موه
م - و - ه
KÖK- 63 geçiş
- 60 ayet
- 13 sîga
- 9 sözlük
Kur'an'daki karşılığı: Su
Notlarım
Sözlükler(9)
Kitâbu'l-'Ayn
Halîl b. Ahmed · 8. yyTR2.523 harfباب الهاء والميم ووايء معهما
ه و م، م ه و، م ه ي، و ه م، م و ه، ه م ي، ه ي م، ي ه م مستعملات هوم: هَوَّمَ القومُ وتَهَوَّموا، إذا هزّوا رَؤُوسَهم من النُّعاس، قال: عاري الأشاجعِ مَسْعَورٌ أخو قَنَصٍ
ما تَطْعَمُ العَيْنُ نَوْماً غيرَ تَهْوِيمِ
والهامَة: رأسُ كلّ شيءٍ من الرُّوحانيين، والجميعُ: الهامُ.
والهامَةُ من طَيْر اللّيل، ويُقالُ للفَرَس: هامَة.
مهو: مهي: المَهْوُ: السَّيْفُ الرَّقيق.
es-Sıhâh
Cevherî · 10. yyTR889 harfالماءُ: الذي يُشْرَبُ، والهمزةُ فيه مُبْدَلَةٌ من الهاء في موضع اللام، وأصله مَوَهٌ بالتحريك، لأنَّه يجمع على أمْواهٍ في القِلَّةِ ومياهٍ في الكثرة، وتصغيره مُوَيْهٌ، فإذا أَنَّثتَهُ قلت ماءةٌ. وماهَتِ الرَكِيَّةُ تَموهُ وتَميهُ وتَماهُ مَوْهاً ومُؤوهاً، إذا ظهر ماؤها وكثُر. وكذلك السفينةُ إذا دخلَ فيها الماء. ومِهْتُ الرجلَ ومُهْتُهُ بكسر الميم وضمِّها، كقولك: رجلٌ مالٌ. قال الراجز:
إنَّك يا
Esâsü'l-Belâğa
Zemahşerî · 12. yyTR851 harfم و ه
عندي مويه ومويهة ومياه وأمواه وماهت الرّكيّة: كثر ماؤها وحفروا حتى أماهوا: بلغوا الماء وأماهوا ركيّتهم: أنبطوا ماءها وأماه دوابّه: سقاها وأمهني: اسقني وأميهوا حوضكم: اجمعوا فيه الماء وركيّة ماهةٌ وميّهةٌ.
وبلد ماهٌ وميّه.
وسمعت بالبادية كوفيّاً يقول لأعرابيّ: كيف ماوان قال: ميّهة قال أميه مما كانت قال: نعم أموه مما كانت.
وأماهت الأرض: ظهر بزّها.
وموّهوا
Lisânü'l-Arab
İbn Manzûr · 13. yyTR7.733 harfالماءُ والماهُ والماءةُ: معروف. ابن سيده: وحكى بعضهم اسْقِني ماً، مقصور، على أَن سيبويه قد نفى أَن يكون اسمٌ على حرفين أَحدهما التنوين، وهمزةُ ماءٍ منقلبة عن هاء بدلالة ضُروبِ تصاريفه، على ما أَذكره الآن من جَمْعِه وتصغيره، فإن تصغيره مَوَيْه، وجمعُ الماءِ أَمواهٌ ومِياهٌ، وحكى ابن جني في جمعه أَمْواء؛ قال أَنشدني أَبو علي:
وبَلْدة قالِصة أَمْواؤُها،
تَسْتَنُّ في رَأْدِ الضُّحَى أَفْياؤُها،
Kâmûsü'l-Muhît
Fîrûzâbâdî · 15. yyTR364 harf* م و ه * * الماءُ * معروف والهمزة فيه مُبدلة من الهاء في موضع اللام وأصله مَوَهٌ بالتحريك لأن جمعه * أَمْواهٌ * في القلة و * مِياهٌ * في الكَثرة مثل جمل وأجمال وجِمال والذاهب منه الهاء لأن تصغيره * مُوَيْهٌ * و * مَوَّهَ * الشيء * تموِيهاً * طلاه بفضة أو ذهب وتحت ذلك نُحاس أو حديد ومنه * التَّمْوِيهُ * وهو التلبيس والنسبة إلى الماء * مائِيٌّ * وإن شئت * ماوِيٌّ
Tâcü'l-Arûs
Zebîdî · 18. yyTR13.592 harf: ( *!الماءُ ) : ) اسمُ جنْسٍ إفراديّ ، كما قالَهُ الفاكِهِيُّ ونَقلَ ابنُ وَلاَّد في المَقْصورِ والمَمْدودِ أَنَّه جَمْعيٌّ يفرقُ بَيْنه وبينَ واحِدِهِ بالهاءِ .
