نوب
ن - و - ب
KÖK- 18 geçiş
- 18 ayet
- 11 sîga
- 12 sözlük
Nöbet kelimesinden gelmiştir. İfal babına gelince nöbet tutmak anlamı oluşur. Aslında dikkat etmek anlamındadır. İla harf-i cerini alınca ona dikkatini vermek anlamını alır.devamı ›
Notlarım
Sözlükler(12)
★ Akevler SözlüğüTürkçe
Nöbet kelimesinden gelmiştir. İfal babına gelince nöbet tutmak anlamı oluşur. Aslında dikkat etmek anlamındadır. İla harf-i cerini alınca ona dikkatini vermek anlamını alır.
Kitâbu'l-'Ayn
Halîl b. Ahmed · 8. yyTR4.187 harfباب النون والباء و و ا ي ء معهما
ن ب و، ن و ب، ب و ن، ب ي ن، ن ا ب، ب ن ي، ن ب أ، أ ب ن، أ ن ب مستعملات
نبو:
نبا بَصَرُهُ عن الشّيء ينبو نُبُوّاً، ونَبْوةٌ: مرة واحدة، أي: تجافى، قال:
نَبَتْ عينُ ليلَى نَبْوةً ثم راجعـت ولا خيرَ في عينٍ نبت لا تُراجعُ
ونبا السَّيفُ عن الضّريبة، إذا لم يقطع.
ونبا فلانٌ عن فلان، إذا لم يَنْقَدْ له.
نبا بفلانٍ مَنْزِلُهُ، إذا لم يُوافِقْهُ.
وإذا لم يَسْتمكن
es-Sıhâh
Cevherî · 10. yyTR697 harfناب عنّي فلانٌ ينوب مَناباً، أي قام مقامي. وانتاب فلانٌ القوم انتياباً، أي أتاهم مرة بعد أخرى. وأناب إلى الله، أي أقبل وتاب. والنَوبة: واحدة النُوَبِ؛ تقول: جاءت نَوْبتُك ونِيابتك. وهم يتناوبون النوبةَ فيما بينهم، في الماء وغيره. والنُوبَةُ بالضم: الاسم من قولك نابَهُ أمرٌ وانتابه، أي أصابه. والنائبة، المصيبة، واحدة نوائبِ الدهر. والنوبُ: النحل، وهو جمع نائب. ابن السكيت: النَوْبُ بالفتح:
Mekâyîsü'l-Luğa
İbn Fâris · 11. yyTR9.140 harf(باب النون والواو وما يثلثهما)
(نوي) النون والواو والحرف المعتلّ أصلٌ صحيح يدلُّ على معنيين: أحدهما مَقْصَدٌ لشيء، والآخر عَجَمُ شيء.
فالأوَّل النَّوَى. قال أهلُ اللغة: النَّوَى: التَّحَوُّل من دار إلى دار. هذا هو الأصل، ثم حمل عليه البابُ كلُّه فقالوا: [نوَى] الأمرَ يَنوِيه، إذا قَصَدَ له. وممَّا يصحِّح هذهِ التآويلَ قولُهم: نَوَاه الله، كأنَّه قَصَدَه بالحِفْظِ والحِياطة. قال:
يا عَمرُو
(باب النون والواو وما يثلثهما) (نوي) النون والواو والحرف المعتلّ أصلٌ صحيح يدلُّ على معنيين: أحدهما مَقْصَدٌ لشيء، والآخر عَجَمُ شيء. فالأوَّل النَّوَى. قال أهلُ اللغة: النَّوَى: التَّحَوُّل من دار إلى دار. هذا هو الأصل، ثم حمل عليه البابُ كلُّه فقالوا: [نوَى] الأمرَ يَنوِيه، إذا قَصَدَ له. وممَّا يصحِّح هذهِ التآويلَ قولُهم: نَوَاه الله، كأنَّه قَصَدَه بالحِفْظِ والحِياطة. قال: يا عَمرُو أحسِنْ نَواكَ اللهُ بالرَّشَدِ *** واقرأْ سلاماً على الذَّلْفاءِ بالثَّمَدِ([1])* أي قصَدَك بالرَّشَد. والنِّيَّة: الوجه الذي تَنْوِيه. ونَوِيُّكَ: صاحبُك نيَّتُه نِيَّتُكَ. والأصل الآخر النَّوَى: نَوَى التَّمْر. وربما عبَّروا به عن بعض الأوزان. ويقال إنَّ النَّوَاة زِنَةُ خمسة دَرَاهم. وتزَوَّجها على نواةٍ من ذهب، أي وزنِ خمسةِ دراهمَ منه. وبالهمز كلمةٌ تدلُّ على النُّهُوض وناءَ ينوءُ نوءاً: نَهَضَ. قال: فقلنا لهم تِلْكُمْ إذاً بَعْدَ كرَّةٍ *** نغادر صَرْعَى نوؤُها متخاذِلُ([2])أي نهوضها ضعيف والنَّوْءُ من أنواءِ المطَر كأنَّه ينهَض بالمطر. وكلُّ ناهض بِثِقْلٍ فقد ناءَ. وناءَ البعيرُ بِحِمْلِهِ. والمرأة تنوء بها عجيزتُها، وهي تَنوءُ بها. فالأولى تُثْقَل بها، والثانية تنهض. ومن الباب المناوأة تكون بين القوم يقال: ناوَأَه، إذا عاداه. وهو قياسُ ما ذكرناه، لأنها المناهَضة، هذا ينوءُ إلى هذا وهو ينوءُ إليه أي يَنْهَض. (نوب) النون والواو والباء كلمةٌ واحدة تدلُّ على اعتياد مكان([3]) ورجوعٍ إليه. وناب يَنُوبُ، وانتاب ينتاب. ويقال إنَّ النُّوبَ: النَّحل، قالوا: وسمِّيَت به لرَعْيها ونَوْبِها إلى مكانها. وقد قيل إنَّه جمع نائب. وقول أبي ذؤيب: أرِقْتُ لذِكرِهِ من غير نَوْبٍ *** كما يَهْتاجُ مَوْشِيٌّ قَشِيبُ([4])(نوت) النون والواو والتاء ليس عندي أصلاً. على أنهم يقولون: ناتَ ينُوت ويَنِيتُ، إذا تمايَلَ من ضَعف. فإنْ صحَّ هذا فلعلَّ النُوتيَّ وهو المَلاّح، منه. (نوح) النون والواو والحاء أصلٌ يدلُّ على مقابَلة الشّيء للشيء. منه تناوَحَ الجَبَلان، إذا تقابَلاَ، وتناوحت الرِّيحانِ: تقابلتا في المَهبّ. وهذه الرِّيح نَيِّحةٌ لتلك، أي مقابِلتُها. ومنه النَّوح والمنَاحة، لتقابُلِ النِّساء عند البُكاء. (نوخ) النون والواو والخاء كلمةٌ واحدة، وهي أنَخْتُ الجَمَل. فأمَّا فِعل المطاوَعة منه فقالوا: أنَخْتُه فبَرَك، وقال آخرون: استناخ. وجاء في الحديث: "وإن أُنِيخَ على صخرةٍ استناخ". وقال الأصمعيّ أنختُه فتَنَوَّخ. (نور) النون والواو والراء أصلٌ صحيح يدلُّ على إضاءةٍ واضطراب وقِلّة ثبات. منه النور والنار، سمِّيا بذلك من طريقة الإضاءة، ولأنَّ ذلك يكون مضطرِباً سريعَ الحركة. وتنوَّرْتُ النّار: تبصَّرتُها. قال امرؤ القيس: تنوَّرتُها من أذرعات وأهلُها *** بيثربَ أدنى دارِها نظرٌ عالِي([5])ومنه النَّور: نَور الشَّجر ونُوّارُهُ. وأنارت الشَّجرةُ: أخرجَتْ النَّوْر. والمَنَارة: مَفعلة من الاستنارة، والأصل مَنْوَرة. ومنه مَنَار الأرض: حُدودها وأعلامها، سمِّيت لبَيَانِها وظُهورها. والذي قُلناه في قِلّة الثبات امرأةٌ نَوَارٌ، أي عفيفة تنُورُ، أي تَنفِر من القَبيح، والجمع نُورٌ. ونارت: نَفَرت نَوْراً([6i]). قال: * أنَوْراً سَرْعَ ماذا يا فَروقُ([7]) * ونُرْت فلاناً: نَفَّرته. والنَِّوار: النِّفار. ومما شذَّ عن هذا الأصل النّؤُور: دُخَانُ الفَتيلة يتّخذُهُ كُحلاً وَوشْماً. ونَوَّرْت اللِّثة([8]): غَرَزْتها بإبرةٍ ثم جعلت في الغَرز الإثمد. (نوس) النون والواو والسين أصلٌ يدلُّ على اضطرابٍ وتذبذُب. وناسَ الشَّيءُ: تذَبْذَب، ينُوس. وسمِّي أبو نُوَاسٍ لذُؤَابتينِ له كانَتَا تنوسانِ. ويقولون: نُسْت الإبلَ: سُقْتُها. (نوش) النون والواو والشين أصلٌ صحيح يدلُّ على تناوُل الشيء. ونُشْتُه نَوْشَاً. وتناوَشْتُ: تَنَاوَلْت. قال الله تعالى: ﴿وَأَنَّى لَهُمُ التَّنَاوُشُ مِنْ مَكَانٍ بعِيد﴾ [سبأ 52]. ورَّبما عَدَّوْه بغير ألفٍ فقالوا: نُشْتُه خيراً، إذا أنَلتَه خيراً. وقول القائل([9]): * باتت تَنُوشُ العَنَق انتياشا([10]) * (نوص) النون والواو والصاد أصلٌ صحيح يدلُّ على تردُّدٍ ومجيءٍ وذهاب*. وناص عن قرنه يَنُوص نَوْصاً. والمَنَاص المصدر، والمَلْجأ أيضاً. قال سبحانه: ﴿وَلاَتَ حِينَ مَنَاصٍ﴾ [ص 3]. ويقولون: النَّوْص: الحِمار الوحشيّ لا يزالُ نائصاً: رافعاً رأسَه، يتردَّد كالجامح. وناوَصَ الجَرَّة: مارَسَها. ومرَّ تفسيرُه في باب الجيم([11]). (نوض) النون والواو والضاد فيه كلماتٌ متباينة. الأولى النّوض: وُصْلةٌ ما بين العَجُز والمَتْن. والثانية قولهم: ناض في البِلاد: ذهب. والثالثة الأنواض: الأودية، واحدها نَوْض. (نوط) النون والواو والطاء أصلٌ صحيح يدلُّ على تعليق شيءٍ بشيء. ونُطْتُه به: علَّقته به. والنَّوْط: ما يَتعلَّق به أيضاً، والجمع أنواط. وفي المثل: "عاطٍ بغير أنواط" أي إنَّه يعطو يتناول الشَّيء وليس له ما يتعلق