حلم
ح - ل - م
جذر- الورود: ٢١
- الآيات: ٢٠
- الصيغ: ٩
- المعاجم: ١٢
Halim meme ucu demektir. Meme başı, yumuşak deri demektir.المزيد ›
ملاحظاتي
المعاجم(١٢)
★ معجم آق إيفلر (بالتركية)التركية
Halim meme ucu demektir. Meme başı, yumuşak deri demektir.
كتاب العين
الخليل بن أحمد · القرن ٨مترجمالحروف: ٦٬١٢٨باب الحاء واللام والميم معهما
ح م ل، ح ل م، م ل ح، م ح ل، ل ح م كلهن مستعملات
حمل:
الحَمَلُ: الخَروف، والجميع الحُمْلانُ. والحَمَلُ: برُجْ ٌمن البُرُوج الاثنَيْ عشر.
والفعل حَمَلَ يَحْمِلُ حَمْلاً وحُمْلاناً. ويكون الحُمْلان أجْراً لما يُحْمَل.
والحُمْلان: ما يُحْمَلُ عليه من الدَّوابِّ في الهِبَة خاصَّةً.
وتقول: إني لأَحمِلُه على أمرٍ فما يَتَحَمَّل، وأُحَمِّله أمراً فما يَتَحَمَّل، وإنَّه
الصحاح
الجوهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ١٬٣٢٧الحُلْمُ بالضم ما يراه النائم. تقول منه: حَلَمَ بالفتح واحْتَلَمَ. وتقول: حَلَمْتُ بكذا، وحَلَمْتُهُ أيضاً. قال:
فَحَلَمْتُها وبَنو رُفَيْدَةَ دونهالا يَبْعَدَنَّ خَيالُها المحلومُ
والحِلْمُ: بالكسر الأناةُ. تقول منه: حَلُمَ الرجل بالضم. وتَحَلَّمَ: تكلّفَ الحِلْمَ. وقال:
تَحَلَّمَ عن الأَدنَيْنَ واسْتَبْقِ وُدَّهُمْولن تستطيعَ الحِلْمَ حتّى تَحَلّما
وتَحالَم: أرى من نفسِهِ ذلك وليس به.
تهذيب اللغة
الأزهري · القرن ١٠بلا ترجمةالحروف: ٢٨٬٥٧٠ح ل م
حمل ، حلم ، لحم ، لمح ، ملح ، محل : مستعملات .
حمل : قال الليث : الحَمَلُ الخروف والجميع الْحُمْلاَنُ . والحَمَلُ بُرْجٌ من بُرُوجِ السَّمَاءِ ، أوله الشَّرْطانِ وهما قرْنَا الحَمَل ثم البُطيْن
ثلاثة كَوَاكِب ثم الثُّريا وهي أَلْيَةُ الحَمَل ، هذه النجومُ على هذه الصفة تسمى حَمَلاً .
سلمة عن الفرَّاء : المُحَامِلُ الذي يَقْدر على جوابك فيدعُه إبقاءً على مودتك ، والمُجَامِل الذي لا يَقْدر
مقاييس اللغة
ابن فارس · القرن ١١مترجمالحروف: ٨٬٤٢٣(باب الحاء واللام وما يثلثهما)
(حلم) الحاء واللام والميم، أصولٌ ثلاثة: الأول ترك العَجَلة، والثاني تثقُّب الشيء، والثالث رُؤية الشيء في المنام. وهي متباينةٌ جدَّاً، تدلُّ على أنَّ بعضَ اللغةِ ليس قياساً، وإن كان أكثرُه منقاساً.
فالأوّل: الحِلْم خلافُ الطَّيش. يقال حَلُمْتُ عنه أحلُم، فأنا حليمٌ.
والأصل الثاني: قولهم حَلِمَ الأَديمُ إذا تثَقَّبَ وفسَدَ؛ وذلك أنْ يقع فيه دوابُّ تفسدُه. قال:
أساس البلاغة
الزمخشري · القرن ١٢مترجمالحروف: ٨٥٤ح ل م
حلم الغلام واحتلم وغلام حالم ومحتلم وبلغ الحلم.
ورأى في حلمه كذا.
وهو من أضغاث الأحلام.
وحلمت بفلانة وحلمتها.
قال الأخطل: وتحلـم فلـان مـا لـم يحتلـم إذا قال: حلمت بكذا وهو كاذب.
وحلم فلان فهو حليم وفيه حلم أي أناة وعقل.
وهو من ذوي الأحلام ولهم أحلام عاد.
وتحلم: تكلف الحلم.
قال حاتم: تحلم عن الأدنين واستبق ودهم ولن تستطيع الحلم حتى تحلما وحلم عن السفيه.
