موه

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: م-و-ه13 sîga, 103 mücavir kök, 60 ayet, 41 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.خلقالْمَاءَسقيمَاءَالْمَاءِمَاءَهَاموهمَاءَكِنزلمَاءًسموثمرنبتالْمَاءُموت

KökSîga 13Ayet 60Sure 41Mücavir 103

▶ Ağı aç (3B)

موه

م - و - ه

KÖK
  • 63 geçiş
  • 60 ayet
  • 13 sîga
  • 9 sözlük

Kur'an'daki karşılığı: Su

Notlarım

Sözlükler(9)

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR2.523 harf
باب الهاء والميم ووايء معهما ه و م، م ه و، م ه ي، و ه م، م و ه، ه م ي، ه ي م، ي ه م مستعملات هوم: هَوَّمَ القومُ وتَهَوَّموا، إذا هزّوا رَؤُوسَهم من النُّعاس، قال: عاري الأشاجعِ مَسْعَورٌ أخو قَنَصٍ ما تَطْعَمُ العَيْنُ نَوْماً غيرَ تَهْوِيمِ والهامَة: رأسُ كلّ شيءٍ من الرُّوحانيين، والجميعُ: الهامُ. والهامَةُ من طَيْر اللّيل، ويُقالُ للفَرَس: هامَة. مهو: مهي: المَهْوُ: السَّيْفُ الرَّقيق.
Tamamını oku

es-Sıhâh

Cevherî · 10. yyTR889 harf
الماءُ: الذي يُشْرَبُ، والهمزةُ فيه مُبْدَلَةٌ من الهاء في موضع اللام، وأصله مَوَهٌ بالتحريك، لأنَّه يجمع على أمْواهٍ في القِلَّةِ ومياهٍ في الكثرة، وتصغيره مُوَيْهٌ، فإذا أَنَّثتَهُ قلت ماءةٌ. وماهَتِ الرَكِيَّةُ تَموهُ وتَميهُ وتَماهُ مَوْهاً ومُؤوهاً، إذا ظهر ماؤها وكثُر. وكذلك السفينةُ إذا دخلَ فيها الماء. ومِهْتُ الرجلَ ومُهْتُهُ بكسر الميم وضمِّها، كقولك: رجلٌ مالٌ. قال الراجز: إنَّك يا
Tamamını oku

Esâsü'l-Belâğa

Zemahşerî · 12. yyTR851 harf
م و ه عندي مويه ومويهة ومياه وأمواه وماهت الرّكيّة‏:‏ كثر ماؤها وحفروا حتى أماهوا‏:‏ بلغوا الماء وأماهوا ركيّتهم‏:‏ أنبطوا ماءها وأماه دوابّه‏:‏ سقاها وأمهني‏:‏ اسقني وأميهوا حوضكم‏:‏ اجمعوا فيه الماء وركيّة ماهةٌ وميّهةٌ‏.‏ وبلد ماهٌ وميّه‏.‏ وسمعت بالبادية كوفيّاً يقول لأعرابيّ‏:‏ كيف ماوان قال‏:‏ ميّهة قال أميه مما كانت قال‏:‏ نعم أموه مما كانت‏.‏ وأماهت الأرض‏:‏ ظهر بزّها‏.‏ وموّهوا
Tamamını oku

Lisânü'l-Arab

İbn Manzûr · 13. yyTR7.733 harf
الماءُ والماهُ والماءةُ: معروف. ابن سيده: وحكى بعضهم اسْقِني ماً، مقصور، على أَن سيبويه قد نفى أَن يكون اسمٌ على حرفين أَحدهما التنوين، وهمزةُ ماءٍ منقلبة عن هاء بدلالة ضُروبِ تصاريفه، على ما أَذكره الآن من جَمْعِه وتصغيره، فإن تصغيره مَوَيْه، وجمعُ الماءِ أَمواهٌ ومِياهٌ، وحكى ابن جني في جمعه أَمْواء؛ قال أَنشدني أَبو علي: وبَلْدة قالِصة أَمْواؤُها، تَسْتَنُّ في رَأْدِ الضُّحَى أَفْياؤُها،
Tamamını oku

Kâmûsü'l-Muhît

Fîrûzâbâdî · 15. yyTR364 harf
* م و ه * * الماءُ * معروف والهمزة فيه مُبدلة من الهاء في موضع اللام وأصله مَوَهٌ بالتحريك لأن جمعه * أَمْواهٌ * في القلة و * مِياهٌ * في الكَثرة مثل جمل وأجمال وجِمال والذاهب منه الهاء لأن تصغيره * مُوَيْهٌ * و * مَوَّهَ * الشيء * تموِيهاً * طلاه بفضة أو ذهب وتحت ذلك نُحاس أو حديد ومنه * التَّمْوِيهُ * وهو التلبيس والنسبة إلى الماء * مائِيٌّ * وإن شئت * ماوِيٌّ
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR13.592 harf
: ( *!الماءُ ) : ) اسمُ جنْسٍ إفراديّ ، كما قالَهُ الفاكِهِيُّ ونَقلَ ابنُ وَلاَّد في المَقْصورِ والمَمْدودِ أَنَّه جَمْعيٌّ يفرقُ بَيْنه وبينَ واحِدِهِ بالهاءِ . وفي المُحْكَم : الماءُ ( *!والماهُ *!والماءَةُ ) واحِدٌ ، ( وهَمْزَةُ الماءِ مُنْقَلِبَةٌ عن هاءٍ ) بدَلالَةِ ضُروبِ تَصَارِيفِه من التَّصغِيرِ والجَمْعِ . وقالَ اللَّيْثُ : الماءُ مدَّتُه في الأَصْلِ زِيادَةٌ ، وإنَّما هي خلف مِن
Maddenin bağlantısı

: ( *!الماءُ ) : ) اسمُ جنْسٍ إفراديّ ، كما قالَهُ الفاكِهِيُّ ونَقلَ ابنُ وَلاَّد في المَقْصورِ والمَمْدودِ أَنَّه جَمْعيٌّ يفرقُ بَيْنه وبينَ واحِدِهِ بالهاءِ . وفي المُحْكَم : الماءُ ( *!والماهُ *!والماءَةُ ) واحِدٌ ، ( وهَمْزَةُ الماءِ مُنْقَلِبَةٌ عن هاءٍ ) بدَلالَةِ ضُروبِ تَصَارِيفِه من التَّصغِيرِ والجَمْعِ . وقالَ اللَّيْثُ : الماءُ مدَّتُه في

