بكر
ب - ك - ر
جذر- الورود: ١٢
- الآيات: ١٢
- الصيغ: ٥
- المعاجم: ١٣
Bekr genç deve demektir. Sabah demektir.المزيد ›
ملاحظاتي
المعاجم(١٣)
★ معجم آق إيفلر (بالتركية)التركية
Bekr genç deve demektir. Sabah demektir.
كتاب العين
الخليل بن أحمد · القرن ٨مترجمالحروف: ٦٬٩٨٢الكاف والراء والباء معهما
ك ر ب، ك ب ر، ر ك ب، ب ك ر، ر ب ك، ب ر ك كلهن مستعملات كرب: الكَرْبُ، مجزوم، هو الغم الذي يأخذ بالنفس. يقال: كَرَبه أمر، وإنه لمكروب ُالنفس. والكُربة: الاسم، والكَريبُ: المكروبُ. وأمر كاربٌ. والكُرُوبُ: مصدر كَرَبَ يكْرُبُ.
وكل شيء داني أمراً فقد كَرَب، يقال: كَرَبَتِ الشمس أن تغيب، وكربت الجارية أن تدرك، وكَرَبَ الأمر أن يقطع.
والكَرَبُ: الكِرْناف، وهو أصل السعفة، قال
الصحاح
الجوهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ١٬٣١٤البِكْرُ: العذراءُ؛ والجمع أَبْكارٌ، والمصدر البَكارَةُ بالفتح. والبِكْرُ: ألمرأةُ التي ولدتْ بطناً واحداً. وبِكْرُها: ولدُها. والذكَر والأنثى فيه سواء. وكذلك البكْرُ من الإبل. والبَكْرُ: الفَتيُّ من الإِبل، والأنثى بِكْرَةٌ، والجمع بِكارٌ، وبِكارَةٌ أيضاً. وبَكْرَةُ البئر: ما يُسْتَقى عليها، وجمعها بَكَرٌ بالتحريك. ويقال: جاءوا على بَكْرَةِ أبيهم، للجماعة إذا جاءوا معاً ولم يتخلَّفْ منم أحد.
تهذيب اللغة
الأزهري · القرن ١٠بلا ترجمةالحروف: ٢٧٬٩٣٥ك ر ب
كرب ، كبر ، ركب ، ربك ، برك ، بكر : مستعملات .
كرب : قال الليث : الكربُ مجزومٌ هو الغم الذي يأخذ بالنفس ، يقال : كربه الغم ، وإنه لمكروب النفس ، والكربة : الاسم ، والكريب : المكروب ، وأمرٌ كارب ، والكُرُوبُ : مصدر كَرَب يكرُب ، وكل شيء دنا فقد كرَب .
يقال : كرَبت الشمس أن تغيبَ وكرَبت الجاريةُ أن تُدرِك .
وفي الحديث : ( إذا اسْتَغْنى أو كرَبَ اسْتَعَفَّ ) . قال أبو عبيد : كرب أي دنا من ذلك
مقاييس اللغة
ابن فارس · القرن ١١مترجمالحروف: ٩٬٠٣٨(باب الباء والكاف وما يثلثهما)
(بكل) الباء والكاف واللام أصلان: أحدهما الاختلاط وما أشبَهه، والآخَر إفادةُ الشّيءِ وتَغَنُّمُه.
فالأوّل البَكِيلة، وهو أن تُؤخَذَ الحِنطةُ فتُطحَنَ مع الأَقِطِ فتُبْكَلَ بالماءِ، أي تُخْلط، ثم تُؤْكَل. وأنشد:
* غَضْبانُ لم تُؤْدَمْ له البَكِيلهْ([1]) *
قال أبو زياد: البَكلة والبَكَالة الدّقيق يُخلَط بالسَّويق، ويُبلُّ بالزّيت أو السّمْن. قال أبو زيد: وكذلك المَعْز
(باب الباء والكاف وما يثلثهما) (بكل) الباء والكاف واللام أصلان: أحدهما الاختلاط وما أشبَهه، والآخَر إفادةُ الشّيءِ وتَغَنُّمُه. فالأوّل البَكِيلة، وهو أن تُؤخَذَ الحِنطةُ فتُطحَنَ مع الأَقِطِ فتُبْكَلَ بالماءِ، أي تُخْلط، ثم تُؤْكَل. وأنشد: * غَضْبانُ لم تُؤْدَمْ له البَكِيلهْ([1]) * قال أبو زياد: البَكلة والبَكَالة الدّقيق يُخلَط بالسَّويق، ويُبلُّ بالزّيت أو السّمْن. قال أبو زيد: وكذلك المَعْز إذا خالطَتْها الضَّأن. قال ابنُ الأعرابي عن امرأةٍ كانت تُحمَّقُ فقالت: لَسْتُ إذاً لزَعْبَلهْ إنْ لم أُغَيِّرْ *** بِكْلَتِي إنْ لم أُسَاو بالطُّوَلْ([2])تقول: إنْ لم أُغيّر ما أُخلِّطُ فيه من كلامٍ ولم أطلُب الخِصالَ الشريفة، فلست لِزَعبَلَة. وزَعْبَلةُ أبُوها. زعم اللّحيانيّ أنّ البِكْلة الهيئة والزِّيّ، وفسَّرَ ما ذكرناه من قول المرأةِ. قال أبو عُبيدٍ: المتبكِّل المُخَلِّط في كلامه. ومن هذا الباب قولُ أبي زيد: يقال تبكَّلَ القوم على الرّجُل تبكُّلاً، إذا عَلَوْهُ بالضَّربِ والشَّتْمِ والقهر؛ لأنّ ذلك من الجماعة اختلاط. وأمّا الأصل الثّاني