ثمن
ث - م - ن
جذر- الورود: ١٩
- الآيات: ١٩
- الصيغ: ٩
- المعاجم: ١٢
Essemnu (Sin’ le) sade yağ demektir. Semin (Sin’le) dolgun hayvan demektir. Semen (Se ile) sayıların oluşmuşu analamında 8 sayıdır. Çobanlık döneminde yağ para olarak kullanılmış olmalı ki para anlamında semen denmektedir. Paradır. Yağ para olarak kullanıldığı için SİN Se ye dönüşerek para manasını almıştır. Sekiz de üst ara birimidir.المزيد ›
ملاحظاتي
المعاجم(١٢)
★ معجم آق إيفلر (بالتركية)التركية
Essemnu (Sin’ le) sade yağ demektir. Semin (Sin’le) dolgun hayvan demektir. Semen (Se ile) sayıların oluşmuşu analamında 8 sayıdır. Çobanlık döneminde yağ para olarak kullanılmış olmalı ki para anlamında semen denmektedir. Paradır. Yağ para olarak kullanıldığı için SİN Se ye dönüşerek para manasını almıştır. Sekiz de üst ara birimidir.
الصحاح
الجوهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ٩٥٤ثَمانِيَةُ رجالٍ وثَماني نسوةٍ، وهو في الأًصل منسوب إلى الثُمْنِ، لأنَّه الجزء الذي صيَّر السبعة ثَمانِيَةْ، فهو ثُمْنُها. وقولهم: الثوب سَبْعٌ في ثَمانٍ، كان حقُّه أن يقال ثمانية، لأنَّ الطول يذرع بالذراع وهي مؤنثة، والعرض يُشْبَرُ بالشِبْر وهو مذكّر. وإنْ صغَّرت الثمانيةَ فأنت بالخيار: إن شئت حذفت الألف، وهو أحسن، فقلت ثُمَيْنيَةٌ. وإن شئت حذفت الياء فقلت ثميِّنة. وثَمَنْتُ القوم أَثْمُنُهُمْ
تهذيب اللغة
الأزهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ٤٬٤٧٠ث ن م
ثمن ، مثن ، نثم .
ثمن : أبو عُبَيد ، عن الأَصْمعِيّ : الثّمانِي : نَبْتٌ ، والأَفانِي : نَبْتٌ ، واحدته : أَفَانِيَة .
وقال الكسائيّ : أَثْمَنْت الرَّجُلَ متاعَه ، وأَثَمَنْت له ، بمعنًى واحد .
أبو عُبَيد : الثُّمْنُ والثَّمِينُ : واحد ؛ وأَنْشَد أبو الجَرّاح :
وألْقَيْتُ سَهْمِي وَسْطَهم حين أَوْخَشُوا
فما صار لِي في القَسْمِ إلا ثَمِينُها
وقال اللّيْث : ثمَنُ كُلِّ شيءٍ : قِيمَتُه .
وقال
مقاييس اللغة
ابن فارس · القرن ١١مترجمالحروف: ٥٬٢٥١(باب الثاء والميم وما يثلثهما)
(ثمن) الثاء والميم والنون أصلان: أحدهما عِوَضُ ما يُباع، والآخَر جزءٌ من ثمانية.
فالأوّل قولهم بِعْتُ كذا وأخذْتُ ثمنَه. وقال زهير:
* وعَزَّتْ أثمُنُ البُدُنِ([1]) *
فمن رواه بالضمّ فهو جمع ثَمَن. ومن رواه بالفتح "أثمَنُ البُدُنِ" فإنه يريد أكثرَها ثمناً.
وأمَّا الثُّمُن فواحدٌ من ثمانية. يقال ثَمَنْتُ القومَ أثْمُنُهم إذا أخذتَ ثُمنَ أموالهم. والثمِينُ: الثمْن.
(باب الثاء والميم وما يثلثهما) (ثمن) الثاء والميم والنون أصلان: أحدهما عِوَضُ ما يُباع، والآخَر جزءٌ من ثمانية. فالأوّل قولهم بِعْتُ كذا وأخذْتُ ثمنَه. وقال زهير: * وعَزَّتْ أثمُنُ البُدُنِ([1]) * فمن رواه بالضمّ فهو جمع ثَمَن. ومن رواه بالفتح "أثمَنُ البُدُنِ" فإنه يريد أكثرَها ثمناً. وأمَّا الثُّمُن فواحدٌ من ثمانية. يقال ثَمَنْتُ القومَ أثْمُنُهم إذا أخذتَ ثُمنَ أموالهم. والثمِينُ: الثمْن. قال: فإني لستُ مِنك ولست مِنِّي *** إذا [ما] طار مِن مالي الثَّمِينُ وقال الشماخُ أو غيرُه([2]): ومثْلُ سَرَاةِ قومِكَ لَنْ يُجَارَوْا *** إلى رُبُعِ الرِّهانِ ولا الثَّمِينِ ومما شذَّ عن الباب "ثَمِينَة" وهو بلد. وقال الهذلي([3]): بأصْدَقَ بأساً مِنْ خليلِ ثَمينةٍ *** وأمْضَى إذا ما أفلطَ القائمَ اليدُ([4])ومنه أيضاً المِثْمَنَة، وهي كالمِخْلاة. (ثمد) الثاء والميم والدال أصلٌ واحد، وهو القليل من الشيء، فالثَّمْدُ الماء القليل لا مادّةَ لـه. وثمََدتْ فلاناً النّساءُ إذا قطَعْنَ ماءَه([5]). وفلانٌ مثمودٌ إذا كثُرَ السُّؤال عليه حتى ينفَدَ ما عنده. وقال في المثمود: أو كماءِ المثْمودِ بعد جِمامٍ *** زَرِم الدَّمْع لا يؤوب نَزُورا([6])والثامد من البَهْم حِينَ قَرِم؛ لأنّ الذي يأخذه يَسِيرٌ. ومما شذّ عن الباب الإثْمِد، وهو معروف، وكان بعضُ أهل اللغة يقول: هو من الباب، لأنّ الذي يُستعمَل منه يَسيرٌ. وهذا ما لا يُوقَف على وجهه. (ثمر) الثاء والميم والراء أصلٌ واحد، وهو شيءٌ يتولّد عن شيءٍ متجمِّعاً، ثم يُحمَل عليه غيرُه استعارةً. فالثَّمَر معروفٌ. يقال ثَمَرَةٌ وثَمَرٌ وثِمارٌ وثُمُر. والشّجر الثامِر: الذي بلَغَ أوانَ يُثْمرُ. والـمُثْمِر: الذي فيه الثَّمَر. كذا قال ابن دريدُ([7]). وثمّر الرّجلُ مالَه أحسَنَ القيامَ عليه. ويقال في الدعاء: "ثَمَّرَ اللهُ مالَه" أي نمّاه. والثّمِيرة من اللبن حين يُثْمِرُ فيصيرُ مثلَ الجُمَّار الأبيض؛ وهذا هو القياس. ويقال لعُقْدَة السَّوط ثَمَرة؛ وذلك تشبيهٌ. ومما شذَّ عن الباب* ليلة ابن ثَمِيرٍ، وهي اللّيلة القَمْراءُ([8]). وما أدري ما أصله. (ثمغ) الثاء والميم والغين كلمةٌ واحدةٌ لا يُقاس عليها ولا يفرَّع منها. يقال ثَمَغْتُ الثّوب ثَمْغاً إذا صبَغْتُه صبغاً مُشْبَعا. قال: تركتُ بني الغُزَيِّلِ غيرَ فَخْرٍ *** كأنَّ لِحاهُمُ ثُمِغَتْ بوَرْسِ([9])وهاهنا كلمةٌ ليست من الباب، وهي مع ذلك معلومة، قال الكسائيُّ: ثَمَغَة الجبلِ أعلاه، بالثاء. قال الفرّاء، والذي سمعتُ أنا نَمَغَةٌ([10]). (ثمأ) الثاء والميم والهمزة كلمةٌ واحدة ليست أصلاً، بل هي فرعٌ لما قبلها. ثمأ لحيتَه صَبَغها. والهمزة كأنها مُبدلةٌ من غين. ويقال ثمأْتُ الكَمْأَة في السَّمْن طرحْتُها. وهذا فيه بعضُ ما فيه. فإنْ كان صحيحاً فهو من الباب، لأن الكمْأة كأنها صُبِغَتْ بالسَّمْن. (ثمل) الثاء والميم واللام أصلٌ ينقاس مطّرِداً، وهو الشيء يبقى ويثبُت، ويكون ذلك في القليل والكثير. يقال دارُ بني فلانٍ ثَمَلٌ، أي دار مُقام، والثَّميلة: ما بَقي في الكَرِش من العَلَف. وكلُّ بَقِيةٍ ثَميلة. وإنما سُمِّيت بذلك لأنها تبقى ثمَّ([11])تشرب الإبل على تلك الثميلة، وإلا فإنها لا تحتاج إلى شرب، وكيف تشرب على [غير([12])] شيء. ومن ذلك قولهم: فلان ثِمالُ بني فلان، إذا كان مُعْتَمَدَهم. وهو ذلك القياس، لأنَّه يُعوَّل عليه كما تعوِّل الإبلُ على تلك الثَّميلة. وقال في الثِّمال أبو طالبٍ في ابن أخيه رسولِ الله صلى الله