وفي المُحْكَم : الماءُ ( *!والماهُ *!والماءَةُ ) واحِدٌ ، ( وهَمْزَةُ الماءِ مُنْقَلِبَةٌ عن هاءٍ ) بدَلالَةِ ضُروبِ تَصَارِيفِه من التَّصغِيرِ والجَمْعِ .
وقالَ اللَّيْثُ : الماءُ مدَّتُه في
الأَصْلِ زِيادَةٌ ، وإنَّما هي خلف مِن
Lane's Lexicon
Edward W. Lane · 19. yyTR1.015 harfمَوَّهَ
2 مَوَّهَ ذ He silvered or gilded, (S, K,) or washed over with gold or silver, (Msb,) a thing (S, Msb, K, TA) of brass (TA) or copper or iron. (S, K.) ― -b2- He [varnished or] embellished falsehood so as to give it the appearance of truth. (TA.) He falsified information, عَلَيْهِ to him, in reply to a question. (K.) ― -b3- He involved in confusion, or doubt; or practised concealment or
Salmone
H. Anthony Salmone · 19. yyTR2.154 harfمَاهَ
مَاهَ ( w ) A , U ( n. ac. مَوْه 1 , مَاهَة [ 1tA ] ,
مُؤُوةه
مُؤُوةه [ 27 ] ),
a. Was full of water.
b. Drew water ( ship ).
c. ( n. ac. مَوْه 1 ) [ acc. & Bi ], Mixed with.
d. I , U , Gave water to.
مَوَّهَ
مَوَّهَ II ,
a. Was well-watered ( country ).
b. Filled with water.
c. Gilded, washed over.
d. [ acc. & 'Ala ], Equivocated, falsified ( speech ).
e. [ 'An ] [
مَاهَ مَاهَ ( w ) A , U ( n. ac. مَوْه 1 , مَاهَة [ 1tA ] ,
مُؤُوةه مُؤُوةه [ 27 ] ), a. Was full of water.
b. Drew water ( ship ).
c. ( n. ac. مَوْه 1 ) [ acc. & Bi ], Mixed with.
d. I , U , Gave water to.
مَوَّهَ مَوَّهَ II , a. Was well-watered ( country ).
b. Filled with water.
c. Gilded, washed over.
d. [ acc. & 'Ala ], Equivocated, falsified ( speech ).
e. [ 'An ] [ coll. ], Kept out of ( the mind: care ).
أَمْوَهَ أَمْوَهَ IV , a. Came upon water.
b. Abounded in water.
c. Rained.
d. Watered; gave to drink.
e. Put water into.
f. Ground, whetted ( knife ).
تَمَاْوَهَ تَمَاْوَهَ VI a. [ coll. ], Was full of sap ( tree ).
اِمْتَوَهَ اِمْتَوَهَ VIII , a. see IV (f) .
مَاه مَاه [ 1A ], a. see مَآء ( a ).
b. Centre, seat ( of a government ).
مَاهَة مَاهَة [ 1tA ], a. Full of water ( well ).
مَاهِيّ مَاهِيّ [ 1yiA ] a. see مَآءِيّ
مَاهِيَّة مَاهِيَّة [ 1yitA ], a. see under مَآءَ
مُوْهَة مُوْهَة [ 3t ], a. Sap.
b. Brightness; glitter.
أَمْوَه أَمْوَه [ 14 ], a. Better supplied with water.
مُوَاهَة مُوَاهَة [ 24t ], a. see 3t .
مُمَوَّه مُمَوَّه [ N. P. a. II], Falsified, corrupted ( narrative ).
تَمْوَيْة تَمْوَيْة [ N. Ac. a. II], Falsification.
مَآء مَآء ( a. for مَوَه ), ( pl. مِيَاه [ مِوَاْه 23 I],
أَمْوَاه أَمْوَاه [ 38 ] ), a. Water.
b. Fluid, liquid.
c. see 3t .
مَآءَة مَآءَة a. see مَآء ( a ).
مَآءِيّ مَآءِيّ , مَاوِيّ a. Watered; diluted with water.
b. Aquatic.
c. Watery; wet, moist; fluid, liquid.
