٍ تعمَّمِ معناه أنّه لما رأت الشيبَ برأسه قالت له : لا تأتنا خِلْماً ولكن ائتِنا عَمًّا الحرّاني عن ابن السكيت : يقال هما ابنا عَمٍ ولا يقال هما ابنا خال ، ويقال هما ابنا خالة ولا يقال ابنا عمة . وفي حديث عروة بن الزُّبير أنه ذكر أُحَيحةَ بن الجُلاَح وقولَ أخواله فيه : ( كنّا أهلَ ثُمِّهِ ورُمِّه ، حتى استوى على عُمُمِّه ) قال : قال أبو عبيد : قوله ( حتى استوى على عُممِّه ) أراد على طوله واعتدال شبابه ، يقال للنبات إذا طال : قد اعتمّ . وقال شمر : قال أبو منجوف : يقال قد عَمَّمناك أمرنا ، أي ألزمناك . قال شمر : والمعمَّم : السيّد الذي يقلّده القومُ أمورَهم ، ويلجأ إليه عوامُّهم . وقال أبو ذؤيب الهذليّ : ومن خير ما جمع الناشىء ال معمَّم خِيرٌ وزندٌ وَرِيُّ قال : والعَمَمُ من الرجال : الكافي الذي يعمُّهم بالخير . وقال الكميت : بحر جريرُ ( بن شقٍ ) من أرومته وخالدٌ من بنيه المِدره العممُ قال : والعمم أيضاً في الطُّول والتمام . وقال أبو النجم : وقَصَب رؤد الشبابِ عَمَمُه وقال ابن الأعرابيّ : خَلْق عَمَمٌ ، أي تامّ . وفي حديث عطاء : ( إذا توضَأتَ فلم تعمُمْ فتيمَّم ) ، قال شمر : قوله ( فلم تعمُمْ ) ، يقول : إذا لم يكن في الماء وضوءٌ تامٌّ فتيمَّم . وأصله من العموم . ثعلب عن ابن الأعرابي : عُمَّ ، إذا طُوّل . وعَمَّ ، إذا طال . قال : وعمعم الرجُل ، إذا كثُر جيشُه بعد قلّة . ومن أمثالهم : ( عَمَّ ثؤباءُ الناعسِ ) ، يضرب للحدَث يحدُث ببلدة ثم يتعدّاه إلى سائر البُلدان . وأصله أن الناعسَ يتثاءب في المجلس فيُعدى ثؤباؤه أهلَ مجلسِه . ويقال رجل عُمِّيّ ورجلٌ قُصريّ . فالعُمّيّ : العامّ ، والقُصريّ : الخاصّ . والعِمامة من لباس الرأس معروفة ، وجمعها العمائم . وقد تعممّها الرجل واعتمّ بها . وإنه لحسَن العِمَّة . وقال ذو الرمة : واعتمَّ بالزَّبد الجَعْد الخراطيمُ والعرب تقول للرجل إذا سُوِّد : قد عُمِّم . وذلك أنَّ العمائم تيجانُ العرب . وكانوا إذا سوّدوا رجلاً عمَّموه عمامةً حمراء . ومنه قول الشاعر : رأيتُك هرَّيتَ العمامةَ بعدما رأيتكَ دهراً فاصعاً لم تعصَّبِ وكانت الفرسُ إذا ملّكت رجلاً توّجوه ، فكانوا يقولون للملك مَتوّج . وقال أبو عبيدة : فرسٌ معمَّم ، إذا انحدرَ بياض ناصيته إلى منبتها ، وما حولها من الرأس والناصية معمَّم أيضاً . قال : ومن شيات الخيل : أدرعُ معمَّم ، وهو الذي يكون بياضُه في هامته دون عنقه . والعرب تقول رجلٌ مُعَمٌّ مُخْوَلٌ ، إذا كان كريم الأعمام والأخوال ، ومنه قول امرىء القيس : بجيدِ مُعَمَ في العشيرة مُخْوَلِ وقال الليث : يقال فيه مُعِمٌّ مُخْوِل أيضاً . قلت : ولم أسمعه لغيره ، ولكن يقال رجل مِعَمٌّ مِلَمٌّ ، إذا كان يعمُّ الناسَ فضلُه