وبل
و - ب - ل
KÖK- 8 geçiş
- 7 ayet
- 3 sîga
- 13 sözlük
Odun demeti demektir. Bağlamak anlamına gelmektedir. Dolu demektir. Vabil verdiği ağırlıktan dolayı şiddetli yağmur anlamındadır. Sağanak yağmur denebilir. İşin ağırlığı ve sorumluluğu da vebal anlamına gelir. Ağır ve şiddetli, yüklü anlamlarında da vebil şeklinde kullanılır.devamı ›
Notlarım
Sözlükler(13)
★ Akevler SözlüğüTürkçe
Odun demeti demektir. Bağlamak anlamına gelmektedir. Dolu demektir. Vabil verdiği ağırlıktan dolayı şiddetli yağmur anlamındadır. Sağanak yağmur denebilir. İşin ağırlığı ve sorumluluğu da vebal anlamına gelir. Ağır ve şiddetli, yüklü anlamlarında da vebil şeklinde kullanılır.
Kitâbu'l-'Ayn
Halîl b. Ahmed · 8. yyTR4.981 harfباب اللام والباء و و أ ي ء معهما
ل و ب، و ل ب، ب و ل، و ب ل، ب ل و، ب ل ي، ي ل ب، ل ب ي، ل ب أ، أ ل ب، ب أ ل مستعملات
لوب:
اللُّوبُ واللُّوابُ: العَطَش، وقد لابَ يَلُوبُ، والواحد: لائب، والجميع لوبٌ ولوائب. يقال: إبل لُوبٌ، ونخل نوائب، قال: حتّى إذا ما حان من لُوابها وقال: وحالَفَها في بَيْتِ لُوبٍ عوامل ويُروى: في بيت نوب أي: عظام سود طوال.
واللاّبة: الحَرَّة السّوداء، والعدد: لابات، والجميع:
es-Sıhâh
Cevherî · 10. yyTR753 harfالوَبَلَةُ بالتحريك: الثِقلُ والوَخامَةُ. وقد وَبُلَ المرتَعُ بالضم وَبْلاً ووَبالاً، فهو وبِيلٌ، أي وخيمٌ. ويقال أيضاً: بالشاةِ وبَلَةٌ شديدة، أي شهوةٌ للفحل. وقد اسْتَوْبَلَتِ الغنم. واسْتَوْبَلْتُ البَلَدَ، أي اسْتَوْخَمْتُهُ، وذلك إذا لم يوافقكَ في بَدَنِكَ وإن كنت تُحبُّه. والوَبيلُ: العصا الضخمةُ. وقال:
لوَ أصبَحَ في يُمْنى يَدَيَّ زِمامُهاوفي كَفِّيَ الأخْرى وبيلٌ تُحاذِرُهْ
وكذلك
Tehzîbu'l-Luğa
Ezherî · 10. yyTR15.294 harfل ب ( وايء )
لاب ، لبى ، ولب ، يلب ، وبل ، ألب ، أبل ، بلا ، بأل ، لبأ .
لوب : قال أبو عُبيد ، عن أبي زيد : اللُّوَاب : العَطَش .
وقال ابن السِّكيت : لاب يَلُوب لَوْباً ، إذا حام حول الماء مِن العَطش .
الليث : نخل لُوبٌ ، وإبلٌ لُوب ولوائِب ، إذا عَطِشت .
ثعلب ، عن ابن الأعرابي : يقال : ما وجد لَبَاباً ، أي قَدْر لُعْقةٍ من الطعام يَلُوكها .
قال : واللَّباب : أقلّ من مِلء الفَم .
أبو عبيد ، عن
Mekâyîsü'l-Luğa
İbn Fâris · 11. yyTR2.826 harf(باب الواو والباء وما يثلثهما)
(وبخ) الواو والباء والخاء كلمة واحدة. وبَّخه: لامَه، توبيخاً.