به. والنِّيَاط: عِرقٌ علّق به القلب، والجمع أنْوطة([12])، وهو النائط أيضاً. قال: * قَطْعَ الطَّبيب نائطَ المصفورِ([13]) * ونِياطُ المَفازةِ: بُعدها، سمِّي به لأنَّه كأنّه من بُعدِهِ نِيط أبداً بغيره. والأرنَب مقطِّعة النِّياط، لأنَّها تقطع البعيد. والتُّنَوِّط([14]): طائر؛ وهو قياسُه لأنَّه يَنُوط كالخيوط من الشَّجرة يجعلها وكراً. ونِيطَ فُلانٌ: أصابته نوْطة، وهي وَرَمٌ في الصَّدر. وهو عِندنا من نِياط القَلْب، كأنَّ الوجعَ أصابَ نِياطَه. ويقولون: نَوْطةٌ من طَلْح، كما يقال عِيصٌ من سِدْر. وسمِّيت لتعلُّق بعضِها ببعض. وبئر نَيِّطٌ، إذا كانت قَدْرَ قامة. (نوع) النون والواو والعين كلمتانِ، إحداهما تدلُّ على طائفةٍ من الشيء مماثلةٍ له، والثانية ضربٌ من الحَركَة. الأوَّل النَّوع من الشيء: الضَّرْب منه. وليس هذا من نَوْعِ ذاك. والثاني: قولهم: ناعَ الغُصن يَنوعُ، إذا تمايَلَ، فهو نائع. وقال بعضهم: لذلك يقال جائع نائع، أي مضطرب من شِدَّة جُوعه مُتمايِل. ويَدْعُون على الإنسان فيقولون: جُوعاً له ونُوعاً له. (نوف) النون والواو والفاء أصلٌ صحيح يدلُّ على علوٍّ وارتفاع. ونافَ يَنُوف: طالَ وارتفع. والنَّوْف: السَّنام([15])، وجمعه أنواف. وممكنٌ أن يكون قولهم: مائةٌ ونَيِّف([16]) من هذا، وقد ذكرناه في نيف للفْظِه. (نوق) النون والواو والقاف أصلٌ يدل على سمّوٍّ وارتفاع. وأرْفَعُ موضعٍ في الجبل نِيقٌ، والأصل الواو، وحوّلت ياءً للكسرة التي قبلها. وممكنٌ أن يكون النَّاقةُ من هذا القياس، لارتفاع خَلْقِها. وناقةٌ ونُوق([17]). و"استَنْوَق الجملُ" تشبيهٌ بها، ويضرب مثلاً لمن ذَلَّ بعد عِزّ. والنّاقة: كواكبُ على هيئة النّاقة([18]). وقولهم: تنوَّقَ في الأمر، إذا بالَغَ فيه، فعندنا أنَّه منه، وهم يشبِّهون الشيءَ بما يستحسنونه، وكأنَّ تنوَّق مقيسٌ على اسم الناقة، وهي عندهم من أحْسَنِ أموالهم. ومن قال تَنَوَّق خطأٌ فقد غَلِط([19])، وقياسه ما ذكرناه. والنِّيقة لا تكون إلاَّ من تَنَوّق. يقولون مثلاً: "خَرْقاءُ ذات نِيقَة"، يُضرَب للجاهل بالشَّيء يدَّعي المعرفة به. (نوك) النون والواو والكاف كلمةٌ واحدة، هي النَّوَاكة والنُّوك([20]) وهي الحُمْق. ورجلٌ أنْوَك ومُسْتنوِكٌ، وهم نَوْكَى([21]). (نول) النون والواو واللام أصلٌ صحيحٌ يدلُّ على إعطاءٍ. ونَوَّلته: أعطيته. والنَّوال: العَطاء. ونُلْتُه نَولاً مثل أنلته. وقولك: ما نَوْلُكَ أن تفعل كذا؛ فمنه أيضاً، أي ليس ينبغي أن يكون ما تُعطِيناهُ مِنْ نوالِك هذا. وقولُ لبيد: وقفتُ بهنَّ حتَّى قال صحبي *** جَزِعتَ وليس ذلك بالنَّوالِ([22])قالوا: النّوال: الصَّواب، وتلخيصه: ليس ذلك بالعطاء الذي [إن] أعطيتَناه كنتَ فيه مصيباً. وكذا قوله: فدَعِي الملامةَ ويْبَ غيرِكِ إنَّه *** ليس النّوال بلوم كلِّ كريم([23]) والقياس في كلِّه واحد. ومما شذَّ عن الباب المِنْوال: الخَشَبة* يلُفُّ عليها النَّاسِج الثَّوب. (نوم) النون والواو والميم أصلٌ صحيح يدلُّ على جُمودٍ وسكونِ حركة. منه النَّوم. نامَ ينام نَوْماً ومَناما. وهو نَؤُومٌ ونُوَمَة([24]): كثير النَّوم. ورجل نومةٌ([25]):خاملٌ لا يُؤبَه له. ومنه استَنامَ لي فلانٌ، إذا اطمأنَّ إليه وسَكَنَ. والمَنَامة: القطيفة، لأنَّه ينامُ فيها. ويستعيرون منه: نامت السُّوق: كَسَدت. ونامَ الثَّوبُ: أخْلَقَ. (نون) النون والواو والنون كلمةٌ واحدة. والنُّون: الحُوت. و [ذو([26])] النُّون: سيفٌ لبعض العرب([27])، كأنَّه شُبِّه بالنون. (نوه) النون والواو والهاء كلمةٌ تدلُّ على سُموٍّ وارتفاع. وناه النَّبات([28]): ارتفع. وناهَت النّاقةُ: رفعَتْ رأسَها وصاحت. ومنه نُهْتُ بالشَّيء ونوَّهتُ: رفعت ذِكْرَه. ويقولون: ناهَتْ نَفْسُه: قوِيَتْ. --------------ـــ ([1]) أنشده في اللسان (نوى) ومعجم البلدان (ثمد الروم). ([2]) لجعفر بن علبة الحارثي في الحماسة (1: 10). ([3]) في الأصل: "اعتبار مكان". ([4]) في ديوان الهذليين (1: 92) برواية: "نقيب". وفي اللسان (نوب) برواية: "نقيب". وكلام ابن فارس هنا مبتور، والذي في المجمل: "ويقال إن النوب القرب". وأنشد بعده البيت. ([5]) ديوان امرئ القيس 56 واللسان (نور). وأذرعات يروى بالكسر مع التنوين وعدمه وبالفتح مع منع الصرف. ([6]) ويقال في المصدر "النوار" أيضاً بالفتح، والاسم بالكسر، نوار. ([7]) صدر بيت لزغبة الباهلي، أو لمالك بن زغبة الباهلي، أو لأبي شقيق الباهلي، في اللسان (نور، حذق) وإصلاح المنطق 41، 142. وعجزه: * وحبل الوصل منتكث حذيق * ([8]) في الأصل: "إليه". ([9]) كذا. وفي المجمل قبل إنشاد البيت التالي: "وناشت الإبل تنوش، إذا أسرعت النهض. قال". ([10]) أنشده في اللسان (نوش). ([11]) في الجزء الأول ص 413. ([12]) ونوط، أيضاً بالضم. ([13]) للعجاج في ديوانه 30 واللسان (نوط، صفر). ([14]) ويقال تنوط بفتح التاء والنون وتشديد الواو المضمومة. ([15]) قيده في اللسان بأنه السنام العالي. ([16]) ويقال نيف أيضاً بالتخفيف، وقيل التخفيف لحن أو لغة رديئة. ([17]) ويقال في جمعه أيضاً ناق ونياق وأنواق وأينق وأنوق وأنؤق وأونق. وجمع الجمع أيانق وأنياقات. ([18]) ذكرت في القاموس. وانظر الأزمنة والأمكنة للمرزوقي (2: 376). ([19]) في اللسان: "وتنوق في الأمر، أي تأنق فيه. وبعضهم لا يقول تنوق". وشاهده قول ذي الرمة: كأن عليها سحق لفق تنوقت *** به حضرميات الأكف الحوائك ([20]) بضم النون وفتحها أيضاً، كما في القاموس. ([21]) ونوك أيضاً. ([22]) ديوان لبيد ص110 طبع 1880 واللسان (نول). ([23]) كذا على الصواب في الأصل وديوان لبيد 84. وفي المجمل: "بنول كل كريم". ([24]) ويقال نوم أيضاً كصرد. ([25]) بالضم، وبضم ففتح. ([26]) التكملة من المجمل واللسان والقاموس. ([27]) كان لمالك بن زهير فقتله حمل بن بدر فأخذه منه، ثم قتل الحارث بن زهير حمل بن بدر واستولى منه على ذي النون اللسان (نون). وفي القاموس أن "ذو النونين" سيف معقل ابن خويلد. ([28]) في الأصل: "النياه"، تحريف صوابه في المجمل واللسان.
ـ
Müfredât
Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR362 harf- النوب: رجوع الشيء مرة بعد أخرى. يقال: ناب نوبا ونوبة، وسمي النحل نوبا لرجوعها إلى مقارها، ونابته نائبة. أي: حادثة من شأنها أن تنوب دائبا، والإنابة إلى الله تعالى: الرجوع إليه بالتوبة وإخلاص العمل. قال تعالى: ﴿وخر راكعا وأناب﴾ [ص/24]، ﴿وإليك أنبنا﴾ [الممتحنة/4]، ﴿وأنيبوا إلى ربكم﴾ [الزمر/54]، ﴿منيبين إليه﴾ [الروم/31] وفلان ينتاب فلانا. أي: يقصده مرة بعد أخرى.
Esâsü'l-Belâğa
Zemahşerî · 12. yyTR619 harfن و ب
نابه أمرٌ نوبةً.
وأصابته نوائب ونوبٌ ونائبةٌ ونوبةٌ والخطوب تنوبه وتتناوبه.
قال: أجدّك أيّما رجل ترامت به الغارات يشحط أو يؤوب تناوبه المنية كل يوم وتطرقه الحوادث لا يشيب وناب إليه نوبة ومنابا: رجع مرة بعد أخرى.
والنّحل تنوب إلى الخلايا ولذلك سمّيت النّوب.
قال أبو ذؤيب: " وإليه مناب ": مرجعي.
وخير نائب: كثيرٌ عوّادٌ.
وهو ينتابنا وهو منتاب: مغادٍ مراوح.
Lisânü'l-Arab
İbn Manzûr · 13. yyTR5.278 harfنابَ الأَمْرُ نَوْباً ونَوبةً: نزَلَ.
