يأس

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: ي-أ-س11 sîga, 116 mücavir kök, 11 ayet, 9 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.أنسخمصاسْتَيْئَسُواوقذيأسيَئِسْنَكفرفَيَئُوسٌخنقاسْتَيْئَسَشررنطحزلم

KökSîga 11Ayet 11Sure 9Mücavir 116

▶ Ağı aç (3B)

يأس

ي - أ - س

KÖK
  • 13 geçiş
  • 11 ayet
  • 11 sîga
  • 11 sözlük

Hayızdan kesilen kadın demektir. Ümidi kesmek, ümitsiz hale gelmek anlamına gelir.devamı ›

Bu sayfa şu yazımları da kapsar: يءس · يئس

Notlarım

Sözlükler(11)

★ Akevler SözlüğüTürkçe

Hayızdan kesilen kadın demektir. Ümidi kesmek, ümitsiz hale gelmek anlamına gelir.

es-Sıhâh

Cevherî · 10. yyTR375 harf
Madde başı: يئساليأْسُ: القنوطُ. وقد يَئِسَ من الشيء ييأَسُ. وفيه لغة أخرى: يَئِسَ ييْئِسُ بالكسر فيهما، وهو شاذٌّ. ورجل يَؤُوسٌ. ويَئِسَ أيضاً بمعنى علمَ، بلغة النَخَعِ. قال سحيم بن وثيل اليربوعي: أقولُ لهم بالشعبِ إذ يَيْسرونَني ألم تَيْأسوا أنَّي ابنُ فارسٍ زَهْدَمِ ومنه قوله تعالى: "أفَلَمْ ييأَسِ الذين آمنوا". وآيَسَهُ فلانٌ من كذا فاسْتَيْأَسَ منه، بمعنى أَيسَ، واتَّأَسَ أيضاً.
Tamamını oku

Mekâyîsü'l-Luğa

İbn Fâris · 11. yyTR9.247 harf
(باب الياء وما بعدها مما جاء على ثلاثة أحرف وكتبت ذلك كلّه باباً واحداً لقلّته([1])) (يأس) الياء والهمزة والسين. كلمتان: إحداهما اليأس: قَطْعُ الرَّجاء. ويقال إنَّه ليست ياء في صَدرِ كلمةٍ بعدها همزة إلاّ هذه. يقال منه: يَئِس يَيْأَس ويَيْئِس، على يَفْعَل ويَفْعِل. والكلمة الأخرى: ألم تَيْأَس، أي ألم تَعْلَم. وقالوا في قوله تعالى: ﴿أفَلَمْ يَيْأَسِ الَّذِينَ آمَنُوا﴾ [الرعد 31]، أي أفلم يَعلَمْ.
Tamamını oku

Müfredât

Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR473 harf
اليأس: انتفاء الطمع، يقال: يئس واستيأس مثل: عجب واستعجب، وسخر واستسخر. قال تعالى: ﴿فلما استيأسوا منه خلصوا نجيا﴾ [يوسف/80]، ﴿حتى إذا استيأس الرسل﴾ [يوسف/110]، ﴿قد يئسوا من الآخرة كما يئس الكفار﴾ [الممتحنة/13]، ﴿إنه ليؤوس كفور﴾ [هود/9] وقوله: ﴿أفلم ييأس الذين آمنوا﴾ [الرعد/31] قيل: معناه: أفلم يعلموا (مجاز القرآن 1/332)، ولم يرد أن اليأس موضوع في كلامهم للعلم، وإنما قصد أن يأس الذين آمنوا من ذلك
Tamamını oku

Esâsü'l-Belâğa

Zemahşerî · 12. yyTR436 harf
ي أ س يئس منه يأساً واستيأس وأيأسته‏.‏ وهو بين عطفة مطمعٍ وصدفة مؤيسٍ‏.‏ ورجل يؤوس‏.‏ وتقول‏:‏ الله يخلف ويؤوس والعبد كنود يؤوس‏.‏ ومن المجاز‏:‏ قد يئست أنك رجل صدق بمعنى علمت‏.‏ قال سحيم‏:‏ أقول لهم بالشّعب إذ ييسرونني ألم تيأسوا أني ابن فارس زهدم وقال آخر‏:‏ ألم تيأس الأقوام أني أنا ابنه وإن كنت عن عرض العشيرة نائياً وذلك أن مع الطمع القلق ومع انقطاعه السكون والطمأنينة كما مع العلم ولذلك
Tamamını oku

Lisânü'l-Arab

İbn Manzûr · 13. yyTR3.669 harf
اليَأْس: القُنوط، وقيل: اليَأْس نقيض الرجاء، يَئِسَ من الشيء يَيْأَس ويَيْئِس؛ نادر عن سيبويه، ويَئِسَ ويَؤُس عنه أَيضاً، وهو شاذ، قال: وإِنما حذفوا كراهية الكسرة مع الياء وهو قليل، والمصدر اليَأْسُ واليَآسَة واليَأَس، وقد استَيْأَسَ وأَيْأَسْته وإِنه لَيَائِسٌ ويَئِس ويَؤُوس ويَؤُس، والجمع يُؤُوس. قال ابن سيده في خطبة كتابه: وأَما يَئِسَ وأَيِسَ فالأَخيرة مقلوبة عن الأَوْسِ لأَنه لا مصدرَ
Tamamını oku

Kâmûsü'l-Muhît

Fîrûzâbâdî · 15. yyTR274 harf
* ي أ س * * اليَأْسُ * القنوط وقد * يَئِسَ * من الشيء من باب فهم وفيه لغة أخرى * يَئِسَ * ييئس بالكسر فيهما وهو شاذ ورجل * يَئُوسٌ * و * يَئِسَ * أيضا بمعنى علم في لغة النخع ومنه قوله تعالى ﴿أفلم ييئس الذين آمنوا﴾ و * آيَسَهُ * الله من كذا * فاسْتَيْأَس * منه بمعنى أَيِسَ
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR4.046 harf
اليأس واليآسة، وهذا عن ابن عباد، واليأس، محركة: القنوط، وهو ضد الرجاء. أو هو قطع الأمل عن الشيء، وهذه عن ابن فارس، كما صرح به المصنف في البصائر. قلت: وقاله ابن القطاع هكذا، قال: وليس في كلام العرب ياء في صدر الكلام بعدها همزة إلا هذه. يقال: يئس من الشيء ييأس، بالكسر في الماضي، والفتح في المضارع، وقول المصنف، كيمنع فيه تسامح؛ لأنه حينئذ يكون بفتح العين في الماضي والمضارع، فلو قال كيعلم لأصاب. وقال
Tamamını oku