مَاوِيَّة مَاوِيَّة ( pl. مَأْوِيّ ), a. Looking-glass, mirror.
b. see 3t (a) .
مَائِيَّة مَائِيَّة a. see 3t (a) .
مُوَيْه مُوَيْه , مُوَيْهَة a. A little water.
مُوَيّ مُوَيّ a. [ coll. ], see مُوَيْه
أَمْوِيَة أَمْوِيَة a. Potions, restoratives.
مَاه الفُوَاد مَاه الفُوَاد مَاهِيّ الفُوَاد a. Cowardly; coward.
b. Stupid, dull; dullard.
مَآء الوَجْه مَآء الوَجْه a. Brightness, beauty of face.
b. Modesty.
مَآء وَرْد مَآء وَرْد a. Rose-water.
لَا تُوِّه بِكَ لَا تُوِّه بِكَ a. Deceive not thyself!
مَيْبَة مَيْبَة P. , a. Quince-beverage, diacydonium ( medicine ).
مِئَة مِئَة a. Hundred ( see under مَأَى ).
Kitâbullâh
Kur'an kullanımından türetilmişTR35.781 harfموه
مَاهَ - يَمُوهُ (مَاهَ - يَمِيهُ) - مَاء
مَاهَ - يَمُوهُ (مَاهَ - يَمِيهُ) + الكائن أو الشيء: يكثر ماؤه: دخل فيه الماء حتى غلب على مكوناته أو امتلأ به
مَاء: اسم فعل من" مَاهَ - يَمُوهُ ": وهو كذلك بمعتى مفعول: السائل المعروف في البحاروالأنهار والذي يشرب ويستعمل بالغسيل: وهو في القرآن اسم جنس لا يُذَكَّر ولا يؤنث ولا يثنى ولا يجمع وليس منه
Mücavir kökler103 mücavir (353 toplam)
- نزل
27 ortak ayet · “Nezle” konaklama yeri demektir
- سمو
27 ortak ayet · “Sem” hayvanın sırtı, “ard” da hayvanın karnıdır
- أرض
23 ortak ayet · Hayvanların sırtına sema, alt tarafına ard denir
- نبت
8 ortak ayet · Bitki
- سقي
7 ortak ayet · Sakiy: Kaba konmuş sudur
- خرج
12 ortak ayet · Huruc : Harc duvarın dışına sürülen harçtır
- ثمر
6 ortak ayet · Meyve demektir
- قدر
9 ortak ayet · Kıdr kazandır
- شرب
5 ortak ayet · İçecek
- غوط
2 ortak ayet · Çukur
- خلق
10 ortak ayet · Halk: Halk, deri veya bez parçası demektir
- موت
8 ortak ayet · Kış uykusundan uyanmış yılana hayy, kış uykusundaki yılana…
Geçtiği ayetler(60)
… لَكُمُ الْأَرْضَ فِرَاشًا وَالسَّمَاءَ بِنَاءً وَأَنْزَلَ مِنَ السَّمَاءِ مَاءً فَأَخْرَجَ بِهِ مِنَ الثَّمَرَاتِ رِزْقًا لَكُمْ فَلَا تَجْعَلُوا …
SuO ki; yeryüzünü sizin için bir döşek, göğü de bir bina yaptı. Gökten su indirip onunla türlü türlü meyvelerden sizin için rızık çıkardı. O halde bile bile Allah’a eşler koşmayınız.
… مِنْكُمْ مِنَ الْغَائِطِ أَوْ لَامَسْتُمُ النِّسَاءَ فَلَمْ تَجِدُوا مَاءً فَتَيَمَّمُوا صَعِيدًا طَيِّبًا فَامْسَحُوا بِوُجُوهِكُمْ وَأَيْدِيكُمْ إِنَّ اللَّهَ …
SuEy iman edenler; sarhoşken, ne söylediğinizi bilinceye kadar, bir de cünübken -yolcu olmanız müstesnagusül yapmadıkça namaza yaklaşmayın. Eğer hasta veya yolculukta iseniz, yahut herhangi biriniz heladan gelirse veya kadınlara yaklaşıp da su bulamazsanız, temiz bir toprağa teyemmüm edin, yüzlerinize ve ellerinize sürün. Şüphesiz ki Allah; Afüvv ve Gafur olandır.