عليه وآله وسلم: وأبيضَ يُستَسقى الغَمامُ بوجهه *** ثِمَالَ اليتامَى عِصمةً للأراملِ([13])والثَّمْلة: بقية الماء ([14]). والثُّمَالُ: السمُّ المُنْقَع. قال الهذلي([15]): فَعَمّا قليلٍ سقاها معاً *** بمُزْعِفِ ذَيْفَانِ قِشْبٍ ثُمالِ والثّمْلَةَ: باقي الهِناءِ في الإناء. قال: *كما تُلاثُ في الهِناءِ الثَّمَلَهْ([16]) * فالثَّمَلة هاهنا الخِرْقة التي يُهنأ بها البَعير. وإنما سمِّيت باسم الهِناءِ على معنى المجاوَرَة. وربما سمّيت هذه مِثْمَلَة. فأمّا الثَّمِلُ فإنه السكران، وذلك لبقيّة الشراب التي أسكرَتْه وخَـثَّرَتْهُ. قال: فقلتُ للقومِ في دُرْنا وقد ثَمِلُوا *** شِيمُوا وكيف يَشِيمُ الشَّارِبُ الثَّمِلُ([17])والثُّمالة: الرُِّغْوَة. وأثْمَلَ اللبن: رَغَّى، وهو حمْلٌ على الأصل؛ وإلاّ فإن الثّمالةَ قليلةُ البقاء. قال: إذا مَسَّ خِرْشَاءُ الثُّمالةِ أنْفهُ *** ثَنَى مِشْفَرَيْهِ للصَّريحِ فأقْنَعا([18])فجعل الرِّغْوةَ الخِرشاء، وجعل لِلَّبن الثُّمالة. وكلٌّ قريب. --------------ـــــ ([1]) البيت بتمامه كما في الديوان 122 واللسان (ثمن): من لا يذاب له شحم السديف إذا *** زار الشتاء وعزت أثمن البدن وقبله: أن نعم معترك الجياد إذا *** خب السفير ومأوى البائس البطن ([2]) البيت للشماخ في ديوانه 97 من قصيدة يمدح بها عرابة الأوسي. ([3]) هو ساعدة بن جؤية، كما في القسم الأول من أشعار الهذليين 240 طبع دار الكتب واللسان (ثمن، فلط). وروي في معجم البلدان (رسم الثمينة) بدون نسبة. ([4])أفلط: أفلت وزناً ومعنى، وهو لغة تميمية قبيحة. وقد أراد أفلت القائم اليد، فقلب. ([5]) في الأصل "ثمدت فلاناً البناء إذا قطعن ماؤه" تحريف، صوابه في المجمل. وفي اللسان "وثمدته النساء نزفن ماءه من كثرة الجماع ولم يبق في صلبه ماء". ([6]) البيت في اللسان (زرم) لعدي بن زيد، وفي الأصل: "نزور". ([7]) الجمهرة (2: 41). ([8]) شاهده قوله: وإني لمن عبس وإن قال قائل *** على رغمهم ما أثمر ابن ثمير ([9]) في الأصل: "بني العذيل"، صوابه من المجمل واللسان (ثمغ). ([10]) أورد في اللسان (نمغ) لغتي الفتح والتحريك في "نمغة الجبل" وقال: "والمعروف عن الفراء الفتح". ([11]) في الأصل: "لم". ([12]) بمثل هذه الكلمة تستقيم الجملة. ([13]) انظر الخزانة (1: 251-252) حيث الكلام على قصيدة البيت، والسيرة 172 جوتنجن والروض الأنف (1: 173). ([14]) ويقال أيضاً "ثملة" بالتحريك. ([15]) هو أمية بن أبي عائذ الهذلي، كما في شرح السكري للهذليين 194 ومخطوطة الشنقيطي من الهذليين 82. ([16]) من رجز لصخر بن عمير، في اللسان (ثمل). ([17]) البيت للأعشى في ديوانه 44 واللسان (ثمل) ومعجم البلدان (درنا). والرواية في جميعها: "فقلت للشرب". ([18]) البيت لمزرد بن ضرار، كما في اللسان (خرش، ثمل).
ـ
المفردات في غريب القرآن
الراغب الأصفهاني · القرن ١١مترجمالحروف: ٨٣٠- قوله تعالى: ﴿وشروه بثمن بخس﴾ [يوسف/20]. الثمن: اسم لما يأخذه البائع في مقابلة البيع، عينا كان أو سلعة. وكل ما يحصل عوضا عن شيء فهو ثمنه. قال تعالى: ﴿إن الذين يشترون بعهد الله وأيمانهم ثمنا قليلا﴾ [آل عمران/77] وقال تعالى: ﴿ولا تشتروا بعهد الله ثمنا قليلا﴾ [النحل/95]، وقال: ﴿ولا تشتروا بآياتي ثمنا قليلا﴾ [البقرة/41]، وأثمنت الرجل بمتاعه وأثمنت له: أكثرت له الثمن، وشيء ثمين: كثير الثمن، والثمانية
أساس البلاغة
الزمخشري · القرن ١٢مترجمالحروف: ٧٦١ث م ن
ثمنتهـم أثمنهـم: كنت ثامنهم بالكسر وبالضم أخذت ثمن أموالهم.