Lane's Lexicon

Edward W. Lane · 19. yyTR6.459 harf
يَئِسَ 1 يَئِسَ ذ , (S, M, A, Msb, K,) مِنَ الشَّىْءِ, (S, A *, Msb,) aor. يَيْئَسُ and يَيْئِسُ, (S, M, Msb, K,) the latter of which is extr., (Sb, S, M, K,) like يَحْسِبُ, aor. of حَسِبَ, and يَنْعِمُ, aor. of نَعِمَ, (As, S, TA,) and is of the dial. of the higher classes of Mudar, as are also the similar instances, but the former is of the dial. of the lower classes of the Mudar; (AZ, S, Msb,
Tamamını oku

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR699 harf
Madde başı: يءسيَىِسَ yaY^isa A , I ( n. ac. يَأْس 1 , يَأْسَة 1t ) a. [ Min ], Despaired of. b. A ( n. ac. يَأْس 1 ), Knew. أَيْءَسَ أَيْءَسَ IV , (& a. آيَسَ ), Made to despair. اِيْتَأَسَ اِيْتَأَسَ VIII ( t ), a. see I (a) . اِسْتَيْءَسَ اِسْتَيْءَسَ X , a. see I (a) . يَأْس يَأْس [ 1 ], a. Despair; desperation, hopelessness. يَأْسَة يَأْسَة [ 1t ], a. see 1 . يَأَس يَأَس [ 4 ], a.
Tamamını oku

Kitâbullâh

Kur'an kullanımından türetilmişTR yok14.614 harf
Madde başı: يءسيءس يَئِسَ - يَيْئَسُ - يَؤُوس - اسْتَيْأَسَ - يَسْتَيْأَسُ يَئِسَ - يَيْئَسُ + كائن + من أمر أو شيء: فقد الرجاء بإمكانية تحققه وحصوله يَؤُوْس: على وزن " فَعُول " اسم فاعل مبالغة من " يَئِسَ - يَيْئَسُ ": شديد وسريع اليأس: من ييأس بكثرة وبسهولة يَؤُوساً: حال من " يَؤُوس" اسْتَيْأََسَ - يَسْتَيْأَسُ: على وزن " استفعلَ " من " يَئِسَ -
Türkçe çeviri henüz yokMaddenin bağlantısı