فقالوا: التبكّل التَّغَنُّم والتَّكسُّب. قال أوس: على خَيْرِ ما أبْصَرْتُهَا مِنْ بِضاعةٍ *** لمُلْتَمِسٍ بَيْعاً بها أو تَبَكُّلا([3])قال الخليل: الإنسان يتبكّل، أي يحتال. (بكم) الباء والكاف والميم أصلٌ واحدٌ قليل، وهو الخَرَس. قال الخليل: الأبكَمُ: الأخرس لا يتكلَّم، وإذا امتَنَعَ مِن الكلامِ جَهْلاً أو تعمّداً يُقال بَكِمَ عن الكلام. وقد يقال للذي لا يُفْصِح: إنّه لأَبْكَمُ. والأبْكَم في التّفْسير للذي وُلِدَ أَخْرَسَ([4]). قال الدُّرَيْدِيّ: يقال بَكِيمٌ في معنى أبكم([5])، وجَمَعُوهُ على أبكامٍ، كشَرِيفٍ وأشراف. (بكو/ء) الباء والكاف والواو والهمزة أصلان: أحدهما البُكاء، والآخر نقصانُ الشيء وقِلّتُه. فالأوّل بَكى يَبْكي [بُكاءً]. قال الخليل: هو مقصور وممدود. وتقول: باكَيْتُ فلاناً فبَكَيْتُه، أي كنتُ أَبْكَى منه. قال النحويُّون: مَنْ قَصَرَهُ أجراه مُجْرَى الأدواءِ والأمراض، ومَن مَدَّه أجراه مُجْرَى الأَصواتِ كالثُّغاءِ والرُّغاء والدُّعاءِ. وأنشدَ في قصره ومَدِّه: بكَتْ عَيْني وَحُقَّ لها بُكاهَا *** وما يُغني البُكاءُ ولا العَويلُ([6])قال الأصمعيّ: بَكَيْتُ الرجل وبَكّيْتُه، كلاهما إذا بكَيْتَ عليه؛ وأبكَيْتُه صنعت به ما يُبْكِيه*. قال يعقوب: البَكّاءُ في العرب الذي يُنْسَبُ إليه فيقال بنو البَكّاء، هو عوف ([7]) بن ربيعة بن عامر بن صعصعة، سُمِّيَهُ لأنَّ أُمَّه تَزَوّجَتْ بعد موت أبيه فدخل عوفٌ المنزلَ وزَوجُها معها، فظَنّهُ يُريد قَتْلَها، فبكى أشَدَّ البُكاء . والأصل الآخَر قولُهم للناقة القليلة اللّبن هي بَكِيئَةٌ، وبَكُؤَتْ تَبْكُؤُ بكاءةً ممدودة. وأنشد: يُقالُ مَحْبِسُها أدْنَى لِمَرْتَعها *** ولو تَعَادَى بِبَكْءٍ كلُّ مَحْلُوبِ([8])يقول: محبسها في دار الحفاظ أقْرَبُ إلى أنْ تَجِدَ مرتعاً مُخْصِبا. قال أبو عُبيدٍ: فأما قوله صلى الله عليه وآله وسلم: "إنّا مَعْشَرَ الأنبياء بِكاءٌ" فإنّهُمْ قليلةٌ دُمُوعُهم. وقال زَيدُ الخيل: وقالوا عامِرٌ سارَتْ إليكم *** بألفٍ أوْ بُكاً مِنْهُ قليلِ فقولـه بُكاً نَقْص، وأصله الهمْز، من بكأت الناقةُ تَبْكَأُ([9])، إذا قَلَّ لبنُها، وبَكُؤت تبكُؤ أيضاً. وقال: إنما لِقْحَتُنَا خابيةٌ *** جَوْنَةٌ يتبعها بِرْزِينُها([10])وإذا ما بَكَأتْ أو حارَدَتْ *** فُضَّ عن جانِبِ أخْرَى طينُها وقال الأسْعرُ الجُعْفِيّ([11]): بَلْ رُبَّ عَرْجَلَةٍ أصَابُوا خَلّةً *** دَأَبُوا وحارَدَ لَيْلُهُمْ حتى بكا([12])قال: حارَدَ قَلَّ فيه المطَر؛ وبَكَا، مثلُه، فترك الهمْز. (بكت) الباء والكاف والتاء كلمةٌ واحدةٌ لا يُقاس عليها، وهو التّبْكيت والغَلَبَة بالحُجّة. (بكر) الباء والكاف والراء أصلٌ واحدٌ يرجع إليه فرعان هما منه. فالأوّل أوّلُ الشيء وبَدْؤُه. والثاني مشتقٌّ منه، والثالث تشبيه. فالأول البُكرة وهي الغَداة، والجمع البُكَر. والتبكير والبُكور والابتكار المُضِيُّ في ذلك الوقت. والإبكار: البُكْرَة([13])، كما أنّ الإصباح اسمُ الصُّبح. وباكَرْتُ الشيء إذا بكَرْتَ عليه. قال أبو زيد: أبكرتُ الوِرْدَ إبكاراً، وأبكرتُ الغَدَاءَ، وبكَرْتُ على الحاجة وأبكَرْتُ غيري، بَكَرْتُ وأبكرْتُ. ويقال رجلٌ بَُِكْرٌ صاحب بُكورٍ. كما يقال حَذُِر([14]). قال الخليل: غيثٌ([15]) باكُورٌ وهو المبكّر في أول الوَسمِيّ، وهو أيضاً السّاري في أول اللّيْل وأول النهار. قال: جَرَّتِ الرِّيحُ بها عُثْنُونَها *** وتَهادَتْها مَدَاليجُ بُكُرْ([16])يقال: سحابةٌ مِدْلاجٌ بَكُورٌ. ويقال بكّرَتِ الأمطارُ تبكيراً وبَكَرَتْ بُكُوراً، إذا تقدَّمَت. الفرّاء: أبْكَرَ السّحاب وبَكَر، وبَكَّرَ، وبكَرَتِ الشجرة وأبكرَت وبكّرَت([17]) تبكِّرُ تبكيراً وبَكَرَتْ بُكُوراً، وهي بَكورٌ، إذا عَجَّلَتْ بالإثمار واليَنْع، وإذا كانت عادتُها ذاك فهي مِبْكار، وجمع بَكُور بُكُر، قال الهُذَليّ([18]): ذلكَ ما دِينُكَ إذْ جُنِّبَتْ *** في الصُّبْحِ مِثْلَ البُكُرِ المُبْتِلِ([19])والتَّمَرَةُ باكورةٌ، ويقال هي البَكيرةُ والبَكائِرُ. ويقال أرضٌ مِبْكَارٌ، إذا كانت تنْبِتُ في أوّل نبات الأرض. قال الأخطل: * غَيْثٌ تَظاهَرَ في مَيْثَاءَ مِبكارِ([20]) * فهذا الأصلُ الأوّل، وما بعده مشتقٌّ منه. فمنه البَكْر من الإبل، ما لم يَبْزُلْ بَعْدُ. وذلك لأنَّه في فَتَاءِ سِنِّهِ وأوّلِ عُمْرِه، فهذا المعنى الذي يجمَعُ بينه وبين الذي قبلهَ، فإذا بَزَلَ فهو جَمَلٌ. والبَكْرَةُ الأنثى، فإذا بَزَلَتْ فهي ناقة. قال أبو عبيدة: وجمعه بِكَار، وأدنى العدد ثلاثة أَبْكُر. ومنه المثل: "صدَقَنِي سِنُّ بَكْرِه([21])" وأَصلُه أنَّ رجلاً ساوَمَ آخر بِبَكْرٍ أراد شِرَاءَه وسأل البائع عن سِنِّه، فأخْبَرَه بغير الصِّدق فقال: بَكْرٌ -وكان هَرِماً- فَفَرَّهُ المشتري، فقال: "صدَقَني سِنُّ بَكْرِهِ". قال التميميّ: يسمَّى البَعير بَكْراً من لَدُنْ يُرْكَب إلى أن يُرْبِع، والأنثى بَكرَةٌ. والقَعُود البَكْر. قال: ويقول العَرَب: "أرْوَى مِنْ بَكْرِ هَبَنّقَةَ" وهو الذي كان يُحَمّقُ؛ وكان بَكْرُه يَصْدُر عن الماء مع الصّادِرِ وقد رَوِيَ، ثم يَرِدُ مع الوَارِدِ قبل أنْ يصل إلى الكلأ. قال الخليل: والبِكْرُ من النّساء التي لم تُمْسَسْ* قَطُّ. قال أبو عبيدٍ: إذا وَلَدَتِ المرأَةُ واحداً فهي بِكْرٌ أيضاً. قال الخليل: يسمَّى([22]) بِكْراً أو غُلاماً أو جارية. ويقال أشدُّ الناس بِكْرٌ ابنُ بِكْرَين([23]). قال: وبقرةٌ بِكْرٌ([24]) فَتِيّةٌ لم تَحْمِلْ. والبِكْرُ من كلِّ أَمرٍ أَولُه. ويقول: ما هذا الأمْرُ بِبَكيرٍ ولا ثَنِيٍّ، على معنى ما هو بأوّلٍ ولا ثانٍ. قال: وقوفٌ لَدَى الأبوابِ طُلاَّبُ حَاجَةٍ *** عَواناً من الحاجاتِ أو حاجةً بكرا([25])والبِكْرُ: الكَرْم الذي حَمَلَ أوّل مرّة. قال الأعشى: تَنَخَّلَها مِنْ بِكار القطاف *** أُزَيْرِقُ آمِنُ إكْسادِها([26])قال الخليل: عَسَلٌ أبْكارٌ تُعَسِّلُه أبكار النَّحْل، أي أفْتاؤُها، ويقال بل الأَبكارُ من الجَواري يَلِينَهُ. فهذا الأَصلُ الثاني، وليس بالبعيد من قياس الأوّل. وأما الثالث فالبَكَْرَةُ التي يُسْتَقَى عليها([27]). ولو قال قائل إنها أُعِيرَتْ اسمَ البَكْرَة من النُّوق كان مذهباً، والبَكرة معروفة. قال امرؤُ القيس: كأنَّ هادِيَها إذْ قَامَ مُلْجِمُها *** قَعْوٌ على بَكْرَةٍ زَوْرَاءَ مَنْصُوبُ([28])وَثَمَّ حَلَقات في حِلْية السّيف تسمّى بَكَراتٍ. وكلُّ ذلك أصلهُ واحد. (بكع) الباء والكاف والعين أصلٌ واحد، وهو ضربٌ متتابع، أو عَطَاءٌ مُتَتابع، أو ما أشْبَهَ ذلك. قال الخليل: البَكْعُ شِدّة الضّرْبِ المتتابع، تقول: بَكَعْنَاهُ بالسّيف والعصا بَكْعاً. ومما هو محمولٌ عليه قياساً قول أبي عُبيد: البكع أن يستقبل الرّجلَ بما يكره. قال التميمي: أعطاهُ المالَ بَكْعا ولم يُعطِهِ نُجُوماً، وذلك أنْ يُعطِيَه جُملة وهو من الأوّل؛ لأنه يتابِعُه جُمْلةً ولا يُواتِرُه. ويقال بَكَعْتُه بالأَمر: بكَّتُّه. قال العُكْلي: بَكَعَه بالسيف: قَطَعه. --------------ــــ ([1]) قبله كما في اللسان (بكل): * هذا غلام شرث النقيله * ([2]) البيت من مسدس الرجز جاء على التمام، كما ذكر ابن بري. انظر اللسان (13: 67). وجعله ثعلب في أماليه 