لسان العرب
ابن منظور · القرن ١٣مترجمالحروف: ١١٬٧١٧الحُلْمُ والحُلُم: الرُّؤْيا، والجمع أَحْلام. يقال: حَلَمَ يَحْلُمُ إذا رأَى في المَنام. ابن سيده: حَلَمَ في نومه يَحْلُمُ حُلُماً واحْتَلَم وانْحَلَمَ؛ قال بشر بن أبي خازم:
أَحَقٌّ ما رأَيتَ أمِ احْتِلامُ؟
ويروى أم انْحِلامُ. وتَحَلَّمَ الحُلْمَ: استعمله. وحَلَمَ به وحَلَمَ عنه وتَحَلَّم عنه: رأَى له رُؤْيا أو رآه في النوم. وفي الحديث: من تَحَلَّم ما لم يَحْلُمْ كُلِّفَ أنْ يَعقِدَ بين شَعيرتين،
القاموس المحيط
الفيروزآبادي · القرن ١٥مترجمالحروف: ٤٧٦* ح ل م * * الحُلْمُ * بضم اللام وسكونها ما يراه النائم وقد * حَلَم * يحلم بالضم * حُلْما * و * حُلُما * و * احْتَلَم * أيضا و * حَلَم * بكذا وحلم بكذا بمعنى أي رآه في النوم و * الحِلْمُ * بالكسر الأناة وقد * حَلُم * بالضم * حِلْما * و * تَحَلّم * تكلف الحلم و * تَحَالَمَ * أرى من نفسه ذلك وليس به و * الحَلَمَةُ * رأس الثدي وهما حلمتان والحلمة أيضا القراد العظيم وجمعها * حَلَمٌ * و * حَلَّمَهُ
تاج العروس
الزبيدي · القرن ١٨مترجمالحروف: ١٦٬٣٣١* | | ( الحُلْمُ ، بالضَّمِّ وبِضَمَّتَيْن : الرُّؤْيَا ) ، | وعلى الضَّمّ اقتصر الجوهريُّ ، وقال : | هو ما يَراهُ النائمُ . قال شيخُنا : فَهْمَا | مُتَرادِفان ، وعليه مشى أكثرُ أهلِ اللَّغة ، | وفرق بينهما الشارعُ فَخَصّ الرُؤْيا | بالخَيْر وخَصّ الحُلْمَ بِضِدّه ، ويؤيّده | حَدِيثُ : ( ( الرُؤْيا مِنَ اللهِ والحُلْمُ من | الشَّيْطان ) ) . وقد أَوْضَح الفَرْقَ بينهما | صاحبُ حاشِيَة المَواهِب في
معجم لين
إدوارد لين · القرن ١٩مترجمالحروف: ١٣٬٧٢٣حَلَمَ
1 حَلَمَ حلم , (S, Msb, K, [in the CK, erroneously, حَلُمَ,]) aor. حَلُمَ , inf. n. حُلْمٌ (Msb, TA) and حُلُمٌ, of which the former is a contraction, (Msb,) [both used also as simple substs.,] He dreamed, or saw a dream or vision (S, Msb, K) فِى نَوْمِهِ (K) in his sleep; (S, * Msb, K;) as also ↓ احتلم (S, ISd, Msb, K,) and ↓ انحلم, (ISd, K,) and ↓ تحلّم. (K.) You say, حَلَمَ بِهِ, (S, K,
حَلَمَ 1 حَلَمَ حلم , (S, Msb, K, [in the CK, erroneously, حَلُمَ,]) aor. حَلُمَ , inf. n. حُلْمٌ (Msb, TA) and حُلُمٌ, of which the former is a contraction, (Msb,) [both used also as simple substs.,] He dreamed, or saw a dream or vision (S, Msb, K) فِى نَوْمِهِ (K) in his sleep; (S, * Msb, K;) as also ↓ احتلم (S, ISd, Msb, K,) and ↓ انحلم, (ISd, K,) and ↓ تحلّم. (K.) You say, حَلَمَ بِهِ, (S, K, [in the CK, again, erroneously, حَلُمَ,]) and عَنْهُ, (K,) and عَنْهُ ↓ تحلّم, (TA,) and حَلَمَهُ also, (S,) He dreamed, or saw a dream or vision, of it: (S, K:) or he saw it in sleep. (M, K.) And حَلَمَ بِالمَرْأَةِ He (a man) dreamed in his sleep that he was compressing the woman. (TA.) ― -b2- [Hence,] حُلْمٌ and ↓ اِحْتِلَامٌ signify [The dreaming of] copulation in sleep: (K:) and the verbs are حَلَمَ and ↓ احتلم. (TA.) And [hence,] both signify The experiencing an emission of the seminal fluid; properly, in dreaming; and tropically if meaning, without dreaming, whether awake or in sleep, or by extension of the signification. (TA.) And hence, (Mgh,) حَلَمَ, (Mgh, Msb,) aor. حَلُمَ , inf. n. حُلْمٌ; (Mgh;) and ↓ احتلم; (Mgh, Msb;) He (a boy) attained to puberty, (Msb,) [or] to virility. (Mgh, Msb.) -A2- حَلُمَ, with damm [to the ل], inf. n. حِلْمٌ, (S, Msb, K,) [He was, or became, forbearing, or clement;] he forgave and concealed [offences]: or he was, or became, moderate, gentle, deliberate, leisurely in his manner of proceeding or of deportment &c., patient as meaning contr. of hasty, grave, staid, sedate, or calm; (S, K;) and (assumed tropical:) intelligent: (K:) or he managed his soul and temper on the occasion of excitement of anger. (TA.) [See حِلْمٌ below.] You say, حَلْمَ عَنْهُ and ↓ تحلّم [He treated him with forbearance, or clemency, &c.]: both signify the same. (TA.) And يَحْلُمُ عَمَّنْ يَسُبُّهُ [He treats with forbearance, or clemency, &c., him who reviles him]. (TA in art. حمل.) -A3- حَلِمَ, aor. حَلَمَ , (K,) inf. n. حَلَمٌ, (TA,) He (a camel) had [upon him] many ticks, such as are termed حَلَم. (K.) ― -b2- Also the same verb, (S, K,) with the same inf. n., (S,) It (a hide, or skin,) had in it worms, such as are termed حَلَم, (S, K, TA,) whereby it was spoilt and perforated, (S, TA,) so that it became useless. (TA.) A poet says, (S,) namely, El-Weleed Ibn-'Okbeh, TA,) فَاـِنَّكَ وَالكِتَابَ اـِلَى عَلِىٍّ كَذَابِغَةٍ وَقَدْ حَلِمَ الأَدِيمُ [For verily thou, as to the letter, or writing, to 'Alee, art like a woman tanning when the hide has become spoilt and perforated by worms]: (S, TA:) he was urging Mo'لwiyeh to contend in battle with 'Alee, [as though] saying to him, Thou labourest to rectify a matter that has become completely corrupt, like this woman who tans the hide that has become perforated and spoilt by the حَلَم. (TA.) [The latter hemistich of this verse is a prov.: see Freytag's Arab. Prov. ii. 346.] -A4- حَلَمَهُ, (K,) inf. n. حَلْمٌ, (TA,) He plucked the حَلَم from it; [app., accord. to the K, the worms thus called from a hide, or skin;] as also ↓ حلّمهُ: (K:) or, accord. to Az, he took from him, namely, a camel, the [ticks called] حَلَم. (TA.)