(وبد) الواو والباء والدال كلمةٌ تدلُّ على سُوءِ حال. يقال: أرضٌ وَبِدةٌ، إذا ساءت حالُ أهلِها. ويقولون: الوَبْد: نُقرةٌ في صخرة. ورجُلٌ مُسْتَوْبِدُ المكان(1): جاهلٌ به.
(وبر) الواو والباء والراء كلماتٌ لا تَنقاس، بل هي منفردة. فالوَبَر معروفٌ. والوَبْر: دابّةٌ. وبناتُ أوْبَرَ: شِبْهُ الكَمء(2)
Müfredât
Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR296 harf- الوبل والوابل: المطر الثقيل القطار. قال تعالى: ﴿فأصابه وابل﴾ [البقرة/ 264]، ﴿كمثل جنة بربوة أصابها وابل﴾ [البقرة/265] ولمراعاة الثقل قيل للأمر الذي يخاف ضرره: وبال. قال تعالى: ﴿فذاقوا وبال أمرهم﴾ [التغابن/ 5]، ويقال طعام وبيل، وكلأ وبيل: يخاف وباله. قال تعالى: ﴿فأخذناه أخذا وبيلا﴾ [المزمل/16].
Esâsü'l-Belâğa
Zemahşerî · 12. yyTR626 harfو ب ل
جاده وبل ووابل.
ووبلت السماء وكلأ وبيل: وخيمٌ واستوبلت المكان: استوخمته.
ويقال: والله لتستوبلنّه.
وهو يشكو الوابلة وهي عظم في مفصل الركبة.
وضربه بالوبيل وهي العصا الضخمة ودقّ القصّار الثوب بالوبيل وهو مدقّه.
وصكّ النصرانيّ الناقوس بالوبيل.
قال الأعشى: وما صك ناقوس الصلاة وبيلها وتقول: كأنه الأبيل في يده الوبيل.
ومن المجاز: رجل وابل: جواد يبل بالعطايا.
و ب ل جاده وبل ووابل. ووبلت السماء وكلأ وبيل: وخيمٌ واستوبلت المكان: استوخمته. ويقال: والله لتستوبلنّه. وهو يشكو الوابلة وهي عظم في مفصل الركبة. وضربه بالوبيل وهي العصا الضخمة ودقّ القصّار الثوب بالوبيل وهو مدقّه. وصكّ النصرانيّ الناقوس بالوبيل. قال الأعشى: وما صك ناقوس الصلاة وبيلها وتقول: كأنه الأبيل في يده الوبيل. ومن المجاز: رجل وابل: جواد يبل بالعطايا. أنشد الفرّاء: فأصبحت المنازل قد أذاعت بها الإعصار بعد الوابليا بعد الأجواد من أهلها. ووبله بالسياط: تابعها عليه كالوابل. وضربه بالْمِيبَلة: بالدَّرَّة، مِفعلةٌ مِن وبله. وأخذٌ وبيلٌ: شديد، ومنه الوبال: لسوء العاقبة.