541 صدر بيت وبيتا. ([3]) ديوان أوس 21 واللسان (بكل). وهو في صفة قوس. ([4]) في قوله تعالى: {أحدهما أبكم من الآية 76 في سورة النحل. ([5]) شاهده قوله: فليت لساني كان نصفين منهما *** بكيم ونصف عند مجرى الكواكب ([6]) من أبيات تنسب إلى حسان بن ثابت، وعبد الله بن رواحة. قال ابن بري: والصحيح أنها لكعب بن مالك. انظر اللسان (بكا) وسيرة ابن هشام 632 جوتنجن. ([7]) في الاشتقاق 179 أن اسمه "عمرو". ([8]) البيت لسلامة بن جندل السعدي، من قصيدة في المفضليات (1: 122). ([9]) والمصدر البكء والبكوء، والبكاءة بالفتح وآخره هاء، والبكاء بالضم وآخره الهمزة. ([10]) البيتان لعدي بن زيد، كما في اللسان (برزن). وأنشدهما في (حرد) غير منسوبين. وفي الأصل: "خائبة جونها" محرف. ويروى: "باطية" بدل "خابية". ([11]) الأسعر لقب مرثد بن أبي حمران الجعفي الشاعر. وفي الأصل: "الأشعري" تحريف. وقصيدة البيت هي أول الأصمعيات. ([12]) روايته في الأصمعيات: "يا رب عرجلة". ([13]) في الأصل: "والبكرة". ([14]) ضبطت في الأصل بضم الذال فقط، ولم تضبط "بكر" في الأصل. والضبطان فيهما من اللسان (بكر). ([15]) في الأصل "غب". ([16]) البيت لمراد بن منقذ العدوي في المفضليات (1: 77)، والرواية فيها: جرر السيل بها عثنونه *** وتعفتها مداليج بكر ([17])في الأصل: "وابتكرت". ([18])هو المتنخل الهذلي، كما أسلفت في حواشي ص195. ([19])انظر رواية البيت فيما سبق ص196. وفي الأصل: "المبتلي"، تحريف. ([20]) صدره كما في الديوان 114: * أو مقفر خاضب الأظلاف جاد له * ([21]) يروى بنصب "سن" بتضمين صدق معنى عرفني تعريفاً، ويكون المثل تهكمياً، ويروى برفع "سن" على أنه فاعل، انظر أول باب الصاد في أمثال الميداني، واللسان (صدق). ([22])أي يسمى ولدها. ([23]) انظر الحيوان (3: 174/ 5: 331) وثمار القلوب 533-534. واللسان (بكر 145). ([24]) في الأصل: "بكرة"، تحريف. ([25]) البيت للفرزدق في ديوانه 227 برواية: "قعود لدى". وقبله: وعند زياد لو يريد عطاءهم *** رجال كثير قد يرى بهم فقرا ونسب في اللسان (5: 145) إلى ذي الرمة، وليس في ديوانه. ([26]) بكار: جمع باكر، كصاحب وصحاب، وهو أول ما يدرك. وفي الأصل: "بحار" صوابه في الديوان 51 واللسان (5: 144). ([27]) يقال بسكون الكاف وفتحها. ([28]) كذا وردت نسبته إلى أمرئ القيس، وليس في ديوانه. وهو في كتاب الخيل لأبي عبيدة 71 منسوب إلى رجل من الأنصار. ولعل هذا الأنصاري الذي يعنيه، هو إبراهيم بن عمران الأنصاري، انظر اللسان (2: 170).
ـ
المفردات في غريب القرآن
الراغب الأصفهاني · القرن ١١مترجمالحروف: ١٬٤١٥- أصل الكلمة هي البكرة التي هي أول النهار، فاشتق من لفظه لفظ الفعل، فقيل: بكر فلان بكورا: إذا خرج بكرة، والبكور: المبالغ في البكرة، وبكر في حاجته وابتكر وباكر مباكرة.
وتصور منها معنى التعجيل لتقدمها على سائر أوقات النهار، فقيل لكل متعجل في أمر: بكر، قال الشاعر:
*بكرت تلومك بعد وهن في الندى ** بسل عليك ملامتي وعتابي*
(البيت في اللسان (بكر) بلا نسبة. وهو لضمرة بن ضمرة النهشلي، وهو من نوادر أبي زيد
أساس البلاغة
الزمخشري · القرن ١٢مترجمالحروف: ١٬٠٧٧ب ك ر
بكر المسافر وأبكر وبكر وابتكر وتبكر: خرج في البكرة.
قال ذو الرمة: خوص برى أشرافها التبكر قبـل انصـداع الفجر والتهجر ومـن المجـاز: بكـر بالصلـاة إذا صلاهـا فـي أول وقتهـا.
وفـي الحديـث: " لا يـزال الناس بخير ما بكروا بصلـاة المغـرب " وبكـر إلى صلاة الجمعة: خرج إليها في أول وقتها.
وابتكر الشيء: أخذ أوله.
وابتكر الفاكهة: أكـل باكورتهـا وهـي أول مـا يـدرك منهـا.