… مِنْكُمْ مِنَ الْغَائِطِ أَوْ لَامَسْتُمُ النِّسَاءَ فَلَمْ تَجِدُوا مَاءً فَتَيَمَّمُوا صَعِيدًا طَيِّبًا فَامْسَحُوا بِوُجُوهِكُمْ وَأَيْدِيكُمْ مِنْهُ مَا …
SuEy iman edenler; namaza kalktığınız zaman; yüzlerinizi, dirseklerinize kadar ellerinizi yıkayın, başınıza meshedin ve topuklarınıza kadar ayaklarınızı da (yıkayın) . Eğer cünüb iseniz; hemen temizlenin. Eğer hasta olmuşsanız veya seferde iseniz; yahut heladan gelmişseniz veya kadınlara yaklaşmış da su bulamamışsanız; temiz bir toprakla teyemmüm edin. Yüzlerinizi ve ellerinizi onunla meshedin. Allah, size zorluk vermek istemez. Lakin sizi temizlemek, üzerinizde olan nimetini tamamlamak ister ki şükredesiniz.
وَهُوَ الَّذِي أَنْزَلَ مِنَ السَّمَاءِ مَاءً فَأَخْرَجْنَا بِهِ نَبَاتَ كُلِّ شَيْءٍ فَأَخْرَجْنَا مِنْهُ خَضِرًا …
SuO’dur; gökten su indirmiş olan. Onunla her bitkiyi çıkardık. Ondan yeşillikler çıkardık. Ondan yığın yığın taneler, hurmaların tomurcuklarından sarkan salkımlar, birbirine hem benzeyen, hem benzemeyen üzümlerden, zeytinden ve nardan bahçeler yapıp çıkarıyoruz. Meyvesine; bir meyve verdikleri zaman, bir de olgunlaştıkları zaman bakın. Şüphesiz ki bunlarda; iman eden bir kavim için ayetler vardır.
… يُغَشِّيكُمُ النُّعَاسَ أَمَنَةً مِنْهُ وَيُنَزِّلُ عَلَيْكُمْ مِنَ السَّمَاءِ مَاءً لِيُطَهِّرَكُمْ بِهِ وَيُذْهِبَ عَنْكُمْ رِجْزَ الشَّيْطَانِ وَلِيَرْبِطَ عَلَى …
SuHani O, size kendi katından bir emniyet olmak üzere sizi hafif bir uykuya daldırıyordu. Sizi tertemiz yapmak, sizden şeytanın pisliğini gidermek, kalblerinizi pekiştirmek ve ayaklarınıza sebat vermek için gökten üstünüze bir su indiriyordu.
أَنْزَلَ مِنَ السَّمَاءِ مَاءً فَسَالَتْ أَوْدِيَةٌ بِقَدَرِهَا فَاحْتَمَلَ السَّيْلُ زَبَدًا رَابِيًا وَمِمَّا …
SuGöten su indirir de dereler onunla dolar taşar. Üste çıkan köpüğü sel alır götürür. Süslenmek veya yararlanmak için ateşle erittiklerinizin üzerinde de buna benzer bir köpük vardır. Böyle misal verir Allah hak ile batıl için. Köpük; uçar gider, insanlara fayda veren ise yerde kalır. İşte böyle; Allah daha nice misaller verir.
اللَّهُ الَّذِي خَلَقَ السَّمَوَاتِ وَالْأَرْضَ وَأَنْزَلَ مِنَ السَّمَاءِ مَاءً فَأَخْرَجَ بِهِ مِنَ الثَّمَرَاتِ رِزْقًا لَكُمْ وَسَخَّرَ لَكُمُ …
SuAllah O’dur ki; gökleri ve yeri yaratmış, indirdiği su ile size rızık olarak ürünler çıkarmıştır. Emri gereğince denizde yüzmek üzere gemileri ve nehirleri buyruğunuza verdi.
وَأَرْسَلْنَا الرِّيَاحَ لَوَاقِحَ فَأَنْزَلْنَا مِنَ السَّمَاءِ مَاءً فَأَسْقَيْنَاكُمُوهُ وَمَا أَنْتُمْ لَهُ بِخَازِنِينَ
SuRüzgarları da aşılayıcı olarak gönderdik, gökten su indirip onunla sizi suladık. Yoksa siz onu biriktiremezdiniz.
هُوَ الَّذِي أَنْزَلَ مِنَ السَّمَاءِ مَاءً لَكُمْ مِنْهُ شَرَابٌ وَمِنْهُ شَجَرٌ فِيهِ تُسِيمُونَ
SuO’dur size semadan su indiren, ondan içersiniz. Ve hayvanları otlattığınız bitki de onunla biter.