ونابَتْهم نَوائبُ الدَّهْر. وفي حديث خَيْبَر: قسَمها نِصْفَينِ: نِصْفاً لنَوائِـبِه وحاجاتِه، ونِصفاً بين المسلمين. النَّوائِبُ: جمع نائبةٍ، وهي ما يَنُوبُ الإِنسانَ أَي يَنْزِلُ به من الـمُهمَّات والـحَوادِثِ. والنَّائِـبَةُ: الـمُصيبةُ، واحدةُ نوائبِ الدَّهْر. والنائبة: النازلةُ، وهي النَّوائِبُ والنُّوَبُ، الأَخيرةُ نادرة. قال ابن جني: مَجِـيءُ فَعْلةٍ
Kâmûsü'l-Muhît
Fîrûzâbâdî · 15. yyTR312 harf* ن و ب * * نَابَ * عنه يَنُوب * مَنَاباً * قام مقامه و * أَنَابَ * إلى الله تعالى أقبل وتاب و * النَّوْبَةُ * و * النِّيَابَةُ * بمعنى تقول جاءت نوبَتُك ونيابَتُك وهم * يَتَنَاوَبُونَ * النَّوبة في الماء وغيره و * النَّائِبَةُ * المُصيبة واحدة * نَوَائِبِ * الدَّهر والحُمَّى * النَّائِبةُ * هي التي تأتي كل يوم
Tâcü'l-Arûs
Zebîdî · 18. yyTR8.317 harfالنوب: نزول الأمر، كالنوبة، بزيادة الهاء. ناب الأمر نوبا ونوبة. النوب: اسم لجمع نائب، مثل: زائر وزور، وبه صرح السهيلي في الروض. وقيل: هو جمع. النوب: ما كان منك مسيرة يوم وليلة، والقرب: ما كان مسيرة ليلة، وأصله في الورد. قال لبيد:
إحدى بني جعفر كلفت بها لم تمس مني نوبا ولا قربا وقيل: ما كان على ثلاثة أيام، وقيل: ما كان على فرسخين، أو ثلاثة. النوب: القوة، يقال أصبحت
Lane's Lexicon
Edward W. Lane · 19. yyTR10.272 harfنُبْتُهُ
1 نُبْتُهُ ذ , aor. يَنُوبُ inf. n. نَوْبٌ; and ↓ اِنْتَبْتُهُ; I came to him by turns, (TA,) ― -b2- * اِنْنَابَهُمْ, inf. n. اِنْتِيَابٌ, He came to them time after time, (S, K.) The Hudhalee (Aboo-Sahm Usلmeh, TA,) says,
أَقَبَّ طَرِيدٍ بِنُزْهِ الفَلاةِ
لَا يَرِدُ المَاءَ إِلَّا أُنْتِيَابَا
(S) Slender in the belly, an object of the chase, in a part of the desert far from roster and
Salmone
H. Anthony Salmone · 19. yyTR2.648 harfنَابَ
نَابَ ( w ) U ( n. ac. نَوْب 1 )
a. [ Ila ], Came to by turns; did repeatedly.
b. [ Ila ], Returned to ( God ); repented.
c. ( n. ac. نَوْب 1 , مَنَاب [ 17A ], نِيَابَة [ 23tI ] ) [ 'An & Fī ], Replaced, represented, acted in the stead of.
d. ( n. ac. نَوْب 1 , نَوْبَة 1t ), Happened to, befell, betided.
e. ( n. ac. نَوْب 1 ), Was near.
f. [ Ila ], Consented to.
نَاْوَبَ
Kitâbullâh
Kur'an kullanımından türetilmişTR24.052 harfنوب
نَابَ - يَنُوبُ - أَنَابَ - يُنِيْبُ - مُنِيْب - مُنِيْبِيْن
نَابَ - يَنُوْبُ + كائن أو شيء + إلى كائن أو مكان: يرجع إليه مرة بعد مرة، كلما ذهب بعيداً عنه: يجد في كائن أو مكان الراحة أوالسكينة أوالخير أو النفع، فيعتاد اللجوء والرجوع إليه مرة بعد مرة، كلما وجد في نفسه حاجة لذلك
أَنَابَ - يُنِيْبُ + كائن + إلى كائن أو مكان: على وزن "
Sîgalar(11)
- أَنَابَİşi teslim etti(أَفْعَلَ)×3
- مُنِيبٍİşi teslim eden(مُفْعِلٍ)×3
- أُنِيبُİşi teslim ederim(أُفْعِلُ)×2
- مُنِيبِينَİşi teslim edenler(مُفْعِلِينَ)×2
- يُنِيبُİşi teslim eder(يُفْعِلُ)×2
- أَنَبْنَاİşi teslim ettik(أَفْعَلْنَا)×1
- مُنِيبًاİşi teslim eden(مُفْعِلًا)×1
- مُنِيبٌİşi teslim eden(مُفْعِلٌ)×1
- وَأَنَابَVe işi teslim etti(وَأَفْعَلَ)×1
- وَأَنَابُواVe işi teslim ettiler(وَأَفْعَلُوا)×1
Mücavir kökler111 mücavir (139 toplam)
- وكل
3 ortak ayet · Kuşların yumurta bıraktığı yerdir
- شرك
4 ortak ayet · Tasma kayış demektir
- إبراهيم
3 ortak ayet · İbrahim
- ربب
8 ortak ayet · Ribve, tümsek demektir
- أوه
1 ortak ayet · Evehe ah sesinden türetilmiştir
- كرس
1 ortak ayet · Onun kürsüsü
- نعج
1 ortak ayet · Koyun
- خلف
3 ortak ayet · Half : Ense demektir
- أسو
1 ortak ayet · Örnek
- عبد
4 ortak ayet · Ana kapının önündeki bekçidir
- جسد
1 ortak ayet · Cesese yere uzanan kütüktür
- وفق
1 ortak ayet · “Vefk” yatay demektir
Geçtiği ayetler(18)
وَيَقُولُ الَّذِينَ كَفَرُوا لَوْلَا أُنْزِلَ عَلَيْهِ آيَةٌ مِنْ رَبِّهِ قُلْ إِنَّ اللَّهَ يُضِلُّ مَنْ يَشَاءُ وَيَهْدِي إِلَيْهِ مَنْ أَنَابَ
İşi teslim ettiKüfredenler dediler ki: Rabbından kendisine bir ayet inidirilmeli değil miydi? De ki: Allah dilediğini saptırır, kendisine yöneleni de doğru yola eriştirir.
… تُطِعْهُمَا وَصَاحِبْهُمَا فِي الدُّنْيَا مَعْرُوفًا وَاتَّبِعْ سَبِيلَ مَنْ أَنَابَ إِلَيَّ ثُمَّ إِلَيَّ مَرْجِعُكُمْ فَأُنَبِّئُكُمْ بِمَا كُنْتُمْ تَعْمَلُونَ
İşi teslim ettiŞayet onlar seni körü körüne Bana şirk koşman için zorlarsa; onlara itaat etme ve dünya işlerinde onlarla iyi geçin Bana dönenlerin yoluna uy. Sonra dönüşünüz yine Bana’dır. O zaman Ben, size yaptıklarınızı bildiririm.
وَلَقَدْ فَتَنَّا سُلَيْمَانَ وَأَلْقَيْنَا عَلَى كُرْسِيِّهِ جَسَدًا ثُمَّ أَنَابَ
İşi teslim ettiAndolsun ki; Biz, Süleyman’ı denemiştik. Tahtının üstüne bir ceset attık. Sonra eski haline döndü.
Kök analizi
Kök tanımı ve çekirdek özet
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | نوب |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | İlletli (ecvef-vâvî) |
| Bağlamsal Yakın Kökler | توب, رجع, اوب |
| Zıt Kök | ولي |
| Çekirdek Özet 1 | Bir yere veya duruma aralıklarla, belirli bir periyotla tekrar tekrar dönmek ve uğramak |
| Çekirdek Özet 2 | Kulun zihnini, iradesini ve yönelişini dünyevi dağınıklıktan toparlayıp sürekli Allah’a döndürmesi (inâbe) |
| Çekirdek Özet 3 | Bireysel ve toplumsal hayatta periyodik sorumluluk, nöbetleşe görev icrası ve kesintisiz ilahi irtibat disiplini |
| Kritik Hata Riski | Kavramı yalnızca bir defalık veya kriz anında yapılan çaresiz bir sığınma zannedip süreklilik ve periyodik yöneliş boyutunu göz ardı etmek |
Biliteral analiz
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| نو | Kımıldama, yükselip inme, salınım veya devinim halinde bir noktaya yönelme; نوأ (ağır yükle kalkma/yıldızın batıp doğması), نوح (karşılıklı salınım ve yöneliş), نور (dalgalanarak yayılan ışık), نوس (sallanma ve hareket) köklerinde görülen periyodik kımıldama hareketi | ب | Hareketi sınırlandırarak belirli bir kapıya, yuvaya veya merkeze aralıklarla geri dönme, periyodik olarak bir yere varıp yerleşme anlamı kazandırmıştır |
Piktografik analiz
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ن | Filiz, yılan, balık; süreklilik, çoğalma, canlılık | Hareketin kesilmeyen bir canlılık, akışkanlık ve süreklilik içinde periyodik olarak devam etmesini ifade eder |
| و | Çengel, çadır kazığı; bağlama, ekleme, tutturma | Ayrılan unsuru yeniden merkeze raptetme, iki durum veya zaman dilimi arasında rabıta kurma işlevini yükler |
| ب | Ev, çadır; iç, barınma, içinde olma | Hareketin varacağı korunaklı sığınağı, merkeze dönüşü, asıl yuvaya veya kapıya intisap etmeyi gösterir |
| نوب | Süreklilik ve bağ ile merkeze dönüş | Canlı ve kesintisiz bir irtibatla (ن), kopan veya uzaklaşan bağı yeniden düğümleyerek (و), asıl korunaklı sığınağa ve yuvaya (ب) aralıklarla tekrar tekrar yönelme hareketini simgeler |
Tarihsel ve erken kullanım
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Bal arısının nektar topladıktan sonra kovanına tekrar tekrar dönmesi; suyun veya yağmurun aralıklarla yeryüzüne inmesi; insanların su başına veya nöbet yerine sırayla gelip gitmesi |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Ebû Züeyb el-Hüzelî beytinde uykusuzluğunu ve hüznünü belirli aralıklarla vuran bir gelişe benzeterek şöyle der: أَرِقْتُ لِذِكْرِهِ مِنْ غَيْرِ نَوْبٍ / كَمَا يَهْتَاجُ مَوْشِيٌّ قَشِيبُ |
| Erken Arapça kullanım | Ebû Leylâ’nın naklettiği kadim beyitte bal arılarının kovanlarına dönüşü bu kökle nitelenir: إِذَا لَسَعَتْهُ الدَّبْرُ لَمْ يَرْجُ لَسْعَهَا / وَخَالَفَهَا فِي بَيْتِ نُوبٍ عَوَاسِلِ |
Kaynak Maqāyīs al-Lugha, Kitābü’l-ʿAyn, Lisān al-ʿArab ve Asās al-Balāgha.
Sami etimolojik katman
Arapça نوب kökü, Sami dillerinde hareketin belirli aralıklarla tekrarlanması, bir nöbet veya döngü halinde bir noktaya gidip gelinmesi semantik alanı üzerine kuruludur. İbranicede yer alan ve dönme, çevrilme veya dolanma hareketini bildiren kimi biçimlerle semantik akrabalık taşır; ancak kök asıl özgün ve zengin gelişimini Arap dilinde tamamlamıştır. Arapçada arıların kovanlarına muntazam dönüşü için kullanılan isim formu ve insanın başına periyodik aralıklarla veya sıra ile gelen hadiseleri niteleyen isimler, kökün döngüsel frekansını açıkça gösterir. Kökün if‘âl kalıbına aktarılmasıyla türeyen kullanım ise, kulun gaflet veya meşguliyet aralarından sıyrılarak kalbini ve amelini ısrarla, periyodik bir disiplinle asıl sığınağı olan yaratıcısına çevirmesi biçiminde soyutlaşmıştır.