لسان العرب
ابن منظور · القرن ١٣مترجمالحروف: ١٢٬٤٠٧البُكْرَةُ: الغُدْوَةُ. قال سيبويه: من العرب من يقول أَتيتك بُكْرَةً؛ نَكِرَةٌ مُنَوَّنٌ، وهو يريد في يومه أَو غده. وفي التنزيل العزيز: ولهم زرقهم فيها بُكرة وعشيّاً. التهذيب: والبُكْرَةُ من الغد، ويجمع بُكَراً وأَبْكاراً، وقوله تعالى: وَلَقَدْ صَبَّحَهُمْ بُكْرَةً عذابٌ مُسْتَقِرّ؛ بُكْرَةٌ وغُدْوَةٌ إِذا كانتا نكرتين نونتا وصرفتا، وإذا أَرادوا بهما بكرة يومك وغداة يومك لم تصرفهما، فبكرة ههنا
القاموس المحيط
الفيروزآبادي · القرن ١٥مترجمالحروف: ١٬٢٩٤* ب ك ر * * البِكْرُ * العذراء والجمع * أَبْكارٌ * والمصدر * البَكَارةُ * و * البِكْرُ * أيضا المرأة التي ولدت بطنا واحدا وبكرها ولدها والذكر والأنثى فيه سواء وكذا البكر من الإبل و * البَكْرُ * بالفتح الفتى من الإبل والأنثى بكرة و * بَكْرةُ * البئر ما يستقى عليها وجمعها * بَكَرٌ * وهو من شواذ الجمع لأن فعْلة لا تجمع على حرف إلا أحرفا مثل حلقة وحلق وحمأة وحمإ وبكرة وبكر وتجمع على بكرات أيضا ويقال
تاج العروس
الزبيدي · القرن ١٨مترجمالحروف: ١٣٬٥٣٣البكرة، بالضم: الغدوة، قال سيبويه: من العرب من يقول: أتيتك بكرة، نكرة منونا، وهو يريد في يومه أوغده. وفي التهذيب: البكرة من الغد، ويجمع بكرا وأبكارا، وقوله تعالى: ولقد صبحهم بكرة عذاب مستقر بكرة وغدوة إذا كانتا نكرتين نونتا وصرفتا، وإذا أرادوا بها بكرة يومك وغداة يومك لم تصرفهما، فبكرة هنا نكرة، كالبكرة، محركة.
وفي الصحاح: سير على فرسك بكرة وبكرا،كما تقول: سحرا، والبكر: البكرة. واسمها
معجم لين
إدوارد لين · القرن ١٩بلا ترجمةالحروف: ١٩٬٧٥٩١
1 بَكَرَ ذ and غَدَا both [properly] relate to the beginning of the day: (AZ, Msb:) the former of these verbs, (T, S, A,) aor. بَكُرَ , inf. n. بُكُورٌ; (T, S;) and ↓ بكّر, (T, S, A,) inf. n. تَبْكِيرٌ; (T, S;) and ↓ ابكر, and ↓ ابتكر, (S, A,) and ↓ باكر; (S;) all signify the same; (S;) He (a traveller, A) went forth early in the morning, in the first part of the day; or between the time of the
قاموس سالمون
هنري أنتوني سالمون · القرن ١٩مترجمالحروف: ١٬٤٢٥بَكَرَ
بَكَرَ U ( n. ac. بُكُوْر 27 ),
a. Rose betimes, went forth early.
b. [ Fī ], Did early, in the morning.
c. see II .
بَكِرَ
بَكِرَ A ( n. ac. بَكَر 4 )
a. [ Ila ], Went early, hastened to.
بَكَّرَ
بَكَّرَ II ,
a. Preceded; anticipated; was early, did betimes.
بَاْكَرَ
بَاْكَرَ III ,
a. Hastened to; was early in.
أَبْكَرَ
أَبْكَرَ IV ,
a. see II .
اِبْتَكَرَ
اِبْتَكَرَ VIII ,
كتاب الله
مستخلص من الاستعمال القرآنيمترجمالحروف: ٤٤٬٢٢٩بكر
بَكَرَ - يَبْكُرُ - بِكْر - أَبْكار - أَبْكاراً - بُكْرَة - أَبْكَرَ - يُبْكِرُ - إِبْكار
بَكَرَ - يَبْكُرُ + الكائن + إلى مكان + على عمل: ينطلق إليه ساعياً أن يدركه في أول زمن وقوعه وحصوله
بَكَرَ - يَبْكُرُ + الكائن + إلى مكان: ينطلق إليه ساعياً أن يكون من بين أول من يصل إليه
بَكَرَ - يَبْكُرُ + الكائن + على عمل: ينطلق إليه ساعياً أن
الجذور المجاورةالمجاورة: ٥٥ (الإجمالي: ٧١)
- أصل
الآيات المشتركة: ٤ · Bitki kökü demektir
- عشو
الآيات المشتركة: ٤ · Akşam yemeği demektir
- سبح
الآيات المشتركة: ٥ · Sebhe, omuzlara atılan, esen rüzgarda kanatlar gibi açılan…
- ثيب
الآيات المشتركة: ١ · Dul kadınlar
- رمز
الآيات المشتركة: ١ · Remiz işaret için kullanılan sopa veya bez parçası demektir
- سيح
الآيات المشتركة: ١ · Seyha (sin, ha): “Seyih” yerde akan su, dere
- عزر
الآيات المشتركة: ١ · “Te’zir”deki “za”nın “ra” dönüşmesi ile oluşmuştur
- بقر
الآيات المشتركة: ١ · Sığır
- ملي
الآيات المشتركة: ١ · Süreyi uzattım
- وقر
الآيات المشتركة: ١ · Kayadaki çukur demektir
- عون
الآيات المشتركة: ١ · Yardım istenilen
- لغو
الآيات المشتركة: ١ · Reğev, köpüktür
الآيات التي ورد فيها(١٢)
فَخَرَجَ عَلَى قَوْمِهِ مِنَ الْمِحْرَابِ فَأَوْحَى إِلَيْهِمْ أَنْ سَبِّحُوا بُكْرَةً وَعَشِيًّا
Erken
لَا يَسْمَعُونَ فِيهَا لَغْوًا إِلَّا سَلَامًا وَلَهُمْ رِزْقُهُمْ فِيهَا بُكْرَةً وَعَشِيًّا
Erken
وَقَالُوا أَسَاطِيرُ الْأَوَّلِينَ اكْتَتَبَهَا فَهِيَ تُمْلَى عَلَيْهِ بُكْرَةً وَأَصِيلًا
Erken
وَسَبِّحُوهُ بُكْرَةً وَأَصِيلًا
Erken
لِتُؤْمِنُوا بِاللَّهِ وَرَسُولِهِ وَتُعَزِّرُوهُ وَتُوَقِّرُوهُ وَتُسَبِّحُوهُ بُكْرَةً وَأَصِيلًا
Erken
وَلَقَدْ صَبَّحَهُمْ بُكْرَةً عَذَابٌ مُسْتَقِرٌّ
Erken
وَاذْكُرِ اسْمَ رَبِّكَ بُكْرَةً وَأَصِيلًا
Erken
تحليل الجذر
تعريف الجذر والخلاصة