Lisânü'l-Arab
İbn Manzûr · 13. yyTR5.329 harfالوَبْلُ والوابِلُ: المطر الشديد الضَّخْم القطْرِ؛ قال جرير: يَضْرِبْنَ بالأَكْبادِ وَبْلاً وابِلا
وقد وَبَلَتِ السماءُ تَبِل وَبْلاً ووَبَلتِ السماءُ الأَرضَ وَبْلاً؛ فأَما قوله:
وأَصْبَحَتِ المَذاهِبُ قد أَذاعَتْ
بها الإِعْصار، بعدَ الوابِلِينا
فإِن شئت جعلت الوَابِلِين الرجالَ المَمْدُوحينَ، يصفهم بالوَبْل لسَعةِ عَطاياهم، وإِن شئت جعلته وَبْلاً بعدَ وَبْل فكان جمعاً لم يقصد به قصد كَثْرةٍ ولا
Kâmûsü'l-Muhît
Fîrûzâbâdî · 15. yyTR254 harf* و ب ل * * وَبُلَ * المرتع بالضم يَوْبُل * وَبَلاً * و * وَبَالاً * أيضا فهو * وَبِيلٌ * أي ثقيل وخيم و * الوَابِلُ * المطر الشديد وقد * وَبَلَتِ * السماء من باب وعد قال الأخفش ومنه قوله تعالى ﴿أَخْذا وَبِيلا﴾ أي شديدا وضرْبٌ وبِيل وعذاب وبِيل أي شديد
Tâcü'l-Arûs
Zebîdî · 18. yyTR8.023 harf| ( * ! الوَبْلُ * ! والوابِلُ : المَطَرُ الشَّدِيدُ | الضَّخْمُ القَطْرِ ) ، قَالَ جَرِيرٌ : | % ( * يَضْرِبْنَ بِالأَكْبَادِ * ! وَبْلاً * ! وابِلاَ * % ) % | وَقَالَ اللّيْثُ : سَحابٌ * ! وابِلٌ ، | والمَطَرُ هُوَ * ! الوَبْلُ ، كَمَا يُقالُ : وَدْقٌ | وَادِقٌ ، وَقَدْ ( * ! وَبَلَتِ السَّماءُ ) المَكانَ ، | ( * ! تَبِلُ ) * ! وَبْلاً : ( أَمْطَرَتْهُ ) ، وَأَرْضٌ | * ! مَوْبُولَةٌ مِنَ * !
Lane's Lexicon
Edward W. Lane · 19. yyTR605 harfوَبَلَ
1 وَبَلَ ذ He (a horse) ran vehemently: see an ex. in a verse cited voce دَامَ, in art. دوم.
وَبْلٌ
وَبْلٌ ذ Violent rain, consisting of large drops; as also ↓ وَابِلٌ; (K;) a heavy rain.
بُلَةٌ
بُلَةٌ ذ : see اِبَالَةٌ.
وَبَلَةٌ
وَبَلَةٌ ذ : see أَبَلَةٌ.
وَبَالٌ
وَبَالٌ ذ An evil result. (Msb.)
وَبِيلَةٌ
وَبِيلَةٌ ذ : see اِبَالَةٌ.
وَابِلٌ
وَابِلٌ ذ : see وَبْلٌ.
وَابِلَةٌ
Salmone
H. Anthony Salmone · 19. yyTR1.164 harfوَبَلَ
وَبَلَ
a. [ يَبِلُ ] ( n. ac. وَبْل 1 ), Rained heavily.
b. Hunted.
c. [ acc. & Bi ], Beat with.
وَبُلَ
وَبُلَ U ( n. ac. وَبَاْل 22 , وَبَاْلَة 22t , وُبُوْل 27 ),
a. Was unwholesome & c.
وَاْبَلَ
وَاْبَلَ III ,
a. Persevered with.
اِسْتَوْبَلَ
اِسْتَوْبَلَ X ,
a. Deemed unhealthy.
وَبْل
وَبْل 1 ,
a. Downpour.
b. Swift run.