حلّمهُ 2 حلّمهُ حلم حلمه حلمة , (S, Mgh, Msb, K,) inf. n. تَحْلِيمٌ (S, K) and حِلَّامٌ, like كِذَّابٌ, (K,) signifies جَعَلَهُ حَلِيمًا [i. e. He made him to be forbearing, or clement, &c.; or he pronounced him to be so; or he called him so; or he held, or believed, or though, him to be so]: (S, K:) or he enjoined him الحِلْم [i. e. forbearance, or clemency, &c.]: (K:) or he attributed to him الحِلْم. (Mgh, Msb.) -A2- حلم [so in the TA, evidently حلّم, (see 5, its quasi-pass.,)] also signifies It fattened a lamb, or kid; said of sucking. (TA.) ― -b2- And He filled a skin. (TA.) -A3- See also 1, last sentence.
احلمت 4 احلمت احلمت She (a woman) brought forth حُلَمَآء [i. e. children that were forbearing, or clement, &c.]. (K.)
تحلّم 5 تحلّم حلم تحلم : see 1, first and second sentences. ― -b2- Also He affected, or pretended, to dream, or see a vision in sleep: whence, in a trad., تَحَلَّمَ مَا لَمْ يَحْلُمْ [He affected, or pretended, to have dreamed that which he did not dream]. (TA.) And He asserted himself falsely to have dreamed, or seen a vision in sleep. (TA.) And تحلّم الحُلْمَ i. q. اِسْتَعْمَلَهُ [He feigned the dream; or made use of it as a pretext]. (K.) -A2- He affected, or endeavoured to acquire, (تَكَلَّفَ) [the quality termed] الحِلْم [i. e. forbearance, or clemency, &c.]. (S, K.) A poet says, تَحَلَّمْ عَنِ الأَدْنَيْنَ وَاسْتَبْقِ وُدَّهُمْ وَلَنْ تَسْتَطِيعَ الحِلْمَ حَتَّى تَحَلَّمَا [Endeavour thou to treat with forbearance the meaner sort of people, and preserve their love; for thou wilt not be able to be forbearing unless thou endeavour to be so]. (S.) ― -b2- See also حَلُمَ عَنْهُ. ― -b3- [Hence,] تَحَلَّمَتِ القِدْرُ (tropical:) The cooking-pot ceased to boil; contr. of جَهِلَت (TA in art. جهل.) ― -b4- See also 6. -A3- It became fat; said of the [kind of lizard called] ضَبّ; (L in art. ملح;) and likewise of cattle: (K:) [or] it became fat and compact; said of a child, and of the ضَبّ: (S:) [or] it began to be fat; said of a child, and of the ضَبّ, (K,) and of the jerboa, and of the قُرَاد [or tick]; in the K, erroneously, جَرَاد. (TA.) ― -b2- تَحَلَّمَتِ القِرْبَةُ The skin became full. (TA.)
تحالم 6 تحالم تحالم He made a show of having الحِلْم [i. e. forbearance, or clemency, &c.], not having it; (S, TA; *) and ↓ تحلّم [in like manner] signifies [sometimes] he made a show of الحِلْم; expl. by أَظْهَرَ الحِلْمَ. (TA in art. فصح.)
7 اـِنْحَلَمَ see 1.
8 اـِحْتَلَمَ see 1, in four places.
حَلْمٌ حَلْمٌ حلم : see حِلْمٌ.
حُلْمٌ حُلْمٌ حلم an inf. n. of حَلَمَ; as also ↓ حُلُمٌ. (Msb.) ― -b2- And A dream, or vision in sleep; (S, K;) as also ↓ حُلُمٌ: (K:) accord. to most of the lexicologists, as well as F, syn. with رُؤْيَا: or it is specially such as is evil; and رؤيا is the contr.: this is corroborated by the trad., الرُّؤْيَا مِنَ اللّٰهِ وَالحُلْمُ مِنَ الشَّيْطَانِ [The رؤيا is from God, and the حلم is from the Devil]: (MF:) and by the phrase, in the Kur [xii. 44 and xxi. 5], أَضْغَاثُ أَحْلَامٍ [The confused circumstances of dreams, or of evil dreams]: but each is used in the place of the other: (TA:) أَحْلَامٌ is the pl. (K.) ― -b3- أَحْلَامُ نَائِمٍ [lit. The dreams of a sleeper;] a kind of thick cloths, or garments, (IKh, Z, TA,) striped, of the people of El-Medeeneh. (Z, TA.)
حِلْمٌ حِلْمٌ حلم [Forbearance; clemency;] the quality of forgiving and concealing [offences]: (Msb:) or moderation; gentleness; deliberateness; a leisurely manner of proceding, or of deportment, &c.; patience, as meaning contr. of hastiness: gravity; staidness; sedateness; calmness: syn. أَنَاةٌ: (S, K:) or these qualities with power or ability [to exercise the contrary qualities]; expl. by أَنَاةٌ and سُكُونٌ with قُدْرَةٌ and قُوَّةٌ: (Kull p. 167:) or the management of one's soul and temper on the occasion of excitement of anger: (TA:) or tranquillity on the occasion of emotion of anger: or delay in requiting the wrongdoer: (KT:) it is described by the term ثِقَلٌ, or gravity; like as its contr. [سَفَهٌ] is described by the terms خِقَّةٌ and عَجَلٌ, or levity, or lightness, and hastiness: (TA in art. رجح:) also (assumed tropical:) intelligence; (K;) which is not its proper signification, but a meaning assigned because it is one of the results of intelligence: and ↓ حَلْمٌ, with fet-h, is likewise said to have this last meaning; but this requires consideration: (TA:) the former is one of those inf. ns. that are [used as simple substs., and therefore] pluralized: (ISd, TA:) the pl. [of pauc.] is أَحْلَامٌ and [of mult.] حُلُومٌ. (K.) Hence, in the Kur [lii. 32], أَمْ تَأْمُرُهُمْ أَحْلَامُهُمْ بِهٰذَا (K,) said to mean (assumed tropical:) Do their understandings enjoin them this? (TA.) And أُولُو الأَحْلَامِ, occurring in a trad., means (assumed tropical:) Persons of understanding. (TA.)