الأَصْلِ زِيادَةٌ ، وإنَّما هي خلف مِن هاءٍ مَحْذُوفَة ، ومِن العَرَبِ مَنْ يقولُ : *!ماءَةٌ كبَني تمِيمِ يعْنُونَ الرَّكِيَّةَ *!بمائِها ، فمنهم مَنْ يَرْوِيها مَمْدودَةً ماءَةٌ ، ومنهم مَنْ يقولُ هذه *!ماةٌ ، مَقْصورٌ ، *!وماءٌ على قياسِ شَاة وشَاء . وقالَ الأَزْهرِيُّ : أَصْلُ الماءِ *!ماهٌ بوَزْنِ قاهٍ ، فثَقُلَتِ الياءُ مع الساكِنِ قَبْلَها فقَلَبُوا الهاءَ مدَّةً فقالوا *!ماءٌ كما ترى . وقالَ الفرَّاءُ : يُوقَفُ على المَمْدودَ بالقَصْرِ والمدِّ شَرِبْت ماءً ، قالَ : وكانَ يجِبُ أَنْ تكونَ فيه ثلاثُ أَلِفاتٍ ، قالَ : وسَمِعْتُ هؤلاء يَقولُونَ شَرِبْت مَيْ يا هذا ، فشَبَّهُوا المَمْدودَ بالمَقْصورِ والمَقْصورَ بالمَمْدودِ ؛ وأَنْشَدَ : يا رُبَّ هَيْجا هي خَيْرٌ مِنْ دَعَهْ فقَصَر وهو مَمْدودٌ ، وشَبَّهَه بالمَقْصورِ . قُلْتُ : ولعلَّ الفُرْسَ من هنا أَخَذُوا تَسْمِيَة الخمر بمَيْ ، ( م ) مَعْروفٌ ، أَي الذي يُشْرَبُ . وقالَ قوْمٌ : هو جَوْهَرٌ لا لَوْنَ له ، وإنّما يتكيَّفُ بلَوْنٍ مَقَابِله قيلَ : والحقُّ خِلافُه ، فقيلَ أَبْيَضُ ، وقيلَ أَسْودُ ؛ نَقَلَهُ ابنُ حَجَر المكِّيُّ في شرْحِ الهَمْزيَّة . قالَ شيْخُنا : والعَرَبُ لا تَعْرفُ هذا ولا تَخُوضُ فيه ، بل هو عنْدَهُم مِنَ الأَمْرِ المَعْروفِ الذي لا يحتاجُ إلى الشَّرْحِ . ( وسُمِعَ اسْقِنِي ماً بالقَصْرِ ) على أَنَّ سِيْبَوَيْه قد نَفَى أَنْ يكونَ اسمٌ على حَرْفَيْن أَحَدهما التَّنْوين .

وقيلَ : أَصْلُ الماءِ *!مَاهٌ ، والواحِدَةُ *!ماءَةٌ *!وَماهَةٌ . وقالَ الجَوْهري : أَصْلُهُ *!مَوَهٌ ، بالتّحْرِيكِ ، ( ج *!أَمْواهٌ ) في القلَّةِ ، ( *!ومِياهٌ ) في الكَثْرةِ ، مثْلُ جَمَلٍ وأَجْمالٍ وجِمالٍ ، ( و ) الذاهِبُ منه الهاءُ بدَليلِ قَوْلهم : ( عنْدِي *!مُوَيْهٌ ) ، وإذا أَنَّثْتَه قُلْتَ *!ماءَةٌ مثْلُ ماعَةٍ . وفي الحدِيثِ : ( كانَ موسَى ، عليه السلام ، يَغْتسلُ عنْدَ *!مُوَيْهٍ ) . ( و ) تَصْغيرُ *!الماءَةِ ( *!مُوَيْهَةٌ ) ، والنِّسْبةُ إلى *!الماءِ *!مائِيٌّ *!وماوِيٌّ في قَوْلِ مَنْ يقولُ عَطاوِيّ ؛ كما في الصِّحاحِ . وفي التَّهذِيبِ : *!ماهِيٌّ . قُلْتُ : ومنه تَسْمِيَة الفُرْسِ للسَّمكِ ماهِيٌّ . وجَزَمَ عبدُ القادِرِ البَغْدادِيّ في حاشِيَةِ الكعْبيَّةِ أَنَّه لا يقالُ ماوِيٌّ . ( *!والماوِيَّةُ : المِرْآةُ ) التي يُنْظَرُ فيها ، صفَةٌ غالبَةٌ ، كأَنَّها نُسِبَتْ إلى الماءِ لصَفائِها حتى كأَنَّ الماءَ يَجْرِي فيها ، و ( ج *!ماوِيٌّ ) ؛ ) قالَ الشاعِرُ : تَرَى في سَنا *!المَاوِيِّ بالعَصْرِ والضُّحَى على غَفَلاتِ الزَّيْنِ والمُتَجَمّل ( و ) *!ماوِيَّةُ : اسمُ ( امْرأَةٍ ) ؛ ) قالَ طرفَةُ : لا يَكُنْ حُبُّكِ داءً قاتِلاً ليس هذا مِنْكِ *!ماوِيَّ بِحُرّوقالَ الحافِظُ : ماوِيَّةُ بنْتُ أَبي أَخْزَمَ ، أُمُّ جُشَم وسَعْد العجليين ؛ *!وماوِيَّةُ بنْتُ بُرْد بنِ أَفْصَى ، هي أُمُّ حارِثَةَ وسَعْدٍ وعَمْرٍ و وقَشْعٍ وربيعَةَ بَني دُلْفِ بنِ جُشَم المَذْكُور . قُلْتُ : وماوِيَّةُ بنْتُ كَعْبٍ ؛ وماوِيَّةُ امْرأَةُ حاتِمٍ الطائِيّ . قالَ شيْخُنا : سُمِّيَت المرْأَةُ *!ماوِيَّةَ تَشْبيهاً لها بالمرْآةِ في صفَائِها . وقُلِبَتْ هَمْزةُ الماءِ واواً في مثْلِه ، وإن كانَ القِياسُ قَلْبها هاء لتَشْبيهِهِ بما هَمْزَته عن ياءٍ أَو

واوٍ ، وشُبِّهَتِ الهاءُ بحُرُوفِ المدِّ واللِّينِ فهُمِزَتْ ؛ وقيلَ : ماوِيَّة العلم على النِّساءِ مَأْخوذٌ مِن آوَيْتَه إذا ضَمَمْتَه إليك ، فالأصْلُ مَأْوِيّة بالهَمْزِ ثم سُهِّلَتْ ، فهي اسمُ مَفْعولٍ . ( *!وماهَتِ الرَّكِيَّةُ *!تَماهُ *!وتَمُوهُ *!وتَمِيهُ *!مَوْهاً *!ومَيْهاً *!ومُؤُوهاً *!وماهَةً ، *!ومَيْهَةٌ فهي *!مَيِّهَةٌ ، ككَيِّسَةٍ ، *!وماهَةٌ ) ؛ ) عن الكِسائي ، ( كَثُرَ *!ماؤُها ) وظَهَرَ ، ولَفْظةُ تَمِيه تأْتِي بعْدَ هذا في الياءِ هناك من بابِ باعَ يَبِيعُ ، وهو هنا مِن بابِ حَسِبَ يَحْسِبُ كطَاحَ يَطِيحُ وتاهَ يَتِيهُ في قَوْلِ الخلِيلِ . ( وهي *!أَمْيَهُ مِمَّا كانتْ *!وأَمْوَهُ ) مِمَّا كانتْ . ( و ) *!ماهَتِ ( السَّفِينَةُ ) *!تَماهُ *!وتَمُوهُ : ( دَخَلَها الماءُ . ( و ) يقالُ : ( حَفَرَ ) البِئْرَ ( *!فأَمَاهَ *!وأَمْوَهَ ) ، أَي ( بَلَغَ الماءَ ) ، وكَذلِكَ أَمْهَى ، وهو مَقْلوبٌ . ( *!ومَوَّهَ المَوْضِعُ *!تَمْوِيهاً : صارَ ذا ماءٍ ) ؛ ) ومنه قَوْلُ ذي الرُّمَّةِ : تَمِيميَّة نَجْدِيَّة دارُ أَهْلِهاإذا *!مَوَّهَ الصَّمَّانِ مِن سَبَلِ القَطْرِ ( و ) مَوَّهَ ( القِدْرَ : أَكْثَرَ مَاءَها . ( و ) مِن المجازِ : ( مَوَّهَ ) ( الخَبَرَ عليه ) تَمْوِيهاً إذا ( أَخْبَرَهُ بخِلافِ ما سأَلَه ) . ( ومنه حدِيثٌ مُمَوَّهٌ ، أَي مُزَخْرفٌ . ويقالُ : التَّمْويهُ التَّلْبِيسُ ؛ ومنه قيلَ للمُخادِعِ : *!مُمَوِّهٌ . وقد *!مَوَّهَ فلانٌ باطِلَه إذا زَيَّنَه وأَراه في صورةِ الحقِّ . ( و ) الأصْلُ فيه : مَوَّهَ ( الشيءَ ) *!تَمْويهاً إذا ( طَلاهُ بفِضَّةٍ أَو ذَهَبٍ ، و ) ما ( تَحْتَه ) شَبَهٌ أَو ( نُحاسٌ أَو حَديدٌ ) . ) ومنه سرجٌ *!مُمَوَّهٌ : أَي مَطْليٌّ بذَهَبٍ أَو فِضَّةٍ . ( *!وأَمَاهُوا أَرْكِيَتَهُمْ : أَنْبَطُوا *!ماءَها .