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | بكر |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | صبح, غدو, قدم |
| Zıt Kök | عشي |
| Çekirdek Özet 1 | Bir şeyin ilk vakti, başlangıcı, tazeliği ve henüz bozulmamış ilk hali |
| Çekirdek Özet 2 | Sabahın ilk vakti, ibadette ve amelde öncelik, saf yaratılış |
| Çekirdek Özet 3 | Varlığın ve eylemin ilk evresindeki potansiyelin korunması ve zamansal öncelik disiplini |
| Kritik Hata Riski | Kökü yalnızca biyolojik bekaret veya gündelik sabah vaktiyle sınırlandırıp varlığın ilk ve bozulmamış evresi ilkesini gözden kaçırmak |
التحليل الثنائي
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| بك | Sıkışma, öne atılma, birikmiş bir gücün ilk ortaya çıkış hareketi; بكك (izdiham, boyun kırma), بكم (içte tıkanma, sesin çıkamaması), بكي (gözyaşının boşalması) köklerinde olduğu gibi basınçlı bir toplanış ve dışa vurum | ر | Başa, tepeye ve zamansal başlangıç noktasına doğru yönelme eklenmiş; anlık sıkışma ve patlama yerini zamansal önceliğe, günün ilk aydınlığına ve varlığın henüz bozulmamış taze başlangıç evresine bırakmıştır |
التحليل التصويري للحروف
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ب | ev, çadır; iç, barınma, içinde olma | Bir mahalin, korunan durumun veya henüz dış tesirlere açılmamış iç varlığın başlangıç sınırı |
| ك | avuç içi; kavrama, eğme, kaplama | İlk potansiyeli avuçta tutma, gücü biçimlendirme ve muhafaza etme hamlesi |
| ر | insan başı; baş, ilk, üst | Bütün hareketin en başa, en öne ve hiyerarşik başlangıç noktasına yönelmesi |
| بكر | İçteki korunmuş potansiyelin ve gücün başa, en ön safhaya ve ilk çıkış anına yönelerek taze bir biçimde zuhur etmesi |
الاستعمال التاريخي والمبكر
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Büzûl çağına girmemiş taze, genç deve (el-bekr / el-bekre); günün ilk ışıması ve sabahın ilk vakti (el-bükre); ayrıca kuyudan ilk suyu çeken döner makara (el-bikre) |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Lebîd bin Rebîa sabahın ilk anında harekete geçişi şu ibareyle kaydeder: باكرت حاجتها الدجاج بسحرة |
| Erken Arapça kullanım | Zu’r-Rimme yolculukta sabah erkenden yola çıkışı şu mısra ile tasvir eder: خوص برى أشرافها التبكر / قبل انصداع الفجر والتهجر |
المصدر Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Lisānü’l-Arab, Esâsü’l-Belâga.
الطبقة الاشتقاقية السامية
Arapça بكر kökü, Sami dil ailesinin batı ve kuzeybatı kollarında ortak bir ilksellik, erken doğum ve turfanda mahsul matrisine dayanır. İbranicede kök ב-כ-ר (b-k-r) biçiminde korunmuş olup ilk doğan oğul veya hayvan için bekhor, mevsimin ilk olgunlaşan turfanda meyveleri ve tapınağa sunulan ilk hasat için bikkurim kelimeleriyle karşılanır. Süryanicede bakrā sözcüğü hem ilk doğan hem de sabahın erken vakti anlamını muhafaza eder. Akadca katmanında benzer ses denkliği sınırlı kalsa da Batı Sami dillerindeki süreklilik, kökün Proto-Sami dönemden itibaren zamansal ve biyolojik açıdan henüz eskimemiş, ilk sırada gelen ve dokunulmamış olanı imlediğini gösterir. Arapçada bu çekirdek, günün ilk dilimi olan sabah vaktine (bükre), henüz doğum yapmamış veya işe koşulmamış genç deveye (bekr) ve evlenmemiş kadına (bikr) genişleyerek hem zamansal hem de ontolojik tazeliği kuşatmıştır.
درجة الثقة Kesin
المصدر Brown-Driver-Briggs, HALOT, Payne Smith, David Cohen.
التحليل الاشتقاقي
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | Günün ilk vakti (bükre), genç deve (bekr), el değmemişlik (bikr) ve ilk meyve (bâkûre) | Klasik filolojide anlam tek bir asıldan (bir şeyin başı ve ilki) türetilmiştir | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice bekhor (ilk doğan), bikkurim (ilk hasat); Süryanice bakrā (ilk çocuk, erken vakit) | Zamansal ve biyolojik öncelik, ilk meyve ve kutsanan ilk evlat kavramları birebir örtüşür | Kesin |
| Daha geniş dilsel ilişki | Afro-Asyatik öncelik ve başlama morfemleri | Geniş aile içinde doğrudan ve düzenli fonetik soydaşlık sınırlıdır | Muhtemel |
المصدر Maqāyīs al-Lugha, HALOT, Payne Smith.