Güven Güçlü
Kaynak Brown-Driver-Briggs, David Cohen, Lisān al-ʿArab, Maqāyīs al-Lugha.
Etimolojik analiz
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | Bir mekana sürekli gidip gelme ve sırayla dönme | Kökün çekirdeği arıların kovana dönüşü ve su/nöbet sırası olup oradan musibetlerin gelişi ve kulun Allah’a yönelişi türemiştir | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Dönüş, devir ve nöbetleşme çekirdeği | Batı Sami dillerindeki döngüsel hareket ve bir durumun diğerini takip etmesi kökleriyle zayıf/orta düzeyde morfolojik, güçlü düzeyde semantik örtüşme vardır | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Sami ailesi dışındaki Afro-Asyatik kollarda kökün düzenli ses denklikleriyle örtüşen güvenilir bir türevi tespit edilmemiştir | Veri bulunamadı |
Kaynak Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, Lane’s Lexicon.
Kardeş kökler
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| نوب | Anlamlı | Bir yere aralıklarla tekrar tekrar dönmek, nöbetleşmek | Hedef köktür; periyodik dönüş ve Allah’a yöneliş | Kur'an'da geçer |
| نبو | Anlamlı | Yerinden kalkmak, uzaklaşmak, kılıcın hedeften sekmesi | Kökten uzaklaşma ve yerinden fırlama bildirir; نوب kökündeki dönüşün tersine sapmayı içerir | Kur'an'da geçmez |
| ونب | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde bu dizilim mühmel kabul edilmiştir | Kur'an'da geçmez |
| وبن | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde bu dizilim mühmel kabul edilmiştir | Kur'an'da geçmez |
| بنو | Anlamlı | Oğul olmak, türemek, bina edilip uzamak | Bir asıldan doğup çoğalmayı ve neslin sürekliliğini ifade eder | Kur'an'da geçer |
| بون | Anlamlı | İki nesne arasındaki açık mesafe ve fark | İki sınır arasındaki uzaklığı ve aralığı bildiren fiziksel ve soyut mesafe | Kur'an'da geçmez |
Komşu kökler ve zıt kök
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| نوب | Merkez | Geri dönüş ve yöneliş | Belirli aralıklarla, bir disiplin ve nöbet bilinciyle asıl sığınağa tekrar tekrar dönmek | Dağınıklıktan toparlanıp sürekli Allah’a teslim olma hali |
| توب | Komşu | Günahtan dönüş | Günahı ve isyanı kesin olarak terk edip itaate rücu etmek | Daha çok suçun bağışlanması ve günahtan vazgeçiş odağındadır |
| رجع | Komşu | Genel dönüş | Bir noktadan ayrıldıktan sonra fiziki veya fiili olarak geri dönmek | Nöbet, periyot veya kalp yoğunlaşması şartı olmaksızın her türlü geri dönüş |
| اوب | Komşu | Sığınağa dönüş | Dağılmışlıktan sonra gün sonunda veya yolculuk bitiminde asıl barınağa dönmek | Vakitli bir rücu olup akşam sığınağa çekilmeyi andırır |
| ولي | Zıt | Yüz çevirme ve uzaklaşma | Sırtını dönüp gitmek, irtibatı koparmak ve mesafeyi açmak | Merkeze dönmenin ve teslimiyetin zıddı olarak ilahi çağrıdan kaçış |
Başka dillerde anlam karşılıkları
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | نوب | Tekrar tekrar dönmek, yönelmek | Bir yere aralıklarla dönmeyi ve kalbin samimiyetle Allah'a yönelmesini eksiksiz karşılar | Kesin |
| Latince | Recurrere, Revertere | Geri koşmak, dönmek | Geri dönme hareketini karşılar; ancak periyodik nöbet ve içsel teslimiyet boyutunu eksik bırakır | Güçlü |
| İngilizce | Recur, Turn back, Alternate | Tekrarlanmak, geri dönmek, nöbetleşmek | Döngüsellik ve yönelişi ifade eder; ilahi huzura yönelişteki huşu ve tövbe derinliğini kapsamaz | Güçlü |
| Almanca | Wiederkehren, Sich zuwenden | Geri dönmek, yönelmek | Düzenli aralıklarla dönme ve yönelme boyutunu verir; kalbi inâbe anlamını tam yansıtmaz | Güçlü |
| Fransızca | Recourir, Revenir périodiquement | Tekrar başvurmak, periyodik dönmek | Zorluk anında veya düzenli aralıklarla merciye başvurmayı karşılar; dini huşuyu dışarıda bırakır | Güçlü |
Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Wörterbuch, Lane's Lexicon.