( و ) *!أَماهُوا ( دَوابَّهُمْ : سَقَوْها ) . ) يقالُ : *!أَمِيهُوا دَوابَّكُم ؛ نَقَلَه الزَّمَخْشريُّ . ( و ) أَمَاهُوا ( حَوْضَهُم : جَمَعُوا فيه الماءَ . ( و ) *!أَمَاهَ ( السِّكِّينَ : سَقاهُ ) الماءَ ، وذلكَ حينَ تَسُنُّه به ، وكَذلِكَ الرَّجُلُ حينَ تسْقِيه الماءَ ، كما في الصِّحاحِ ، ( *!كأَمَهاهُ ) ؛ ) قالَ ابنُ بَرِّي في قَوْلِ امْرىءِ القَيْسِ : ثم *!أمْهاهُ على حَجَره هو مَقْلوبٌ مِن *!أَماهَهُ ، ووزْنُه أَفْلَعه . *!والمَها : الحَجَرُ ، مَقْلوبٌ أَيْضاً ؛ وكَذلكَ *!المَها : ماءُ الفَحْلِ في رحِمِ النَّاقَةِ . ( و ) مِن المجازِ : *!أَماهَ ( الشيءُ : خُلِطَ ) ولُبِسَ ، وهذا أَشْبَه أَنْ يكونَ *!مَوَّهَ الشَّيءَ . ( و ) كذا قَوْله : *!أَماهَتِ ( السمَّاءُ ) ؛ ) فالصَّوابُ فيه : *!مَوَّهَتِ السَّماءُ ؛ إذا ( أَسالَتْ ماءً كثيراً ) ؛ ) كما هو نَصُّ ابنِ بُزُرْج . ( ورَجُلٌ *!ماهُ الفُؤَادِ *!وماهِيُّ الفُؤَادِ ) : ) أَي ( جَبَانٌ كأَنَّ قلْبَهُ في ماءٍ ) ، الأوّل عن ابنِ الأعْرابيِّ ، وعليه اقْتَصَرَ الجَوْهرِيُّ . قالَ : ورجُلٌ ماهٌ : أَي كثيرُ ماءِ القَلْبِ ، كقَوْلِكَ رجُلٌ مالٌ ؛ وأَنْشَدَ للأَزْرَق الباهِلِيّ : إنَّك يا جَهْضَمُ ماهُ القلبِضَخْمٌ عريضٌ مُجْرَئِشُّ الجَنْبِوأَنْشَدَه غيرُهُ : *!ماهِيّ القَلْبِ ، والأَصْلُ *!مائِهُ القَلْبِ لأنَّه مِن مُهْتُ . ( أَو ) ماهُ القَلْبِ : ( بَلِيدٌ ) أَحْمَقُ ، وهو مجازٌ . ( *!وماهَ ) الرَّجُلُ : ( خَلَطَ ) في كَلامِهِ . وقالَ كُراعٌ : ماهَ الشيءَ بالشيءِ *!مَوْهاً : خَلَطَهُ . ( *!وأَماهَ العَطْشانَ والسِّكِّينَ : سَقاهُما ) الماءَ ؛ أَمَّا *!إماهَةُ السِّكِّين فقد تقدَّمَ قَريباً فهو تكْرارٌ ، وأَمَّا

إماهَةُ الرَّجُلِ فقالَ اللّحْيانيُّ : يقالُ *!امْهِنِي أَي اسْقِنِي . وما أَحْسَن قَوْل الجوْهرِيّ : *!وأَمَهْتُ الرَّجُلَ والسِّكِّينَ إذا سَقَيْتُهما . ( و ) *!أَماهَ ( الفَحْلُ : أَلْقَى ماءَهُ في رَحِمِ الأُنْثى ) ، وذلكَ المَاءُ يُسَمَّى المَها بالقَلْبِ كما تقدَّمَ وسَيَأْتِي . ( و ) أَماهَ ( الحافِرُ : ( أَنْبَطَ الماءَ ) ، وهو أَيْضاً مع قوْلِه في السابِقِ *!أَمَاهُوا أَرْكِيَتَهُم تكْرارٌ . ( و ) *!أَماهَتِ ( الأرضُ : نَزَّتْ ) بالماءِ . وفي الصِّحاحِ : ظَهَرَ فيها النَّزُّ . ( و ) أَماهَ ( الدَّواةَ : صَبَّ فيها الماءَ . ( و ) مِن المجازِ : ( ما أَحْسَنَ *!مُوهَةَ وجْهِه *!ومُواهَتَهُ ، بضمِّهما ) ، أَي ( ماءَهُ ورَوْنَقَهُ ) وتَرَقْرقَهُ ، أَو حُسْنُهُ وحَلاوَتُهُ . ( *!والماهَةُ : الجُدَرِيُّ ) ؛ ) حَكَاه اللَّحْيانيُّ عن الأسَدِيّ ؛ ومنه قَوْلُهم في الدُّعاءِ آهَةٌ وماهَةٌ ، وقد تقدَّمَ . ( *!والماهُ : قَصَبَةُ البَلَدِ ) ، فارِسِيَّةٌ ؛ ومنه *!ماهُ البَصْرَةِ ، *!وماهُ الكُوفَةِ . قالَ ابنُ الأعْرابيِّ : ومنه ضُرِبَ هذا الدِّينارُ *!بماهِ البَصْرَةِ وماهِ فارِسَ . قالَ الأزْهرِيُّ : كأَنَّه مُعَرَّبٌ . قُلْتُ : أَصْلُ ماه بالفارِسِيَّة القمر . ( *!والماهانُ ) ، مُثَنَّى مَاه ، ( الدَّيْنَوَرُ ونَهاوَنْدُ ، إحْداهُما ماهُ الكُوفَةِ ، والأُخْرى ماهُ البَصْرَةِ ) . ( قُلْتُ : والدَّينَوَرُ مِن كُورِ الجَبَلِ ، وإنَّما سُمِّيَت مَاه الكُوفَةِ لأنَّ مالَها كانَ يُحْمَل في أَعْطياتِ أَهْلِ الكُوفَةِ ؛ ومنها : يَحْيَى بنُ زكريَّا *!الماهِيُّ عن عليِّ بنِ عبيدَةَ الرّيحانيّ . وكَذلكَ الحالُ في نَهاوَنْد ، فإنَّ مالَها كانَ يُحْمَل في أَعْطياتِ أَهْلِ البَصْرَةِ . ( *!ومَاهُ ) يُذَكَّرُ ويُؤَنَّثُ ، لا يَنْصرفُ لمَكانِ العُجْمةِ . ( وماهُ دِينارٍ : بَلَدانِ ) ، وهو مِن