وَاللَّهُ أَنْزَلَ مِنَ السَّمَاءِ مَاءً فَأَحْيَا بِهِ الْأَرْضَ بَعْدَ مَوْتِهَا إِنَّ فِي ذَلِكَ لَآيَةً لِقَوْمٍ يَسْمَعُونَ
SuAllah; gökten su indirir de onunla yeryüzünü öldükten sonra tekrar diriltir. Muhakkak ki bunda, dinleyen topluluklar için ayet vardır.
Kök analizi
Kök tanımı ve çekirdek özet
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | موه |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | İlletli (ecvef ve nâkıs benzeri fonetik dönüşüm; asıl lamelharfi ه, zâhirde hemzeye dönüşmüştür) |
| Bağlamsal Yakın Kökler | غيث, مطر, ودق, طهر, حيا |
| Zıt Kök | يبس |
| Çekirdek Özet 1 | Akışkanlık, berraklık, canlılığın maddî ve biyolojik taşıyıcısı olan temel sıvı |
| Çekirdek Özet 2 | İlâhî rahmet ve dirilişin tabiat ve insan yaratılışındaki somut vesilesi |
| Çekirdek Özet 3 | Varlığın maddî sürekliliğini, temizliği ve ontolojik bağımlılığı sağlayan kurucu unsur |
| Kritik Hata Riski | Suyun yalnızca fiziko-kimyasal bir madde sayılarak âyetlerdeki ontolojik diriliş, arınma ve yaratılış delili vasfının göz ardı edilmesi |
Biliteral analiz
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| مو | Akışkanlık, çalkantı, yayılma ve hareketlilik potansiyeli taşıyan maddî kütle; موج (kabarıp dalgalanma), مور (kararsızca çalkalanma, akma) ve مول (elde toplanıp el değiştiren akıcı servet) köklerinde de görüldüğü üzere dalgalı ve hareketli kütle niteliği | ه | Varlığı görünür kılan, nefes ve dışa vurum bildiren harfin eklenmesiyle akışkan dalgalanma somut, berrak, sızan ve hayat bahşeden su cevherine (موه) dönüşmüştür |
Piktografik analiz
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| م | su; akış, çokluk, derinlik | Akışkanlığın, şekilsiz ama hayat taşıyan temel potansiyelin ve çokluğun başlangıcı |
| و | çengel, çadır kazığı; bağlama, ekleme, tutturma | Akışı diğer maddelere rapteden, nüfuz ettiren ve birbirine bağlayan ara geçiş unsuru |
| ه | kollarını kaldırmış insan; dikkat çekme, ortaya çıkma, nefes | İçsel akış ve birleşimin dışarıya sızması, görünür bir hayat belirtisi ve canlılık nefesi olarak zuhur etmesi |
| موه | suyun bağlanarak hayat nefesi ve görünürlük şeklinde açığa çıkması | Akışkan ve derin sıvı potansiyelinin birleşip yeryüzüne sızarak canlılığı görünür kılması, hayatı uyandırması |
Tarihsel ve erken kullanım
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Yerin altından sızan veya gökten inen saf su; kuyudan su çıkması, bir nesnenin suyla kaplanması veya yüzeyine su yürüyüp parlaması |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Cahiliye şiirinde yağmur ve su izleri genellikle çölde terk edilmiş yurt kalıntılarını dirilten ya da silen, kuyularda tükenen veya deve kafilelerinin aradığı ana hayat kaynağı olarak geçer; Ebû Züeyb el-Hüzelî şiirinde kökten türeyen isimler su birikintileri ve pınarlar bağlamında kullanılmıştır |
| Erken Arapça kullanım | Klasik lügatlerde geminin su alması için ماهت السفينة, topraktan su sızması için أماهت الأرض, bir kabın veya kuyunun suyunun artması için ماهت الركية deyimleri erken bedevi kullanımının temel örnekleri olarak kaydedilir |
Kaynak Lisān al-ʿArab, Kitābü’l-ʿAyn, Asās al-Balāgha.
