يأس
ي - أ - س
KÖK- 13 geçiş
- 11 ayet
- 11 sîga
- 11 sözlük
Hayızdan kesilen kadın demektir. Ümidi kesmek, ümitsiz hale gelmek anlamına gelir.devamı ›
Bu sayfa şu yazımları da kapsar: يءس · يئس
Notlarım
Sözlükler(11)
★ Akevler SözlüğüTürkçe
Hayızdan kesilen kadın demektir. Ümidi kesmek, ümitsiz hale gelmek anlamına gelir.
es-Sıhâh
Cevherî · 10. yyTR375 harfMadde başı: يئساليأْسُ: القنوطُ. وقد يَئِسَ من الشيء ييأَسُ. وفيه لغة أخرى: يَئِسَ ييْئِسُ بالكسر فيهما، وهو شاذٌّ. ورجل يَؤُوسٌ. ويَئِسَ أيضاً بمعنى علمَ، بلغة النَخَعِ. قال سحيم بن وثيل اليربوعي:
أقولُ لهم بالشعبِ إذ يَيْسرونَني ألم تَيْأسوا أنَّي ابنُ فارسٍ زَهْدَمِ
ومنه قوله تعالى: "أفَلَمْ ييأَسِ الذين آمنوا". وآيَسَهُ فلانٌ من كذا فاسْتَيْأَسَ منه، بمعنى أَيسَ، واتَّأَسَ أيضاً.
Mekâyîsü'l-Luğa
İbn Fâris · 11. yyTR9.247 harf(باب الياء وما بعدها مما جاء على ثلاثة أحرف وكتبت ذلك كلّه باباً واحداً لقلّته([1]))
(يأس) الياء والهمزة والسين. كلمتان: إحداهما اليأس: قَطْعُ الرَّجاء. ويقال إنَّه ليست ياء في صَدرِ كلمةٍ بعدها همزة إلاّ هذه. يقال منه: يَئِس يَيْأَس ويَيْئِس، على يَفْعَل ويَفْعِل.
والكلمة الأخرى: ألم تَيْأَس، أي ألم تَعْلَم. وقالوا في قوله تعالى: ﴿أفَلَمْ يَيْأَسِ الَّذِينَ آمَنُوا﴾ [الرعد 31]، أي أفلم يَعلَمْ.
Müfredât
Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR473 harfاليأس: انتفاء الطمع، يقال: يئس واستيأس مثل: عجب واستعجب، وسخر واستسخر. قال تعالى: ﴿فلما استيأسوا منه خلصوا نجيا﴾ [يوسف/80]، ﴿حتى إذا استيأس الرسل﴾ [يوسف/110]، ﴿قد يئسوا من الآخرة كما يئس الكفار﴾ [الممتحنة/13]، ﴿إنه ليؤوس كفور﴾ [هود/9] وقوله: ﴿أفلم ييأس الذين آمنوا﴾ [الرعد/31] قيل: معناه: أفلم يعلموا (مجاز القرآن 1/332)، ولم يرد أن اليأس موضوع في كلامهم للعلم، وإنما قصد أن يأس الذين آمنوا من ذلك
Esâsü'l-Belâğa
Zemahşerî · 12. yyTR436 harfي أ س
يئس منه يأساً واستيأس وأيأسته.
وهو بين عطفة مطمعٍ وصدفة مؤيسٍ.
ورجل يؤوس.
وتقول: الله يخلف ويؤوس والعبد كنود يؤوس.
ومن المجاز: قد يئست أنك رجل صدق بمعنى علمت.