ومعروفُه ويَلُمّهم ، أي يجمعهم ويصلح أمورَهم . وقال الليث : العامّة : عيدانٌ يُشَدُّ بعضُها إلى بعض ويُعبَر عليها . قلت : خفّف ابنُ الأعرابي الميم من العامَة بمعنى المِعْبَر ، وجعله مثل هامة الرأس وقامَة العَلَق ، في حروفٍ مخفّفة الميم ، وهو الصواب . وقوله الله عزّ وجلّ : ( ) ( النّبَإِ : 1 ) أصله عن ما يتساءلون ، فأدغمت النون من عن في الميم من ما وشُدِّدتَا ميماً ، وحذفت الألف فرقاً بين الاستفهام والخبر في هذا الباب . والخبرُ كقولك : عما أمرتك به ، المعنى عن الذي أمرتك به . وأما قول ذي الرّمّة : بَراهنّ عما هنّ إما بَوادىءٌ لحاجٍ وإما راجعاتٌ عوائدُ فإن الفراء قال : ما صلة ، والعين مبدلة من ألف أنْ . المعنى براهنّ يعني الركاب أنْ هن إمّا بَوادىءُ لحاجة في سفر مبتدأ ، وإما أن عُدْن راجعات من السفر ، وهي لغة تميم ، يقولون عن هُنّ . وأما قول الآخر يخاطب امرأة اسمها عَمَّى : فقِعدَكِ عَمَّى الله هلاَّ نعيتِهِ إلى أهل حيَ بالقنافذ أوردوا فإنّ عَمَّى اسم امرأة ، أراد يا عَمَّى . وقِعدَكِ والله يمينان . وقال المسيّب بن علَس يصف ناقة : ولها إذا لحِقتْ ثمائلها جَوزٌ أعمُّ ومِشفَرٌ خَفِقُ قال أبو عمرو : الجَوز الأعمّ : الغليظ التامّ . والجوز : الوسط . قال : ومِشفَرٌ خَفِق : أهدَلُ ، فهو يضطرب إذا عَدَتْ . مع : أبو العباس عن ابن الأعرابي قال : المعُّ الذَّوَبان . أبو عبيد : المعمعانيّ : اليوم الشديد الحرّ . قال : والمعمعة : حكاية صوت لهب النّار إذا شُبّت بالضِّرام . ومنه قول امرىء القيس : كمعمعة السَّعَف الموقَدِ ويقال للحرب مَعمعة : ولها معنيان : أحدهما أصوات المقاتِلة ، والآخر استعار نارها . وقال شمِر : امرأةٌ مَعمَعٌ ، وهي الذكيّة المتوقِّدَة . وفي حديثٍ مرفوع : ( لا تَهْلك أمّتي حتّى يكون التمايُل والتّمايُز والمعامع ) ، يريد بالمعامع الحروبَ وهَيْج الفتن والتهابَ نيرانها ، والأصل فيه معمعة النار ، وهو سرعة تلهُّبِها . ومثله معمعة الحَرّ . ومثل هذا قولهم : ( الآن حينَ حَمِيَ الوطيس ) . والمَعمعة : الدَّمْشقة ، وهو عَملٌ في عجَل . وأمّا ( مَعَ ) فهي كلمةٌ تضم الشيءَ إلى الشي ، وأصلها مَعاً ، وستراها في معتّل العين بأوضحَ من هذا التفسير إن شاء الله . وقال الليث : إذا أكثر الرجلُ من قول ( مَعَ ) قيل يُمعمِع معمعةً . قال : ودِرهم مَعمعيٌّ : كتب عليه ( مَع مَع ) . ثعلبٌ عن ابن الأعرابيّ : مَعمَع الرجلُ ، إذا لم يحصُل على مذهب ، فهو يقول لكلّ : أنا مَعَك ومنه قيل لمن هذه صفتُه : إمّعٌ وإمَّعَة .
Mekâyîsü'l-Luğa
İbn Fâris · 11. yyTR10.809 harf(باب الميم وما بعدها في المضاعف والمطابق)
(من) الميم والنون أصلان. أحدهما يدلُّ على قطع وانقطاع، والآخر على اصطناع خير.