يءس يَئِسَ - يَيْئَسُ - يَؤُوس - اسْتَيْأَسَ - يَسْتَيْأَسُ يَئِسَ - يَيْئَسُ + كائن + من أمر أو شيء: فقد الرجاء بإمكانية تحققه وحصوله يَؤُوْس: على وزن " فَعُول " اسم فاعل مبالغة من " يَئِسَ - يَيْئَسُ ": شديد وسريع اليأس: من ييأس بكثرة وبسهولة يَؤُوساً: حال من " يَؤُوس" اسْتَيْأََسَ - يَسْتَيْأَسُ: على وزن " استفعلَ " من " يَئِسَ - يَيْئَسُ ": يسعى ويطلب أن " يَيْئَسُ ": يقنع نفسه بأن يتصرف كمن " يَئِسَ ": يتعامل مع الأمر كما لو لم يعد هناك أمل ورجاء في تحققه، رغم أن الأمر لا زال فيه رجاء وأمل ملاحظة: كتبنا لفظ " يَئِسَ يَيْأَسُ " على شكل " يَئِسَ - يَيْئَسُ " كما جاءت في القرآن واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " الشعور باليأس والقنوط وفقد الأمل"، وهي: بَلَسَ - يَبْلُسُ، وَالَ - يَوِيْلُ - وَيْل، يَئِسَ - يَيْئَسُ، ويكأن، قَنَطَ - يَقْنَطُ، مَجُسَ - يَمْجُسُ يَئِسَ - يَيْئَسُ ﴿ولو أن قرآنا سيرت به الجبال أو قطعت به الأرض أو كلم به الموتى بل لله الأمر جميعا أفلم ييئس الذين آمنوا أن لو يشاء الله لهدى الناس جميعا ولا يزال الذين كفروا تصيبهم بما صنعوا قارعة أو تحل قريبا من دارهم حتى يأتي وعد الله إن الله لا يخلف الميعاد(31)﴾ الرعد ﴿حرمت عليكم الميتة والدم ولحم الخنزير وما أهل لغير الله به والمنخنقة والموقوذة والمتردية والنطيحة وما أكل السبع إلا ما ذكيتم وما ذبح على النصب وأن تستقسموا بالأزلام ذلكم فسق اليوم يئس الذين كفروا من دينكم فلا تخشوهم واخشوني اليوم أكملت لكم دينكم وأتممت عليكم نعمتي ورضيت لكم الإسلام دينا فمن اضطر في مخمصة غير متجانف لإثم فإن الله غفور رحيم(3)﴾ المائدة ﴿والذين كفروا بآيات الله ولقائه أولئك يئسوا من رحمتي وأولئك لهم عذاب أليم(23)﴾ العنكبوت ﴿يابني اذهبوا فتحسسوا من يوسف وأخيه ولا تيئسوا من روح الله إنه لا ييئس من روح الله إلا القوم الكافرون(87)﴾ يوسف ﴿ياأيها الذين آمنوا لا تتولوا قوما غضب الله عليهم قد يئسوا من الآخرة كما يئس الكفار من أصحاب القبور(13)﴾ الممتحنة ﴿والذين كفروا بآيات الله ولقائه أولئك يئسوا من رحمتي وأولئك لهم عذاب أليم(23)﴾ العنكبوت ﴿واللائي يئسن من المحيض من نسائكم إن ارتبتم فعدتهن ثلاثة أشهر واللائي لم يحضن وأولات الأحمال أجلهن أن يضعن حملهن ومن يتق الله يجعل له من أمره يسرا (4)﴾ الطلاق ﴿ياأيها الذين آمنوا لا تتولوا قوما غضب الله عليهم قد يئسوا من الآخرة كما يئس الكفار من أصحاب القبور(13)﴾ الممتحنة يئوسا ﴿ولئن أذقنا الإنسان منا رحمة ثم نزعناها منه إنه ليئوس كفور(9)﴾ هود ﴿وإذا أنعمنا على الإنسان أعرض ونأى بجانبه وإذا مسه الشر كان يئوسا (83)﴾ الإسراء ﴿لا يسأم الإنسان من دعاء الخير وإن مسه الشر فيئوس قنوط(49)﴾ فصلت اسْتيئس ﴿فلما استيئسوا منه خلصوا نجيا قال كبيرهم ألم تعلموا أن أباكم قد أخذ عليكم موثقا من الله ومن قبل ما فرطتم في يوسف فلن أبرح الأرض حتى يأذن لي أبي أو يحكم الله لي وهو خير الحاكمين(80)﴾ يوسف ﴿حتى إذا استيئس الرسل وظنوا أنهم قد كذبوا جاءهم نصرنا فنجي من نشاء ولا يرد بأسنا عن القوم المجرمين(110)﴾ يوسف مختار الصحاح ● [يإِس] ي إِ س: اليَأْسُ القنوط وقد يَئِسَ من الشيء من باب فهم وفيه لغة أخرى يَئِسَ ييئس بالكسر فيهما وهو شاذ ورجل يَئُوسٌ و يَئِسَ أيضا بمعنى علم في لغة النخع ومنه قوله تعالى ﴿أفلم ييئس الذين آمنوا﴾ و آيَسَهُ الله من كذا فاسْتَيْأَس منه بمعنى أَيِسَ الراغب اليأس: انتفاء الطمع، يقال: يئس واستيأس مثل: عجب واستعجب، وسخر واستسخر. قال تعالى: }فلما استيأسوا منه خلصوا نجيا﴿[يوسف/80]،﴾حتى إذا استيأس الرسل﴿[يوسف/110]،﴾قد يئسوا من الآخرة كما يئس الكفار﴿[الممتحنة/13]،﴾إنه ليؤوس كفور﴿[هود/9] وقوله:﴾أفلم ييأس الذين آمنوا{ [الرعد/31] قيل: معناه: أفلم يعلموا (مجاز القرآن 1/332)، ولم يرد أن اليأس موضوع في كلامهم للعلم، وإنما قصد أن يأس الذين آمنوا من ذلك يقتضي أن يحصل بعد العلم بانتفاء ذلك؛ فإذا ثبوت يأسهم يقتضي ثبوت حصول علمهم. ملخص اللسان 1. اليَأْس: القُنوط، وقيل: اليَأْس نقيض الرجاء، يَئِسَ من الشيء يَيْأَس ويَيْئِس؛ويَئِسَ ويَؤُس عنه أَيضاً،والمصدر اليَأْسُ واليَآسَة واليَأَس، وقد استَيْأَسَ وأَيْأَسْته وإِنه لَيَائِسٌ ويَئِس ويَؤُوس ويَؤُس، والجمع يُؤُوس ،وآيَسَه فلان من كذا فاسْتَيْأَس منه بمعنى أَيِسَ واتَّأَسَ أَيضاً ،ويَئِسَ يَيْئِسُ ويَيْأَس: عَلِمَ مثل حَسِب يَحْسِبُ ويَحْسَب: 2. يَئِسْتُ بمعنى عَلِمْت 3. أَفلم يَيْأَس الذين آمنوا من إِيمان هؤلاء الذين وصفهم اللَّه بأَنهم لا يؤْمنون لأَنه قال: لو يشاء اللَّه لهدى الناس جميعاً، 4. أَيِسَ يَأْيَسُ وآيَسْتُه أَي أَيْأَسْتُه، وهو اليَأْسُ والإِياسُ، وكان في الأَصل الإِيياسُ بوزن الإِيعاس. ويقال: اسْتَيْأَس بمعنى يَئِسَ، لسان العرب ● - يأس: اليَأْس: القُنوط، وقيل: اليَأْس نقيض الرجاء، يَئِسَ من الشيء يَيْأَس ويَيْئِس؛ نادر عن سيبويه، ويَئِسَ ويَؤُس عنه أَيضاً، وهو شاذ، قال: وإِنما حذفوا كراهية الكسرة مع الياء وهو قليل، والمصدر اليَأْسُ واليَآسَة واليَأَس، وقد استَيْأَسَ وأَيْأَسْته وإِنه لَيَائِسٌ ويَئِس ويَؤُوس ويَؤُس، والجمع يُؤُوس. قال ابن سيده في خطبة كتابه: وأَما يَئِسَ وأَيِسَ فالأَخيرة مقلوبة عن الأَوْسِ لأَنه لا مصدرَ لأَيِسَ، ولا يحتج بإِياس اسم رَجُل فإِنه فِعالٌ من الأَوْس وهو العطاء، كما يُسَمى الرجل عَطِيَّةَ اللَّه وهِبَة اللَّه والفَضْلَ. قال أَبو زيد: علياء مضر تقول يَحْسِبُ ويَنْعِم ويَيْئِس، وسفلاها بالفتح. قال سيبويه: وهذا عند أَصحابنا إِنما يجيء على لغتين يعني يَئِسَ يَيْأَس ويأَس يَيْئِس لغتان ثم يركب منهما لغة، وأَما ومِقَ يَمِق ووَفِقَ يَفِقُ ووَرِمَ يَرِمُ ووَلي يَلي ووَثِقَ يَثِق ووَرِثَ يَرِث فلا يجوز فيهن إِلا الكسر لغة واحدة. وآيَسَه فلان من كذا فاسْتَيْأَس منه بمعنى أَيِسَ واتَّأَسَ أَيضاً، وهو افتَعَل فأُدغم مثل اتَّعَدَ. وفي حديث أُم معبد: لا يَأْسَ من طُولٍ أَي أَنه لا يُؤْيَسُ من طوله لأَنه كان إِلى الطول أَقرب منه إِلى القصر. واليَأْسُ: ضد الرَّجاء، وهو في الحديث اسم نكرة مفتوح بلا النافية ورواه ابن الأَنباري في كتابه: لا يائِس من طول، قال: معناه لا يُؤْيَس من أَجل طوله أَي لا يَأْيَسُ مُطاوِلُه منه لإِفراط طوله، فَيائِس بمعنى مَيْؤُوس كماء دافِق بمعنى مَدْفُوق. واليَأْسُ من السِّلُ لأَن صاحبه مَيْؤُوسٌ منه. ويَئِسَ يَيْئِسُ ويَيْأَس: عَلِمَ مثل حَسِب يَحْسِبُ ويَحْسَب: قال سُحَيْم ابن وَثِيلٍ اليَرْبُوعي، وذكر بعض العلَماء أَنه لولده جابر بن سُحَيْم بدليل قوله فيه: أَني ابنُ فارس زَهْدَم، وزهدم فرس سحيم: أَقُولُ لَهُمْ بالشِّعْبِ إِذ يَيْسِرُونَني: أَلم تَيْأَسُوا أَني ابْنُ فارِسِ زَهْدَم؟ يقول: أَلم تعْلموا، وقوله يَيْسرونني من أَيسار الجَزُور أَي يَجْتَزِرُونني ويَقْتَسمونني، ويروى يَأْسِرونني من الأَسْر، وأَما قوله إِذ يَيْسِرونني فإِنما ذكر ذلك لأَنه كان وقع عليه سِباءٌ فضربوا عليه بالمَيْسِر يتحاسبون على قسمة فِدائه، وزهدم اسم فرس، وروي: أَني ابن قاتل زهدم، وهو رجل من عبس، فعلى هذا يصح أَن يكون الشعر لسحيم؛ وروي هذا البيت أَيضاً في قصيدة أُخرى على هذا الرويِّ وهو: أَقول لأَهل الشَّعب إِذ ييسرونني: أَلم تيأَسوا أَني ابن فارس لازِمِ؟ وصاحِب أَصْحابِ الكَنِيفِ، كأَنَّما سَقاهم بِكَفَّيْهِ سِمامَ الأَراقِمِ وعلى هذه الرواية أَيضاً يكون الشعر له دون ولده لعدم ذكر زَهْدَم في البيت. وقال القاسم بن مَعْن: يَئِسْتُ بمعنى عَلِمْت لغة هَوازِن، وقال الكلبي: هي لغةَ وَهْبِيل حيّ من النَّخَع وهم رهط شَريكٍ، وفي الصحاح في لغة النَّخَع. وفي التنزيل العزيز: أَفَلَمْ يَيْأَس الذين آمنوا أَن لو يَشاء اللَّه لَهَدى الناسَ جميعاً؛ أَي أَفَلم يَعْلَم، وقال أَهل اللغة: معناه أَفلم يعلم الذين آمنوا علماً يَئِسوا معه أَن يكون غير ما علموه؟ وقيل معناه: أَفلم يَيْأَس الذين آمنوا من إِيمان هؤُلاء الذين وصفهم اللّه بأَنهم لا يؤمنون؟ قال أَبو عبيد: كان ابن عباس يقرأُ: أَفلم يتبين الذين آمنوا أَن لو يشاء اللَّه لهدى الناس جميعاً؛ قال ابن عباس: كتب الكاتب أَفلم يَيْأَس الذين آمنوا، وهو ناعس، وقال المفسرون: هو في المعنى على تفسيرهم إِلا أَن اللّه تبارك وتعالى قد أَوقع إِلى المؤمنين أَنه لو شاء لهدى الناس جميعاً، فقال: أَفلم ييأَسوا علماً، يقول يُؤْيِسهم العلم فكان فيه العلم مضمراً كما تقول في الكلام: قد يَئِسْتُ منك أَن لا تُفْلح، كأَنك قلت: قد علمته علماً. وروي عن ابن عباس أَنه قال: يَيْأَس بمعنى عَلِم لغة للنَّخَع، قال: ولم نجدها في العربية إِلا على ما فسرت، وقال أَبو إِسحق: القول عندي في قوله: أَفلم يَيْأَس الذين آمنوا من إِيمان هؤلاء الذين وصفهم اللَّه بأَنهم لا يؤْمنون لأَنه قال: لو يشاء اللَّه لهدى الناس جميعاً، ولغة أُخرى: أَيِسَ يَأْيَسُ وآيَسْتُه أَي أَيْأَسْتُه، وهو اليَأْسُ والإِياسُ، وكان في الأَصل الإِيياسُ بوزن الإِيعاس. ويقال: اسْتَيْأَس بمعنى يَئِسَ، والقرآن نزل بلغة من قرأَ يَئِسَ، وقد روى بعضهم عن ابن كثير أَنه قرأَ فلا تَايَسُوا، بلا همز، وقال الكسائي: سمعت غير قبيلة يقولون أَيِس يايَسُ، بغير همز. وإِلْياس: اسم. مقاييس اللغة: (يأس) الياء والهمزة والسين. كلمتان: إحداهما اليأس: قَطْعُ الرَّجاء. ويقال إنَّه ليست ياء في صَدرِ كلمةٍ بعدها همزة إلاّ هذه. يقال منه: يَئِس يَيْأَس ويَيْئِس، على يَفْعَل ويَفْعِل. والكلمة الأخرى: ألم تَيْأَس، أي ألم تَعْلَم. وقالوا في قوله تعالى: ﴿أفَلَمْ يَيْأَسِ الَّذِينَ آمَنُوا﴾ [الرعد 31]، أي أفلم يَعلَمْ. وأنشدوا: أقولُ لَهُم بالشِّعْبِ إذ يأسِرُونَني *** ألم تَيأَسُوا أنِّي ابنُ فارِسِ زَهْدَمِ([2]) القاموس المحيط: اليَأْسُ واليآسَةُ القُنُوطُ، ضِدُّ الرجاءِ، أو قَطْعُ الأَمَلِ، يَئِسَ يَيْأَسُ، كيَمْنَعُ ويضْرِبُ شاذٌّ وهو يَؤُسٌ، كنَدُسٍ وصَبُورٍ: قَنِطَ كاسْتَيْأَسَ واتَّأسَ. ويَئِسَ أيضاً: عَلِمَ، ومنه: " أفَلَم يَيْأسِ الذين آمنوا " . وفي صِفَةِ النبيّ، صلى الله عليه وسلم: لا يَأْسٌ من طُولٍ، أي: قامَتُهُ لا تُؤْيِسُ من طُولِهِ، لأنه كان إلى الطُّولِ أقْرَبَ، ويُرْوَى: لا يائِسٌ من طُولٍ، أي: لا مَيْؤُوسٌ منه من أجْلِ طُولِه، أي: لا يَيْأسُ مُطاوِلُه منه لإِفْراطِ طُولِه. واليَأْسُ بنُ مُضَرَ بنِ نِزارٍ أوَّلُ من أصابَهُ اليأَسُ، محرَّكةً، أي: السِّلُّ. وأيْأَسْتُهُ وآيَسْتُهُ: قَنَّطْتُهُ. وقرَأ ابنُ عباسٍ: " لا يِيْأَسُ من رَوْحِ الله " على لغةِ من يَكْسِرُ أوَّلَ المُسْتَقْبَل، إلا ما كان بالياءِ. وإنما كَسَرُوا في يِيْأَسُ ويِيجَلُ لِتَقَوِّي إحْدَى الياءَينِ بالأُخْرَى. تاج العروس: ي - أ - س اليَأَسُ واليَآسَةُ وهذا عن ابنِ عَبّادٍ واليَأْسُ مُحَرّكة : القُنُوطُ وهو ضِدٌّ الرَّجاءِ . أَو هو قَطْعُ الأَمَلِ عن الشَّيْءِ وهذِه عن ابنِ فارِسٍ كما صَرَّحَ به المُصَنِّفُ في البَصَائرِ . قلتُ : وقالَه ابنُ القَطّاعِ هكذا قال : ولَيْس في كَلامِ العَرَبِ ياءٌ في صَدْرِ الكلامِ بعدَهَا هَمْزَةٌ إلاّ هذِه . يُقَال : يَئْسَ من الشَّيْءِ يَيْأَسُ بالكَسْرِ في الماضي والفَتْحِ في المُضَارِعِ وقولُ المصنِّف كيَمْنَعُ فِيه تَسَامُحٌ ؛ لأَنّه حِينَئذٍ يكونُ بفَتْحِ العَيْنِ في الماضي والمُضَارِعِ فلو قالَ كيَعْلَمُ لأَصَابَ . وقال الجوْهَرِيّ : فيه لُغَةٌ أُخْرَى : يَئِسُ يَيْئِسُ فيهما فقولُ المُصَنِّفِ ويَضْرِبُ مَحَلُّ تأَمُّلٍ أَيْضاً والأَخِيرُ شاذٌّ قالَه سِيبَوَيْه قال الجَوْهَرِيّ : قال