وَبَلَة
وَبَلَة 4t ,
a. Unhealthiness,
Kitâbullâh
Kur'an kullanımından türetilmişTR16.413 harfوبل
وَبَلَ - يَبِلُ - وَبَال - وَابِل - وَبِيْل - وَبِيْلاً
وَبَلَ - يَبِلُ + الكائن أو الشيء أو الأمر: يفحش ويشط في فعله وأثره: يصبح ذا عواقب وخيمة: يشتد ويعظم أثره وفعله بشكل يؤدي إلى الأذى والخطر والفساد
وَبَال:على وزن " فَعَال" اسم فعل مبالغة بمعنى مفعول من " وَبَلَ - يَبِلُ ": العواقب الوخيمة: الأثر العظيم السيئ الذي ينجم عن أمر خاطئ
Mücavir kökler69 mücavir (84 toplam)
- ذوق
4 ortak ayet · Sevik (Sin) özel bir un çorbasıdır
- مثل
4 ortak ayet · Çamurdan yapılan ve bir şeye benzetilen nesne, heykeldir
- أمر
4 ortak ayet · Murar acı bir ağacın adıdır
- صلد
1 ortak ayet · Cascavlak
- طلل
1 ortak ayet · Öyleyse çisenti
- صوب
2 ortak ayet · Sağanak yağmur demektir
- ألم
2 ortak ayet · Ürrem, erm çakıl taşları, azı dişi demektir
- كعب
1 ortak ayet · Topuk demektir
- مول
2 ortak ayet · Onların malları
- نفق
2 ortak ayet · İki yüzlüler
- صيد
1 ortak ayet · Av
- عمد
1 ortak ayet · Direk demektir
Geçtiği ayetler(7)
… كَفَّارَةٌ طَعَامُ مَسَاكِينَ أَوْ عَدْلُ ذَلِكَ صِيَامًا لِيَذُوقَ وَبَالَ أَمْرِهِ عَفَا اللَّهُ عَمَّا سَلَفَ وَمَنْ عَادَ فَيَنْتَقِمُ …
Kötü etkiEy iman edenler; siz ihramlı iken avı öldürmeyin. Sizden her kim; bile bile onu öldürürse; öldürdüğü o hayvanın benzeri bir ceza vardır ki, Ka’be’ye ulaşmış bir kurbanlık olmak üzere, buna içinizden adil iki kişi hükmedecektir. Yahut düşkünlere yemek yedirmek şeklinde keffaret veya onun dengi oruç tutmaktır. Ta ki yaptığının vebalini tatmış olsun. Allah; geçmiştekileri affetmiştir. Kim de sonradan böyle yaparsa; Allah, ondan intikamını alır. Allah, Aziz’dir, İntikam sahibidir.
كَمَثَلِ الَّذِينَ مِنْ قَبْلِهِمْ قَرِيبًا ذَاقُوا وَبَالَ أَمْرِهِمْ وَلَهُمْ عَذَابٌ أَلِيمٌ
Kötü etkiKendilerinden az önce geçmiş ve işlerin vebalini tatmış olanların durumu gibidir. Onlar için elim bir azab vardır.
أَلَمْ يَأْتِكُمْ نَبَأُ الَّذِينَ كَفَرُوا مِنْ قَبْلُ فَذَاقُوا وَبَالَ أَمْرِهِمْ وَلَهُمْ عَذَابٌ أَلِيمٌ
Kötü etkiDaha önce küfredip de yaptıklarının karşılığını tadanların haberi size gelmedi mi? Ve onlara elim bir azab vardır.
فَذَاقَتْ وَبَالَ أَمْرِهَا وَكَانَ عَاقِبَةُ أَمْرِهَا خُسْرًا
Kötü etkiOnlar, yaptıklarının karşılığını tatmışlardır. İşlerinin sonu ise hüsran olmuştur
Kök analizi
Kök tanımı ve çekirdek özet
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | وبل |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Misâl vāvî |
| Bağlamsal Yakın Kökler | مطر, ثقل, وخم, نكل |
| Zıt Kök | طل |
| Çekirdek Özet 1 | İrilik, yoğunluk ve ağırlık taşıyan sert iniş; iri taneli şiddetli sağanak, ağır tokmak ve taşınması güç odun demeti |
| Çekirdek Özet 2 | Fiziksel dünyada toprağa şiddetle inen bereket veya yıkım vasıtası; ahlaki ve hukuki alanda ise eylemin kaçınılmaz ve ağır cezai sonucu |
| Çekirdek Özet 3 | Eylemlerin karşılıksız kalmayıp biriken bir ağırlık ve şiddetli bir akıbet olarak failin üzerine geri dönmesi prensibi |
| Kritik Hata Riski | Vebal kavramını yalnızca soyut bir vicdani günah duygusuna indirgeyip somut dünyada açığa çıkan ağır, ezici ve kaçınılmaz ontolojik sonucunu göz ardı etmek |