الأوّل [المنّ]: القطع، ومنه يقال: مَنَنْتُ الحبلَ: قطعته. قال الله تعالى: ﴿فلَهُمْ أَجْرٌ غَيْرُ مَمْنُونٍ﴾ [التين 6]. والمَنُون: المنيّة، لأنها تنقص العدد وتقطع المدَد. والمنُّ: الإعياء، وذلك أنَّ المُعْيِيَ ينقطع عن السَّير. قال:
* قلائصاً لا يشتَكين المَنَّا *
والأصل الآخر
Müfredât
Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR789 harf(نقل الزركشي هذا الباب في البرهان 4/428)
(مع) يقتضي الاجتماع إما في المكان: نحو: هما معا في الدار، أو في الزمان. نحو: ولدا معا، أو في المعنى كالمتضايفين نحو: الأخ والأب، فإن أحدهما صار أخا للآخر في حال ما صار الآخر أخاه، وإما في الشرف والرتبة. نحو: هما معا في العلو، ويقتضي معنى النصرة [وأن المضاف إليه لفظ (مع) هو المنصور] (ما بين [ ] نقله السيوطي في معترك الأقران 2/555) نحو قوله تعالى: {لا تحزن
Lane's Lexicon
Edward W. Lane · 19. yyTR307 harfمَعَ
مَعَ ذ [generally thus in all cases] is a word, or noun, (S, K,) or particle, (K,) denoting concomitance, (S, K,) &c. (K.) It is said to denote the commencement of concomitance, though this is not invariably the case. (MF and TA, voce فِى.) ― -b2- جِئْتُ مَعَ العَصْرِ means عِنْدَ العَصْرِ. (Mughnee.)
Sîgalar(12)
- مَعَBeraber(مَعَ)×58
- مَعَهُOnunla beraber(مَعَهُ)×34
- مَعَكُمْSeninle beraber(مَعَكُمْ)×26
- مَعَهُمْOnlarla beraber(مَعَهُمْ)×12
- مَعَكَSeninle beraber(مَعَكَ)×11
- مَعِيَBenimle beraber(مَعِيَ)×11
- مَعَنَاBizimle beraber(مَعَنَا)×6
- مَعَهُمُOnlarla beraber(مَعَهُمْ)×2
- لَمَعَBeraber(لَمَعَ)×1
- لَمَعَكُمْSizinle beraber(لَمَعَكُمْ)×1
Mücavir kökler237 mücavir (527 toplam)
- أله
86 ortak ayet · Lah bir şeyi kapatmak için üstüne örtülen örtü demektir
- أمن
43 ortak ayet · Mena kapıları karşı karşıya olan evlerin ara yeridir
- قول
62 ortak ayet · Birlikte bir iş yapan kimselere, belli bir sesle kumanda…
- نجو
11 ortak ayet · Özel konuşmak
- جيأ
20 ortak ayet · Ceyee yağmur sularının toplanıp biriktiği yerdir
- طير
6 ortak ayet · “Tayr” kuş demektir
- قعد
6 ortak ayet · Temel demektir
- رسل
25 ortak ayet · Saçak demektir
- نزل
18 ortak ayet · “Nezle” konaklama yeri demektir
- صبر
10 ortak ayet · Granit taş demektir
- ربص
4 ortak ayet · “Rebş” ağaçların yaprakları döktükten sonra yeniden…
- قتل
11 ortak ayet · “Kıtl”, çatışmada ilk karşılaştırılan kişilerden birine…
Geçtiği ayetler(157)
وَأَقِيمُوا الصَّلَاةَ وَآتُوا الزَّكَاةَ وَارْكَعُوا مَعَ الرَّاكِعِينَ
BeraberNamazı kılın, zekatı verin, rüku’ edenlerle birlikte rüku edin.
يَاأَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا اسْتَعِينُوا بِالصَّبْرِ وَالصَّلَاةِ إِنَّ اللَّهَ مَعَ الصَّابِرِينَ
BeraberEy iman edenler, sabır ve namazla yardım isteyin. Şüphesiz ki Allah, sabredenlerle beraberdir.
… مَا اعْتَدَى عَلَيْكُمْ وَاتَّقُوا اللَّهَ وَاعْلَمُوا أَنَّ اللَّهَ مَعَ الْمُتَّقِينَ
BeraberHaram ay haram aya karşılıktır. Hürmetler karşılıklıdır. Kim size saldırırsa, siz de tıpkı onun saldırdığı gibi ona saldırın. Allah’tan korkun. Ve bilin ki Allah şüphesiz takva sahibleriyle beraberdir.
