حلم

اختصارات لوحة المفاتيح

البحث
/
ملاحظة جديدة
n
الآية السابقة / التالية
[ ]
وضع القراءة
f
وضع الشبكة
g
كون القرآن
e
إغلاق / رجوع
Esc
تخطَّ الشبكة

شبكة الجذر

شبكة الجذر: ح-ل-مالصيغ: ٩ · الجذور المجاورة: ٣٦ · الآيات: ٢٠ · السور: ١٦؛ المحتوى نفسه مسرود في بطاقات «الصيغ» و«الجذور المجاورة» و«الآيات».علمألهعرفحَلِيمٍحلمالْحَلِيمُلَحَلِيمٌغفرتركأوهأَحْلَامٍحينيمنجنححَلِيمٌثلثكسب

الجذرالصيغ ٩الآيات ٢٠السور ١٦المجاورة ٣٦

▶ افتح الشبكة (ثلاثية الأبعاد)

حلم

ح - ل - م

جذر
  • الورود: ٢١
  • الآيات: ٢٠
  • الصيغ: ٩
  • المعاجم: ١٢

Halim meme ucu demektir. Meme başı, yumuşak deri demektir.المزيد ›

ملاحظاتي

المعاجم(١٢)

★ معجم آق إيفلر (بالتركية)التركية

Halim meme ucu demektir. Meme başı, yumuşak deri demektir.

كتاب العين

الخليل بن أحمد · القرن ٨مترجمالحروف: ٦٬١٢٨
باب الحاء واللام والميم معهما ح م ل، ح ل م، م ل ح، م ح ل، ل ح م كلهن مستعملات حمل: الحَمَلُ: الخَروف، والجميع الحُمْلانُ. والحَمَلُ: برُجْ ٌمن البُرُوج الاثنَيْ عشر. والفعل حَمَلَ يَحْمِلُ حَمْلاً وحُمْلاناً. ويكون الحُمْلان أجْراً لما يُحْمَل. والحُمْلان: ما يُحْمَلُ عليه من الدَّوابِّ في الهِبَة خاصَّةً. وتقول: إني لأَحمِلُه على أمرٍ فما يَتَحَمَّل، وأُحَمِّله أمراً فما يَتَحَمَّل، وإنَّه
اقرأ المدخل كاملًا

الصحاح

الجوهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ١٬٣٢٧
الحُلْمُ بالضم ما يراه النائم. تقول منه: حَلَمَ بالفتح واحْتَلَمَ. وتقول: حَلَمْتُ بكذا، وحَلَمْتُهُ أيضاً. قال: فَحَلَمْتُها وبَنو رُفَيْدَةَ دونهالا يَبْعَدَنَّ خَيالُها المحلومُ والحِلْمُ: بالكسر الأناةُ. تقول منه: حَلُمَ الرجل بالضم. وتَحَلَّمَ: تكلّفَ الحِلْمَ. وقال: تَحَلَّمَ عن الأَدنَيْنَ واسْتَبْقِ وُدَّهُمْولن تستطيعَ الحِلْمَ حتّى تَحَلّما وتَحالَم: أرى من نفسِهِ ذلك وليس به.
اقرأ المدخل كاملًا

تهذيب اللغة

الأزهري · القرن ١٠بلا ترجمةالحروف: ٢٨٬٥٧٠
ح ل م حمل ، حلم ، لحم ، لمح ، ملح ، محل : مستعملات . حمل : قال الليث : الحَمَلُ الخروف والجميع الْحُمْلاَنُ . والحَمَلُ بُرْجٌ من بُرُوجِ السَّمَاءِ ، أوله الشَّرْطانِ وهما قرْنَا الحَمَل ثم البُطيْن ثلاثة كَوَاكِب ثم الثُّريا وهي أَلْيَةُ الحَمَل ، هذه النجومُ على هذه الصفة تسمى حَمَلاً . سلمة عن الفرَّاء : المُحَامِلُ الذي يَقْدر على جوابك فيدعُه إبقاءً على مودتك ، والمُجَامِل الذي لا يَقْدر
اقرأ المدخل كاملًا

مقاييس اللغة

ابن فارس · القرن ١١مترجمالحروف: ٨٬٤٢٣
(باب الحاء واللام وما يثلثهما) (حلم) الحاء واللام والميم، أصولٌ ثلاثة: الأول ترك العَجَلة، والثاني تثقُّب الشيء، والثالث رُؤية الشيء في المنام. وهي متباينةٌ جدَّاً، تدلُّ على أنَّ بعضَ اللغةِ ليس قياساً، وإن كان أكثرُه منقاساً. فالأوّل: الحِلْم خلافُ الطَّيش. يقال حَلُمْتُ عنه أحلُم، فأنا حليمٌ. والأصل الثاني: قولهم حَلِمَ الأَديمُ إذا تثَقَّبَ وفسَدَ؛ وذلك أنْ يقع فيه دوابُّ تفسدُه. قال:
رابط المدخل