الأَسْماءِ المركَّبَةِ ، وكَذلكَ ماهُ آباذَ لمحلَّةٍ كَبيرَةٍ بمَرْوَ . ( *!وماهانُ : اسمُ ) رجُلٍ ، وهو جَدُّ عبدِ اللَّهِ بنِ عيسَى بنِ *!ماهانَ المَاهانِيّ ، نَسَبَه صاحِبُ الأغاني ؛ وابْنُه محمد حَدَّثَ ؛ وابن عَمِّه عليّ بن رسْتُمِ بنِ ماهانَ ، منْ ولدِهِ محمدُ بنُ حامِدِ بنِ عبدِ اللَّهِ بنِ عليَ تَفَقَّه على أَبي الحَسَنِ البَيْهقِيِّ ، ورَوَى عن مكِّيِّ بنِ عَبَدَان . ( و ) قالَ ابنُ جنِّي : ( هو ) ، أَي ماهانُ إنْ كانَ عَربيًّا لا يحلو ( إمَّا ) أَنْ يكونَ ( مِن ) لَفْظِ ( هَوَمَ أَو هَيَمَ ، فَوَزْنُهُ لَعْفانُ ) بتقْدِيمِ اللامِ على العَيْنِ ؛ ( أَو ) مِن لَفْظِ ( وَهَمَ فَلَفْعانُ ) بتقْدِيمِ الفاءِ على العَيْنِ ؛ ( أَو مِن ) لَفْظِ ( هَمَا فَعَلْفانُ ) بتقْدِيمِ اللامِ على الفاءِ ؛ ( أَو ) مِن ( وَمَهُ ) ، لو وُجِدَ هذا التَّركيبُ في الكَلامِ ، ( فَعَفْلانُ ) بتَقْدِيمِ العَيْنِ على الفاءِ ؛ ( أَو ) مِن ( نَهَمَ فلاعافٌ ؛ أَو مِن لَفْظِ المُهَيْمِنِ فعَا فالٌ ؛ أَو مِن مَنَهَ ) ، لو وُجِدَ هذا التَّركيبُ في الكَلامِ ، ( ففالاعٌ ، أَو مِن نَمَهَ فَعَالافٌ ) ، انتَهَى كَلامُ ابنِ جنِّي ؛ وهي على ثَمانِيَةِ أَوْجُهٍ . ( أَو وَزْنُه فَعْلانُ ) ، ومحلُّهُ هذا التَّرْكِيب ، والألِفُ والنّونُ زائِدَتانِ إن كانتْ عربيَّةً ، وإلا فمحلُّه ( م ه ن ) ، وقد أَشَرْنا إليه . ( *!والمُوهَةُ ، بالضَّمِّ : الحُسْنُ ) والحَلاوَةُ . يقالُ : كَلامٌ عليه مُوهَةٌ ، وهو مجازٌ . ( و ) أَيْضاً : ( تَرَقْرُقُ الماءِ في وَجْهِ ) المرْأَةِ الشابَّةِ ( الجَميلَةِ *!كالمُواهَةِ ، بالضَّمِّ ) أَيْضاً ، وقد تقدَّمَ قَرِيباً . ( *!ومِهْتُهُ ، بالكسْرِ وبالضمِّ ) : ) أَي ( سَقَيْتُه ) الماءَ ؛ نَقَلَهُ الجوْهرِيُّ . وممَّا يُسْتدركُ عليه : يُجْمَعُ *!الماءُ على *!أَمْواءٍ ؛ حَكَاهُ ابنُ جنِّي ؛ قالَ : أَنْشَدَني أَبو عليَ :

وبَلْدة قالِصَة *!أَمْواؤُها تَسْتَنُّ في رَأْدِ الضُّحَى أَفْياؤُها كأَنَّما قد رُفِعَتْ سَماؤُها أَي مَطَرُها . *!وماءُ اللَّحْمِ : الدَّمُ ؛ ومنه قَوْلُ ساعِدَةَ بنِ جُؤَيَّة يَهْجُو امْرأَةً : شَرُوبٌ لماءِ اللحمِ في كلِّ شَتْوةٍ وإن لم تَجِدْ مَنْ يُنْزِلُ الدَّرَّ تَحْلُبِوقيلَ : عَنَى به المَرَقَ تَحْسُوه دُونَ عِيالِها ، وأَرادَ : وإن لم تَجِدْ مَن يَحْلُبُ لها حَلَبَتْ هي ، وحَلْبُ النِّساءِ عارٌ عنْدَ العَرَبِ . *!والماوِيَّةُ : البَقَرَةُ لبَياضِها . *!وماوِيَّةٌ : مَوْلاةُ شيبَةَ الحجبيّ ، رَوَتْ عنها صفيَّةُ بنتُ شيبَةَ . وأَبو *!ماوِيَّةَ : عن عليَ ، وعنه أَبو إسْحاق الشَّيْبانيُّ ، واخْتُلِفَ في اسْمِه فقيلَ حُرَيْثُ بنُ مالِكٍ أَو مالِكُ بنُ حُرَيْثٍ ، ويقالُ : ماوِيَّةُ بنُ حُرَيْثٍ ؛ وفَرَّقَ ابنُ معين بَيْنه وبينَ أَبي ماوِيَّةَ . وقالَ أَبو سعيدٍ : شجرٌ *!مَوَهِيٌّ إذا كانَ مَسْقَوِيًّا ، وشجرٌ جَزَوِيٌّ يشْرَبُ بعُرُوقِه ولا يُسْقَى . *!ومَوَّهَ حَوْضَه *!تَمْويهاً : جَعَلَ فيه الماءَ . *!ومَوَّهَ السَّحابُ الوَقائِعَ مِن ذلكَ . *!وأَماهَتِ السَّفينةُ بمعْنَى ماهَتْ . *!ومَوَّهَتِ السَّماءُ : أَسالَتْ ماءً كَثيراً ؛ عن ابنِ بُزُرْج . *!والتَّمْويهُ : التَّلْبِيسُ والمُخادَعَةُ وتَزْيينُ الباطِلِ . *!والمُوهَةُ ، بالضمِّ : لَوْنُ الماءِ ؛ عن اللّيْثِ . ووَجْهٌ *!مُمَوَّهٌ : مُزَيَّنٌ بماءِ الشَّبابِ ؛ وأَنْشَدَ ابنُ بَرِّي لرُؤْبَة : لمَّا رَأَتْني خَلَقَ *!المُمَوَّهِ

*!ومُوهَةُ الشّبابِ : حُسْنُه وصَفاؤُهُ ؛ وكَذلِكَ *!المُوَّهَةُ ، كقُبَّرَةٍ . وهو *!مُوهَةُ أَهْلِ بيْتِه . *!وتَمَوَّهَ المالُ للسِّمَنِ : إذا جَرَى في لحُومِهِ الرَّبيعُ . وتَمَوَّهَ العِنَبُ : إذا جَرَى فيهِ اليَنْعُ وحَسُنَ لَوْنُه ، أَو امْتلَأَ ماءً وتَهَيَّأَ للنّضْجِ ؛ وكَذلِكَ النَّخْلُ . وتَمَوَّهَ المَكانُ : صارَ *!مُمَوَّهاً بالبَقْلِ ؛ وبه فُسِّرَ قَوْلُ ذي الرُّمَّةِ السَّابِق أَيْضاً . وثَوْبُ الماءِ : الغِرْسُ الذي يكونُ على المَوْلودِ ؛ قالَ الرَّاعِي : تَشُقُّ الظئر ثَوْبَ الماءِ عنه بُعَيْدَ حياتِه إلا الْوَتِيناوالسَّمْنُ المائِيُّ : مَنْسوبٌ إلى مَوَاضِع يقالُ لها مَاهُ ؛ قُلِبَ الهاءُ في النَّسَبِ هَمْزةً أَو ياءً . *!وماوَيْه : ماءٌ لبَني العَنْبرِ ببطْنِ فَلْج ؛ أَنْشَدَ ابنُ الأعرابيِّ : وَرَدْنَ على *!ماوَيْه بالأَمْسِ نِسْوةٌ وهُنَّ على أَزْواجِهنَّ ربُوض *!ُومُوَيَّةُ ، كسُمَيَّة : تَصْغيرُ ماوِيَّة ؛ ومنه قَوْلُ حاتِمِ طيِّىء يَذْكُرُ امْرأَتَه ماوِيَّةَ : فضارَتْه *!مُوَيُّ ولم تَضِرْني ولم يَعْرَقْ مُوَيُّ لها جَبينِييعْنِي الكَلِمةَ العَوْراء ؛ كما في الصِّحاحِ . وماءُ السَّماءِ : لَقَبُ عامِرِ بنِ حارِثَةَ الأزْديّ ، وهو أَبو عَمْرو ومُزَيْقِيَا الذي خَرَجَ من اليمنِ حينَ أَحسَّ بسَيْلِ العَرِمِ ، سُمِّي بذلكَ لأنَّه كانَ إذا أَجْدَبَ قوْمُه ما نَهُمْ حتى يأْتِيَهُم الخِصْبُ ، فقالوا : هو ماءُ السَّماءِ لأنَّه خَلَفٌ منه ، وقيلَ