حَلَمٌ حَلَمٌ حلم : see حَلَمَةٌ, in two places.
حَلِمٌ حَلِمٌ حلم A camel having [upon him] many ticks, such as are called حَلَم. (K.) And A camel spoilt by the abundance of those ticks that were upon him. (TA.) ― -b2- Also A hide, or skin, spoilt and perforated by [the worms termed] حَلَم: and ↓ حَلِيمٌ, [in like manner,] a hide, or skin, spoilt by the حَلَم before it is stripped off. (TA.) And عَنَاقٌ حَلِمَةٌ A she-kid whose skin has been spoilt by the حَلَم; (K, * TA;) as also ↓ تَحْلِمَةٌ, of which the pl. is تَحَالِمُ: (K:) the pl. of حَلِمَةٌ is حِلَامٌ. (TA.)
حُلُمٌ حُلُمٌ حلم : see حُلْمٌ, in two places. ― -b2- Also A [dream of] copulation in sleep. (K.) Hence, بَلَغَ الحُلُمَ He attained to puberty, or virility, in an absolute sense. (TA.) It is said in the Kur [xxiv. 58], وَاـِذَا بَلَغَ الأَطْفَالُ مِنْكُمُ الحُلُمَ فَلْيَسْتَأْذِنُوا [And when your children attain to puberty, or virility, they shall ask permission to come into your presence]. (TA.) [And hence,] أَضْرَاسُ الحُلُمِ, (also called أَضْرَاسُ العَقْلِ, TA in art. ضرس,) [The teeth of puberty, or wisdom-teeth,] so called because they grow after the attaining to puberty, and the completion of the intellectual faculties: (S, L, Msb, all in art. نجذ:) they are four teeth that come forth after the [other] teeth have become strong. (TA in art. ضرس.)
حَلَمَةٌ حَلَمَةٌ حلم حلمه حلمة A small tick: (K:) or a large tick; (S, Mgh, Msb, K;) like عُلٌّ; (S;) and said to be like the head [or nipple, when small,] of a woman's breast: (Msb:) or a tick in the last stage of its growth; for at first, when small, it is called قَمْقَامَةٌ; then, حَمْنَانَةٌ; then, قُرَادٌ; and then, حَلَمَةٌ: (As, TA:) the pl., (S,) or [rather] coll. gen. n., (Mgh, Msb,) is ↓ حَلَمٌ. (S, Mgh, Msb.) ― -b2- And hence, as being likened thereto, (Mgh,) (assumed tropical:) The head [or nipple, when small,] of a woman's breast, (T, S, Mgh,) in the middle of the سَعْدَانَة [or areola]; (T, TA;) in like manner called قُرَادٌ: (Mgh:) the little thing rising from the breast of a woman: (TA:) the حَبَّة [or small extuberance like a pimple] upon the head of the breast of a woman: (Msb:) the ثُؤْلُول [or small excrescence] in the middle of the breast of a woman: (K:) and the head [or nipple] of each of the two breasts of a man: (Msb:) the two together are termed ِحَلَمَتَان: (S:) the protuberant piece of flesh is termed حَلَمَةٌ as being likened in size to a large tick. (Msb.) ― -b3- Also A certain worm, incident to the upper and lower skin of a sheep or goat, (As, S,) in consequence of which, when the skin is tanned, the place thereof remains thin: (S:) or a certain worm, incident to skin, which it eats, so that, when the skin is tanned, the place of the eating rends: pl. [or rather coll. gen. n.] ↓ حَلَمٌ. (K.) -A2- And A species of plant; (S, K;) accord. to As, also called يَنَمَةٌ: (S:) As is also related to have said that it is a plant of the kind termed عُشْب, having a dusty hue, a rough feel, and a red flower: another says that it grows in Nejd, in the sands, has a blossom, and roughish leaves, and thorns resembling the nails of a man; and that the camels suffer adhesion of the spleen to the side, and their young are cast, [for وتزل اخياكها (an evident mistranscription in the TA), I read وَتزِلُّ أَحْبَالُها,] when they depasture it from the dry branches: accord. to AHn, it is [a plant] less than a cubit [in height], having a thick, or rough, leaf, and branches, and a flower like that of the anemone, except that it is larger, and thicker, or rougher: accord. to the K, it signifies also the tree [or plant] called سَعْدَان; which is one of the most excellent kinds of pasture: but Az says, it has nothing in common with the سعدان, which is a herb having round [heads of] prickles; whereas the حلمة has no prickles, but is a well-known kind of جَنْبَة; and I have seen it: (TA:) [Dmr, accord. to Golius, describes it as “ a herb less than the arnoglossa ” (or arnoglossum), “ whitening in the leaves, and downy. ”]
حَلِيمٌ حَلِيمٌ حليم Having حِلْم [i. e. forbearance, or clemency, &c.; forbearing, or clement, &c.]: (Mgh, Msb, K:) pl. حُلَمَآءُ and أَحْلَامٌ. (K.) In the Kur xi. 89, it is said to be used by way of scoffing [or irony]. (TA.) الحَلِيمُ is one of the names of God; meaning [The Forbearing, or Clement, &c.; or] He Whom the disobedience of the disobedient does not flurry, nor anger against them disquiet, but Who has appointed to everything a term to which it must finally come. (TA.) ― -b2- حَلِيمَةٌ مُغْتَاظَةٌ (tropical:) [lit. Calm, angry; or the like; because what it contains is sometimes still and sometimes boiling;] is an appellation given to a stone cooking-pot. (A and TA in art. غيظ.) -A2- A fat camel: (S:) or a camel becoming fat. (ISd, K.) ISd says, I know not any unaugmented verb belonging to it in this sense. (TA.) -A3- And Coming fat. (ISd, K.) -A4- See also حَلِمٌ.
حَالِمٌ حَالِمٌ حالم originally signifies ↓ مُحْتَلِمٌ [i. e. Dreaming: and particularly dreaming of copulation: and experiencing an emission of the seminal fluid in dreaming]. (Mgh.) ― -b2- Hence used in a general sense, (Mgh,) meaning One who has attained to puberty, or virility; (A Heyth, Mgh, Msb, TA;) as also ↓ مُحْتَلِمٌ. (Msb, TA.)