وكانوا سبعة فأثمنوا أي صاروا ثمانية وأخذت فلانة ثمينها من تركة زوجها.
قال: ألا لا تعينيني على البخل وابتغى ثمينـك إن مـرت علـيّ شعوب وقال: فإنّي لست منك ولست منـي إذا مـا طـار مـن مالـي الثميـن وإبل ثوامن: من الثمن بمعنى الظء.
وكساء ذو ثمان: عمل من ثمان جزات.
قال الراعي: سيكفيك المرحـل ذو ثمـان حصيف تبرمين
لسان العرب
ابن منظور · القرن ١٣مترجمالحروف: ٧٬٩٨٥الثُّمُن والثُّمْن من الأَجزاء: معروف، يطِّرد ذلك عند بعضهم في هذه الكسور، وهي الأَثمان. أَبو عبيد: الثُّمُنُ والثَّمينُ واحدٌ، وهو جزء من الثمانية؛ وأَنشد أَبو الجراح ليزيد بن الطَّثَرِيَّة فقال: وأَلْقَيْتُ سَهْمِي وَسْطَهم حين أَوْخَشُوا،
فما صارَ لي في القَسْمِ إلا ثَمينُها.
أَوْخَشُوا: رَدُّوا سِهامَهم في الرَّبابةِ مرة بعد مرة. وثَمَنَهم يَثْمُنُهم، بالضم، ثَمْناً: أَخذ ثمْنَ أَموالهم.
القاموس المحيط
الفيروزآبادي · القرن ١٥مترجمالحروف: ٩٥٨* ث م ن * تقول * ثَمانيةُ * رجال و * ثمانِي * نسوة وثماني مائة بإثبات الياء في الإضافة كما تقول قاضي عبد الله وتسقط مع التنوين عند الرفع والجر وتثبت عند النصب لأنه ليس بجمع فيجري مجرى جوار وسوار في ترك الصرف وما جاء في الشعر غير مصروف فهو على توهم أنه جمع وقولهم الثوب سبع في * ثمانٍ * كان حقه أن يقال في * ثمانيةٍ * لأن الطول يذرع بالذراع وهي مؤنثة والعرض يشبر بالشبر وهو مذكر وإنما أنثوه لما لم
تاج العروس
الزبيدي · القرن ١٨مترجمالحروف: ٩٬١٠٧: ( الثُّمْنُ ، بالضمِّ وبضَمَّتَيْنِ وكأَميرٍ : جُزْءٌ من ثَمانِيَةٍ أَو يَطَّرِدُ ) .
( وفي المُحْكَمِ : ويَطَّردُ ( ذلِكَ ) عنْدَ بعضِهم ( في هذه الكسورِ ) .
( زادَ ابنُ الأَنْبارِي : إلاَّ الثُّلُث فإنَّه لا يقالُ فيه التثليث ، نَقَلَه الحافِظُ الدِّمْياطيُّ في معْجمِ الشيوخِ ، وتقدَّمَ ذلِكَ في ثلث .
وفي التَّنْزيلِ : ﴿فلهُنَّ الثُّمْن ممَّا تَرَكْتُم﴾ ؛ وشاهِدُ الثَّمِينِ أَنْشَدَه
معجم لين
إدوارد لين · القرن ١٩مترجمالحروف: ١٣٬٣٣١ثَمَنَهُمْ
1 ثَمَنَهُمْ ثمن ثمنهم ثمننهم , aor. ثَمُنَ , (S, M, Mgh, &c.,) inf. n. ثَمْنٌ, (M,) He took the eighth of their goods, or property. (S, M, Mgh, Msb, K.) ― -b2- And, aor. ثَمِنَ , He was, or became, the eighth of them: (S, Mgh, Msb, K:) or he made them, with himself, eight. (S in art. ثلث.) And He made them, they being seventy-nine, to be eighty. (A'Obeyd, S in art. ثلث.) -A2- ثَمُنَ,
قاموس سالمون
هنري أنتوني سالمون · القرن ١٩مترجمالحروف: ٩١٧ثَمَنَ
ثَمَنَ I ( n. ac. ثَمْن 1 ),
a. Was, or became, the eighth.
b. U ( n. ac. ثَمْن 1 ), Took the eighth of.
ثَمُنَ
ثَمُنَ U ( n. ac. ثَمَاْنَة 22t ),
a. Was costly, precious.