الأَصْمَعِيّ : يُقَال : يَئِسَ يَيْئِسُ ؛ وحَسِبَ يَحْسِبُ ونَعِمَ يَنْعِمُ بالكَسْرِ فيهِنَّ . وقال أَبو زَيْدٍ : عَلْياءُ مُضَرَ يَقُولُون : يَحْسِبُ ويَنْعِمُ ويَيْئس بالكَسْر وسُفْلاهَا بالفَتْحِ وقال سِيبَوَيْه : وهذا عندَ أَصحابِنَا إِنّمَا يَجِيءُ على لُغَتَيْنِ يعني يَئِسَ يَيْأَسُ ويَأَسَ يَيْئِسُ لُغَتَان ثمّ رُكِّبَ منهما لُغَةٌ وأَما وَمِقَ يَمِقُ ووَفِقُ يَفِقُ ووَرِمَ يَرِمُ ووَلِيَ يَلِي ووَثِقَ يَثِقُ ووَرِثَ يَرِثُ فلا يَجُوز فِيهِنّ إلاّ الكَسْرُ لُغة وَاحِدَة . وقال المُبَرّدُ : ومنهم من يُبْدِلُ في المُسْتَقْبَل من الياءِ الثانِيَة أَلِفاً فيقول : يَئِسَ ويَاءَسُ وهو يَؤُسٌ ويَؤُوسٌ كنَدُسٍ وصَبُورٍ أَي قَنِطَ كاسْتَيْأَسَ واتَّأَسَ وهو افْتَعَل فأُدْغِمَ . ويَئِسَ أَيْضاً عَلِمَ في لُغَةِ النَّخَعِ كما في الصّحاحِ وهكذا قاله ابنُ عبّاسٍ رَضِيَ الله تَعَالَى عنهما في تفسيرِ الآيَة وقال ابنُ الكَلْبِيّ : هي لُغَةُ وَهْبِيلَ : حَيّ من النَّخَعِ وهم رَهْطُ شَرِيكٍ وقال القَاسِمُ بنُ مَعْنٍ : هي لُغَة هَوَازِنَ ومِنْه قولُه عزّ وَجَلّ : أَفَلَمْ يَيْأَسِ الّذِينَ آمَنُوا . أَنْ لَوْ يَشَاءُ اللهُ لهَدَىَ النّاسَ جميعاً . أَي أَفَلَم يَعْلَم وقالَ أَهلُ اللُّغَة : مَعناهُ أَفَلَمْ يَعْلَمِ الَّذِينَ آمَنُوا عِلْماً يَئِسُوا معه أَن يَكُونَ غَيْرَ ما عَلِمُوه وقِيلَ : مَعْناه أَفلم يَيْأَس ِالَّذِين آمَنُوا من إِيمَانِ هؤلاءِ الَّذِين وَصَفَهُم اللهُ تعَاَلى بأَنَّهُم لا يُؤْمِنُون . وكانَ عَلِيٌّ وابنُ عبّاسٍ رَضِيَ الله تَعَالَى عنَهْمُ ومُجَاهِدٌ وأَبو جَعْفَر والجَحْدَرِيّ وابنُ كَثِيرٍ وابنُ عامِرٍ يَقْرَءُون أَفَلَمْ يَتَبَيَّنِ الَّذِينَ آمَنُوا قيل لابنِ عَبّاس : إنّهَا يَيْأَس فقال : أَظُنّ الكاتِبَ كَتَبَهَا وهو ناعِسٌ وقال سُحَيْم بنُ وَثِيلٍ اليَرْبُوعِيُّ الرَّياحِيُّ : " أَقُولُ لَهُمْ بالشَّعْب إِذْ يَيْسِرُونَنِيأَلَمْ تَيْأَسُوا أَنِّي ابنُ فارِسِ زَهْدَمِ يَقُول : أَلَمْ تَعْلَمُوا وقولُه : يَيْسِرُونَنِي من أَيْسَارِ الجَزُور أَيْ يَقْتَسِمُونَنِي ويُرْوَى يَأْسِرُونَنِي من الأَسْرِ وزَهْدَم : اسمُ فَرَسِ بِشْرِ بن عَمْرٍو أَخِي عَوْفِ بن عَمْرٍو وعَوْفٌ جَدُّ سُحَيْمٍ بن وَثِيلٍ قالَه أَبو محمّد الأَعْرَابِيّ ويُرْوَى : أَنّي ابنُ قاتِلِ زَهْدَمِ . وهو رَجُلٌ من عَبْسٍ فعلَى هذا يَصِحّ أَن يكونَ الشّعْرُ لسُحَيْمٍ ويُرْوَي هذا البيتُ أَيضاً في قصيدَة أُخْرَى علَى هذا الرَّوِيِّ : " أَقُولُ لأَهْلِ الشِّعْبِ إِذْ يَيْسِرُونَنِيأَلَمْ تَيْأَسُوا أَنِّي ابنُ فارِسِ لازِمِ وصاحِبِ أَصْحَابِ الكَنِيفِ كأَنّمَا ... سَقَاهُمْ بكَفَّيْهِ سِمَامَ الأَرَاقِمِ وعَلَى هذِه الرّوَايَةِ أَيْضاً يكونُ الشِّعْرُ له دُونَ وَلَدِه لِعَدَمِ ذِكْرِ زَهْدَم في البَيْت . وفي حَدِيثِ أُمِّ مَعْبَدٍ الخُزَاعِيَّة رضي الله تعالَى عنها في صِفَةِ النَّبِيِّ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وسَلَّمَ : لا يَأْسَ مِنْ طُولٍ أَي قَامَتُه لا تُؤْيِسُ مِنْ طُولِهِ ؛ لأنّه كانَ إِلى الطُّولِ أَقْرَبَ منه إلى القِصَرِ واليَأْسُ : ضِدُّ الرَّجَاءِ وهو في الحَدِيثِ اسمٌ نَكِرَةٌ مفتوحٌ بِلا النّافِيةِ ويُرْوَى : لا يِائِسٌ مِنْ طُولٍ هكذا رَوَاه ابنُ الأَنْبَارِيّ في كِتَابِه وقال : لا مَيْؤُوسٌ منه أَيْ مِنْ أَجْلِ طُولِه أَي لا يَيْأَسُ مُطَاوِلُهُ مِنْهُ ؛ لإِفْرَاطِ طُولِهِ فيائِسٌ هُنَا بمَعْنَى مَيْؤُوسٍ كماءٍ دافِقٍ بمَعْنَى مَدْفُوقٍ . واليَأْسُ بنُ مُضَرَ بنِ نِزَارٍ أَخُو الْنَّاسِ واللاّمُ فيهِمَا كَهِىَ في الفَضْلِ والعَبّاسِ وحَكَى السُّهيْلِيّ عن ابنِ الأَنْبَارِيّ أَنّه بكَسْرِ الهَمْزَة وقد تَقَدَّم البَحْثُ فيه يُقَال : أَوَّلُ مَنْ أَصابَهُ اليَأَسُ مُحَرَّكَةً أَي السِّلُّ . وقال السُّهَيْليّ في الرَّوْضِ : ويُقَال : إِنّمَا سُمِّىَ السِّلُّ داءَ يَأَسٍ أَو داءَ اليَأَس لأَنّ الْيَأْسَ بنَ مُضَرَ ماتَ مِنْه وبه فَسَّرَ ثَعْلَبٌ قولَ أَبي العَاصِيَةِ السُّلَمِىّ : فَلَوْ أَنَّ داءَ اليَاسِ بِي فأَعَانَنِي ... طَبِيبٌ بأَرْوَاجِ العَقِيقِ شَفانِيَا وأَيْأَسْتُه وآيَسْتُه الأَخِيرُ بالمَدّ : قَنَّطْتُه والمَصْدَرُ الإِيئاسُ على مِثال الإِيعاسِ قال رُؤْبَةُ : كَأَنَّهُنّ دَارِسَات أَطْلاسْ ... من صُحُفٍ أَو باليَاتُ أَطْرَاسْ فِيهنّ من عَهْدِ التَّهَجِّي أَنْقَاسْ ... إِذْ في الغَوَانِي طَمَعٌ وإِيئاسْ وقال طَرَفَة بنُ العَبْدِ : وأَيْأَسَنِي من كُلِّ خَيْرٍ طَلَبْتُه ... كأَنّا وضَعْنَاهُ إلى رَمْسِ مُلْحَدِ وَقَرَأَ ابنُ عَبّاسٍ رَضِيَ اللهُ تَعَالَى عنهما : لا يِيْأَسُ مِنْ رَوْحِ اللهِ . على لُغَةِ من يَكْسِرُ أَوّلَ المُسْتَقْبَلِ إِلاَّ ما كانَ باليَاءِ وهي لُغَةُ تَمِيمٍ وهُذَيْلٍ وقَيْسٍ وأَسَدٍ كذا ذَكَرَه اللِّحْيَانِي في نوادِرِه عن الكِسَائِيّ وقالَ سِيبَوَيْه : وإِنّمَا اسْتَثْنَوْا الياءَ ؛ لأَنّ الكَسْرَ في الياءِ ثَقِيلٌ وحكَى الفَرّاءُ أَنّ بَعْضَ بَنِي كَلْبٍ يَكْسِرُون الياءَ أَيْضاً قال : وهي شاذَّةٌ كما في بُغْيَة الآمَالِ لأَبِي جَعْفَر اللَّبْلِيّ وإِنّمَا كَسَرُوا في يِيْأَسُ ويِيْجَلُ لِتَقَوِّي إِحْدَى الياءَيْنِ بالأُخْرَى وسيأْتي البَحْثُ فيه في : و ج ل إِن شاءَ الله تَعَالَى . بَقِيَ أَنّ الزَّمَخْشَرِيَّ لَمّا صَرّحَ في الأَسَاسِ أَنَّ يَئِسَ بمعْنَى عَلِمَ مَجَازٌ فإِنّه قال : يُقَال : قد يَئِسْتُ أَنّكَ رَجُلُ صِدْقٍ بمعْنَى عَلِمْتُ ؛ لأَنَّ مَع الطَّمَعِ القَلَقَ ومع انْقِطَاعه السُّكُونَ والطُّمَأْنِينَةَ كَمَا مَعَ العِلْم ولِذلك قِيلَ : اليَأْسُ إِحْدَى الرّاحَتَيْنِ