الجذور الشقيقة (التقاليب)
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| بكر | Anlamlı | Erken vakit, ilklik, gençlik | Günün ilk vakti, ilk doğan, bozulmamış ve taze varlık | Hedef kök |
| برك | Anlamlı | Çökme, sebat etme, bereket | Devenin göğsü üzerine çöküp sabitlenmesi, suyun birikmesi, hayrın kalıcı olması | Çekirdek zıtlığı; bkr hareket ve çıkış iken brk yere çöküş ve sabitlenmedir |
| كبر | Anlamlı | Büyüklük, yaşlılık, ululuk | Hacim, yaş, derece veya itibar bakımından en üst sınıra ulaşma | Hedef kökle yaş ve evre bakımından zıtlık; bkr ilk evre iken kbr ileri evredir |
| كرب | Anlamlı | Sıkışma, keder, yaklaşma | Ruhun daralması, tasalanma, bir işin eşiğine gelme | Çekirdekteki toplanma ve basınç hissi ortaktır |
| ربك | Anlamlı | Karıştırma, bulamaç yapma | Yağ ile unu birbirine karıştırarak bulamaç hazırlama, işleri karıştırma | Kur'an'da geçmez; bkr kökündeki arılık ve saflığın aksine karışma durumudur |
| ركب | Anlamlı | Binme, üstüne çıkma | Bir nesnenin diğerinin üzerine yerleşmesi, taşıta binme | Kur'an'da geçer; öncülük ve yönelim ilişkisi taşır |
الجذور المجاورة والجذر المضاد
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| بكر | Merkez | Öncelik, ilk vakit, el değmemişlik | Günün ilk ışıması veya varlığın ilk, taze, öncül durumu | Kökün merkez semantiği |
| صبح | Komşu | Sabah, aydınlanma | صبح karanlığın yarılarak aydınlığın bütünüyle yayılmasını ifade ederken, بكر vakit olarak güneşten önceki erken başlangıcı ve önceliği vurgular | Işığın belirmesi ve günün açılması |
| غدو | Komşu | Erken yönelim, sabah çıkışı | غدو sabahın erken vaktinde bir hedefe doğru yola çıkma hareketine odaklanırken, بكر bizzat ilk vaktin kendisine ve zamansal önceliğe odaklanır | Sabah erkenden gitme veya harekete geçme |
| قدم | Komşu | Zamansal veya mekansal öncelik | قدم mekanda veya rütbede önde olmayı ve zamanın eskiliğini bildirirken, بكر tazelikle birlikte gelen ilkliği ve henüz yıpranmamış olmayı belirtir | Öne geçme, eski olma |
| عشي | Zıt | Günün son vakti, akşam | عشي günün batışından sonrasını ve karanlığın çöküşünü bildirerek günün başlangıcı olan بكر kökünün tam zamansal karşıtıdır | Akşam vakti, gün sonu kararması |
مقابلات المعنى في لغات أخرى
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | بكر | Erken vakit, ilklik, bekaret, tazelik | Hem zamansal sabah erkenliğini hem de ontolojik ve biyolojik el değmemiş ilk hali kuşatır | Kesin |
| Latince | matutinus, primigenius, virgo | Sabah vaktine ait, ilk doğan, el değmemiş | Matutinus zamansal sabahı, primigenius doğumdaki önceliği, virgo ise bekareti verir; kökün bütünlüğünü tek kelime karşılamaz | Güçlü |
| İngilizce | early, firstborn, virgin, pristine | Erken, ilk doğan, el değmemiş, saf ilk halinde | Early zamansal önceliği aktarır; pristine bozulmamış ilk hali, virgin ise bekareti karşılar | Güçlü |
| Almanca | früh, Erstling, unberührt | Erken, ilk mahsul veya ilk evlat, dokunulmamış | Früh zamanı, Erstling ilk ürünü veya doğumu, unberührt bozulmamış saflığı ifade eder | Güçlü |
| Fransızca | matinal, précoce, vierge | Sabah erken olan, vaktinden önce gelişen, el değmemiş | Matinal zaman dilimini, vierge bekaret ve el değmemişlik katmanını karşılar | Güçlü |
المصدر Oxford Latin Dictionary, Grimm Wörterbuch, Lewis & Short.