قال سحيم: أقول لهم بالشّعب إذ ييسرونني ألم تيأسوا أني ابن فارس زهدم وقال آخر: ألم تيأس الأقوام أني أنا ابنه وإن كنت عن عرض العشيرة نائياً وذلك أن مع الطمع القلق ومع انقطاعه السكون والطمأنينة كما مع العلم ولذلك
Lisânü'l-Arab
İbn Manzûr · 13. yyTR3.669 harfاليَأْس: القُنوط، وقيل: اليَأْس نقيض الرجاء، يَئِسَ من الشيء يَيْأَس ويَيْئِس؛ نادر عن سيبويه، ويَئِسَ ويَؤُس عنه أَيضاً، وهو شاذ، قال: وإِنما حذفوا كراهية الكسرة مع الياء وهو قليل، والمصدر اليَأْسُ واليَآسَة واليَأَس، وقد استَيْأَسَ وأَيْأَسْته وإِنه لَيَائِسٌ ويَئِس ويَؤُوس ويَؤُس، والجمع يُؤُوس. قال ابن سيده في خطبة كتابه: وأَما يَئِسَ وأَيِسَ فالأَخيرة مقلوبة عن الأَوْسِ لأَنه لا مصدرَ
Kâmûsü'l-Muhît
Fîrûzâbâdî · 15. yyTR274 harf* ي أ س * * اليَأْسُ * القنوط وقد * يَئِسَ * من الشيء من باب فهم وفيه لغة أخرى * يَئِسَ * ييئس بالكسر فيهما وهو شاذ ورجل * يَئُوسٌ * و * يَئِسَ * أيضا بمعنى علم في لغة النخع ومنه قوله تعالى ﴿أفلم ييئس الذين آمنوا﴾ و * آيَسَهُ * الله من كذا * فاسْتَيْأَس * منه بمعنى أَيِسَ
Tâcü'l-Arûs
Zebîdî · 18. yyTR4.046 harfاليأس واليآسة، وهذا عن ابن عباد، واليأس، محركة: القنوط، وهو ضد الرجاء. أو هو قطع الأمل عن الشيء، وهذه عن ابن فارس، كما صرح به المصنف في البصائر. قلت: وقاله ابن القطاع هكذا، قال: وليس في كلام العرب ياء في صدر الكلام بعدها همزة إلا هذه. يقال: يئس من الشيء ييأس، بالكسر في الماضي، والفتح في المضارع، وقول المصنف، كيمنع فيه تسامح؛ لأنه حينئذ يكون بفتح العين في الماضي والمضارع، فلو قال كيعلم لأصاب. وقال
Lane's Lexicon
Edward W. Lane · 19. yyTR6.459 harfيَئِسَ
1 يَئِسَ ذ , (S, M, A, Msb, K,) مِنَ الشَّىْءِ, (S, A *, Msb,) aor. يَيْئَسُ and يَيْئِسُ, (S, M, Msb, K,) the latter of which is extr., (Sb, S, M, K,) like يَحْسِبُ, aor. of حَسِبَ, and يَنْعِمُ, aor. of نَعِمَ, (As, S, TA,) and is of the dial. of the higher classes of Mudar, as are also the similar instances, but the former is of the dial. of the lower classes of the Mudar; (AZ, S, Msb,
يَئِسَ 1 يَئِسَ ذ , (S, M, A, Msb, K,) مِنَ الشَّىْءِ, (S, A *, Msb,) aor. يَيْئَسُ and يَيْئِسُ, (S, M, Msb, K,) the latter of which is extr., (Sb, S, M, K,) like يَحْسِبُ, aor. of حَسِبَ, and يَنْعِمُ, aor. of نَعِمَ, (As, S, TA,) and is of the dial. of the higher classes of Mudar, as are also the similar instances, but the former is of the dial. of the lower classes of the Mudar; (AZ, S, Msb, TA;) or, as Sb says, accord. to his companions, the verb was originally of two forms, يَئِسَ, aor. يَيْئَسُ, and يَأَسَ, aor. يَيْئِسُ, and a compound [which is يَئِسَ having يَيْئِسُ for its aor.] was then formed from the two; but as to وَمِقَ, aor. يَمِقُ, and وَفِقَ, aor. يَفِقُ, and وَرِمَ. aor. يَرِمُ, and وَلِىَ, aor. يَلِى, and وَثِقَ, aor. يَثِقُ, and وَرِثَ, aor. يَرِثُ, in each of these only one form is allowable, with the kesr; (S, TA;) and some change the second ى of the aor. of يَئِسَ into ا, and say يَايَسُ and يَآءَسُ; (Mbr, S, TA;) and I'Ab reads, in the Kur. xii. 87, يِيئَسُ, after the manner of the dial. of those who pronounce the first letter of the aor. with kesr excepting such as is with ى [for its first letter], (K, TA,) which dial, is that of Temeem and Keys and Hudheyl and Asad; (Ks, Lh, TA;) the case of ى being made an exception by them because kesr with that letter is difficult of pronunciation; (Sb, TA;) but some of the Benoo-Kelb pronounce ى also with kesr, which is extr.; (Fr, Lb, TA:) and this is done in the instances of يِيئَسُ and يِيجَلُ because one ى is here strengthened by another; (K, TA;) [I find also, in a copy of the M, يَئِيسُ, as an extr. form of the aor. of this verb, on the authority of