حَالُومٌ حَالُومٌ حالوم A sort of أَقِط [q. v. ; i. e. a certain preparation of dried curd]: (ISd, K:) or milk that is made thick, so that it becomes like fresh cheese; (S, K;) but this it is not: (S:) a word of the dial. of Egypt. (TA.)
أَحْلَامٌ أَحْلَامٌ ذ Bodies; syn. أَجْسَامٌ. (ISd, K.) ISd says, I know not any sing. of it [in this sense]. (TA.) -A2- It is also pl. of حُلْمٌ: -A3- and of حِلْمٌ: -A4- and of حَلِيمٌ. (K.)
تَحْلِمَةٌ تَحْلِمَةٌ حلم تحلمه تحلمة : see حَلِمٌ.
مُحْتَلِمٌ مُحْتَلِمٌ محتلم : see حَالِمٌ, in two places.
قاموس سالمون
هنري أنتوني سالمون · القرن ١٩مترجمالحروف: ١٬١٧٥حَلَمَ
حَلَمَ U ( n. ac. حُلْم 3 , حُلُم 10 ),
a. Dreamed; saw in a dream.
b. Attained to puberty.
حَلِمَ
حَلِمَ A ( n. ac. حَلَم 4 ),
a. Had ticks; was worm-eaten.
حَلُمَ
حَلُمَ U ( n. ac. حِلْم 2 )
a. [ 'An ], Was gentle, clement, patient, forbearing to.
حَلَّمَ
حَلَّمَ II ,
a. Rendered gentle, mild.
b. Plucked out the ticks from.
تَحَلَّمَ
تَحَلَّمَ V
a. [ 'An ], Became gentle,
كتاب الله
مستخلص من الاستعمال القرآنيمترجمالحروف: ٧٠٬٢١٤حلم
1.BAB
حَلَمَ - يَحْلُمُ - حُلُم - أَحْلام
حَلَمَ - يَحْلُمُ + كائن + شيئاً أو أمراً أو أنه يكون شيئاً أو يفعل أمراً: يراه في المنام أو في أحلام اليقظة
حُلُم: على وزن " فـُعـْل": اسم فعل من" حَلَمَ - يَحْلُمُ ": وهو كذلك بمعنى مفعول: ما يراه النائم في منامه، وما يراه اليقظان في أحلام اليقظة: وهي الصورة الخيالية غير الحقيقية والتي يتمناها
الصيغ(٩)
- حَلِيمٌYumuşak huylu(فَعِيلٌ)×٩
- حَلِيمًاYumuşak huylu(فَعِيلًا)×٣
- أَحْلَامٍDüşler(أَفْعَالٍ)×٢
- الْحُلُمَErgenlikمعانٍ أخرى: ١(الْفُعُلَ)×٢
- أَحْلَامُهُمْOnların düşleri(أَفْعَالُهُمْ)×١
- الْأَحْلَامِDüşler(الْأَفْعَالِ)×١
- الْحَلِيمُYumuşak huylu(الْفَعِيلُ)×١
- حَلِيمٍYumuşak huylu(فَعِيلٍ)×١
- لَحَلِيمٌYumuşak huylu(لَفَعِيلٌ)×١
الجذور المجاورةالمجاورة: ٣٦ (الإجمالي: ١٥٨)
- غفر
الآيات المشتركة: ٩ · Ğafere, Hefere kelimesi ile akrabadır
- أوه
الآيات المشتركة: ٢ · Evehe ah sesinden türetilmiştir
- ضغث
الآيات المشتركة: ٢ · Demetler
- جنح
الآيات المشتركة: ٣ · Kanat demektir
- أله
الآيات المشتركة: ١٣ · Lah bir şeyi kapatmak için üstüne örtülen örtü demektir
- بلغ
الآيات المشتركة: ٣ · İş ayakkabısı
- ثلث
الآيات المشتركة: ٢ · Sülle çokluk demektir
- عفو
الآيات المشتركة: ٢ · Affetti
- حين
الآيات المشتركة: ٢ · İna (Elif) sütün sağıldığı kap demektir
- ترك
الآيات المشتركة: ٢ · Terke civciv çıkmış yumurta kabuğu demektir
- علم
الآيات المشتركة: ٧ · Dağın sivri noktası demektir
- كسب
الآيات المشتركة: ٢ · Kazandı
الآيات التي ورد فيها(٢٠)
لَا يُؤَاخِذُكُمُ اللَّهُ بِاللَّغْوِ فِي أَيْمَانِكُمْ وَلَكِنْ يُؤَاخِذُكُمْ بِمَا كَسَبَتْ قُلُوبُكُمْ وَاللَّهُ غَفُورٌ حَلِيمٌ
Yumuşak huylu
… مَا فِي أَنْفُسِكُمْ فَاحْذَرُوهُ وَاعْلَمُوا أَنَّ اللَّهَ غَفُورٌ حَلِيمٌ
Yumuşak huylu
قَوْلٌ مَعْرُوفٌ وَمَغْفِرَةٌ خَيْرٌ مِنْ صَدَقَةٍ يَتْبَعُهَا أَذًى وَاللَّهُ غَنِيٌّ حَلِيمٌ
Yumuşak huylu
إِنَّ الَّذِينَ تَوَلَّوْا مِنْكُمْ يَوْمَ الْتَقَى الْجَمْعَانِ إِنَّمَا اسْتَزَلَّهُمُ الشَّيْطَانُ بِبَعْضِ مَا كَسَبُوا وَلَقَدْ عَفَا اللَّهُ عَنْهُمْ إِنَّ اللَّهَ غَفُورٌ حَلِيمٌ
Yumuşak huylu
… دَيْنٍ غَيْرَ مُضَارٍّ وَصِيَّةً مِنَ اللَّهِ وَاللَّهُ عَلِيمٌ حَلِيمٌ
Yumuşak huylu
… الْقُرْآنُ تُبْدَ لَكُمْ عَفَا اللَّهُ عَنْهَا وَاللَّهُ غَفُورٌ حَلِيمٌ
Yumuşak huylu
وَمَا كَانَ اسْتِغْفَارُ إِبْرَاهِيمَ لِأَبِيهِ إِلَّا عَنْ مَوْعِدَةٍ وَعَدَهَا إِيَّاهُ فَلَمَّا تَبَيَّنَ لَهُ أَنَّهُ عَدُوٌّ لِلَّهِ تَبَرَّأَ مِنْهُ إِنَّ إِبْرَاهِيمَ لَأَوَّاهٌ حَلِيمٌ
Yumuşak huylu
لَيُدْخِلَنَّهُمْ مُدْخَلًا يَرْضَوْنَهُ وَإِنَّ اللَّهَ لَعَلِيمٌ حَلِيمٌ
Yumuşak huylu
إِنْ تُقْرِضُوا اللَّهَ قَرْضًا حَسَنًا يُضَاعِفْهُ لَكُمْ وَيَغْفِرْ لَكُمْ وَاللَّهُ شَكُورٌ حَلِيمٌ