Biliteral analiz
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| وب | Bir yöne doğru yönelme, ağırlıkla çökme veya baskı kurma hareketini ifade eden ikili çekirdek; nitekim وبر kökünde gövdeyi bütünüyle örten ve koruyan yoğun kıl tabakasının ağırlığı ve sıkılığı, وبق kökünde ise helake sürükleyen daraltıcı ve kapatıcı kuşatma öne çıkar. | ل | Temel yöneliş ve ağırlık hareketine çoban değneğinin ve bağlamanın çağrıştırdığı kuşatıcı temas, sert darbe, dikey iniş ve bir arada tutulan demet yoğunluğu eklenmiş; anlam iri taneli sağanak, ağır tokmak ve kaçınılmaz akıbet şeklinde özelleşmiştir. |
Piktografik analiz
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| و | Çengel, çadır kazığı | Birbirine bağlama, yere sabitlenme, tutturulma ve ağırlığın zemine raptedilmesi hareketi |
| ب | Ev, çadır, iç mekân | Kuşatılmış alan, sığınak, bir mahalli doldurma veya bir bünyenin içine nüfuz etme hareketi |
| ل | Çoban değneği, üvendire | Yöneltme, sevk etme, sert dokunuş ve dikey bir güçle darbe indirme hareketi |
| وبل | Bağlanmış bir ağırlığın dikey bir güçle içe ve zemine inmesi | İrilik ve kütle kazanan nesnenin, yönlendirici bir sertlikle aşağıya inerek hedef aldığı alanı bütünüyle etkisi altına alması ve oraya ağırlığını bırakması |
Tarihsel ve erken kullanım
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Taneleri iri ve vuruşu sert olan şiddetli yağmur; çamaşırcıların çamaşırı dövdüğü ağır tokmak; hayvanın midesine ağır gelen ve hazmı imkânsız otlak; sıkıca bağlanmış odun demeti. |
| Cahiliye şiiri kullanımı | A‘şâ bir beytinde kilise çanına vuran ağır tokmağı veya tokmakla vuran rahibi şu ifadeyle tasvir eder: وَمَا صَكَّ نَاقُوسَ الصَّلَاةِ وَبِيلُهَا |
| Erken Arapça kullanım | Cerîr bir beytinde şiddetli ve iri taneli yağmuru şu mısra ile anar: يَضْرِبْنَ بِالأَكْبَادِ وَبْلًا وَابِلَا / Ayrıca İbn Manzûr’un naklettiği istiskâ rivayetinde bulutların birleşmesi ve ardından iri taneli yağmurun inmesi فأبلنا veya اصل olarak فوبلنا şeklinde aktarılır. |
Kaynak Lisān al-ʿArab, Maqāyīs al-Lugha, Asās al-Balāgha.
Sami etimolojik katman
Sami dillerinde وبل kökü, dikey taşıma, akıtma, getirme ve bunların sonucunda meydana gelen kütlesel ağırlık semantiğiyle geniş bir alana yayılır. Kökün en belirgin soydaşı Akkadcadaki wabālu(m) (taşımak, sevk etmek, getirmek, akıntıya kapıp götürmek) fiilidir; bu kullanım suyun veya selin yük taşıyıp sürüklemesi ile nesnelerin bir yere getirilmesi arasındaki ilksel bağı kurar. İbranicede yāḇāl (יָבָל) su akıntısı, ırmak ve sağanak kanalı anlamına gelirken, yōḇēl (יוֹבֵל) boru sesi ve nihai dönüm yılı anlamlarını taşır. Fenikecede ve Ugarit dilinde de benzer şekilde akıtma, taşıma ve mahsul verme bağlamlarında karşılık bulur. Arapçada kök, suyun sadece akması değil, damlalarının iriliği, yere sert çarpması ve bu çarpmanın bıraktığı ağırlık ve sindirilemezlik (vehamet) yönünde belirginleşerek hem meteorolojik hem de ahlaki bir yoğunluk kazanmıştır.
Güven Güçlü
Kaynak Brown-Driver-Briggs, HALOT, Akkadisches Handwörterbuch.