Vücûh ve nezâir
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| أَنَابَ / وَأَنَابَ | Hatanın farkına varıp derhal Allah'a yönelmek ve tövbe etmek | Peygamberlerin imtihan edildikten sonra secdeye kapanıp rablerine dönüşleri (Sâd 38:24, Sâd 38:34) |
| مُنِيبٍ / مُنِيبًا | Kalbi daima Allah'a bağlı, sürekli O'na dönen fıtri kul hali | Salih kulların, İbrahim peygamberin ve cennet ehline vaat edilen kalbi vasfı (Hûd 11:75, Kâf 50:33) |
| وَأَنِيبُوا / مُنِيبِينَ | Şirki ve gafleti terk ederek kolektif ve kesin biçimde Allah'a yönelme emri | Tevhide çağrı, azap gelmeden önce uyanma ve teslim olma bağlamı (Rûm 30:31, Zümer 39:54) |
| أُنِيبُ / يُنِيبُ | Bütün işleri ve ihtilafları Allah'a havale edip O'na dayanma bilinci | Tevekkül, ilahi vahye teslimiyet ve hidayete erme vasfı (Hûd 11:88, Şûrâ 42:10, Şûrâ 42:13) |
| أَنَبْنَا | İnananların ortak ilticası ve teslimiyet ikrarı | Müminlerin İbrahim peygamber ve beraberindekilerin dilinden duaları (Mümtehine 60:4) |
Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Tövbe, inâbe ve evbe makamları hiyerarşisi | İnâbenin tövbeden farkı; günah korkusuyla dönmek (tövbe) yerine sevgi ve tazimle Allah'a sürekli dönmek (inâbe) | Kalbin şirke ve masivaya sırt çevirip zât-ı ilahiye yönelmesi |
| Fıkıh | Niyâbet ve vekalet hukuku | Bir mükellefin başka bir mükellefin yerine ibadet (hac gibi) veya muamelede kaim olması | Birinin yerine nöbet alıp onun adına tasarrufta bulunma |
| Tefsir | Hidayet ve rahmete eriş şartı | Ayetlerdeki kime hidayet edileceği ve ibret alacağı şartının sürekli inâbe eden kalbe bağlanması | Fıtrata dönüş ve ilahi ikazlara periyodik dikkat kesilme |
| Hadis | Nevâibü'l-hak ve kamu harcamaları | Devlet başkanının veya kişinin karşılaştığı ani ihtiyaçlar, kamu yükümlülükleri ve afetler karşılığı | Sırayla veya dönemsel olarak başa gelen hadiseler ve nöbetler |
Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Kalbin ilahi merkeze rücuu | İnâbe ve ihlas | Ruhun dünyevi savrulmalardan sonra periyodik olarak Allah'a sığınması | İbadet ve dualarla günde beş vakit nöbet tutar gibi rabbe yönelme | Kesin |
| İlmi | Bilgiye ve delile sürekli dönüş | Metodolojik rücu | Zihnin teorilerden ve yanılgılardan temel aksiyomlara geri dönmesi | Hata tespit edildiğinde dogmada ısrar etmeyip asıl gerçeğe dönme | Güçlü |
| Siyasi | Yönetimde yetki devri ve nöbetleşme | Niyâbet ve rotasyon | Gücün tek elde temerküz etmeyip sırayla ve denetimle devredilmesi | Kamu görevlerinin belirli nöbet ve vekalet usulüyle icrası | Güçlü |
| İktisadi | Kriz anlarında devreye giren kaynaklar | Nevâib fonu ve rotasyonel kaynak | Periyodik yükümlülüklerin ve beklenmedik krizlerin karşılanması | İhtiyaç sahiplerine ve kamu harcamalarına dönemsel pay ayrılması | Muhtemel |
Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Periyodik fonksiyonlar ve harmonik salınım | Bir parçacığın veya dalganın belirli zaman aralıklarıyla denge noktasına geri dönmesi; sınır şartlarında daima merkeze yakınsayan döngüsel hareket dinamiği | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Nöbetleşe kurumsal rol değişimi ve psikolojik toparlanma | Sosyolojide kurumların rotasyonla yenilenmesi; psikolojide dağılan dikkat ve benliğin ana hedefe sürekli yeniden odaklanması (resilience) | Güçlü |
Yanlış daraltma ve kritik hata riski
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | İnâbe kavramını yalnızca ölümle burun buruna gelindiğinde veya ağır bir musibet anında yapılan pasif bir çaresizlik yakarışına indirgemek |
| Kur'an içi daha geniş anlam | İnâbe, hem peygamberlerin normal hayatlarındaki sürekli ve şuurlu yöneliş tarzı hem de kulun fıtri nöbet bilinciyle her işini Allah'a havale etmesidir |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Kul ile Allah arasındaki bağı sadece travma anlarına hapsederek dinin inşa ettiği günlük, periyodik ve bilinçli teslimiyet ahlakını yok saymak |
Kur'an'ı anlama odaklı sonuç
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın öngördüğü dindarlığın tek seferlik bir kabul veya donuk bir hal değil, sürekli yenilenen, periyodik olarak tazelenen dinamik bir yöneliş olduğunu gösterir. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Peygamberlerin nefis muhasebesi yaptığı ayetlerde, tevhid davetinde şirki terk etme çağrılarında ve hidayetin kime nasip olacağını belirleyen hüküm cümlelerinde belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Tövbenin yalnızca geçmiş günahın pişmanlığı olduğu zannını aşarak, kulun geleceğe dönük iradesini daima Allah'ın rızasına bağlaması gerektiğini ortaya koyar. |
Nihai sentez ve LaTeX modeli
- Somut anlamCanlı veya nesnenin belirli aralıklarla, bir sıra ve nöbet disiplini içinde asıl yuvaya veya merkeze tekrar tekrar dönmesi.
- Soyut anlamDağılan iradenin, günah veya dünya meşgalesiyle uzaklaşan bilincin periyodik bir gayretle Allah’a rücu etmesi ve O'na teslim olması.
- Sistematik karşılıkDinamik denge sistemlerinde sapma gösteren birimin, içsel veya kurumsal bir periyodik çekimle ana denge koordinatına geri çağrılması.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıModelde kulun fıtri ve ilahi teslimiyet merkezini, zaman içindeki anlık durumunu temsil eder. Dağılma veya sapma gösteren durumlar (), her anında merkeze dönme operatörü vasıtasıyla yeniden noktasına yöneltilir. Aradaki zaman farkını gösteren ve sönümleme katsayısı , inâbe hareketinin periyodik disiplinle gerçekleştiğini ve sapmaların merkeze dönüşle dengelendiğini sembolize eder.