Yumuşak huylu
تحليل الجذر
تعريف الجذر والخلاصة
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | حلم |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | صبر, وقر, عقل, صفح |
| Zıt Kök | طيش |
| Çekirdek Özet 1 | Olgunlaşma, kabarma, içsel dolgunluk ve yumuşama ile sükunete erme |
| Çekirdek Özet 2 | Cezalandırmaya muktedirken fevrilikten kaçınıp mühlet tanıma ve rüşt |
| Çekirdek Özet 3 | Güç ve irade varken acele etmeyip teenni ile denetimli alan açma sistemi |
| Kritik Hata Riski | Hilmi edilgen bir acziyet, pısırıklık veya boyun eğme olarak yorumlamak |
التحليل الثنائي
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| حل | Çözülme, gevşeme, düğümün açılması, serbest kalma ve bir yerde sükunetle konaklama. Bu temel anlam حلل kökünde bağın çözülmesi ve konaklama, حلي kökünde süslenip yumuşama ve ferahlama, حلف kökünde yeminin bağlayıcılığıyla gerilimi çözme ve حلق kökünde çevrelenmiş alanın açılması biçiminde görülür. | م | م harfinin getirdiği içe toplanma, su gibi dolma ve derinleşme vasfı, حل çekirdeğindeki gevşeme hareketini içsel bir olgunlaşmaya, bünyenin dolup yumuşamasına ve fevri tepkileri hazmedip sükunetle durulmaya dönüştürmüştür. |
التحليل التصويري للحروف
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ح | çit, duvar; çevirme, koruma, ayırma | Dışarıdan gelen taşkın etkilere ve fevri dürtülere karşı koruyucu bir sınır çekme, içsel alanı emniyete alma |
| ل | çoban değneği, üvendire; yöneltme, öğretme, bağlama | Sınır içine alınan gücü ve dürtüleri disipline etme, terbiye yoluyla bilinçli bir istikamete sevk etme |
| م | su; akış, çokluk, derinlik | Su gibi derin bir hazmetme kapasitesi, içsel dolgunluk, sükunet ve ferahlatıcı yumuşaklık |
| حلم | Dürtü ve öfke kabarmalarını bir çit gibi sınırlandırıp terbiye değneğiyle kontrol altında tutarak suyun derinliği ve esnekliğiyle sükunete kavuşturma, olgunlukla hazmetme hareketidir. |
الاستعمال التاريخي والمبكر
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Derinin parazit (el-halame) düşmesi sonucu yumuşayıp delinmesi veya memenin sütle dolup meme ucunun (halametü's-sedy) belirginleşmesi; canlının beslenip dolgunlaşarak cinsel ve bedensel olgunluğa (ihtilam) erişmesi. |
| Cahiliye şiiri kullanımı | A'şâ divanında kabilenin zihinsel ağırlığı, akıl ve vakar doluluğu anlamında çoğul kalıbıyla geçer: فأمّا إذا جَلَسُوا بالعَشـيِّ / فأحلامُ عادٍ وأيدي هُضُمْ |
| Erken Arapça kullanım | Hâtim et-Tâî beytinde yakın akrabaya karşı tahammül gösterme ve kendini hilme alıştırma anlamında yer alır: تحلم عن الأدنين واستبق ودهم / ولن تستطيع الحلم حتى تحلما |
المصدر Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Asās al-Balāgha, Lisān al-ʿArab.
الطبقة الاشتقاقية السامية
Sami dillerinde حلم kökü ortak bir miras olarak rüya görme, uyku ve bedensel dolgunluk/iyileşme ekseninde yer alır. İbranicede ḥālam (חָלַם) fiili hem "sağlıklı olmak, güçlenip toparlanmak" hem de "rüya görmek" anlamlarını taşır; ḥălōm (חֲלוֹם) ise rüyadır. Süryanicede ḥlam (ܚܠܡ) kökü "sağlamlaşmak, iyileşmek, güçlenmek ve düş görmek" semantik alanındadır. Ugarit metinlerinde de kök rüya görme olgusuyla bağlantılıdır. Kökün Afro-Asyatik ve ilksel Sami zeminindeki ortak anlam çekirdeği "içsel dolgunluğa erme, bedenin ve zihnin toparlanıp sıhhat ve olgunluk kazanmasıdır". Arapça bu ortak biyolojik ve zihinsel olgunlaşma (ihtilam ve rüya) temelini korumuş; buna ek olarak öfkeyi yutup cezalandırmayı erteleyen, nefsi dizginleyen ahlaki ve teolojik bir erdem olan hilm boyutunu derinleştirmiştir.
درجة الثقة Güçlü
المصدر Brown-Driver-Briggs, HALOT, Payne Smith, David Cohen.