Sami etimolojik katman
Sami dil ailesinin en kadim ve en yaygın müşterek köklerinden birini teşkil eden bu yapı, kök düzeyinde akışkanlığı ve hayat sıvısını karşılar. İbranicede çiftil biçiminde korunan mayim (מים), Aramice ve Süryanicede mayyā (ܡܝܐ), Akadcada mû (çoğul māmū), Ugarit dilinde my ve Ge'ez (Etiyopya) dilinde māy kelimeleri doğrudan bu kökün Sami ortak mirasındaki biçimleridir. Klasik Arapça gramer geleneğinde kelimenin tekili olan مَاء yapısındaki hemzenin asıl ه harfinden münkalib olduğu ve kökünün موه bulunduğu; küçültme isminin مُوَيْه, çoğullarının ise مِيَاه ve أَمْوَاه gelmesiyle kesin biçimde ispatlanmıştır. Semantik matriste su; gökten inen bereket, yer altı kaynakları ve tohumu çatlatıp canlıyı meydana getiren meni gibi bütün akışkan ve doğurgan sıvıları kapsayan kök gösterendir.
Güven Kesin
Kaynak Brown-Driver-Briggs, Payne Smith, HALOT, Lisān al-ʿArab.
Etimolojik analiz
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | موه kökünden türeyen مَاء kelimesi | Çoğulunun مِيَاه ve أَمْوَاه, küçültmesinin مُوَيْه olması lamelharfin ه olduğunu gösterir; su alma, su sızdırma ve su ile yaldızlama fiilleri de bu köktendir | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Proto-Semitik *ma'-/*may- biçimi | İbranice mayim, Süryanice mayyā, Akadca mû; Proto-Sami ortak mirasının en belirgin isim köklerindendir | Kesin |
| Daha geniş dilsel ilişki | Afro-Asyatik katman | Eski Mısırca mw (su) ve Berberice dillerindeki benzer su formlarıyla fonetik ve semantik tam paralellik gösterir | Güçlü |
Kaynak Lisān al-ʿArab, HALOT, David Cohen Dictionnaire des racines sémitiques.
Kardeş kökler
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| موه | Anlamlı | Su, su alma, sulanma | Akışkan temel sıvı; gemiye su dolması, madeni altın suyuyla kaplama | Hedef kök; Kur'an'da مَاء şeklinde 63 kez geçer |
| مهو | Anlamlı | Süt veya suyun durulup berraklaşması | Bir şeyin pürüzsüz, saydam, kaygan ve akıcı hale gelmesi | Kur'an'da geçmez; موه ile berraklık ve akıcılık ilişkisi taşır |
| ومه | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde bu diziliş mühmel kabul edilmiştir | Kur'an'da geçmez |
| وهم | Anlamlı | Zihinde canlandırma, zannetme, yanılma | Gerçek dışı bir kurgunun zihne akması, kesin bilgiye dayanmayan tasavvur | Kur'an'da geçmez; zihinsel akışkanlık ve kararsızlıkla ilgilidir |
| همو | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Bu diziliş bağımsız kök olarak kaydedilmemiştir | Kur'an'da geçmez |
| هوم | Anlamlı | Başı öne düşürme, hafif uyku | Uyuklama esnasında başın öne doğru hafifçe sallanıp düşmesi | Kur'an'da geçmez; hareketin gevşeyip akması durumuyla ilintilidir |
Komşu kökler ve zıt kök
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| موه | Merkez | Maddî ve ontolojik temel sıvı (su) | Cevherin kendisini, akışkanlık ve biyolojik dirilticiliği karşılayan asıl cins isimdir | Canlılığın hammaddesi ve gökten inen ana rahmet |
| غيث | Komşu | İmdada yetişen yağmur suyu | موه mutlak sıvı iken, غيث kuraklık ve darlık anında kurtarıcı olarak gelen bereket suyudur | Zor durumdan kurtarıcı ilâhî yardım vurgusu taşır |
| مطر | Komşu | Gökten dökülen yağmur suyu | موه nötr ve mutlak iken, مطر genellikle gökten iniş biçimini ve bazen helâk azabını niteler | İniş yönü ve hadise vasfı ağır basar |
| ودق | Komşu | Bulutların arasından süzülen ince damlalar | موه kütlevi sıvı iken, ودق buluttan çıkış anındaki damlacık formunu belirtir | Yağmurun oluşum ve damlama sürecine odaklanır |
| يبس | Zıt | Kuruluk, nemsizlik, katılık | موه akışkanlık, nem ve hayat iken; يبس suyun tamamen çekilmesi ve katılıktır | Canlılığın zıddı olan kuruma ve hareket kabiliyetini yitirme hali |
Başka dillerde anlam karşılıkları
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | موه (مَاء) | Su, akıcı hayat cevheri | Biyolojik hayatın, arınmanın ve yaratılış tohumunun temel maddesi | Kesin |
| Latince | Aqua, liquor | Su, akışkan sıvı | Aqua fiziksel ve kimyasal suyu karşılar; kökün meniyi ve mecazi berraklığı kapsayan boyutunu tam vermez | Güçlü |
| İngilizce | Water, fluid | Su, sıvı madde | Water doğrudan fiziksel karşılıktır; Kur'an'daki yaratılış mayası ve ontolojik arınma derinliği bağlamdan kurulur | Güçlü |
| Almanca | Wasser, Feuchtigkeit | Su, nem | Wasser nesnel su kavramını eksiksiz karşılar; sperma veya diriliş metaforu dışarıda kalır | Güçlü |
| Fransızca | Eau, liquide | Su, sıvı cevher | Fiziksel elementi karşılar; kelimenin semitik kökündeki lamelharfi açılımı ve mecazi boyutları kapsamaz | Güçlü |
Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Lane's Lexicon.