… فِئَةٍ قَلِيلَةٍ غَلَبَتْ فِئَةً كَثِيرَةً بِإِذْنِ اللَّهِ وَاللَّهُ مَعَ الصَّابِرِينَ
BeraberTalut orduyla birlikte ayrılıp çıktığı vakit dedi ki: Allah, sizi bir ırmakla deneyecektir. Kim ondan içerse benden değildir. Kim de ondan tatmazsa şüphesiz ki bendendir. Eliyle bir avuç alanlar başka. Derken onlardan birazı müstesna olmak üzere hepsi de ondan içiverdiler. Talut ve beraberindeki mü’minler ırmağı geçtikleri vakit; bizim bugün Calut ve ordusuna karşı gücümüz yoktur, dediler. Mutlaka Allah’a kavuşacaklarını bilenlerse dediler ki: Nice az topluluk, Allah’ın izniyle pek çok topluluğu yenmiştir. Allah sabredenlerle beraberdir.
يَامَرْيَمُ اقْنُتِي لِرَبِّكِ وَاسْجُدِي وَارْكَعِي مَعَ الرَّاكِعِينَ
BeraberEy Meryem, huşu ile Rabbının divanına dur. Secdeye kapan. Rüku edenlerle birlikte rüku et.
رَبَّنَا آمَنَّا بِمَا أَنْزَلْتَ وَاتَّبَعْنَا الرَّسُولَ فَاكْتُبْنَا مَعَ الشَّاهِدِينَ
BeraberEy Rabbımız; indirdiğine iman ettik. Ve peygamberlerin ardınca gittik. Bizi şahid olanlarla beraber yaz.
رَبَّنَا إِنَّنَا سَمِعْنَا مُنَادِيًا يُنَادِي لِلْإِيمَانِ أَنْ آمِنُوا بِرَبِّكُمْ فَآمَنَّا رَبَّنَا فَاغْفِرْ لَنَا ذُنُوبَنَا وَكَفِّرْ عَنَّا سَيِّئَاتِنَا وَتَوَفَّنَا مَعَ الْأَبْرَارِ
BeraberRabbımız; doğrusu biz: Rabbınıza inanın, diye imana çağıran bir davetçiyi işittik ve imana geldik. Ey Rabbımız; günahlarımızı bağışla, kusurlarımızı ört, canımızı da iyilerle birlikte al.
وَمَنْ يُطِعِ اللَّهَ وَالرَّسُولَ فَأُولَئِكَ مَعَ الَّذِينَ أَنْعَمَ اللَّهُ عَلَيْهِمْ مِنَ النَّبِيِّينَ وَالصِّدِّيقِينَ وَالشُّهَدَاءِ وَالصَّالِحِينَ وَحَسُنَ أُولَئِكَ رَفِيقًا
BeraberKim, Allah’a ve peygambere itaat ederse; işte onlar, şehidler ve salihlerle birliktedirler. Ne iyi arkadaştır onlar.
إِلَّا الَّذِينَ تَابُوا وَأَصْلَحُوا وَاعْتَصَمُوا بِاللَّهِ وَأَخْلَصُوا دِينَهُمْ لِلَّهِ فَأُولَئِكَ مَعَ الْمُؤْمِنِينَ وَسَوْفَ يُؤْتِ اللَّهُ الْمُؤْمِنِينَ أَجْرًا عَظِيمًا
BeraberAncak tevbe edenler, ıslah olanlar, Allah’a sarılanlar ve Allah için dinlerine bağlananlar müstenadır. Onlar, mü’minlerle beraberdirler. Allah, mü’minlere büyük bir mükafat vercektir.
وَإِذَا سَمِعُوا مَا أُنْزِلَ إِلَى الرَّسُولِ تَرَى أَعْيُنَهُمْ تَفِيضُ مِنَ الدَّمْعِ مِمَّا عَرَفُوا مِنَ الْحَقِّ يَقُولُونَ رَبَّنَا آمَنَّا فَاكْتُبْنَا مَعَ الشَّاهِدِينَ
BeraberPeygambere indirileni işittiklerinde; hakkı tanıdıklarından dolayı gözleri yaşla dolup taşar da derler ki: Rabbımız; biz, iman ettik, bizi de şahidlerle beraber yaz.