Sb; but it is doubtless a mistranscription for يِيئَسُ; and there is another evident mistranscription in a quotation from Sb immediately following in that copy, relating to aors. of the form of يِيئَسُ, which has been rendered correctly above, in the present work, from the TA;] inf. n. يَأْسٌ (S, M, A, Msb, K) and يَأَسٌ, (TA,) or يَآسٌ, (as in a copy of the M,) and يَآسَةٌ; (Ibn-'Abbád, M, K, TA [but in a MS. copy of the K I find it written يَأَسَةٌ; and in the CK, يَأْسَة;]) and اِيَاسٌ is also used as an inf. n. of this verb, though properly an inf. n. of 4; (Msb;) He despaired of the thing; syn. of the inf. n. قُنُوط, (S, A, K,) contr. of رَجَآءٌ: (M, A, K:) or he cut off hope of the thing: (A, K: *) or his hope of the thing became cut off: (Mgh:) and ↓ اِسْتَيْئَسَ signifies the same, (S, A, K,) in like manner followed by مَنْ; (S;) and so does ↓ اِتَّأَسَ, (S, K,) [originally اِيتَأَسَ,] of the measure اِفْتَعَلَ, but with incorporation [of the ى into the ت]. (S.) It is allowable to transpose the letters of يَئِسَ, so as to say أَيِسَ; but not those of the inf. n. (Msb.) There is not a word in the Arabic language commencing with ى followed by ء except يَئِسَ [and its derivatives] (IKtt) [and يَأَيَأَ and its derivatives, and words commencing with an augmentative ى followed by a radical يَاَُ ]. The expression لَا يَأْسَ مِنْ طُولٍ. occurring in a description of Mohammad, means that his stature was such as would not make [one] to despair of his height; for he was nearer to tallness than he was to shortness: (K, * TA:) يأس is here an indeterminate noun governed in the accus. case by the negative لا: (TA:) or, accord. to one relation, the words are, لَا يَائِسَ مِنْ طُولٍ, [in the CK, erroneously, لا يايَسُ,] meaning, that his height was not despaired of; i. e., he who vied with him in tallness would not despair of him on account of his excessive height: (K, TA:) so that يَائِس is here in the sense of مَيْؤُوس, like مَآءٌ دَافِقٌ in the sense of مَدْفُوقٌ. (TA.) ― -b2- [Hence,] يَئِسَتْ المَرْأَهُ The woman was, or became, barren. (Msb.) ― -b3- يَئِسَ, (S, M, A, Msb, K,) aor. يَيْئَسُ and يَيْئِسُ, (M,) also signifies (tropical:) He knew; syn. عَلِمَ; (S, M, A, Msb, K;) in the dial. of En-Nakha'; (S, Msb;) or, accord. to El-Kelbee, (M,) or Ibn-El-Kelbee, (TA,) in the dial. of Wahbeel, a tribe of En-Nakha'; or, accord. to El-Kásim Ibn-Maan, of the dial. of Hawázin. (M, TA.) So in the Kur. [xiii. 30] أَفَلَمْ يَيْئَسِ الَّذِينَ آمَنُوا [Do not then those who have believed know?]: (S, M, Msb, K:) or, accord. to some of the lexicologists, do not then those who have believed know with a knowledge wherewith they despair of its being otherwise than what they know? or the meaning is, do not then those who have believed despair of the belief of those whom God has described as those who will not believe? (M, TA;) but I' Ab (M, TA) and 'Alee and others (TA) used to read أَفَلَمْ يَتَبَيَّنِ الَّذِينَ آمَنُوا; and I'Ab said that he thought that the writer had written يَيْئَس in a state of drowsiness. (M *, TA.) Soheym Ibn-Wetheel El-Yarboo'ee also uses the verb in this sense, in a verse cited in art. يسر, voce يَسَرَ, q. v. (S, M *). [Z-says,] You say, قَدْ يَئِسْتُ أَنَّكَ رَجُلُ صِدْقٍ, meaning, (tropical:) I have known [that thou art a good man], because with eager desire is restlessness, and with the cessation thereof is quiet and tranquility; wherefore it is said, اليَأْسُ أَحَدُ الرَّاحَتَيْنِ [Despair is one of the two states of rest.] (A, TA.)