Etimolojik analiz
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | وبل / و ب ل | İrilik, kütlesel ağırlık, şiddetle inen yağmur, ağır tokmak ve hazmı güç mer‘a üzerinden ahlaki ve cezai ağırlığa geçiş | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Akkadca wabālu(m), İbranice yāḇāl | Akıtmak, taşımak, sevk etmek ve su mecrası anlamlarından iri taneli dikey yağış ve yüklenme semantiğine evrilme | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Afro-Asyatik su akışı ve taşıma tabanı | Kuzey ve Doğu Afrika kollarında suyun sürükleyiciliği ve ağırlık yüklenmesi ile ilgili morfemlerle muhtemel ortak arka plan | Muhtemel |
Kaynak David Cohen, Dictionnaire des racines sémitiques; Brown-Driver-Briggs.
Kardeş kökler
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| وبل | Anlamlı | Şiddet, ağırlık ve iri taneli iniş | İri taneli yağmur, ağır tokmak, hazmı zor ot; eylemin kötü ve ezici akıbeti | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| ولب | Anlamlı | Bir yere gizlice ve aniden girme | Kişinin veya şeyin fark ettirmeden bir deliğe, eve veya topluluğa dahil olması | Kur'an'da geçmez |
| بول | Anlamlı | Sıvı boşaltımı, idrar | Canlının bünyesindeki fazla sıvıyı dışarı atması, süzülerek çıkan akıntı | Kur'an'da geçmez |
| بلو | Anlamlı | Deneme, yıpratma, açığa çıkarma | İnsanın meşakkat ve yüklerle sınanması, eskimesi, halinin tecrübe edilmesi | Hedef kökle meşakkat ve ağırlık bakımından anlamdaş; Kur'an'da geçer |
| لوب | Anlamlı | Susuzluk ateşi, su çevresinde dönme | Hararet ve susuzluktan dolayı su kaynağının etrafında dönüp durma hali | Kur'an'da geçmez |
| لبو | Anlamlı | Dişi aslan | Yırtıcılık, cesaret ve yavrularını şiddetle koruma vasfı | Kur'an'da geçmez |
Komşu kökler ve zıt kök
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| وبل | Merkez | İri taneli şiddet, ağırlık ve kaçınılmaz akıbet | İri ve sert taneli yağmurun ezici vuruşu; eylemin faili ezen nihai ağırlığı | Şiddet, hacim büyüklüğü ve hazmedilemez vehamet unsurlarını bir arada barındırır |
| مطر | Komşu | Yağmur ve gökten iniş | Nötr veya genel yağmur cinsi; vuruşun iri taneli sertliğinden ziyade yağış hadisesine odaklanır | Kur'an'da çoğunlukla azap yağmuru için tahsis edilse de genel yağışı da kapsar |
| ثقل | Komşu | Ağırlık ve yük | Maddi ve manevi her türlü tartı ağırlığını ifade eder; vuruş ve dikey iniş unsuru içermez | Tartıda ağır basan her şey için kullanılır; dinamik darbeden ziyade statik kütleyi bildirir |
| وخم | Komşu | Sindirilememe ve kötü son | Tüketilen şeyin bünyeye uymaması ve hastalığa yol açması yönünü vurgular | وبل kökünün hazımsızlık ve mer‘a vehameti anlamıyla tam örtüşen yakın komşusudur |
| نكل | Komşu | Şiddetli ve caydırıcı ceza | Başkalarına ibret olacak şekilde zincire vurma ve engelleme cezasıdır | Cezanın ağırlığından ziyade engelleyici ve ibret verici bağlama odaklanır |
| طل | Zıt | Hafif, ince ve çisenti yağmur | Damlaları küçük, teması yumuşak ve yıkıcı olmayan zayıf yağış | Bakara 2:265 ayetinde doğrudan وبل kökünün zıddı olarak konumlandırılmıştır |
Başka dillerde anlam karşılıkları
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | وبل | İri taneli şiddetli yağmur, ağır ceza ve vebal | Hem fiziksel kütleli yağışı hem de sindirilemeyen ağır ahlaki sonucu tek kökte birleştirir | Kesin |
| Latince | imber, gravis, calamitas | Sağanak yağmur, ağır/ezici yük, felaket | Imber sağanak yağışı, gravis eylemin ağırlığını karşılar; ancak tek kelimede iki boyut birleşmez | Güçlü |
| İngilizce | downpour, heavy rain, consequence, liability | Sağanak, ağır sonuç, mesuliyet/vebal | Downpour fiziksel yağışı, liability ve consequence ahlaki ağırlığı verir; kökün ortak çekirdeği bölünür | Güçlü |
| Almanca | Platzregen, Wolkenbruch, Schwere, Verhängnis | Şiddetli sağanak, ağırlık, kaçınılmaz ağır akıbet | Platzregen fiziksel çarpıcı inişi, Verhängnis eylemin yıkıcı ve ezici nihai sonucunu ifade eder | Güçlü |
| Fransızca | averse, pluie battante, pesanteur, conséquence néfaste | Şiddetli yağmur, ağırlık, kötü akıbet | Pluie battante vuran sağanağı, conséquence néfaste ise hazmedilemeyen vehameti karşılar | Güçlü |
Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch.