ثَمَّنَ
ثَمَّنَ II ,
a. Made eight, did eight times; made octangular, or an octagon.
أَثْمَنَ
أَثْمَنَ IV ,
a. Was eight.
b. Did the eighth time.
c. Gave the price of.
ثِمْن
ثِمْن 2 ,
a. The eighth young
كتاب الله
مستخلص من الاستعمال القرآنيبلا ترجمةالحروف: ٢٣٬٨٧٣ثمن
ثَمَنَ - يَثْمُنُ - ثََمَن
ثَمَنَ - يَثْمُنُ + كائن أو شيء + كائناً أو شيئاً: يصير مكافئاً له بالثمن: يصير له ذات القيمة المحسوبة والمعتبرة وذات الأهمية التي للكائن الآخر: يصير له قدر ومكافئ من المال أو المتاع أو النفع لا بد من حسابه حين مبادلته بشيء ممائل
ثََمَن - ثَمَناً: على وزن" فـَعـَل" اسم فعل بمعنى مفعول من " ثَمَنَ - يَثْمُنُ
الجذور المجاورةالمجاورة: ١٤٩ (الإجمالي: ١٧٩)
- شري
الآيات المشتركة: ١١ · Satın aldılar
- قلل
الآيات المشتركة: ١٠ · Az
- كتم
الآيات المشتركة: ٣ · Su sızdırmayan sağlam tulumdur
- ربع
الآيات المشتركة: ٣ · Rebi’ (ayn): Bağdaş kurmak demektir
- وحد
الآيات المشتركة: ٥ · وَحْدَهُ kelimesi aslında منفرداً anlamındadır ve marifeye…
- ثلث
الآيات المشتركة: ٣ · Sülle çokluk demektir
- سدس
الآيات المشتركة: ٢ · سندس Hint kumaşıdır
- حسم
الآيات المشتركة: ١ · Bir şeyin kesik yeri demektir
- درهم
الآيات المشتركة: ١ · Dirhemler
- زهد
الآيات المشتركة: ١ · Zade : Azık demektir
- صرع
الآيات المشتركة: ١ · Yere yıkılanlar
- ضأن
الآيات المشتركة: ١ · Yünlü hayvanlar
الآيات التي ورد فيها(١٩)
وَآمِنُوا بِمَا أَنْزَلْتُ مُصَدِّقًا لِمَا مَعَكُمْ وَلَا تَكُونُوا أَوَّلَ كَافِرٍ بِهِ وَلَا تَشْتَرُوا بِآيَاتِي ثَمَنًا قَلِيلًا وَإِيَّايَ فَاتَّقُونِ
Fiyat
… ثُمَّ يَقُولُونَ هَذَا مِنْ عِنْدِ اللَّهِ لِيَشْتَرُوا بِهِ ثَمَنًا قَلِيلًا فَوَيْلٌ لَهُمْ مِمَّا كَتَبَتْ أَيْدِيهِمْ وَوَيْلٌ لَهُمْ …
Fiyat
… يَكْتُمُونَ مَا أَنْزَلَ اللَّهُ مِنَ الْكِتَابِ وَيَشْتَرُونَ بِهِ ثَمَنًا قَلِيلًا أُولَئِكَ مَا يَأْكُلُونَ فِي بُطُونِهِمْ إِلَّا النَّارَ …
Fiyat
إِنَّ الَّذِينَ يَشْتَرُونَ بِعَهْدِ اللَّهِ وَأَيْمَانِهِمْ ثَمَنًا قَلِيلًا أُولَئِكَ لَا خَلَاقَ لَهُمْ فِي الْآخِرَةِ وَلَا …
Fiyat
وَإِذْ أَخَذَ اللَّهُ مِيثَاقَ الَّذِينَ أُوتُوا الْكِتَابَ لَتُبَيِّنُنَّهُ لِلنَّاسِ وَلَا تَكْتُمُونَهُ فَنَبَذُوهُ وَرَاءَ ظُهُورِهِمْ وَاشْتَرَوْا بِهِ ثَمَنًا قَلِيلًا فَبِئْسَ مَا يَشْتَرُونَ
Fiyat
… أُنْزِلَ إِلَيْهِمْ خَاشِعِينَ لِلَّهِ لَا يَشْتَرُونَ بِآيَاتِ اللَّهِ ثَمَنًا قَلِيلًا أُولَئِكَ لَهُمْ أَجْرُهُمْ عِنْدَ رَبِّهِمْ إِنَّ اللَّهَ …
Fiyat
… شُهَدَاءَ فَلَا تَخْشَوُا النَّاسَ وَاخْشَوْنِ وَلَا تَشْتَرُوا بِآيَاتِي ثَمَنًا قَلِيلًا وَمَنْ لَمْ يَحْكُمْ بِمَا أَنْزَلَ اللَّهُ فَأُولَئِكَ …
Fiyat
… الصَّلَاةِ فَيُقْسِمَانِ بِاللَّهِ إِنِ ارْتَبْتُمْ لَا نَشْتَرِي بِهِ ثَمَنًا وَلَوْ كَانَ ذَا قُرْبَى وَلَا نَكْتُمُ شَهَادَةَ اللَّهِ …
Fiyat
اشْتَرَوْا بِآيَاتِ اللَّهِ ثَمَنًا قَلِيلًا فَصَدُّوا عَنْ سَبِيلِهِ إِنَّهُمْ سَاءَ مَا كَانُوا يَعْمَلُونَ
Fiyat
وَلَا تَشْتَرُوا بِعَهْدِ اللَّهِ ثَمَنًا قَلِيلًا إِنَّمَا عِنْدَ اللَّهِ هُوَ خَيْرٌ لَكُمْ إِنْ كُنْتُمْ تَعْلَمُونَ
Fiyat
تحليل الجذر
تعريف الجذر والخلاصة