أَيْأَسَهُ 4 أَيْأَسَهُ ذ , (S, M, A, Mgh, K,) inf. n. اِيَاسٌ, (L, Mgh, Msb,) of the same measure as كِتَابٌ, (Msb,) originally اِيْآسٌ, (L, Msb,) like اِيْعَاسٌ, (L,) and اِيْمَانٌ, (Msb,) He made him to despair: (S, M, A, K:) or to cut off hope: (A:) or to cease to have hope: (Mgh:) مَنْ كَذَا of such a thing: (S:) as also ↓ آيَسَهُ [from أَيِسَ]. (Mgh, K.) ― -b2- [Hence,] أَيْأُسَهَا اللّٰهُ God made her to be, or become, barren. (Msb.)
8 اِيْتَاََ see 1.
10 اِسْتَيْاََ see 1.
يَأَسٌ يَأَسٌ ذ Phthisis, or consumption; syn. سِلٌّ; (M, K;) because he who is affected by it is despaired of; (M;) or [because] the first who was affected by it was اليَأَسُ, (K, TA,) or اِلْيَاس, (TA,) the son of Mudar the son of Nizár: (K, TA:) or, as Suh says, in the R, this disease was called دَآءُ يَاس, or دَآءُ اِلْيَاسَ, because الياس the son of Mudar died of it. (TA.)
يَؤُسٌ يَؤُسٌ ذ : see يَائِسٌ.
يَؤُوسٌ يَؤُوسٌ ذ : see يَائِسٌ.
يَئِيسٌ يَئِيسٌ ذ : see يَائِسٌ.
يَائِسٌ يَائِسٌ ذ (M, Mgh, Msb) and ↓ يَئِيس (M) and ↓ يَؤُوسٌ (S, M, A, K) and ↓ يَؤُسٌ (M, K) Despairing: (S, M, A, Mgh, K:) but the third has an intensive signification, (Bd, xli. 49,) [and so the last.]
يَائِسَةٌ يَائِسَةٌ ذ , A barren woman. (Msb.)
مَيْؤُوسٌ مِنْهُ مَيْؤُوسٌ مِنْهُ ذ Despaired of. (M, Mgh, Msb. *)
Salmone
H. Anthony Salmone · 19. yyTR699 harfMadde başı: يءسيَىِسَ
yaY^isa A , I ( n. ac. يَأْس 1 , يَأْسَة 1t )
a. [ Min ], Despaired of.
b. A ( n. ac. يَأْس 1 ), Knew.
أَيْءَسَ
أَيْءَسَ IV , (&
a. آيَسَ ), Made to despair.
اِيْتَأَسَ
اِيْتَأَسَ VIII ( t ),
a. see I (a) .
اِسْتَيْءَسَ
اِسْتَيْءَسَ X ,
a. see I (a) .
يَأْس
يَأْس [ 1 ],
a. Despair; desperation, hopelessness.
يَأْسَة
يَأْسَة [ 1t ],
a. see 1 .
يَأَس
يَأَس [ 4 ],
a.