Kök analizi
Kök tanımı ve çekirdek özet
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | مع |
| Yapı | İki harfli edat / zarf |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | جمع, صحب, عند |
| Zıt Kök | فرد |
| Çekirdek Özet 1 | İki veya daha fazla varlığın mekânda, zamanda veya ortak bir eylemde bir araya gelmesi ve birbirine eşlik etmesi. |
| Çekirdek Özet 2 | İlahî maiyyetin genel kuşatıcılığı ve müminlere yönelik özel nusret ve inayet desteği ile müminlerin itikadi saf birlikteliği. |
| Çekirdek Özet 3 | Varlıkların yalıtılmış değil, birbirine refakat eden, saf tutan ve ortak sorumluluk taşıyan bir ilişki ağı içinde bulunması. |
| Kritik Hata Riski | İlahî maiyyeti fiziksel ve mekânsal bir bitişme veya hulûl sanmak ya da özel yardım maiyyetini genel kuşatma maiyyeti ile karıştırıp amelsiz bir teminata dönüştürmek. |
Biliteral analiz
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| مع | Karışma, seslerin ve unsurların birbirine girmesi, iç içe olma hâli (معمع gibi lafızlarda yoğunluk ve kaynaşma). | Veri bulunamadı | Kök iki harfli asli bir edat ve zarf yapısında olduğundan üçüncü bir harf eklenmemiş, yalın çekirdek doğrudan birliktelik ve eşlik (maiyyet) manasına tahsis edilmiştir. |
Piktografik analiz
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| م | su; akış, çokluk, derinlik | Unsurların birbirine karışması, akışkanlık, kuşatıcılık ve bir araya gelerek bütünleşme potansiyeli. |
| ع | göz; görme, bilme, kaynak | Doğrudan idrak, yönelme, odaklanma, bir varlığın başka bir varlığa dikkat ve mevcudiyetle bağlanması. |
| مع | Suyun kuşatıcı akışıyla gözün odaklanışının birleşimi | Bir varlığın diğer bir varlığa dikkat, şahitlik ve yakınlık ile refakat etmesi; aynı akış ve durum içinde birlikte bulunma hareketi. |
Tarihsel ve erken kullanım
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Bir şeyin başka bir şeye katılması, mekân ve zaman bakımından eklemlenerek refakat etmesi; seslerin ve hareketlerin kaynaşarak şiddetlenmesi. |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Zü'r-Rumme yaz mevsiminin şiddetli sıcağını (ma‘ma‘ân) tasvir ederken kullanmıştır: حَتَّى إذا معمعانُ الصيف هَبَّ لهُ / بأجَّةٍ نَشَّ عنها الماءُ والرُّطُبُ |
| Erken Arapça kullanım | Bir arada bulunmayı, eşlik etmeyi bildiren zarf kullanımı; ayrıca kendi iradesi olmayıp her rüzgâra kapılan ve herkese "seninleyim" diyen şahsiyetsiz kimseye إمعة denilmesi. |
Kaynak Maqāyīs al-Lugha, el-Müfredât, Lisān al-ʿArab.
Sami etimolojik katman
Güney Sami ve Afroasyatik diller bütününde مع yapısı, doğrudan birleşme, eşlik etme ve maiyyet bildiren arkaik bir edat ve zarf katmanına aittir. Arapçadaki مَعَ lafzı, mekânsal temas veya fiziksel yapışıklıktan ziyade aynı hâl, zaman ve gaye içinde bulunma semantiğini korumuştur. Kuzeybatı Sami dillerinde (İbranice ve Aramice) birliktelik ağırlıklı olarak عم kökünden türeyen yapılarla ifade edilirken, Arapçada iki harfli bu yapı fonetik ve semantik olarak bağımsız bir maiyyet zarfı olarak yerleşiklik kazanmıştır. Kökün türevlerinde görülen ses ve hareket şiddeti (kaynaşma), lafzın ilksel katmanda yalnızca statik bir yan yana duruşu değil, dinamik bir birliktelik ve iştiraki temsil ettiğini gösterir.
Güven Güçlü
Kaynak David Cohen, Brown-Driver-Briggs, Lisān al-ʿArab.
Etimolojik analiz
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | مع kökü ve katlamalı معمع | Kaynaşma, karışma ve bir araya gelme bildiren ikili çekirdekten maiyyet (birliktelik) zarfına geçiş | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice ve Aramicedeki عم biçimi | Kuzey Sami dillerindeki birliktelik edatlarına karşılık Arapçada مع yapısının eşlik ve iştirak zarfı olarak korunması | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Sami ailesi dışında güvenilir soydaş biçim tespit edilmemiştir | Veri bulunamadı |
Kaynak David Cohen, Maqāyīs al-Lugha.