Vücûh ve nezâir
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| وَابِلٌ | İri taneli ve şiddetli sağanak yağmur | İnfakın ve amelin kalitesini, toprağın verimini veya riyanın tahribatını anlatan mesel bağlamı (Bakara 2:264, Bakara 2:265) |
| وَبَالٌ | Eylemin dünyada ve ahirette failin üstüne çöken ağır, kötü ve ezici cezası | Haddi aşmanın, ihlallerin ve inkârın kaçınılmaz faturası ve cezai akıbeti (Mâide 5:95, Haşr 59:15, Tegâbün 64:5, Talâk 65:9) |
| وَبِيلًا | Şiddetli, ezici ve kaçışı olmayan yakalayış | Firavun'un peygambere isyanı üzerine Allah'ın onu helak edici ve karşı konulamaz bir şekilde yakalaması (Müzzemmil 73:16) |
Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Eylemlerin karşılığı ve adalet ilkesi | Günahların cezalandırılmasının ilahi adalet gereği zorunlu bir karşılık (vebal) olup olmadığı tartışması | Eylemin failden ayrılmayan ontolojik bir ağırlık üretmesi ve ilahi azabın kaçınılmazlığı |
| Fıkıh | Hukuki sorumluluk ve tazmin yükümlülüğü | İhlal edilen hakların ve suçların doğurduğu dünyevi ceza ve uhrevi mesuliyetin sınırları | Suçun, ihlal edenin üzerinde bıraktığı hukuki borç ve kefaret yükü |
| Tefsir | Temsil ve mesel analizi ile helak anlatıları | Bakara suresindeki bahçe meseli ile Müzzemmil suresindeki Firavun’un yakalanışının semantik bağı | Bereket getiren sağanağın aynı zamanda riyakârın toprağını çıplak bırakan, Firavun'u ise ezen bir şiddete dönüşmesi |
| Hadis | Zekâtın arındırıcılığı ve malın vebali | Verilmeyen zekâtın mal üzerinde bıraktığı ağır vehamet ve bereketsizlik | Zekâtı verilen maldan vebalin ve ağırlığın kalktığını bildiren nebevi beyanlar |
Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Ahlaki mesuliyet ve ceza düzeni | Günahın ontolojik yükü | Eylemin karşılıksız kalmayıp faili kuşatmasını temin etme | Bireyin işlediği haramın veya zulmün manevi ve uhrevi bir ağırlık olarak dönmesi | Kesin |
| İlmi | Neden-sonuç ve kütle mekaniği | Kütlesel etki ve sert geri bildirim | Sisteme uygulanan aşırı kuvvetin aynı sertlikte sonuç üretmesi | İhmal edilen veya bozulan tabii dengenin yıkıcı bir tabii felaketle neticelenmesi | Güçlü |
| Siyasi | Otorite, haddi aşma ve iktidar akıbeti | Despotizmin kaçınılmaz çöküşü | Tiranlığın kendi ürettiği şiddetle tasfiye edilmesi | Firavun örneğinde olduğu gibi azgınlaşan siyasi iktidarın ezici bir darbeyle yıkılması | Güçlü |
| İktisadi | Mülkiyet, kamu hakkı ve haksız kazanç | Gayrimeşru kazancın getirdiği mali kriz | Haksız servetin bereketsizleşmesi ve yıkıma dönüşmesi | Zekâtı ve infakı engellenen sermayenin toplum ve sermaye sahibi için yıkıcı bir yüke dönüşmesi | Güçlü |
Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Kinetik enerji ve kütleçekimsel çarpma (impuls) | Serbest düşmeye bırakılan iri bir kütlenin zemine çarptığında sahip olduğu momentumun tamamını hedefe aktararak deformasyon oluşturması | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Cezai ve ahlaki sorumluluk (kusur sorumluluğu ve tazminat) | Hukuka aykırı bir eylemde bulunan failin, eyleminin doğurduğu bütün zararları kendi varlığı üzerinde ağır bir hukuki borç olarak taşıması | Kesin |
Yanlış daraltma ve kritik hata riski
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Vebal kelimesini yalnızca halk dilindeki 'günahı boynuna olsun' şeklindeki soyut ve pasif bir vicdan sızısına indirgemek; kelimenin fiziksel kökündeki iri taneli vuruşu, ağırlığı ve kaçınılmaz darbeyi unutmak. |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kur'an'da vebal; riyakârın amelini süpüren iri sağanak (Bakara 2:264), müminin zeminine can veren bereket (Bakara 2:265), inkârcı toplumların dünyada tattığı çöküş (Haşr 59:15) ve Firavun'u ezen ilahi yakalayıştır (Müzzemmil 73:16). |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Kökün sadece ahlaki bir temenni gibi algılanması, Kur'an'ın eylemler ile fiziksel/toplumsal sonuçlar arasında kurduğu zorunlu nedensellik bağını koparır; ilahi cezanın ontolojik ve ezici gerçekliğini zayıflatır. |
Kur'an'ı anlama odaklı sonuç
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Bu kök, fiziki alemdeki doğa olayları (iri sağanak yağmur) ile ahlaki ve metafizik alemdeki kanunların (amellerin cezai karşılığı) aynı ilahi yasa ile işlediğini gösterir; ağırlık ve şiddet kavramını tek bir semantik eksende birleştirir. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | İnfakın ve riyanın doğasını açıklayan mesel ayetlerinde (Bakara 2:264-265) ve geçmiş kavimlerin ile Firavun'un dünyevi ve uhrevi cezalarını anlatan helak bağlamlarında (Müzzemmil 73:16, Haşr 59:15, Talâk 65:9). |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Yaptığı haksızlıkların yanına kâr kalacağını zanneden veya eylemlerin sadece ahirette hesaba çekileceğini düşünen anlayışı tashih eder; vebalin dünyada da failin midesine oturan zehirli otlak veya kafasına inen ağır tokmak gibi kaçınılmaz bir yıkım olduğunu gösterir. |
Nihai sentez ve LaTeX modeli
- Somut anlamTaneleri iri ve vuruşu sert olan şiddetli yağmur; çamaşır döven ağır tokmak; hazmı imkânsız ağır otlak.
- Soyut anlamİşlenen bir fiilin doğurduğu, sindirilmesi ve taşınması imkânsız olan ezici, helak edici ahlaki ve cezai akıbet.
- Sistematik karşılıkFiziksel zemine kütle ile inen enerjinin ahlaki ve hukuki alanda faile kaçınılmaz bir sorumluluk ve yıkıcı bir darbe olarak rücu etmesi.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıFormülde eylemin kütlesini ve yoğunluğunu, şiddetini ve sürekliliğini temsil eder; bu iki büyüklüğün zaman içindeki birikimi ile failin üzerine çöken toplam yükü ifade eder. Neticede (vebal), biriken bu kuvvetin nihai anında failin varlığına doğrudan çarpan ezici bir gradyan darbesi ve kaçınılmaz bir ivmelenme olarak dönmesini sembolize eder.