Kitâbullâh
Kur'an kullanımından türetilmişTR yok14.614 harfMadde başı: يءسيءس
يَئِسَ - يَيْئَسُ - يَؤُوس - اسْتَيْأَسَ - يَسْتَيْأَسُ
يَئِسَ - يَيْئَسُ + كائن + من أمر أو شيء: فقد الرجاء بإمكانية تحققه وحصوله
يَؤُوْس: على وزن " فَعُول " اسم فاعل مبالغة من " يَئِسَ - يَيْئَسُ ": شديد وسريع اليأس: من ييأس بكثرة وبسهولة
يَؤُوساً: حال من " يَؤُوس"
اسْتَيْأََسَ - يَسْتَيْأَسُ: على وزن " استفعلَ " من " يَئِسَ -
Sîgalar(11)
- يَئِسَÜmit kesti(فَعِلَ)×2
- يَئِسُواÜmit kestiler(فَعِلُوا)×2
- اسْتَيْئَسَÜmitsizleşti(اسْتَفْعَلَ)×1
- اسْتَيْئَسُواÜmitsizleştiler(اسْتَفْعَلُوا)×1
- تَيْئَسُواÜmit kesmeyin(تَفْعَلُوا)×1
- فَيَئُوسٌÖyleyse ümitsiz(فَفَعُولٌ)×1
- لَيَئُوسٌÜmitsiz(لَفَعُولٌ)×1
- يَئُوسًاÜmitsiz(فَعُولًا)×1
- يَئِسْنَÜmit kestiler(فَعِلْنَ)×1
- يَيْئَسُÜmit keser(يَفْعَلُ)×1
Mücavir kökler116 mücavir (145 toplam)
- كفر
6 ortak ayet · Hufre, çukur demektir
- خنق
1 ortak ayet · Haneke (Kef) çene demektir
- ذكو
1 ortak ayet · Kestiniz
- نطح
1 ortak ayet · Ve toslanan
- وقذ
1 ortak ayet · Ve vurularak öldürülen
- يوسف
2 ortak ayet · Çorak yer anlamına gelen “esef”ten türemiştir
- شرر
2 ortak ayet · Şerareden gelen bir kelimedir
- أنس
4 ortak ayet · Ok tan yayın iç tarafna üns, dış tarafına vahş denemektedir
- جنف
1 ortak ayet · Ecnef kambur demektir
- حيض
1 ortak ayet · Havd (dat) havuz demektir
- خمص
1 ortak ayet · Hames yumuşak toprağa ayak basılınca toprakta meydana gelen…
- زلم
1 ortak ayet · Kumar oku (Şans aracı, zar gibi) demektir
Geçtiği ayetler(11)
… عَلَى النُّصُبِ وَأَنْ تَسْتَقْسِمُوا بِالْأَزْلَامِ ذَلِكُمْ فِسْقٌ الْيَوْمَ يَئِسَ الَّذِينَ كَفَرُوا مِنْ دِينِكُمْ فَلَا تَخْشَوْهُمْ وَاخْشَوْنِ الْيَوْمَ …
Ümit kestiÖlü, kan, domuz eti, Allah’tan başkası adına boğazlananlar, boğularak, vurularak, yuvarlanarak veya sürüklenerek ölen, yırtıcı hayvan tarafından parçalananlar, canları çıkmadan evvel kestiğiniz müstesna, dikili taşlar üzerine kesilenler ve fal oklarıyla kısmet aramanız size haram kılınmıştır. Bunlar fasıklıktır. Bugün, küfredenler sizin dininizden ümitlerini kesmişlerdir. Öyleyse onlardan korkmayın da Ben’den korkun. Bugün, dininizi kemale erdirdim, üzerinize olan nimetimi tamamladım ve size din olarak İslamiyeti beğendim. Her kim ki açlıktan darda kalırsa günaha kaymaksızın (bunlardan yemeğe mecbur olursa) muhakkak ki, Allah Gafur’dur, Rahim’dir.
يَاأَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لَا تَتَوَلَّوْا قَوْمًا غَضِبَ اللَّهُ عَلَيْهِمْ قَدْ يَئِسُوا مِنَ الْآخِرَةِ كَمَا يَئِسَ الْكُفَّارُ مِنْ أَصْحَابِ الْقُبُورِ
Ümit kestiEy iman edenler; Allah’ın kendilerine gazab ettiği bir kavim ile dost olmayın. Kafirlerin kabirdekilerden ümidlerini kestikleri gibi, onlar da ahiretten ümidlerini kesmişlerdir.