Kardeş kökler
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| مع | Anlamlı | Birliktelik ve refakat | Bir şeyle beraber olma, eşlik etme ve maiyyet kurma | Hedef kök; Kur'an'da 164 kez geçer |
| عم | Anlamlı | Kapsama ve yaygınlık | Bir durumun genelleşmesi, her tarafı içine alması, amca ve büyük topluluk manaları | Ters permütasyon; Kur'an'da bu ikili yalın formda geçmez |
Komşu kökler ve zıt kök
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| مع | Merkez | Birliktelik, refakat | Bir arada bulunma, eşlik etme ve maiyyet içinde olma | Mekân, zaman veya manevî destek bakımından beraberlik bildirir |
| جمع | Komşu | Toplanma, bir araya gelme | Dağınık unsurların toparlanıp tek kitle haline gelmesini bildirir; eşlik şart değildir | Birleştirme ve cem etme eylemi |
| صحب | Komşu | Arkadaşlık, yoldaşlık | Süreklilik, bilinçli bağ ve dostluk gerektirir; anlık veya genel durum birlikteliğini aşar | Sürekli refakat ve dostça mülazemet |
| عند | Komşu | Yanında olma, nezdiyet | Hüküm, mülkiyet, huzur ve yetki alanı bildirir; doğrudan ortak hareket veya destek şartı taşımaz | Nezdiyet ve imkân dairesi |
| فرد | Zıt | Teklik, ayrılma | Eşlik, maiyyet ve birlikteliğin tamamen ortadan kalkması, tek başına kalma hâli | Yalıtılmışlık ve refakatsizlik |
Başka dillerde anlam karşılıkları
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | مع | Birlikte, beraber | Eşlik, maiyyet, zamansal ve mekânsal refakat ile ilahî yardım | Kesin |
| Latince | cum | İle, birlikte | Refakat ve eşzamanlılık bildirir; teolojik inayet ve yardım nüansını doğrudan taşımaz | Güçlü |
| İngilizce | with, together with | Birlikte, beraber | Genel eşlik ve birliktelik bildirir; ontolojik destek ve saf birliği boyutunu dışarıda bırakır | Kesin |
| Almanca | mit, zusammen mit | Birlikte, ile | Katılım ve yan yana bulunmayı ifade eder; ilahî koruyucu maiyyet derinliğini kapsamaz | Güçlü |
| Fransızca | avec, ensemble avec | Birlikte, ile | Birliktelik ve eşlik bildirir; ahlaki saf tutuş ve nusret anlamını tam olarak vermez | Güçlü |
Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch.
Vücûh ve nezâir
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| İlahî özel maiyyet | Yardım, inayet ve koruma | Allah'ın peygamberlerle, sabredenlerle ve muttakilerle beraber olduğunu bildiren ayetler; Tevbe 9:40, Şuarâ 26:62, Bakara 2:153. |
| İlahî genel maiyyet | İlim, kudret ve şahitlik ile kuşatma | Allah'ın her nerede olunursa olsun kullarıyla beraber olduğunu, hiçbir fısıltının gizli kalmadığını bildiren bağlamlar; Hadîd 57:4, Mücâdele 58:7. |
| İtikadi saf birliği | Hak veya batıl cephesine fiilen intisap | Müminlerle beraber rükû etme veya inkârcılarla gizlice "biz sizinleyiz" diyerek saf tutma beyanları; Bakara 2:14, Bakara 2:43, Mâide 5:53. |
| Dünyevi refakat ve yol arkadaşlığı | Mekânsal ve zamansal eşlik | İnsanların seferde, ailede veya mecliste birlikte bulunması; Yûsuf 12:12, Tevbe 9:46. |
| Uhrevi akıbet ortaklığı | Cennet veya cehennemde birlikte haşrolma | Ahirette peygamberler ve sıddıklarla beraber olma yahut günahkârların sürücüsüyle sevk edilmesi; Nisâ 4:69, Kâf 50:21. |
Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Maiyyetullah ve ilahî sıfatlar | Allah'ın kullarla beraber olmasının zâtî ve mekânsal (hulûl) mı yoksa ilim, kudret ve nusret ile mi anlaşılacağı | Zâtî mekânsallık tenzih edilerek ilimle ihata ve nusretle inayet şeklinde anlaşılmıştır |
| Fıkıh | İbadet ve akitlerde birliktelik | Cemaatle namaz kılma mükellefiyeti ve akit meclisinde tarafların bir arada bulunma şartı | Hükmi, bedeni ve iradi katılımın meşruiyeti sağlaması |