التحليل الاشتقاقي
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | Deri ve memenin dolup yumuşaması, ergenlikle bedensel ve zihinsel olgunluğa erişim, öfkeyi kontrol eden teenni ve akıl | Biyolojik dolgunluk ve büluğdan ahlaki olgunluğa, fevrilikten uzak durma yetisine semantik genişleme | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice ḥālam (güçlenmek, rüya görmek) ve Süryanice ḥlam (iyileşmek, sağlamlaşmak, rüya görmek) ile soydaşlık | Rüya ve bedensel sıhhat/olgunluk ortak Sami mirasıdır; hilm anlamı Arapçada ahlaki derinlik kazanmıştır | Kesin |
| Daha geniş dilsel ilişki | Afro-Asyatik katmanda içsel olgunlaşma ve düş görme kökleriyle muhtemel paralellikler | Aile genelinde kesin fonetik denklik hatları sınırlı olup ortaklık Sami kolunda belirgindir | Muhtemel |
المصدر Brown-Driver-Briggs, David Cohen, Lisān al-ʿArab.
الجذور الشقيقة (التقاليب)
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| حلم | Anlamlı | Ergenlik, rüya, teenni, öfkeyi yutma | Bedensel ve zihinsel olgunluğa erme, öfke anında cezayı erteleme | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| حمل | Anlamlı | Yüklenmek, taşımak, gebe kalmak | Bir ağırlığı üstlenip götürme, sorumluluğu hazmetme | Kur'an'da geçer; ağırlığı ve yükü taşıma yönüyle ortak çekirdek |
| لحم | Anlamlı | Et, bitiştirmek, kaynaşmak | Canlı dokusu, parçaların sıkıca birleşmesi ve kaynaşması | Kur'an'da geçer; dolgunluk ve bedensel bünye bağı |
| لمح | Anlamlı | Hızla bakmak, şimşek gibi çakmak | Gözün ışığı veya nesneyi anlık yakalaması | Kur'an'da geçer; hilmin sükunetine zıt ani ve hızlı algı |
| محل | Anlamlı | Kuraklık, çoraklık, tuzak kurmak | Suyun çekilmesi, bereketin kesilmesi ve hileli plan | Kur'an'da geçer; dolgunluğun ve canlılığın zıddı olan kuruluk |
| ملح | Anlamlı | Tuz, tuzlu olmak, arınmak, güzellik | Bozulmayı engelleyen mineral, tadı dengeleyen unsur | Kur'an'da geçer; yapıyı koruma ve ıslah etme işlevi |
الجذور المجاورة والجذر المضاد
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| حلم | Merkez | Hilm, teenni, olgunluk | Muktedirken öfkeye yenilmeyip cezayı erteleyerek sükunetle davranma | Biyolojik rüşt ve zihinsel dengeyle gelen bilinçli ağırbaşlılık |
| صبر | Komşu | Sabır, direnç | Başa gelen musibet, acı ve zorluk karşısında nefsi hapsetme ve dayanma | صبر acıya tahammül etmektir; حلم gücü varken fevrilikten kaçınmaktır |
| وقر | Komşu | Vakar, ağırlık | Dışa vuran ciddiyet, heybet ve bedensel-ruhsal ağırlık | وقر heybet ve duruş ağırlığıdır; حلم öfkeyi yutan içsel ahlaki sükunettir |
| عقل | Komşu | Akıl, bağlama | Düşünceyi dizginleme, doğru muhakeme etme ve bağ kurma | عقل idrak aracıdır; حلم aklın öfkeyi yönetmedeki pratik olgunluk halidir |
| صفح | Komşu | Af, yüz çevirme | Suçlunun kusurunu bütünüyle silip hesabı tamamen kapatma | صفح cezadan tamamen vazgeçmektir; حلم acele etmeyip mühlet tanımaktır |
| طيش | Zıt | Fevrilik, hafiflik | Düşüncesizce, kontrolsüz ve öfkeyle dengesini kaybedip acele etme | حلم kökünün tam zıddı olup hafiflik ve kontrolsüz fevriliktir |
مقابلات المعنى في لغات أخرى
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | حلم | Hilm, teenni, ergenlik, düş | Hem biyolojik rüştü hem öfkeyi dizginleyen sükuneti ve rüyayı içerir | Kesin |
| Latince | Clementia, maturitas, somnium | Müsamaha/şefkat, olgunluk, rüya | Clementia gücü olanın cezayı tehir etmesini karşılar ancak büluğ boyutunu dışarıda bırakır | Güçlü |
| İngilizce | Forbearance, clemency, puberty, dream | Teenni/mühlet tanıma, ergenlik, rüya | Forbearance cezayı ertelemeyi iyi verir fakat aklî ve biyolojik olgunluk birliğini tek sözcükte taşımaz | Güçlü |
| Almanca | Langmut, Besonnenheit, Reife, Traum | Geniş yüreklilik, itidal/temkin, olgunluk, rüya | Langmut ve Besonnenheit teenni ve sükuneti karşılar; terimsel tekliği tam yansıtamaz | Güçlü |
| Fransızca | Mansuétude, clémence, maturité, rêve | Yumuşak huyluluk, bağışlayıcılık, olgunluk, düş | Mansuétude fevri olmamayı karşılar; kökün zihinsel rüşt boyutunu tek başına veremez | Güçlü |
المصدر Oxford Latin Dictionary, Lewis & Short, Grimm Deutsches Wörterbuch.