لولدِهِ : بنُو ماءِ السَّماءِ ، وهُم مُلُوكُ الشأمِ ؛ قالَ بعضُ الأَنصارِ : أَنا ابنُ مُزَيْقِيَا عَمْرٍ و وجَدِّيأَبوه عامرٌ ماءُ السَّماءِوماءُ السَّماءِأَيْضاً : لَقَبُ أُمِّ المُنْذِرِ بنِ امْرىءِ القَيْسِ بنِ عَمْرِو بنِ عدِيِّ بنِ ربيعَةَ بنِ نَصْرٍ اللَّخْمِيّ ، وهي ابْنةُ عَوْفِ بنِ جُشَمَ بنِ النَّمرِ بنِ قاسِطٍ ، سُمِّيَت بذلكَ لجمالِها ؛ وقيلَ لولدِها : بنُو ماءِ السَّماءِ ، وهُم مُلُوكُ العِراقِ ؛ قالَ زهيرُ بنُ جنابٍ : ولازَمْتُ المُلوكَ مِنَ الِ نَصْرٍ وبعدَهُمُ بني ماءِ السَّماءِكلُّ ذلكَ نَقَلَهُ الجوْهرِيُّ . وبنُو ماءِ السَّماءِ : العَرَبُ لأنَّهم يَتَّبعُونَ قَطْرَ السَّماءِ فينْزلُونَ حيثُ كانَ . وحكَى الكِسائيُّ : باتَتِ الشَّاةُ ليلَتَها مَأْمَأْ ومَاءْمَاءْ *!ومَاهْ *!مَاهْ ، وهو حِكَايَةُ صَوْتِها . *!ومِياهُ الماشِيَةِ : باليَمامَةِ لبَني وعلَةَ حُلَفاء بَني نميرٍ . ومياه : مَوْضِعٌ في بِلادِ عُذْرَةَ قُرْبَ الشأمِ . ووادِي *!المياهِ : مِن أَكْرَم ماءٍ بنَجْدٍ لبَني نفيلِ بنِ عَمْرِو بنِ كلابٍ ؛ قالَ أعْرابيٌّ ؛ وقيلَ : هو مَجْنونُ لَيْلى : أَلا لا أَرى وادِي المِياهُ يَثِيبُولا القَلْبَ عن وادِي المِياهِ يَطِيبُأُحبُّ هبُوطَ الوَادِيَيْن وإنّنيلمسْتَهْتِر يالوَادِيَيْن غَرِيبُوماءُ الحياةِ : المنيُّ ؛ وقيلَ : الدّمُ ؛ ومِن الأوَّل : ماءُ الحياةِ يُصَبُّ في الأرْحامِ

ومِن الثاني : فإنَّ إراقَةَ ماءِ الحَياةِ دونَ إراقَة ماءِ المُحيَّا وبَلَدٌ *!ماهٌ : كَثيرُ الماءِ ؛ عن الزَّمَخْشريّ . وقالَ غيرُهُ : العَيْنُ *!المُمَوَّهَةُ ، كمعَظَّمَةٍ : هي التي فيها الظفَرَةُ .

Lane's Lexicon

Edward W. Lane · 19. yyTR1.015 harf
مَوَّهَ 2 مَوَّهَ ذ He silvered or gilded, (S, K,) or washed over with gold or silver, (Msb,) a thing (S, Msb, K, TA) of brass (TA) or copper or iron. (S, K.) ― -b2- He [varnished or] embellished falsehood so as to give it the appearance of truth. (TA.) He falsified information, عَلَيْهِ to him, in reply to a question. (K.) ― -b3- He involved in confusion, or doubt; or practised concealment or
Tamamını oku

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR2.154 harf
مَاهَ مَاهَ ( w ) A , U ( n. ac. مَوْه 1 , مَاهَة [ 1tA ] , مُؤُوةه مُؤُوةه [ 27 ] ), a. Was full of water. b. Drew water ( ship ). c. ( n. ac. مَوْه 1 ) [ acc. & Bi ], Mixed with. d. I , U , Gave water to. مَوَّهَ مَوَّهَ II , a. Was well-watered ( country ). b. Filled with water. c. Gilded, washed over. d. [ acc. & 'Ala ], Equivocated, falsified ( speech ). e. [ 'An ] [
Tamamını oku

Kitâbullâh

Kur'an kullanımından türetilmişTR35.781 harf
موه مَاهَ - يَمُوهُ (مَاهَ - يَمِيهُ) - مَاء مَاهَ - يَمُوهُ (مَاهَ - يَمِيهُ) + الكائن أو الشيء: يكثر ماؤه: دخل فيه الماء حتى غلب على مكوناته أو امتلأ به مَاء: اسم فعل من" مَاهَ - يَمُوهُ ": وهو كذلك بمعتى مفعول: السائل المعروف في البحاروالأنهار والذي يشرب ويستعمل بالغسيل: وهو في القرآن اسم جنس لا يُذَكَّر ولا يؤنث ولا يثنى ولا يجمع وليس منه
Tamamını oku

Sîgalar(13)

Mücavir kökler103 mücavir (353 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. نزل

    27 ortak ayet · “Nezle” konaklama yeri demektir

  2. سمو

    27 ortak ayet · “Sem” hayvanın sırtı, “ard” da hayvanın karnıdır

  3. أرض

    23 ortak ayet · Hayvanların sırtına sema, alt tarafına ard denir

  4. نبت

    8 ortak ayet · Bitki

  5. سقي

    7 ortak ayet · Sakiy: Kaba konmuş sudur

  6. خرج

    12 ortak ayet · Huruc : Harc duvarın dışına sürülen harçtır

  7. ثمر

    6 ortak ayet · Meyve demektir

  8. قدر

    9 ortak ayet · Kıdr kazandır

  9. شرب

    5 ortak ayet · İçecek

  10. غوط

    2 ortak ayet · Çukur

  11. خلق

    10 ortak ayet · Halk: Halk, deri veya bez parçası demektir

  12. موت

    8 ortak ayet · Kış uykusundan uyanmış yılana hayy, kış uykusundaki yılana…

Geçtiği ayetler(60)

  1. … لَكُمُ الْأَرْضَ فِرَاشًا وَالسَّمَاءَ بِنَاءً وَأَنْزَلَ مِنَ السَّمَاءِ مَاءً فَأَخْرَجَ بِهِ مِنَ الثَّمَرَاتِ رِزْقًا لَكُمْ فَلَا تَجْعَلُوا …

    SuO ki; yeryüzünü sizin için bir döşek, göğü de bir bina yaptı. Gökten su indirip onunla türlü türlü meyvelerden sizin için rızık çıkardı. O halde bile bile Allah’a eşler koşmayınız.