Vücûh ve nezâir
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| مَاءً (Gökten inen yağmur suyu) | Canlılığın dirilticisi, rızık ve nimet | Yeryüzünün ölümünden sonra diriltilmesi, bitkilerin yeşertilmesi bağlamları (Bakara 2:22, Nahl 16:65, Lokmân 31:10) |
| مَاءٍ دَافِقٍ / مَاءٍ مَهِينٍ (Sperm, döl suyu) | İnsanın biyolojik yaratılışının maddî başlangıcı | Nutfe ve insanın nutfeden halk edilişi, zayıf bir su damlasından var edilişi (Mürselât 77:20, Târık 86:6) |
| مَاءً طَهُوراً (Maddî ve hükmî temizleyici) | Arınma ve necasetten temizlenme vesilesi | Müminlerin bedenî ve mânevî yönden temizlenmesi, şeytanın pisliğinin giderilmesi (Furkân 25:48, Enfâl 8:11) |
| الْمَاءُ (Kozmik yaratılış ve Arş'ın zemini) | Varlığın ve kâinatın ilk yaratılış merhalesi | Gökler ve yer yaratılmadan önce Arş'ın üzerinde bulunduğu temel unsur (Hûd 11:7) |
| مَاءٍ كَالْمُهْلِ / مَاءً حَمِيماً (Cehennem azabı içeceği) | İnkârcıların cezalandırıldığı yakıcı, eritici sıvı | Cehennem ehlinin içmeye zorlandığı, bağırsakları parçalayan kaynar madde (Kehf 18:29, Muhammed 47:15) |
| مَاؤُهَا / مَاءَكِ (Yeraltı su kaynakları ve kuyu suyu) | Yerin depoladığı, çekilip kaybolabilen tabii su | Tufan suyunun yutulması emri veya pınarların yerin dibine çekilmesi tehdidi (Hûd 11:44, Kehf 18:41, Mülk 67:30) |
Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Kozmoloji, hudûs delili ve Arş'ın su üzerindeliği meselesi | Hûd Suresi 7. âyette geçen «Arşı su üzerinde idi» ifadesinin lafzî mi yoksa hükümranlık ve maddenin iptidai haline işaret mi olduğu | Suyun bütün mahlûkattan önce yaratılan ilk cevher olup olmadığı tartışması |
| Fıkıh | Tahâret bahsi; mutlak ve mukayyet su ayrımları | Hangi suların hadesi giderebileceği (mâ-i mutlak), rengi, tadı ve kokusu değişen suyun abdestte geçerliliği | Maddî ve hükmî temizliğin mutlak vasıtası olarak fıtrî vasfını koruyan su |
| Tefsir | Âyetlerdeki diriliş (ba's) temsilinin tabiat üzerinden teyidi | Ölü toprağın su ile canlanmasının kıyamet günü bedenlerin yeniden dirilişine aklî ve hissî delil kılınması | Suyun ontolojik diriltici fonksiyonunun ilâhî kudret delili olarak işlenmesi |
| Hadis | Hayır hasenat, sadaka-i câriye ve mahlûkata merhamet | «Hangi sadaka daha efdaldir?» sorusuna «Su temin etmektir / su içirmektir» cevabının verilmesi; suyun mülkiyeti | Suyun kamuya ait müşterek hayat hakkı ve en yüce infak vasıtası oluşu |
Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | İbadet ve ontolojik tasavvur | Tahâret ve tevhîd delili | Arındırma ve imanı tazeleme | Suyun yokluğunda teyemmüme geçilmesi, suyun maddî kirleri temizlerken mânevî olarak kulun ibadete hazırlanmasındaki aslî şart oluşu | Kesin |
| İlmi | Biyoloji, fizik ve kozmogoni | Biyokimyasal yaşam matrisi | Hayatın biyolojik temeli | «Her canlı şeyi sudan yarattık» (Enbiyâ 21:30) ilkesi gereğince hücresel yapının ve biyosferin vazgeçilmez yapıtaşı | Kesin |
| Siyasi | Kamu yönetimi ve ortak mülkiyet | Stratejik kamu kaynağı | Toplumsal barış ve mülkiyet dengesi | Suyun tekelleştirilemez bir âmme hakkı olması; devletin su güvenliğini, adil dağıtımını ve havza yönetimini sağlama görevi | Güçlü |