Sîgalar(11)

Mücavir kökler116 mücavir (145 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. كفر

    6 ortak ayet · Hufre, çukur demektir

  2. خنق

    1 ortak ayet · Haneke (Kef) çene demektir

  3. ذكو

    1 ortak ayet · Kestiniz

  4. نطح

    1 ortak ayet · Ve toslanan

  5. وقذ

    1 ortak ayet · Ve vurularak öldürülen

  6. يوسف

    2 ortak ayet · Çorak yer anlamına gelen “esef”ten türemiştir

  7. شرر

    2 ortak ayet · Şerareden gelen bir kelimedir

  8. أنس

    4 ortak ayet · Ok tan yayın iç tarafna üns, dış tarafına vahş denemektedir

  9. جنف

    1 ortak ayet · Ecnef kambur demektir

  10. حيض

    1 ortak ayet · Havd (dat) havuz demektir

  11. خمص

    1 ortak ayet · Hames yumuşak toprağa ayak basılınca toprakta meydana gelen…

  12. زلم

    1 ortak ayet · Kumar oku (Şans aracı, zar gibi) demektir

Geçtiği ayetler(11)

  1. … عَلَى النُّصُبِ وَأَنْ تَسْتَقْسِمُوا بِالْأَزْلَامِ ذَلِكُمْ فِسْقٌ الْيَوْمَ يَئِسَ الَّذِينَ كَفَرُوا مِنْ دِينِكُمْ فَلَا تَخْشَوْهُمْ وَاخْشَوْنِ الْيَوْمَ …

    Ümit kestiÖlü, kan, domuz eti, Allah’tan başkası adına boğazlananlar, boğularak, vurularak, yuvarlanarak veya sürüklenerek ölen, yırtıcı hayvan tarafından parçalananlar, canları çıkmadan evvel kestiğiniz müstesna, dikili taşlar üzerine kesilenler ve fal oklarıyla kısmet aramanız size haram kılınmıştır. Bunlar fasıklıktır. Bugün, küfredenler sizin dininizden ümitlerini kesmişlerdir. Öyleyse onlardan korkmayın da Ben’den korkun. Bugün, dininizi kemale erdirdim, üzerinize olan nimetimi tamamladım ve size din olarak İslamiyeti beğendim. Her kim ki açlıktan darda kalırsa günaha kaymaksızın (bunlardan yemeğe mecbur olursa) muhakkak ki, Allah Gafur’dur, Rahim’dir.

  2. يَاأَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لَا تَتَوَلَّوْا قَوْمًا غَضِبَ اللَّهُ عَلَيْهِمْ قَدْ يَئِسُوا مِنَ الْآخِرَةِ كَمَا يَئِسَ الْكُفَّارُ مِنْ أَصْحَابِ الْقُبُورِ

    Ümit kestiEy iman edenler; Allah’ın kendilerine gazab ettiği bir kavim ile dost olmayın. Kafirlerin kabirdekilerden ümidlerini kestikleri gibi, onlar da ahiretten ümidlerini kesmişlerdir.