  2. … مِنْكُمْ مِنَ الْغَائِطِ أَوْ لَامَسْتُمُ النِّسَاءَ فَلَمْ تَجِدُوا مَاءً فَتَيَمَّمُوا صَعِيدًا طَيِّبًا فَامْسَحُوا بِوُجُوهِكُمْ وَأَيْدِيكُمْ إِنَّ اللَّهَ …

    SuEy iman edenler; sarhoşken, ne söylediğinizi bilinceye kadar, bir de cünübken -yolcu olmanız müstesnagusül yapmadıkça namaza yaklaşmayın. Eğer hasta veya yolculukta iseniz, yahut herhangi biriniz heladan gelirse veya kadınlara yaklaşıp da su bulamazsanız, temiz bir toprağa teyemmüm edin, yüzlerinize ve ellerinize sürün. Şüphesiz ki Allah; Afüvv ve Gafur olandır.

  3. … مِنْكُمْ مِنَ الْغَائِطِ أَوْ لَامَسْتُمُ النِّسَاءَ فَلَمْ تَجِدُوا مَاءً فَتَيَمَّمُوا صَعِيدًا طَيِّبًا فَامْسَحُوا بِوُجُوهِكُمْ وَأَيْدِيكُمْ مِنْهُ مَا …

    SuEy iman edenler; namaza kalktığınız zaman; yüzlerinizi, dirseklerinize kadar ellerinizi yıkayın, başınıza meshedin ve topuklarınıza kadar ayaklarınızı da (yıkayın) . Eğer cünüb iseniz; hemen temizlenin. Eğer hasta olmuşsanız veya seferde iseniz; yahut heladan gelmişseniz veya kadınlara yaklaşmış da su bulamamışsanız; temiz bir toprakla teyemmüm edin. Yüzlerinizi ve ellerinizi onunla meshedin. Allah, size zorluk vermek istemez. Lakin sizi temizlemek, üzerinizde olan nimetini tamamlamak ister ki şükredesiniz.

  4. وَهُوَ الَّذِي أَنْزَلَ مِنَ السَّمَاءِ مَاءً فَأَخْرَجْنَا بِهِ نَبَاتَ كُلِّ شَيْءٍ فَأَخْرَجْنَا مِنْهُ خَضِرًا …

    SuO’dur; gökten su indirmiş olan. Onunla her bitkiyi çıkardık. Ondan yeşillikler çıkardık. Ondan yığın yığın taneler, hurmaların tomurcuklarından sarkan salkımlar, birbirine hem benzeyen, hem benzemeyen üzümlerden, zeytinden ve nardan bahçeler yapıp çıkarıyoruz. Meyvesine; bir meyve verdikleri zaman, bir de olgunlaştıkları zaman bakın. Şüphesiz ki bunlarda; iman eden bir kavim için ayetler vardır.

  5. … يُغَشِّيكُمُ النُّعَاسَ أَمَنَةً مِنْهُ وَيُنَزِّلُ عَلَيْكُمْ مِنَ السَّمَاءِ مَاءً لِيُطَهِّرَكُمْ بِهِ وَيُذْهِبَ عَنْكُمْ رِجْزَ الشَّيْطَانِ وَلِيَرْبِطَ عَلَى …

    SuHani O, size kendi katından bir emniyet olmak üzere sizi hafif bir uykuya daldırıyordu. Sizi tertemiz yapmak, sizden şeytanın pisliğini gidermek, kalblerinizi pekiştirmek ve ayaklarınıza sebat vermek için gökten üstünüze bir su indiriyordu.

  6. أَنْزَلَ مِنَ السَّمَاءِ مَاءً فَسَالَتْ أَوْدِيَةٌ بِقَدَرِهَا فَاحْتَمَلَ السَّيْلُ زَبَدًا رَابِيًا وَمِمَّا …

    SuGöten su indirir de dereler onunla dolar taşar. Üste çıkan köpüğü sel alır götürür. Süslenmek veya yararlanmak için ateşle erittiklerinizin üzerinde de buna benzer bir köpük vardır. Böyle misal verir Allah hak ile batıl için. Köpük; uçar gider, insanlara fayda veren ise yerde kalır. İşte böyle; Allah daha nice misaller verir.

  7. اللَّهُ الَّذِي خَلَقَ السَّمَوَاتِ وَالْأَرْضَ وَأَنْزَلَ مِنَ السَّمَاءِ مَاءً فَأَخْرَجَ بِهِ مِنَ الثَّمَرَاتِ رِزْقًا لَكُمْ وَسَخَّرَ لَكُمُ …

    SuAllah O’dur ki; gökleri ve yeri yaratmış, indirdiği su ile size rızık olarak ürünler çıkarmıştır. Emri gereğince denizde yüzmek üzere gemileri ve nehirleri buyruğunuza verdi.

  8. وَأَرْسَلْنَا الرِّيَاحَ لَوَاقِحَ فَأَنْزَلْنَا مِنَ السَّمَاءِ مَاءً فَأَسْقَيْنَاكُمُوهُ وَمَا أَنْتُمْ لَهُ بِخَازِنِينَ

    SuRüzgarları da aşılayıcı olarak gönderdik, gökten su indirip onunla sizi suladık. Yoksa siz onu biriktiremezdiniz.

  9. هُوَ الَّذِي أَنْزَلَ مِنَ السَّمَاءِ مَاءً لَكُمْ مِنْهُ شَرَابٌ وَمِنْهُ شَجَرٌ فِيهِ تُسِيمُونَ

    SuO’dur size semadan su indiren, ondan içersiniz. Ve hayvanları otlattığınız bitki de onunla biter.

  10. وَاللَّهُ أَنْزَلَ مِنَ السَّمَاءِ مَاءً فَأَحْيَا بِهِ الْأَرْضَ بَعْدَ مَوْتِهَا إِنَّ فِي ذَلِكَ لَآيَةً لِقَوْمٍ يَسْمَعُونَ

    SuAllah; gökten su indirir de onunla yeryüzünü öldükten sonra tekrar diriltir. Muhakkak ki bunda, dinleyen topluluklar için ayet vardır.

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökموه
YapıÜçlü
Özel Durumİlletli (ecvef ve nâkıs benzeri fonetik dönüşüm; asıl lamelharfi ه, zâhirde hemzeye dönüşmüştür)
Bağlamsal Yakın Köklerغيث, مطر, ودق, طهر, حيا
Zıt Kökيبس
Çekirdek Özet 1Akışkanlık, berraklık, canlılığın maddî ve biyolojik taşıyıcısı olan temel sıvı
Çekirdek Özet 2İlâhî rahmet ve dirilişin tabiat ve insan yaratılışındaki somut vesilesi
Çekirdek Özet 3Varlığın maddî sürekliliğini, temizliği ve ontolojik bağımlılığı sağlayan kurucu unsur
Kritik Hata RiskiSuyun yalnızca fiziko-kimyasal bir madde sayılarak âyetlerdeki ontolojik diriliş, arınma ve yaratılış delili vasfının göz ardı edilmesi

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
موAkışkanlık, çalkantı, yayılma ve hareketlilik potansiyeli taşıyan maddî kütle; موج (kabarıp dalgalanma), مور (kararsızca çalkalanma, akma) ve مول (elde toplanıp el değiştiren akıcı servet) köklerinde de görüldüğü üzere dalgalı ve hareketli kütle niteliğiهVarlığı görünür kılan, nefes ve dışa vurum bildiren harfin eklenmesiyle akışkan dalgalanma somut, berrak, sızan ve hayat bahşeden su cevherine (موه) dönüşmüştür