الوجوه والنظائر
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| بُكْرَةً | Sabahın erken vakti, günün başlangıcı | İbadet, tesbih ve vahiyle meşguliyet bağlamında günün ilk aydınlığı (örnek: Meryem 19:11, Furkân 25:5, Feth 48:9, İnsân 76:25) |
| وَالْإِبْكَارِ | Sabahın erken vaktine erişme ve bu vakitte yapılan amel | Günün başındaki arınma, istiğfar ve tesbih eylemleri (örnek: Âl-i İmrân 3:41, Mü’min 40:55) |
| بِكْرٌ | Genç, doğurmamış, yıpranmamış dişi hayvan | İsrailoğulları'na emredilen kurbanlık sığırın ne yaşlı ne körpe, tam kıvamında ve işte koşulmamış olduğunu bildiren vasıf (örnek: Bakara 2:68) |
| أَبْكَارًا | El değmemiş, bozulmamış, saf yaratılışta olan eşler | Ahiret yurdundaki eşlerin bedeni ve ruhi yıpranmışlıktan uzak, yepyeni bir yaratılışla var edilişi (örnek: Vâkıa 56:36, Tahrîm 66:5) |
سياق الكلام والفقه والتفسير والحديث
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Ahiret yaratılışı ve fıtrat | Cennet ehlinin yeniden inşasında bedensel ve ruhsal yıpranmanın sıfırlanması, ilk hilkatin saflığına dönüş | Yaratılışın aslına ve bozulmamış fıtrata irca |
| Fıkıh | İbadet vakitleri ve evlilik ahkamı | Sabah ve Cuma namazına erken gitmenin (tebkîr) hükmü ile evlilik akdinde bekaretin rıza beyanına etkisi | Vaktin evvelinde eda ve hukuki statü olarak el değmemişlik |
| Tefsir | Günün uçlarındaki tesbih | Âyetlerde geçen sabah-akşam zikrinin hususi iki vakit mi yoksa bütün günün devamlılığı mı olduğu tartışması | Devamlılık bildiren çift kutuplu zaman idraki |
| Hadis | Sabah vaktinin bereketi | Hz. Peygamber’in ümmetinin erken vakitlerine (bükûr) dua etmesi ve amellere erken başlama teşviki | Amelde öncelik ve sabah vaktinin bereketle özdeşleşmesi |
تحليل النظام الديني والعلمي والسياسي والاقتصادي
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | İbadet ve zikir | Vaktin evveli | Bilinci tazelemek | Günün ilk enerjisini ve idrakini Allah'ı tesbihle başlatarak amelleri koruma altına almak | Kesin |
| İlmi | Bilgi üretimi | İbtikâr (özgün buluş) | Yeni ufuk açma | Başkasından devralınmamış, taklit edilmemiş, ilk kez ortaya konan özgün kuram ve yöntem | Güçlü |
| Siyasi | Karar alma ve strateji | İnisiyatif üstünlüğü | Hamlede öncelik | Kriz ve harekât süreçlerinde karşı taraftan önce davranarak stratejik avantajı ele geçirmek | Güçlü |
| İktisadi | Üretim ve piyasa | İlk arz ve turfanda | Katma değer üretme | Piyasaya ilk ürünü sunarak erken davranmanın getirdiği verim ve kâr avantajını elde etmek | Kesin |
التماثل في العلوم العددية والإنسانية
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Başlangıç koşulları duyarlılığı ve kök hücre evresi | Dinamik sistemlerde başlangıç anındaki parametrelerin gelecekteki bütün yörüngeyi belirlemesi; biyolojide henüz farklılaşmamış ve yıpranmamış ilk hücre potansiyeli | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Öncü avantajı (first-mover advantage) ve fıtri başlangıç hakkı | Sosyolojide ve iktisatta bir alana ilk giren aktörün norm ve standartları belirleme gücü; hukukta ilk ihraz ve öncelik hakkı | Kesin |
التضييق الخاطئ وخطر الخطأ
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökü sadece kadın bedeni üzerinden cinsel bekaret kavramına hapsetmek veya yalnızca sıradan bir gündelik sabah uyanışı derekesine indirgemek |
| Kur'an içi daha geniş anlam | بكر kökü, ontolojik düzeyde varlığın ilk, bozulmamış ve yıpranmamış fıtri safiyetini; zamansal düzeyde ise bilincin ve amelin günün ilk verimiyle Allah’a raptedilmesini ifade eder |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Cennet tasvirlerini sığ bir cismaniyete indirgeme yanılgısı doğar; ayrıca Kur'an'ın amelde öncülük, fıtratı muhafaza etme ve güne bilinçle başlama disiplini gözden kaçırılır |
خلاصة موجَّهة لفهم القرآن
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Zaman idrakini kozmik başlangıca ve günün ilk aydınlığına bağlaması, tefekkür ve tesbihi zihnin en duru ânına yerleştirmesi ve yaratılıştaki aslî bozulmamışlığı tanımlaması bakımından kurucu bir kavramdır |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Sabah-akşam tesbihini emreden peygamber kıssaları ve ibadet ayetlerinde (Âl-i İmrân 3:41, Meryem 19:11, Feth 48:9), Bakara kıssasında (Bakara 2:68) ve cennet ehlinin safiyetini bildiren ayetlerde (Vâkıa 56:36, Tahrîm 66:5) belirleyicidir |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | İbadetin yalnızca yorgun düşülen gün sonlarına bırakılabileceği zannını yıkarak vaktin en diri payının Allah'a ayrılması gerektiğini hatırlatır; ahiretteki nimetlerin maddi kirlilik ve yıpranmışlıklardan arınmış, taptaze bir yaratılış olduğunu gösterir |
التركيب النهائي والنموذج الرياضي
- Somut anlamGünün ilk aydınlığı, sabahın erken vakti; henüz doğurmamış ve işe koşulmamış genç, taze deve ile el değmemiş ilk meyve.
- Soyut anlamBir sürecin, varlığın veya zamanın henüz hiçbir dış tesirle aşınmamış, bozulmamış ilk saf hali ve bu ilkliğin sağladığı ontolojik ve zamansal öncelik.
- Sistematik karşılıkSürecin başlangıç noktasına () yapılan iradi müdahale ile fıtri tazeliğin ve yönlendirici inisiyatifin baştan sisteme kazandırılması.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklaması
Modelde zamanın ve sürecin başladığı ilk erken anı temsil eder. başlangıç durumundaki sistemi, bu ilk anda sisteme dahil olan niyet, ibadet veya amel girdisini gösterir. sistemin başlangıçtaki bozulmamış, saf potansiyelidir ve zamanla aşınan sonraki potansiyellerden () büyüktür. Limit bağıntısında zaman sıfıra yaklaşırken amelin veya varlığın getirdiği katma değer oranı (), en yüksek seviye olan değerine ulaşır; bu da kökün temsil ettiği erkenlik, turfandalık ve başlangıç bereketini sembolize eder.