Sîga sayfası: اسْتَيْئَسُوا

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökيأس
YapıÜçlü
Özel DurumMisâl (başta yâ) ve mehmûz (ortada hemze)
Bağlamsal Yakın Köklerقنط, بأس, حزن, بلس
Zıt Kökرجو
Çekirdek Özet 1Beklentinin, tamaın ve oluş imkânının zihnen ve fiilen tamamen kesilip son bulması
Çekirdek Özet 2İlahi vaad, rahmet ve ahiret karşısında beklentinin yitirilmesi veya beşeri çarenin tükendiğine dair kesin kanaat
Çekirdek Özet 3Beklentisizlik kaynaklı kesinleşme; ihtimal arayışının durmasıyla doğan bilişsel netlik ve kabulleniş
Kritik Hata RiskiKökü yalnızca sıradan bir psikolojik çöküş sayıp kökteki kesin biliş ve beklentinin kesin tükenişi boyutunu gözden kaçırmak

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
يأBir duruma doğrudan yönelme, başlangıçtaki hareket veya sesleniş nidasıسÇekirdeğe eklenen sîn harfinin tutunma, sabitleme ve sınır çekme niteliğiyle yöneliş kesin bir kesintiye ve beklentinin tamamen sınırlandırılmasına dönüşmüştür

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
يEl ve kol; iş, yapma, uzanmaBir hedefe doğru uzanmayı, istemeyi ve fiili yönelişi temsil eder
أÖküz başı; güç, öncülük, başlangıçYönelişin ardındaki iradi gücü, kesin başlangıç kararını simgeler
سDiken, destek; tutunma, dayanma, korumaUzanıp giden yönelişin önüne çekilen engeli, kesilmeyi ve sınırın kesinleşmesini ifade eder
يأسGüçle uzanan elin nihai bir engele çarparak durmasıBir şeye doğru uzanan talep ve beklentinin kesin bir setle kesilip imkân alanının tamamen kapanması hareketidir

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamBir nesneye, suya veya neticeye ulaşma imkânının kalmaması; kadının yaşlılık sebebiyle doğurganlık ve hayız döngüsünün kesin olarak son bulması
Cahiliye şiiri kullanımıSüheym b. Vesiyl er-Riyâhî esir düştüğü sırada kabilenin kendisini tanıması ve kurtulma beklentisiyle ilgili kesin bilgi anlamında kökü kullanmıştır: أقول لهم بالشعب إذ ييسرونني / ألم تيأسوا أني ابن فارس زهدم
Erken Arapça kullanımHevâzin ve Necid kabileleri lehçesinde bir şeyin kesinliğe kavuşup şüphenin kalkması bağlamında bilmek anlamında kullanılmıştır: اليأس إحدى الراحتين

Kaynak Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, Asās al-Balāgha, Kitābü'l-ʿAyn.

Sami etimolojik katman

Arapça يأس kökü, beklentinin tamamen kesilmesi ve bu kesintiden doğan kesin biliş semantik ekseniyle Sami dil ailesinde özgün bir konuma sahiptir. İbranicede יָאַשׁ (ya'ash) biçiminde görülen soydaş kök, ümidini kesmek, vazgeçmek ve bir şeyin imkânsızlığını kabul etmek anlamlarını birebir karşılar. Süryanicede ܝܐܫ kök dairesinde beklentiden vazgeçme ve boyun eğme yönü korunmuştur. Kökün ilksel semantik matrisi, peşinden koşulan bir nesneden veya durumdan el çekme, ihtimalin sıfırlanması durumudur. Arapça lehçelerde bu durum, bir şeyin olmayacağına dair kesinliğin oluşması üzerinden doğrudan bilmek ve kesin kanaate varmak anlamına genişlemiştir; çünkü beklenti ancak kesin bilgiyle son bulur.

Güven Kesin

Kaynak Brown-Driver-Briggs, HALOT, Payne Smith, Maqāyīs al-Lugha.

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönيأس ile أيس arasındaki kalb ilişkisiBeklentinin kesilmesi ve yokluğun kesinleşmesi anlamında harf yer değiştirmesi görülürGüçlü
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiİbranice יָאַשׁ ve Süryanice ܝܐܫOrtak Batı Sami mirasında bir şeyden vazgeçme, ümidi kesme anlamında tam ses ve anlam denkliği bulunurKesin
Daha geniş dilsel ilişkiVeri bulunamadıSami ailesi dışında güvenilir ve doğrulanabilir bir soydaş tespit edilmediVeri bulunamadı

Kaynak Brown-Driver-Briggs, David Cohen, Lisān al-ʿArab.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
يأسAnlamlıÜmidi kesmek, kesin olarak bilmekBeklentinin son bulması ve kesin kabullenişHedef kök; Kur'an'da geçer
يسأKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıKur'an'da geçmez; sözlüklerde mühmel kabul edilir
أيسAnlamlıÜmidini kesmek, vazgeçmekيأس kökünün kalb yoluyla türemiş biçimidirKur'an'da geçmez; hedef kökle eş anlamlıdır
أسيAnlamlıKederlenmek, üzülmek, tedavi etmekKaçırılan bir fırsat veya kayıp karşısında derin iç acısı duymakKur'an'da geçer; hüzün dairesinde yakınlaşır
سيأKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıKur'an'da geçmez; fonetik dizilim kullanım dışıdır
سأيKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıKur'an'da geçmez; fonetik dizilim kullanım dışıdır

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
يأسMerkezBeklentinin kesilmesiKesin bilgi veya nesnel imkânsızlık sebebiyle beklentinin zihnen ve fiilen bitmesiSürecin kesinliğe ermesi ve arayışın durması
قنطKomşuŞiddetli ümitsizlikÇaresizlik hissinin duygusal planda aşırı yoğunlaşması ve içe kapanmaيأس bilişsel kesinliği, قنط ise duygusal çöküntüyü öne çıkarır
بأسKomşuZorluk ve şiddetDışsal baskı, güçlük ve felaket kaynaklı sıkışmaيأس içsel beklenti kaybı iken بأس dışsal felakettir
حزنKomşuKeder ve hüzünGeçmişte kalan veya elden çıkan bir kayba üzülmeيأس geleceğe dönük beklentinin kesilmesidir
بلسKomşuŞaşkınlıktan susmaDelilsiz ve çaresiz kalıp hayret içinde ümitsizliğe düşmeİtiraz gücünü yitirerek suskunlaşma halidir
رجوZıtUmut ve beklentiBir hayrın gerçekleşmesini arzuyla ve ihtimal dahilinde beklemeيأس bu beklentinin sıfırlanıp kapının kapanmasıdır