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
مsu; akış, çokluk, derinlikAkışkanlığın, şekilsiz ama hayat taşıyan temel potansiyelin ve çokluğun başlangıcı
وçengel, çadır kazığı; bağlama, ekleme, tutturmaAkışı diğer maddelere rapteden, nüfuz ettiren ve birbirine bağlayan ara geçiş unsuru
هkollarını kaldırmış insan; dikkat çekme, ortaya çıkma, nefesİçsel akış ve birleşimin dışarıya sızması, görünür bir hayat belirtisi ve canlılık nefesi olarak zuhur etmesi
موهsuyun bağlanarak hayat nefesi ve görünürlük şeklinde açığa çıkmasıAkışkan ve derin sıvı potansiyelinin birleşip yeryüzüne sızarak canlılığı görünür kılması, hayatı uyandırması

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamYerin altından sızan veya gökten inen saf su; kuyudan su çıkması, bir nesnenin suyla kaplanması veya yüzeyine su yürüyüp parlaması
Cahiliye şiiri kullanımıCahiliye şiirinde yağmur ve su izleri genellikle çölde terk edilmiş yurt kalıntılarını dirilten ya da silen, kuyularda tükenen veya deve kafilelerinin aradığı ana hayat kaynağı olarak geçer; Ebû Züeyb el-Hüzelî şiirinde kökten türeyen isimler su birikintileri ve pınarlar bağlamında kullanılmıştır
Erken Arapça kullanımKlasik lügatlerde geminin su alması için ماهت السفينة, topraktan su sızması için أماهت الأرض, bir kabın veya kuyunun suyunun artması için ماهت الركية deyimleri erken bedevi kullanımının temel örnekleri olarak kaydedilir

Kaynak Lisān al-ʿArab, Kitābü’l-ʿAyn, Asās al-Balāgha.

Sami etimolojik katman

Sami dil ailesinin en kadim ve en yaygın müşterek köklerinden birini teşkil eden bu yapı, kök düzeyinde akışkanlığı ve hayat sıvısını karşılar. İbranicede çiftil biçiminde korunan mayim (מים), Aramice ve Süryanicede mayyā (ܡܝܐ), Akadcada mû (çoğul māmū), Ugarit dilinde my ve Ge'ez (Etiyopya) dilinde māy kelimeleri doğrudan bu kökün Sami ortak mirasındaki biçimleridir. Klasik Arapça gramer geleneğinde kelimenin tekili olan مَاء yapısındaki hemzenin asıl ه harfinden münkalib olduğu ve kökünün موه bulunduğu; küçültme isminin مُوَيْه, çoğullarının ise مِيَاه ve أَمْوَاه gelmesiyle kesin biçimde ispatlanmıştır. Semantik matriste su; gökten inen bereket, yer altı kaynakları ve tohumu çatlatıp canlıyı meydana getiren meni gibi bütün akışkan ve doğurgan sıvıları kapsayan kök gösterendir.

Güven Kesin

Kaynak Brown-Driver-Briggs, Payne Smith, HALOT, Lisān al-ʿArab.

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönموه kökünden türeyen مَاء kelimesiÇoğulunun مِيَاه ve أَمْوَاه, küçültmesinin مُوَيْه olması lamelharfin ه olduğunu gösterir; su alma, su sızdırma ve su ile yaldızlama fiilleri de bu köktendirKesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiProto-Semitik *ma'-/*may- biçimiİbranice mayim, Süryanice mayyā, Akadca mû; Proto-Sami ortak mirasının en belirgin isim köklerindendirKesin
Daha geniş dilsel ilişkiAfro-Asyatik katmanEski Mısırca mw (su) ve Berberice dillerindeki benzer su formlarıyla fonetik ve semantik tam paralellik gösterirGüçlü

Kaynak Lisān al-ʿArab, HALOT, David Cohen Dictionnaire des racines sémitiques.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
موهAnlamlıSu, su alma, sulanmaAkışkan temel sıvı; gemiye su dolması, madeni altın suyuyla kaplamaHedef kök; Kur'an'da مَاء şeklinde 63 kez geçer
مهوAnlamlıSüt veya suyun durulup berraklaşmasıBir şeyin pürüzsüz, saydam, kaygan ve akıcı hale gelmesiKur'an'da geçmez; موه ile berraklık ve akıcılık ilişkisi taşır
ومهAnlamı bulunmayanVeri bulunamadıKlasik sözlüklerde bu diziliş mühmel kabul edilmiştirKur'an'da geçmez
وهمAnlamlıZihinde canlandırma, zannetme, yanılmaGerçek dışı bir kurgunun zihne akması, kesin bilgiye dayanmayan tasavvurKur'an'da geçmez; zihinsel akışkanlık ve kararsızlıkla ilgilidir
هموAnlamı bulunmayanVeri bulunamadıBu diziliş bağımsız kök olarak kaydedilmemiştirKur'an'da geçmez
هومAnlamlıBaşı öne düşürme, hafif uykuUyuklama esnasında başın öne doğru hafifçe sallanıp düşmesiKur'an'da geçmez; hareketin gevşeyip akması durumuyla ilintilidir

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
موهMerkezMaddî ve ontolojik temel sıvı (su)Cevherin kendisini, akışkanlık ve biyolojik dirilticiliği karşılayan asıl cins isimdirCanlılığın hammaddesi ve gökten inen ana rahmet
غيثKomşuİmdada yetişen yağmur suyuموه mutlak sıvı iken, غيث kuraklık ve darlık anında kurtarıcı olarak gelen bereket suyudurZor durumdan kurtarıcı ilâhî yardım vurgusu taşır
مطرKomşuGökten dökülen yağmur suyuموه nötr ve mutlak iken, مطر genellikle gökten iniş biçimini ve bazen helâk azabını nitelerİniş yönü ve hadise vasfı ağır basar
ودقKomşuBulutların arasından süzülen ince damlalarموه kütlevi sıvı iken, ودق buluttan çıkış anındaki damlacık formunu belirtirYağmurun oluşum ve damlama sürecine odaklanır
يبسZıtKuruluk, nemsizlik, katılıkموه akışkanlık, nem ve hayat iken; يبس suyun tamamen çekilmesi ve katılıktırCanlılığın zıddı olan kuruma ve hareket kabiliyetini yitirme hali

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
Arapçaموه (مَاء)Su, akıcı hayat cevheriBiyolojik hayatın, arınmanın ve yaratılış tohumunun temel maddesiKesin
LatinceAqua, liquorSu, akışkan sıvıAqua fiziksel ve kimyasal suyu karşılar; kökün meniyi ve mecazi berraklığı kapsayan boyutunu tam vermezGüçlü
İngilizceWater, fluidSu, sıvı maddeWater doğrudan fiziksel karşılıktır; Kur'an'daki yaratılış mayası ve ontolojik arınma derinliği bağlamdan kurulurGüçlü
AlmancaWasser, FeuchtigkeitSu, nemWasser nesnel su kavramını eksiksiz karşılar; sperma veya diriliş metaforu dışarıda kalırGüçlü
FransızcaEau, liquideSu, sıvı cevherFiziksel elementi karşılar; kelimenin semitik kökündeki lamelharfi açılımı ve mecazi boyutları kapsamazGüçlü

Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Lane's Lexicon.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
مَاءً (Gökten inen yağmur suyu)Canlılığın dirilticisi, rızık ve nimetYeryüzünün ölümünden sonra diriltilmesi, bitkilerin yeşertilmesi bağlamları (Bakara 2:22, Nahl 16:65, Lokmân 31:10)
مَاءٍ دَافِقٍ / مَاءٍ مَهِينٍ (Sperm, döl suyu)İnsanın biyolojik yaratılışının maddî başlangıcıNutfe ve insanın nutfeden halk edilişi, zayıf bir su damlasından var edilişi (Mürselât 77:20, Târık 86:6)
مَاءً طَهُوراً (Maddî ve hükmî temizleyici)Arınma ve necasetten temizlenme vesilesiMüminlerin bedenî ve mânevî yönden temizlenmesi, şeytanın pisliğinin giderilmesi (Furkân 25:48, Enfâl 8:11)
الْمَاءُ (Kozmik yaratılış ve Arş'ın zemini)Varlığın ve kâinatın ilk yaratılış merhalesiGökler ve yer yaratılmadan önce Arş'ın üzerinde bulunduğu temel unsur (Hûd 11:7)
مَاءٍ كَالْمُهْلِ / مَاءً حَمِيماً (Cehennem azabı içeceği)İnkârcıların cezalandırıldığı yakıcı, eritici sıvıCehennem ehlinin içmeye zorlandığı, bağırsakları parçalayan kaynar madde (Kehf 18:29, Muhammed 47:15)
مَاؤُهَا / مَاءَكِ (Yeraltı su kaynakları ve kuyu suyu)Yerin depoladığı, çekilip kaybolabilen tabii suTufan suyunun yutulması emri veya pınarların yerin dibine çekilmesi tehdidi (Hûd 11:44, Kehf 18:41, Mülk 67:30)

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
KelamKozmoloji, hudûs delili ve Arş'ın su üzerindeliği meselesiHûd Suresi 7. âyette geçen «Arşı su üzerinde idi» ifadesinin lafzî mi yoksa hükümranlık ve maddenin iptidai haline işaret mi olduğuSuyun bütün mahlûkattan önce yaratılan ilk cevher olup olmadığı tartışması
FıkıhTahâret bahsi; mutlak ve mukayyet su ayrımlarıHangi suların hadesi giderebileceği (mâ-i mutlak), rengi, tadı ve kokusu değişen suyun abdestte geçerliliğiMaddî ve hükmî temizliğin mutlak vasıtası olarak fıtrî vasfını koruyan su
TefsirÂyetlerdeki diriliş (ba's) temsilinin tabiat üzerinden teyidiÖlü toprağın su ile canlanmasının kıyamet günü bedenlerin yeniden dirilişine aklî ve hissî delil kılınmasıSuyun ontolojik diriltici fonksiyonunun ilâhî kudret delili olarak işlenmesi
HadisHayır hasenat, sadaka-i câriye ve mahlûkata merhamet«Hangi sadaka daha efdaldir?» sorusuna «Su temin etmektir / su içirmektir» cevabının verilmesi; suyun mülkiyetiSuyun kamuya ait müşterek hayat hakkı ve en yüce infak vasıtası oluşu

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
Diniİbadet ve ontolojik tasavvurTahâret ve tevhîd deliliArındırma ve imanı tazelemeSuyun yokluğunda teyemmüme geçilmesi, suyun maddî kirleri temizlerken mânevî olarak kulun ibadete hazırlanmasındaki aslî şart oluşuKesin
İlmiBiyoloji, fizik ve kozmogoniBiyokimyasal yaşam matrisiHayatın biyolojik temeli«Her canlı şeyi sudan yarattık» (Enbiyâ 21:30) ilkesi gereğince hücresel yapının ve biyosferin vazgeçilmez yapıtaşıKesin
SiyasiKamu yönetimi ve ortak mülkiyetStratejik kamu kaynağıToplumsal barış ve mülkiyet dengesiSuyun tekelleştirilemez bir âmme hakkı olması; devletin su güvenliğini, adil dağıtımını ve havza yönetimini sağlama göreviGüçlü
İktisadiTarım, ticaret ve iktisadi canlılıkTemel üretim ve tüketim sermayesiİktisadi değer üretimini başlatmaTarımsal üretimin, hayvancılığın ve sanayinin mutlak ön şartı; su kaynaklarının kurumasının iktisadi çöküş doğurmasıKesin

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerEvrensel çözücü (universal solvent) ve termodinamik dengeleyiciKimya ve termodinamikte suyun yüksek özgül ısısı ve kutuplu molekül yapısıyla diğer maddeleri bünyesinde çözmesi ve yaşamın kimyasal reaksiyonlarına zemin teşkil etmesiKesin
Beşeri bilimlerSosyal sermaye ve kamusal müşterekler (the commons)Hukuk ve sosyolojide suyun tüm bireylerin yaşam hakkını önceleyen, hiçbir zümrenin tekeline bırakılamayan ve toplumsal sözleşmenin merkezinde yer alan birleştirici müşterek olmasıGüçlü

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiSuyun sadece fiziko-kimyasal bir bileşik (H2O) veya musluktan akan ticari bir tüketim nesnesi olarak görülüp âyetlerdeki kozmik, ahlâkî ve ontolojik bağlamından koparılması
Kur'an içi daha geniş anlamKur'an'da su; hem biyolojik doğumun mayası (meni), hem kozmik varoluşun başlangıç zemini, hem ölü nefislerin ve yeryüzünün diriliş şahidi, hem de rızık ve mülkiyet dengesinin adalet ölçüsüdür
Yanlış anlamanın doğuracağı hataSuyun nimet boyutunun ve ilâhî tasarruf altındaki bağımlılığının unutulması; insanın tabiata hükmetme kibriyle su kaynaklarını sınırsızca tüketebileceğini sanması ve kıyamet/diriliş delillerini idrak edememesi

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Varlığın başlangıcını (Hûd 11:7), canlılığın biyolojik kökenini (Enbiyâ 21:30, Nûr 24:45), insanın doğumunu (Târık 86:6) ve öldükten sonra dirilişin imkânını (Fâtır 35:9) birbirine bağlayan merkezî bir ontolojik kanıt teşkil eder
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Yaratılış delillerini serdeden kevnî âyetlerde, öldükten sonra dirilmeyi (ba's) ispatlayan temsillerde, cehennem azabının şiddetini anlatan uyarılarda ve tahâret hükümlerinde
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Tabiat olaylarının kör bir tesadüf veya mekanik bir döngü olduğu zannını yıkar; yağmurun inişini doğrudan ilâhî irade ve hesaba bağlayarak mülkiyet iddiasındaki insanın acziyetini yüzüne vurur

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamYeryüzüne gökten inen veya kaynaklardan fışkıran, berrak, akışkan, içilebilir ve temizleyici temel sıvı.
  • Soyut anlamCanlılığı potansiyelden fiile çıkaran, cansız maddeye hayat aşılayan, maddî ve mânevî arınmanın taşıyıcısı olan ilâhî rahmet tecellisi.
  • Sistematik karşılıkBiyosferin, insan bedeninin ve kozmik yaratılışın ilk maddesi; mülkiyeti kısıtlanamaz, yaşamın sürekliliği adına korunması farz olan evrensel müşterek.
  • LaTeX modeliH=f(M)  ⟹  (P→MA)∧(K→MT)
  • LaTeX açıklaması

Modelde H canlılığı ve hayatı, M su cevherini (موه), P ölü toprağı veya potansiyel varlığı, A canlanmış ve ürün vermiş aktif hayatı, K maddî veya mânevî kirliliği, T ise arınma ve tahâreti simgeler. Formül; hayatın (H) doğrudan suya (M) bağlı bir fonksiyon olduğunu, suyun etkisiyle ölü potansiyelin aktif canlılığa (P→MA) dönüştüğünü ve kirliliğin su vasıtasıyla arınmaya (K→MT) inkılap ettiğini sembolik olarak ifade eder.

Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: م