Kök analizi
Kök tanımı ve çekirdek özet
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | يأس |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Misâl (başta yâ) ve mehmûz (ortada hemze) |
| Bağlamsal Yakın Kökler | قنط, بأس, حزن, بلس |
| Zıt Kök | رجو |
| Çekirdek Özet 1 | Beklentinin, tamaın ve oluş imkânının zihnen ve fiilen tamamen kesilip son bulması |
| Çekirdek Özet 2 | İlahi vaad, rahmet ve ahiret karşısında beklentinin yitirilmesi veya beşeri çarenin tükendiğine dair kesin kanaat |
| Çekirdek Özet 3 | Beklentisizlik kaynaklı kesinleşme; ihtimal arayışının durmasıyla doğan bilişsel netlik ve kabulleniş |
| Kritik Hata Riski | Kökü yalnızca sıradan bir psikolojik çöküş sayıp kökteki kesin biliş ve beklentinin kesin tükenişi boyutunu gözden kaçırmak |
Biliteral analiz
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| يأ | Bir duruma doğrudan yönelme, başlangıçtaki hareket veya sesleniş nidası | س | Çekirdeğe eklenen sîn harfinin tutunma, sabitleme ve sınır çekme niteliğiyle yöneliş kesin bir kesintiye ve beklentinin tamamen sınırlandırılmasına dönüşmüştür |
Piktografik analiz
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ي | El ve kol; iş, yapma, uzanma | Bir hedefe doğru uzanmayı, istemeyi ve fiili yönelişi temsil eder |
| أ | Öküz başı; güç, öncülük, başlangıç | Yönelişin ardındaki iradi gücü, kesin başlangıç kararını simgeler |
| س | Diken, destek; tutunma, dayanma, koruma | Uzanıp giden yönelişin önüne çekilen engeli, kesilmeyi ve sınırın kesinleşmesini ifade eder |
| يأس | Güçle uzanan elin nihai bir engele çarparak durması | Bir şeye doğru uzanan talep ve beklentinin kesin bir setle kesilip imkân alanının tamamen kapanması hareketidir |
Tarihsel ve erken kullanım
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Bir nesneye, suya veya neticeye ulaşma imkânının kalmaması; kadının yaşlılık sebebiyle doğurganlık ve hayız döngüsünün kesin olarak son bulması |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Süheym b. Vesiyl er-Riyâhî esir düştüğü sırada kabilenin kendisini tanıması ve kurtulma beklentisiyle ilgili kesin bilgi anlamında kökü kullanmıştır: أقول لهم بالشعب إذ ييسرونني / ألم تيأسوا أني ابن فارس زهدم |
| Erken Arapça kullanım | Hevâzin ve Necid kabileleri lehçesinde bir şeyin kesinliğe kavuşup şüphenin kalkması bağlamında bilmek anlamında kullanılmıştır: اليأس إحدى الراحتين |
Kaynak Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, Asās al-Balāgha, Kitābü'l-ʿAyn.
Sami etimolojik katman
Arapça يأس kökü, beklentinin tamamen kesilmesi ve bu kesintiden doğan kesin biliş semantik ekseniyle Sami dil ailesinde özgün bir konuma sahiptir. İbranicede יָאַשׁ (ya'ash) biçiminde görülen soydaş kök, ümidini kesmek, vazgeçmek ve bir şeyin imkânsızlığını kabul etmek anlamlarını birebir karşılar. Süryanicede ܝܐܫ kök dairesinde beklentiden vazgeçme ve boyun eğme yönü korunmuştur. Kökün ilksel semantik matrisi, peşinden koşulan bir nesneden veya durumdan el çekme, ihtimalin sıfırlanması durumudur. Arapça lehçelerde bu durum, bir şeyin olmayacağına dair kesinliğin oluşması üzerinden doğrudan bilmek ve kesin kanaate varmak anlamına genişlemiştir; çünkü beklenti ancak kesin bilgiyle son bulur.
Güven Kesin
Kaynak Brown-Driver-Briggs, HALOT, Payne Smith, Maqāyīs al-Lugha.
Etimolojik analiz
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | يأس ile أيس arasındaki kalb ilişkisi | Beklentinin kesilmesi ve yokluğun kesinleşmesi anlamında harf yer değiştirmesi görülür | Güçlü |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice יָאַשׁ ve Süryanice ܝܐܫ | Ortak Batı Sami mirasında bir şeyden vazgeçme, ümidi kesme anlamında tam ses ve anlam denkliği bulunur | Kesin |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Sami ailesi dışında güvenilir ve doğrulanabilir bir soydaş tespit edilmedi | Veri bulunamadı |
Kaynak Brown-Driver-Briggs, David Cohen, Lisān al-ʿArab.