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaيأسBeklentinin kesilmesi, kesin bilişBir imkânın zihnen ve fiilen tamamen tükenişiKesin
Latincedesperatio, desperareUmudun yitirilmesiLatince karşılık umudun yokluğunu karşılar ancak kesin bilgi boyutunu dışarıda bırakırGüçlü
İngilizcedespair, despondency, certainty of cessationUmutsuzluk, beklentinin bitmesiDuygusal boşluğu iyi verir fakat kökün kadının doğurganlığının bitmesi gibi biyolojik kesinlik yönünü kapsamazGüçlü
AlmancaVerzweiflung, HoffnungslosigkeitUmudun kesilmesiİmkânın kalmadığına dair bilinçli kabullenişi içerirGüçlü
FransızcadésespoirUmutsuzluk, ümitsizlikDuygusal yıkımı karşılar; bilişsel netleşme ve sükûnet boyutunu eksik bırakırGüçlü

Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Lane's Lexicon.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
يَئِسَ / يَئِسُواİmkânın kesin olarak kalmadığını bilmek ve kabul etmekKafirlerin ahiretten nasipsizliğini bilmesi ve kafirlerin müminleri dinlerinden döndürme umutlarının bitmesi bağlamında; el-Mâide 5:3, el-Mümtehine 60:13
اسْتَيْأَسَÇabaların ardından beşeri çarenin tükendiğini kesin olarak görmekPeygamberlerin veya kardeşlerin çaresiz kaldığı kriz anları; Yûsuf 12:80, Yûsuf 12:110
يَؤُوسNankörce ve bencilce bir teslimiyetle hemen ümitsizliğe düşenİnsanın nankör tabiatı, nimet çekilince isyana ve yıkıma sürüklenişi; Hûd 11:9, el-İsrâ 17:83, Fussilet 41:49
تَيْأَسُواAllah'ın rahmetinden ümit kesmenin yasaklanmasıİman ve sabır terbiyesi, ilahi lütuftan asla vazgeçmeme ilkesi; Yûsuf 12:87
يَيْأَسKesin olarak bilmek ve anlamakMüminlerin ilahi kudretin ve sünnetullahın işleyişine dair kesin kanaat sahibi olmaları; er-Ra'd 13:31
يَئِسْنَBiyolojik döngünün ve hayız imkânının tamamen sona ermesiFıkhi bekleme süresi ve kadınların yaşlılık evresi; et-Talâk 65:4

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
KelamYe's hali ve tövbeHayatın sona erdiği kesinleştiğinde yapılan imanın veya tövbenin geçerliliğiİmtihan iradesinin düşmesiyle bilginin zorunlu hale gelmesi ve imanın sıhhati
FıkıhÂyise kadının iddetiBiyolojik olarak hayızdan kesilen kadının bekleme süresinin ay üzerinden hesabıDoğurganlığın nesnel olarak kesildiğinin kabulü
Tefsirيأس lafzının ilim manasıBazı ayetlerde lafzın bilmek anlamına gelip gelmediği tartışmasıKesin bilgi neticesinde beklentinin tükenişi ve sükûnet hali
HadisRahmetten ümit kesmemeBüyük günah işleyenlerin dahi ilahi mağfiretten ümit kesmemesi gereğiKüfre ve nankörlüğe götüren itikadi sapma olarak ye's

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
Diniİlahî rahmet ve kaderİtikadi savrulma veya bilişsel kesinlikİmtihan bilincini korumaAllah'ın rahmetinden ümit kesmek küfür alameti sayılırken sünnetullahı bilmek olgunlukturKesin
İlmiİmkân ve nesnellik sınırlarıİmkânsızlığın tespitiYanılsamayı sonlandırmaGerçekleşme ihtimali sıfır olan hipotezlerden vazgeçip kesin veriye yönelmeGüçlü
SiyasiHukuki ve toplumsal mücadeleDönüşüm ihtimalinin tükenişiStrateji değişimiKarşı tarafın hidayet veya uzlaşı ihtimalinin bittiğinin anlaşılmasıyla yeni safhaya geçişGüçlü
İktisadiKaynak yönetimi ve iflasZararın kesinleşmesiTasfiye ve yeni başlangıçGeri dönüşü olmayan batık yatırımlardan beklentiyi kesip kaynak israfını durdurmaMuhtemel

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerOlasılık fonksiyonunun sıfıra yakınsaması ve asimptotik sınırBir olayın gerçekleşme olasılığının kesin olarak sıfır değerini almasıyla durum uzayının daralmasıGüçlü
Beşeri bilimlerÖğrenilmiş çaresizlik veya bilişsel kapanmaBireyin çaba ile sonuç arasındaki nedensellik bağının koptuğunu algılayarak eylemi durdurmasıGüçlü

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiKökün anlamını yalnızca modern psikolojideki depresif çöküş ve karamsarlıkla sınırlamak
Kur'an içi daha geniş anlamBir olgunun imkânsızlığına dair kesin bilgiye ulaşmak, biyolojik döngünün sonlanması ve kafirlerin ilahi düzenden beklentilerinin kesilmesi
Yanlış anlamanın doğuracağı hataer-Ra'd 13:31 gibi ayetlerdeki kökü salt ümitsizlik sanıp ayetin kesin bilme ve hakikati kavrama yönündeki manasını tahrif etmek

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?İnsanın varlık, kader ve ilahi rahmet karşısındaki bilişsel ve duygusal sınırlarını; beşeri çabanın bittiği yerde ilahi müdahalenin başladığı kavşakları gösterir
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Peygamberlerin tebliğdeki nihai sınavını anlatan kıssalarda, iddet ahkamında ve ahiret inancını yitirenlerin zihin yapısını tasvir eden ayetlerde
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Ümitsizliğin sadece duygusal bir zayıflık değil, bazen hakikatin kesin olarak anlaşılmasından doğan nesnel bir tespit olduğunu göstererek kavramsal karışıklığı giderir

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamBir hedefe veya kaynağa ulaşma beklentisinin nesnel olarak son bulması, kadının doğurganlık döngüsünün kesilmesi.
  • Soyut anlamBir ihtimalin gerçekleşmesine dair beklentinin zihnen sıfırlanması, kesin bilgiye ulaşılarak arayışın durması.
  • Sistematik karşılıkİmtihan sürecinde beşeri ihtimallerin tükenip ilahi vaadin veya kesin hükmün tecelli ettiği sınır durumu.
  • LaTeX modelilim⁡t→TP(E∣It)=0  ⟹  Ψ(E)=∅
  • LaTeX açıklamasıFormülde t zamanı, T kesinleşme anını temsil eder. It anındaki bilgi kümesi altında E olayının gerçekleşme olasılığı P sıfıra yakınsadığında, zihindeki beklenti ve arayış kümesi Ψ boş kümeye dönüşür. Böylece beklentinin kesilmesi matematiksel olarak kesin sıfırlanma ve durumun kapanması şeklinde modellenir.
Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: ي