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | ثمن |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | عوض, بدل, سعر |
| Zıt Kök | مجن |
| Çekirdek Özet 1 | Bir nesnenin veya eylemin yerini tutan karşılık, bedel ve sekizli sayı düzeni |
| Çekirdek Özet 2 | Kur'an'da ilahi ilkelere ve ahde karşılık tercih edilen geçici dünyevi menfaat ve pay |
| Çekirdek Özet 3 | Değer takdiri, mübadele dengesi ve hakların oransal bölüşümünde ölçü birimi |
| Kritik Hata Riski | ثَمَن kavramını yalnızca madeni paraya indirgeyerek ayetlerdeki ahlaki takas ve tercih boyutunu gözden kaçırmak |
التحليل الثنائي
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| ثم | Birikme, toplanma, bir şeyin ardından gelen kalıcı tortu ve pay (karşılaştırınız: ثمر, ثمد) | ن | Çekirdekteki birikim ve pay alma hareketine süreklilik, ölçülebilir denklik ve kesin oransallık boyutu ekleyerek sayısal ve iktisadi denklik ölçüsüne dönüştürmüştür |
التحليل التصويري للحروف
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ث | Çarpı, işaret, sınır (ikiz harf türetmesi) | Ölçülen, işaretlenen ve belirlenen sınır |
| م | Su; akış, çokluk, derinlik | Akışkanlık, el değiştirme ve dolaşım |
| ن | Filiz, balık; süreklilik, çoğalma, canlılık | Süreklilik, kalıcılık ve değerin tescili |
| ثمن | Değerin işaretlenip dolaşıma sokulması ve karşılık olarak süreklilik kazanması | Bir varlığın değer sınırının belirlenerek mübadele içinde kalıcı bir karşılık ve oransal hisse haline getirilmesi hareketidir |
الاستعمال التاريخي والمبكر
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Bir malın el değiştirmesinde onun yerini tutan denk karşılık, pay ve sekiz parçalık hisse bölümü |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Züheyr b. Ebî Sülmâ bir beytinde develerin bedellerinin ve değerlerinin yükselmesini ثَمَن kökünden gelen çoğul lafızla ifade etmiştir: وعَزَّتْ أثمُنُ البُدُنِ |
| Erken Arapça kullanım | İslâm öncesi ve erken dönemde kumar (meysir) oklarıyla pay bölüşümünde sekizde bir hisse için ve ticarî bedel takdirinde yaygın biçimde kullanılmıştır |
المصدر Lisān al-ʿArab, Maqāyīs al-Lugha ve Asās al-Balāgha.
الطبقة الاشتقاقية السامية
Sami dilleri ailesinde ثمن kökü, öncelikle sekiz sayısı (Proto-Semitik *ṯamānī-) ve buna bağlı oransal pay matrisi ile güçlü bir ortak mirasa dayanır. İbranicede שְׁמוֹנֶה (šəmōneh) ve Aramicede תְּמָנְיָא (təmānyā), Akadcada samāne sekiz sayısını karşılar. Kökün sayısal anlamı bütün Sami kollarında köklü bir süreklilik gösterirken, Arapçada buna ek olarak bir metanın karşılığı, bedeli ve değeri anlamındaki ثَمَن lafzı öne çıkmıştır. Kimi filolojik yaklaşımlarda yağ ve dolgunluk ifade eden سمن kökü ile bir mübadele aracı olarak değer ölçüsü arasında fonetik bir kayma tartışılmışsa da klasik Arap leksikografisi iki asli eksen kabul etmiştir: Satılanın bedeli ve sekizli sistemdeki hisse. Bu iki eksen, değerin paylaştırılması ve denkliğin kurulması zemininde semantik bir örtüşme barındırır.