| Tefsir | Genel ve özel maiyyet ayrımı | Kuşatıcı maiyyet ile zafer bahşeden hususi maiyyet ayetlerinin bağlamsal taksimi | Bağlama göre murakabe korkusu yahut sükûnet ve zafer müjdesi |
| Hadis | Sevgi ve sadakat bağı | Ahirette kişinin dünyada sevdikleriyle beraber haşrolunacağı ilkesi | Kalbî ve ameli bağlılığın ebedi kaderi tayin etmesi |
Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | İlahî murakabe ve güven | Maiyyetullah | Koruma ve itminan | Kulun hiçbir an ilahî gözetimden uzak olmadığını, sabır ve takva üzere olana Allah'ın nusret edeceğini bilmesi | Kesin |
| İlmi | Metodolojik gözlem | Eşzamanlılık ve korelasyon | Değişkenleri eşleştirme | Olguların ve delillerin aynı bağlam ve şartlar altında birlikte ele alınıp değerlendirilmesi | Güçlü |
| Siyasi | Cepheleşme ve aidiyet | İttifak ve saf belirleme | Meşruiyet ve güç birliği | Siyasi sadakatin soyut sözle değil, fiilen aynı safta yer alıp bedel ödemekle teyit edilmesi | Güçlü |
| İktisadi | Ortaklık ve sermaye | Müşareket | Risk ve kâr paylaşımı | Emek ile sermayenin veya ortakların ticari faaliyette bir araya gelerek sonuca birlikte katlanması | Güçlü |
Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Kümeler teorisinde kesişim ve ortak koordinat sistemi | İki bağımsız elemanın aynı durum uzayında, aynı zaman diliminde ortak bir ilişki fonksiyonuna tâbi olması | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Sosyolojide kolektif eylem ve dayanışma ağı | Bireylerin tekilliklerini koruyarak ortak bir ülkü ve normatif çerçeve etrafında fiilen birleşmesi | Güçlü |
Yanlış daraltma ve kritik hata riski
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | مع lafzını yalnızca fiziksel bir yan yana duruşa, kuru bir mekân birlikteliğine indirgemek; ahlaki, teolojik ve ontolojik maiyyeti göz ardı etmek. |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kelime hem kâinatı bütünüyle kuşatan ilahî ilim ve murakabeyi, hem müminlere vadedilen sarsılmaz zafer ve desteği, hem de itikadi safta fiilen yer almayı kapsar. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | İlahî beraberliği mekânsal bir bitişme sanarak tevhidden sapmak ya da "Allah bizimle" güvenini sabır ve takva şartından koparıp amelsiz bir kibre dönüştürmek. |
Kur'an'ı anlama odaklı sonuç
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Allah ile kul arasındaki bağı tenzih ve yakınlık dengesinde kurar; insanın yeryüzünde tek başına ve sahipsiz olmadığını, tarihin ilahî inayet eşliğinde yürüdüğünü bildirir. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Peygamberlerin en çetin imtihan anlarındaki tevekkül beyanlarında, sabır ve takva ehline vadedilen zafer ayetlerinde ve münafıkların sahte saf iddialarının reddedildiği metinlerde belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Müminin yalnızlık ve yenilmişlik duygusuna kapılmasını engeller; aynı zamanda kuru aidiyet iddialarını geçersiz kılarak hakiki beraberliğin eylem ve sebatla gerçekleştiğini gösterir. |
Nihai sentez ve LaTeX modeli
- Somut anlamİki veya daha fazla unsurun aynı mekânda, zamanda veya harekette bir araya gelip birbirine eşlik etmesi.
- Soyut anlamBir iradenin başka bir varlığa rıza, himaye, şahitlik veya sadakatle bağlanarak onun durumuna iştirak etmesi.
- Sistematik karşılıkİlahî kuşatıcılık ile insani saf tutuşun kesişiminde inşa edilen himaye, murakabe ve kolektif sorumluluk düzeni.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıModelde ve bir araya gelen varlıkları veya tarafları, bu iki tarafın paylaştığı zaman, mekân veya hâl bağlamını, ise bu kesişimden doğan fiili maiyyeti (birlikteliği) temsil eder. işareti sürecin sonucunu, ise maiyyetin doğurduğu ortak gücü, ilahî himayeyi veya saf dayanışmasını sembolize eder.