| İktisadi | Tarım, ticaret ve iktisadi canlılık | Temel üretim ve tüketim sermayesi | İktisadi değer üretimini başlatma | Tarımsal üretimin, hayvancılığın ve sanayinin mutlak ön şartı; su kaynaklarının kurumasının iktisadi çöküş doğurması | Kesin |
Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Evrensel çözücü (universal solvent) ve termodinamik dengeleyici | Kimya ve termodinamikte suyun yüksek özgül ısısı ve kutuplu molekül yapısıyla diğer maddeleri bünyesinde çözmesi ve yaşamın kimyasal reaksiyonlarına zemin teşkil etmesi | Kesin |
| Beşeri bilimler | Sosyal sermaye ve kamusal müşterekler (the commons) | Hukuk ve sosyolojide suyun tüm bireylerin yaşam hakkını önceleyen, hiçbir zümrenin tekeline bırakılamayan ve toplumsal sözleşmenin merkezinde yer alan birleştirici müşterek olması | Güçlü |
Yanlış daraltma ve kritik hata riski
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Suyun sadece fiziko-kimyasal bir bileşik () veya musluktan akan ticari bir tüketim nesnesi olarak görülüp âyetlerdeki kozmik, ahlâkî ve ontolojik bağlamından koparılması |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kur'an'da su; hem biyolojik doğumun mayası (meni), hem kozmik varoluşun başlangıç zemini, hem ölü nefislerin ve yeryüzünün diriliş şahidi, hem de rızık ve mülkiyet dengesinin adalet ölçüsüdür |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Suyun nimet boyutunun ve ilâhî tasarruf altındaki bağımlılığının unutulması; insanın tabiata hükmetme kibriyle su kaynaklarını sınırsızca tüketebileceğini sanması ve kıyamet/diriliş delillerini idrak edememesi |
Kur'an'ı anlama odaklı sonuç
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Varlığın başlangıcını (Hûd 11:7), canlılığın biyolojik kökenini (Enbiyâ 21:30, Nûr 24:45), insanın doğumunu (Târık 86:6) ve öldükten sonra dirilişin imkânını (Fâtır 35:9) birbirine bağlayan merkezî bir ontolojik kanıt teşkil eder |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Yaratılış delillerini serdeden kevnî âyetlerde, öldükten sonra dirilmeyi (ba's) ispatlayan temsillerde, cehennem azabının şiddetini anlatan uyarılarda ve tahâret hükümlerinde |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Tabiat olaylarının kör bir tesadüf veya mekanik bir döngü olduğu zannını yıkar; yağmurun inişini doğrudan ilâhî irade ve hesaba bağlayarak mülkiyet iddiasındaki insanın acziyetini yüzüne vurur |
Nihai sentez ve LaTeX modeli
- Somut anlamYeryüzüne gökten inen veya kaynaklardan fışkıran, berrak, akışkan, içilebilir ve temizleyici temel sıvı.
- Soyut anlamCanlılığı potansiyelden fiile çıkaran, cansız maddeye hayat aşılayan, maddî ve mânevî arınmanın taşıyıcısı olan ilâhî rahmet tecellisi.
- Sistematik karşılıkBiyosferin, insan bedeninin ve kozmik yaratılışın ilk maddesi; mülkiyeti kısıtlanamaz, yaşamın sürekliliği adına korunması farz olan evrensel müşterek.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklaması
Modelde canlılığı ve hayatı, su cevherini (موه), ölü toprağı veya potansiyel varlığı, canlanmış ve ürün vermiş aktif hayatı, maddî veya mânevî kirliliği, ise arınma ve tahâreti simgeler. Formül; hayatın () doğrudan suya () bağlı bir fonksiyon olduğunu, suyun etkisiyle ölü potansiyelin aktif canlılığa () dönüştüğünü ve kirliliğin su vasıtasıyla arınmaya () inkılap ettiğini sembolik olarak ifade eder.