درجة الثقة Güçlü
المصدر Brown-Driver-Briggs, HALOT ve Maqāyīs al-Lugha.
التحليل الاشتقاقي
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | ثمن kökünden ثَمَن (karşılık/bedel) ve ثَمَانِيَة (sekiz) türevleri | Değer takdiri ile sayısal hisse tespiti tek bir köksel gövdede birleşmiştir | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice שְׁמוֹנֶה, Aramice תְּמָנְיָא, Akadca samāne | Sekiz sayısı ortak Sami mirasıdır; bedel anlamı Arapçada özelleşmiştir | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Afro-Asyatik sayı sistemleri | Sayısal kök Afro-Asyatik tabakada ortak sayım düzenini yansıtır | Muhtemel |
المصدر Cohen Semitik Kökler Sözlüğü ve Maqāyīs al-Lugha.
الجذور الشقيقة (التقاليب)
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| ثمن | Anlamlı | Bedel ve sekiz sayısı | Bir nesnenin karşılığı olmak veya sekizli birime ulaşmak | Hedef kök |
| ثنم | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde mühmel kabul edilir |
| مثن | Anlamlı | İdrar torbası ve idrar tutamama | Mesane bölgesi ve buna bağlı rahatsızlıklar | Kur'an'da geçmez; hedef kökle doğrudan anlam bağı yoktur |
| منث | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde mühmel kabul edilir |
| نثم | Anlamlı | Kokma, fısıldama, yayılma | Gizli bir haberin veya kokunun etrafa yayılması | Kur'an'da geçmez; hedef kökle belirgin bağı yoktur |
| نمث | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde mühmel kabul edilir |
الجذور المجاورة والجذر المضاد
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| ثمن | Merkez | Bedel ve oransal hisse | Karşılıklı rıza ile tayin edilen ve akdin dayandığı denk bedel | Mübadelede bir şeyin yerini tutan karşılık |
| عوض | Komşu | Telafi ve bedel | Kaybedilen veya elden çıkan bir şeyin yerini doldurmak üzere sonradan verilen karşılık | Telafi niteliği ağır basar |
| بدل | Komşu | Değiş tokuş ve ikame | Bir nesnenin yerine tamamen başka bir nesneyi koyma | Bizzat varlığın değişmesi esastır |
| سعر | Komşu | Piyasa fiyatı | Malın piyasada arz-talep şartlarıyla oluşan dalgalı değeri | Piyasadaki cari seviyedir, akit bedeli olması şart değildir |
| مجن | Zıt | Karşılıksızlık | Hiçbir bedel, karşılık ve tazminat olmaksızın gerçekleşme | ثَمَن kavramının zıddı olarak ivazsılığı ifade eder |
مقابلات المعنى في لغات أخرى
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | ثمن | Bedel, kıymet, sekiz | Bir şeyin karşılığı olan ivaz ve sekizli hisse | Kesin |
| Latince | pretium, octo | Fiyat, değer; sekiz | Pretium mali ve hukuki bedeli karşılar; sayı kökü bağımsızdır | Güçlü |
| İngilizce | price, value, eight | Fiyat, bedel; sekiz | Price ticari bedeli karşılar ancak kökün ilahi takas nüansını tam taşımaz | Güçlü |
| Almanca | Preis, Entgelt, acht | Fiyat, karşılık; sekiz | Entgelt hukuki karşılık yönünü, Preis piyasa değerini yansıtır | Güçlü |
| Fransızca | prix, contre-valeur, huit | Fiyat, karşı-değer; sekiz | Bir şeyin yerine geçen iktisadi denkliği ifade eder | Güçlü |
المصدر Lewis & Short Latin Dictionary ve Oxford English Dictionary.