الوجوه والنظائر
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| حَلِيمٌ / حَلِيمًا / الْحَلِيمُ | İlahi sıfat olarak cezalandırmada acele etmeyen, mühlet tanıyan | Kulların günahlarına ve isyanlarına rağmen hemen azap etmeyip tevbe alanı açan ilahi teenni (Bakara 2:225, Âl-i İmrân 3:155, İsrâ 17:44, Fâtır 35:41, Teğâbün 64:17) |
| حَلِيمٌ / لَحَلِيمٌ | Peygamber vasfı olarak yumuşak huylu, şefkatli, tahammüllü | Tebliğde kaba ve zalim muamelelere karşı öfkesini yutan ve dua eden peygamber şahsiyeti (Tevbe 9:114, Hûd 11:75, Hûd 11:87, Sâffât 37:101) |
| الْحُلُمَ | Biyolojik ergenlik, cinsel büluğ çağı | Çocukların mahremiyet kurallarına ve mükellefiyete adım attığı olgunluk eşiği (Nûr 24:58, Nûr 24:59) |
| أَحْلَامٍ / الْأَحْلَامِ | Karışık düşler, zihinsel kuruntular, anlamsız rüyalar | Vahyi beşerî hezeyan veya bilinçaltı rüyası sayan inkârcı iddialar ve karmaşık rüya tasvirleri (Yûsuf 12:44, Enbiyâ 21:5) |
| أَحْلَامُهُمْ | Akıllar, zihinsel muhakeme yetisi ve sağduyu | İnkârcıların tutarsız iddialarını kendi zihin dünyaları üzerinden sorgulayan retorik bağlam (Tûr 52:32) |
سياق الكلام والفقه والتفسير والحديث
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Esmâ-i hüsnâdan el-Halîm sıfatı | Allah'ın cezalandırmaya mutlak gücü yeterken azabı tehir etmesinin adalet ve hikmetle ilişkisi | Kudret sahibi zatın acelecilikten ve fevrilikten tenzih edilmesi |
| Fıkıh | Büluğ çağı ve mükellefiyetin başlangıcı | Çocuğun ihtilam olmasıyla ehliyet kazanması, malî ve cezaî sorumluluğun başlaması | Hukuki ve dini mükellefiyetin biyolojik eşiği |
| Tefsir | Adğâsü ehlâm ve peygamber ahlakı | Karışık rüyaların vahiyden ayrılması ve peygamberlerin kavimlerine karşı sabır ve hilmi | Zihinsel yanılsama ile hakikat ayrımı ve tebliğde nefis kontrolü |
| Hadis | Hilm terbiyesi ve sadık rüya fıkhı | Öfke anında nefse hâkim olma erdemi ile rüyada yalan beyanda bulunmanın haramlığı | Şahsiyet olgunluğu, teenni ve görmediği rüyayı iddia etmenin nehyi |
تحليل النظام الديني والعلمي والسياسي والاقتصادي
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Tevbe ve ıslah alanı | İlahi mühlet | İnsanın eylemleri üzerinde düşünüp geri dönmesi için zaman tanıma | İsyana rağmen hemen helak etmeyip rahmet ve tevbe kapısını açık tutan sistemik teenni | Kesin |
| İlmi | Muhakeme ve tefekkür | Zihinsel rüşt | Verileri fevri önyargılardan arındırarak serinkanlılıkla tahlil etme | Acele hüküm vermekten kaçınarak bilginin olgunlaşmasını ve delillerin netleşmesini bekleme | Güçlü |
| Siyasi | Kamu yönetimi ve adalet | Otoritenin teennisi | Muktedirken orantısız güç kullanımını engelleyip hukuki dengeyi koruma | Muhalefete ve krizlere karşı ani öfkeyle değil kurumsal sağduyu ile mukabele etme | Güçlü |
| İktisadi | Borç ve akit hukuku | Vade tanıma | Zor durumdaki borçluya mühlet verilerek piyasa tıkanıklığını giderme | Alacaklının fevri haciz yerine süre tanımasıyla ekonomik iflas zincirini önleme | Muhtemel |
التماثل في العلوم العددية والإنسانية
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Sönümleme ve gecikme fonksiyonu | Bir dinamik sisteme etkiyen ani ve yıkıcı şok dalgasını enerjiyi soğurarak zamana yayan, rezonansı engelleyen iç direnç mekanizması | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Duygusal regülasyon ve restoratif adalet | Bireyin ve kurumların intikam dürtüsünü geciktirerek onarıcı süreçleri işletmesi, krizde fevri tepki yerine müzakere alanı açması | Güçlü |
التضييق الخاطئ وخطر الخطأ
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Hilmi sadece zayıfların başvurduğu pasif bir uysallık, korkaklık, güçsüzlerin çaresiz boyun eğişi veya yaptırımsız bir hoşgörü olarak görmek. |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kur'an'da hilm, cezalandırmaya ve güç kullanmaya tam muktedirken öfkeyi bilinçle denetim altına alma, zihinsel ve biyolojik olgunluğun zirvesi olarak teenni ile mühlet tanımadır. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Allah'ın Halîm ismini cezalandırmaktan aciz olma veya adaleti ihmal etme gibi algılamak; beşerî planda ise teenniyi dirayetsizlik sayıp fevriliği cesaret zannetmek. |
خلاصة موجَّهة لفهم القرآن
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Allah'ın varlığa muamele tarzını (Halîm), peygamberlerin tebliğdeki ahlaki omurgasını (İbrahim ve Şuayb) ve insanın mükellefiyet eşiği olan büluğ ve akıl yapısını tek bir kökte birleştirdiği için hayatidir. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | İnkârcıların hemen helak edilmeyip mühlet verilmesini açıklayan esmâ ayetlerinde, peygamberlerin kavimlerine karşı sergilediği teenni tablolarında ve Nûr suresindeki ehliyet/mahremiyet hükümlerinde belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Azabın gecikmesini ilahi ihmal veya yokluk sanan anlayışı çürütür; aklı kuru mantık oyunlarından ayırıp ahlaki olgunlukla temellendirir ve öfkeyi dizginlemeyi güçsüzlük değil asıl kudret olarak tanımlar. |
التركيب النهائي والنموذج الرياضي
- Somut anlamCanlının beslenip dolgunlaşması, meme ucunun veya derinin yumuşayıp belirginleşmesi, bünyenin olgunluğa (ihtilam) erişmesidir.
- Soyut anlamCezalandırma ve güç kullanma imkânı varken fevrilikten kaçınma, öfkeyi hazmederek sükunetle mühlet tanıma ve aklî rüşt halidir.
- Sistematik karşılıkSisteme gelen ani tahrik ve enerji yüklemelerine karşı içsel sönümleme ve zaman gecikmesi uygulayarak dengenin bozulmasını önleyen denetim mekanizmasıdır.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıModelde sisteme etki eden tahrik veya öfke potansiyelini, bünyenin içsel hazmetme ve akıl kapasitesini, teenni ve tanınan mühlet süresini, sönümleme katsayısını, ise teenni süzgecinden geçerek kontrol altına alınan nihai tepki çıktısını temsil eder. olduğunda veya mühlet süresi devrede kaldığında fevri yıkım engellenir ve sistem sükunet dengesini korur.