Kardeş kökler
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| يأس | Anlamlı | Ümidi kesmek, kesin olarak bilmek | Beklentinin son bulması ve kesin kabulleniş | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| يسأ | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Kur'an'da geçmez; sözlüklerde mühmel kabul edilir |
| أيس | Anlamlı | Ümidini kesmek, vazgeçmek | يأس kökünün kalb yoluyla türemiş biçimidir | Kur'an'da geçmez; hedef kökle eş anlamlıdır |
| أسي | Anlamlı | Kederlenmek, üzülmek, tedavi etmek | Kaçırılan bir fırsat veya kayıp karşısında derin iç acısı duymak | Kur'an'da geçer; hüzün dairesinde yakınlaşır |
| سيأ | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Kur'an'da geçmez; fonetik dizilim kullanım dışıdır |
| سأي | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Kur'an'da geçmez; fonetik dizilim kullanım dışıdır |
Komşu kökler ve zıt kök
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| يأس | Merkez | Beklentinin kesilmesi | Kesin bilgi veya nesnel imkânsızlık sebebiyle beklentinin zihnen ve fiilen bitmesi | Sürecin kesinliğe ermesi ve arayışın durması |
| قنط | Komşu | Şiddetli ümitsizlik | Çaresizlik hissinin duygusal planda aşırı yoğunlaşması ve içe kapanma | يأس bilişsel kesinliği, قنط ise duygusal çöküntüyü öne çıkarır |
| بأس | Komşu | Zorluk ve şiddet | Dışsal baskı, güçlük ve felaket kaynaklı sıkışma | يأس içsel beklenti kaybı iken بأس dışsal felakettir |
| حزن | Komşu | Keder ve hüzün | Geçmişte kalan veya elden çıkan bir kayba üzülme | يأس geleceğe dönük beklentinin kesilmesidir |
| بلس | Komşu | Şaşkınlıktan susma | Delilsiz ve çaresiz kalıp hayret içinde ümitsizliğe düşme | İtiraz gücünü yitirerek suskunlaşma halidir |
| رجو | Zıt | Umut ve beklenti | Bir hayrın gerçekleşmesini arzuyla ve ihtimal dahilinde bekleme | يأس bu beklentinin sıfırlanıp kapının kapanmasıdır |
Başka dillerde anlam karşılıkları
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | يأس | Beklentinin kesilmesi, kesin biliş | Bir imkânın zihnen ve fiilen tamamen tükenişi | Kesin |
| Latince | desperatio, desperare | Umudun yitirilmesi | Latince karşılık umudun yokluğunu karşılar ancak kesin bilgi boyutunu dışarıda bırakır | Güçlü |
| İngilizce | despair, despondency, certainty of cessation | Umutsuzluk, beklentinin bitmesi | Duygusal boşluğu iyi verir fakat kökün kadının doğurganlığının bitmesi gibi biyolojik kesinlik yönünü kapsamaz | Güçlü |
| Almanca | Verzweiflung, Hoffnungslosigkeit | Umudun kesilmesi | İmkânın kalmadığına dair bilinçli kabullenişi içerir | Güçlü |
| Fransızca | désespoir | Umutsuzluk, ümitsizlik | Duygusal yıkımı karşılar; bilişsel netleşme ve sükûnet boyutunu eksik bırakır | Güçlü |
Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Lane's Lexicon.
Vücûh ve nezâir
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| يَئِسَ / يَئِسُوا | İmkânın kesin olarak kalmadığını bilmek ve kabul etmek | Kafirlerin ahiretten nasipsizliğini bilmesi ve kafirlerin müminleri dinlerinden döndürme umutlarının bitmesi bağlamında; el-Mâide 5:3, el-Mümtehine 60:13 |
| اسْتَيْأَسَ | Çabaların ardından beşeri çarenin tükendiğini kesin olarak görmek | Peygamberlerin veya kardeşlerin çaresiz kaldığı kriz anları; Yûsuf 12:80, Yûsuf 12:110 |
| يَؤُوس | Nankörce ve bencilce bir teslimiyetle hemen ümitsizliğe düşen | İnsanın nankör tabiatı, nimet çekilince isyana ve yıkıma sürüklenişi; Hûd 11:9, el-İsrâ 17:83, Fussilet 41:49 |
| تَيْأَسُوا | Allah'ın rahmetinden ümit kesmenin yasaklanması | İman ve sabır terbiyesi, ilahi lütuftan asla vazgeçmeme ilkesi; Yûsuf 12:87 |
| يَيْأَس | Kesin olarak bilmek ve anlamak | Müminlerin ilahi kudretin ve sünnetullahın işleyişine dair kesin kanaat sahibi olmaları; er-Ra'd 13:31 |
| يَئِسْنَ | Biyolojik döngünün ve hayız imkânının tamamen sona ermesi | Fıkhi bekleme süresi ve kadınların yaşlılık evresi; et-Talâk 65:4 |
Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Ye's hali ve tövbe | Hayatın sona erdiği kesinleştiğinde yapılan imanın veya tövbenin geçerliliği | İmtihan iradesinin düşmesiyle bilginin zorunlu hale gelmesi ve imanın sıhhati |
| Fıkıh | Âyise kadının iddeti | Biyolojik olarak hayızdan kesilen kadının bekleme süresinin ay üzerinden hesabı | Doğurganlığın nesnel olarak kesildiğinin kabulü |
| Tefsir | يأس lafzının ilim manası | Bazı ayetlerde lafzın bilmek anlamına gelip gelmediği tartışması | Kesin bilgi neticesinde beklentinin tükenişi ve sükûnet hali |
| Hadis | Rahmetten ümit kesmeme | Büyük günah işleyenlerin dahi ilahi mağfiretten ümit kesmemesi gereği | Küfre ve nankörlüğe götüren itikadi sapma olarak ye's |
Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | İlahî rahmet ve kader | İtikadi savrulma veya bilişsel kesinlik | İmtihan bilincini koruma | Allah'ın rahmetinden ümit kesmek küfür alameti sayılırken sünnetullahı bilmek olgunluktur | Kesin |
| İlmi | İmkân ve nesnellik sınırları | İmkânsızlığın tespiti | Yanılsamayı sonlandırma | Gerçekleşme ihtimali sıfır olan hipotezlerden vazgeçip kesin veriye yönelme | Güçlü |
| Siyasi | Hukuki ve toplumsal mücadele | Dönüşüm ihtimalinin tükenişi | Strateji değişimi | Karşı tarafın hidayet veya uzlaşı ihtimalinin bittiğinin anlaşılmasıyla yeni safhaya geçiş | Güçlü |
| İktisadi | Kaynak yönetimi ve iflas | Zararın kesinleşmesi | Tasfiye ve yeni başlangıç | Geri dönüşü olmayan batık yatırımlardan beklentiyi kesip kaynak israfını durdurma | Muhtemel |
Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Olasılık fonksiyonunun sıfıra yakınsaması ve asimptotik sınır | Bir olayın gerçekleşme olasılığının kesin olarak sıfır değerini almasıyla durum uzayının daralması | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Öğrenilmiş çaresizlik veya bilişsel kapanma | Bireyin çaba ile sonuç arasındaki nedensellik bağının koptuğunu algılayarak eylemi durdurması | Güçlü |
Yanlış daraltma ve kritik hata riski
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökün anlamını yalnızca modern psikolojideki depresif çöküş ve karamsarlıkla sınırlamak |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Bir olgunun imkânsızlığına dair kesin bilgiye ulaşmak, biyolojik döngünün sonlanması ve kafirlerin ilahi düzenden beklentilerinin kesilmesi |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | er-Ra'd 13:31 gibi ayetlerdeki kökü salt ümitsizlik sanıp ayetin kesin bilme ve hakikati kavrama yönündeki manasını tahrif etmek |
Kur'an'ı anlama odaklı sonuç
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | İnsanın varlık, kader ve ilahi rahmet karşısındaki bilişsel ve duygusal sınırlarını; beşeri çabanın bittiği yerde ilahi müdahalenin başladığı kavşakları gösterir |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Peygamberlerin tebliğdeki nihai sınavını anlatan kıssalarda, iddet ahkamında ve ahiret inancını yitirenlerin zihin yapısını tasvir eden ayetlerde |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Ümitsizliğin sadece duygusal bir zayıflık değil, bazen hakikatin kesin olarak anlaşılmasından doğan nesnel bir tespit olduğunu göstererek kavramsal karışıklığı giderir |
Nihai sentez ve LaTeX modeli
- Somut anlamBir hedefe veya kaynağa ulaşma beklentisinin nesnel olarak son bulması, kadının doğurganlık döngüsünün kesilmesi.
- Soyut anlamBir ihtimalin gerçekleşmesine dair beklentinin zihnen sıfırlanması, kesin bilgiye ulaşılarak arayışın durması.
- Sistematik karşılıkİmtihan sürecinde beşeri ihtimallerin tükenip ilahi vaadin veya kesin hükmün tecelli ettiği sınır durumu.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıFormülde zamanı, kesinleşme anını temsil eder. anındaki bilgi kümesi altında olayının gerçekleşme olasılığı sıfıra yakınsadığında, zihindeki beklenti ve arayış kümesi boş kümeye dönüşür. Böylece beklentinin kesilmesi matematiksel olarak kesin sıfırlanma ve durumun kapanması şeklinde modellenir.