الوجوه والنظائر
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| ثَمَنًا قَلِيلًا | Değersiz dünyevi menfaat ve geçici çıkar | İlahi vahyidünyevi menfaate alet etme ve ahdi bozma bağlamı (Bakara 2:41, Âl-i İmrân 3:77, Nahl 16:95) |
| بِثَمَنٍ بَخْسٍ | Düşük, değersiz ve eksik bedel | Hz. Yusuf'un kuyu başında kardeşleri veya kervan tarafından önemsenmeyerek ucuza satılması (Yûsuf 12:20) |
| الثُّمُنُ | Sekizde bir hisse | Miras hukukunda eşin (zevce/zevcât) çocuk bulunması durumundaki farz payı (Nisâ 4:12) |
| ثَمَانِيَةَ / ثَمَانِيَ | Sekiz sayısı | Sayım, süre ve fiziksel varlıkların adet tespiti bağlamı (En'âm 6:143, Kasas 28:27, Zümer 39:6, Hâkka 69:17) |
| ثَمَانِينَ | Seksen sayısı | Hukuki ceza ve had miktarı belirleme bağlamı (Nûr 24:4) |
سياق الكلام والفقه والتفسير والحديث
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Hüsün-kubuh ve değer teorisi | Allah'ın ayetlerinin herhangi bir dünyevi bedelle takas edilemeyeceği ve hakikatin mutlak değeri | Dünyevi karşılığın değersizliği ve hakikatin paha biçilmezliği |
| Fıkıh | Akitler ve miras hukuku | Akitlerde semen-mebî ayrımı, ivazın belirliliği ve zevcenin sekizde bir miras payı | Hukuki bağlayıcılığı olan akit bedeli ve miras payı |
| Tefsir | Ahde vefa ve tahrif eleştirisi | Ehl-i Kitab'ın vahyi tahrif edip dünyalık elde etmelerinin ثَمَنًا قَلِيلًا terkibiyle kınanması | Hakikatten kopuş pahasına elde edilen geçici menfaat |
| Hadis | Ticaret ve mesleki kazanç hükümleri | Yasaklanan şeylerin (örneğin leş veya köpek) bedelinin ve satım karşılığının haramlığı | Satılması yasaklanan nesnelerin getirdiği haksız kazanç |
تحليل النظام الديني والعلمي والسياسي والاقتصادي
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Vahiy ve ahlaki tercih | Ahit ve hidayetin karşı-değeri | Tercih sınırını belirleme | Dini hakikatlerin dünyevi menfaat için araçsallaştırılmasını engeller | Kesin |
| İlmi | Takdir ve epistemik değer | Bilginin ve delilin kıymeti | Değer ölçütünü koruma | Doğrunun kişisel çıkar karşılığında feda edilmemesini temin eder | Güçlü |
| Siyasi | Hukuki ahit ve sadakat | İktidar tavizinin karşılığı | Siyasi meşruiyeti koruma | Yönetim erkinin rüşvet ve haksız bedellerle ifsat edilmesini önler | Güçlü |
| İktisadi | Mübadele ve mülkiyet | Satış akdinin nakdî veya ayni ivazı | Mübadele dengesini kurma | Malların değerini nesnel ve adil bir denklikle el değiştirtir | Kesin |
التماثل في العلوم العددية والإنسانية
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Kesirli oran ve sayısal taban | Bir bütünün sekizli alt parçaya bölünmesi ve oransal fonksiyon katsayısı | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Fırsat maliyeti ve denklik dengesi | Bir tercihte bulunurken vazgeçilen fayda ve hukuki akitlerde edim dengesi | Kesin |
التضييق الخاطئ وخطر الخطأ
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | ثَمَن lafzını sadece modern kâğıt para veya madeni paraya indirgeyerek akdi ve ahlaki karşılık boyutunu dışarıda bırakmak |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Bir tercihte bulunurken feda edilen her türlü değer, elde edilmek istenen geçici menfaat ve hukuki hak payı |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Ayetlerdeki ثَمَنًا قَلِيلًا uyarılarını sadece para karşılığı fetva satmaya bağlayıp, dünyevi her türlü itibar ve konfor için yapılan tavizleri kapsam dışı görmek |
خلاصة موجَّهة لفهم القرآن
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın insan eylemlerini bir tercih ve mübadele olarak görmesini; hidayet ile dalalet, ahiret ile dünya arasındaki takas mekanizmasını anlamayı sağlar |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Ehl-i Kitab'ın vahye karşı tutumunu eleştiren ayetlerde, miras paylarını düzenleyen ahkâm ayetlerinde ve Hz. Yusuf kıssasında |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Değerin yalnızca maddi paradan ibaret olmadığını, insanın inancını ve dürüstlüğünü feda ederek elde ettiği her kazancın ثَمَن sayıldığını ortaya koyar |
التركيب النهائي والنموذج الرياضي
- Somut anlamBir malın mübadelesinde onun yerini tutan karşılık, bedel ve bir bütünün sekizde birlik parçası.
- Soyut anlamBir tercihte bulunurken elden çıkarılan kıymet ile elde edilen menfaat arasındaki denklik ve oransallık ilişkisi.
- Sistematik karşılıkİktisadi düzlemde akdin ivazı, ahlaki düzlemde ahde vefa ile menfaat arasındaki takas katsayısı, fıkhi düzlemde ise kesinleşmiş hak payı.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklaması feda edilen veya devredilen aslî değeri, onun yerine geçen bedeli (semen), oransal bölüşüm katsayısını (özellikle miras ve paylamada sekizli birimi), ise bu bedeli oluşturan parçaları temsil eder. Model, Kur'an'daki ثَمَن mantığının hem mübadele denkliğini hem de oransal hak dağılımını ifade ettiğini simgeler.