(باب الحاء واللام وما يثلثهما) (حلم) الحاء واللام والميم، أصولٌ ثلاثة: الأول ترك العَجَلة، والثاني تثقُّب الشيء، والثالث رُؤية الشيء في المنام. وهي متباينةٌ جدَّاً، تدلُّ على أنَّ بعضَ اللغةِ ليس قياساً، وإن كان أكثرُه منقاساً. فالأوّل: الحِلْم خلافُ الطَّيش. يقال حَلُمْتُ عنه أحلُم، فأنا حليمٌ. والأصل الثاني: قولهم حَلِمَ الأَديمُ إذا تثَقَّبَ وفسَدَ؛ وذلك أنْ يقع فيه دوابُّ تفسدُه. قال: فإنَّكَ والكتابَ إلى عَلِيّ *** كدابِغَةٍ وقد حَلِمَ الأديمُ([1]) والثالث قد حَلَمَ في نومه حُلْماً وحُلُماً. والحَلَم: صغار القِرْدَان. والحَلَمَةُ: دويْبَّة. والمحمول على هذا حَلَمَتا الثَّدْي. فأما قولهم تحلم إذا سَمِن، فإنّما هو امتلأ، كأنَّه قرادٌ ممتلئ. قال: * إلى سَنَةٍ قِرْدَانُها لم تَحَلَّمِ([2]) * ويقال بعيرٌ حليم، أي سمين. قال: * من النَّيِّ في أصلابِ كلِّ حليمِ([3]) * والحالُوم: شيء شبيه بالأَقِط. وما أُراه عربياً صحيحاً. (حلن) الحاء واللام والنون إن جعلتَ النُّون زائدة فقد ذكرناه فيما مضى، وإن جعلت النونَ أصلية فهو فُعَّال، وهو الْجَدْي([4])، وليست الكلمة أصلاً يُقاس. وقد مضى في بابه. (حلو) الحاء واللام وما بعدها معتلٌّ، ثلاثة أصول: فالأوّل طِيب الشيء في مَيْل من النّفس إليه، والثاني تحسين الشيء، والثالث-وهو مهموز- تَنْحِيَة الشيء. فالأوّل الحُلْو، وهو خلاف المرّ. يقال استحليت الشيءَ، وقد حلا في فمي يحلو، والحَلْوَاء الذي يؤكل يمدّ ويقصر. ويقال حَلِيَ بعيني يَحْلَى. وتحالت المرأة إذا أظهرت حلاوةً، كما يقال تباكى وتعالى، وهو إبداؤه للشَّيء لا يخفَى مثلُه. قال أبو ذؤيب: فشأنَكَها إنِّي أمينٌ وإنَّني *** إذا ما تَحَالَى مِثْلُها لا أَطُورُها([5]) ومن الباب حَلَوْتُ الرجلَ حُلْوَاناً، إذا أعطيتَه ونهى رسول الله صلى الله عليه وآله وسلم عن حُلوان الكاهن، وما يُجعل له على كِهانته. قال أوس: كَأَنِّي حَلَوْتُ الشِّعْرَ يومَ مدحتُه *** صَفَا صخْرةٍ صَمَّاء يَبْسٍ بِلالُها([6]) والحُلوان أيضاً *أن يأخذ الرجلُ من مَهر ابنتِه لنفْسه. وذلك عارٌ عند العرب. قالت امرأةٌ تمدح زوجها: * لا يأخذُ الحُلوانَ من بناتِيا([7]) * والأصل الثاني: الحُلِيّ حُلِيُّ المرأة، وهو جمع حَلْيٍ، كما يقال ثَدْيٌ وَثُدِيٌّ، وظَبْيٌ وظُبِيٌّ. وحلَّيت المرأة. وهذه حِلية الشيءِ أي صفتُه. ويقال حِلْية السيف، ولا يقال حُلِيّ السيف. والأصل الثالث: وهو تنحية الشيء، يقال حَلأّتُ الإبل عن الماء؛ إذا طردتَها عنه. قال: * مُحَلأٍ عَنْ سَبيل الماءِ مَطرودِ([8]) * ويقال لما قُشِر عن الجلد الحُلاءة مثل فُعالة؛ يقال منه حَلأتُ الأديم قشرتُه. والحَلُوء على فَعول: أن تَحُكّ حجراً [على حجرٍ([9])] يَكتحِل بحُكاكتهما الأرْمد([10]). ويقال منه أحلأْت الرّجُل. ويقال حلأت الأرض، إذا ضربتَها. ومما شذ عن الباب حَلأَه مائةَ دِرهم، إذ نَقَده إيّاها؛ وحلأَه مائةَ سَوط. (حلب) الحاء واللام والباء أصلٌ واحد، وهو استمداد الشيء. يقال الحلَب حَلَب الشَّاءِ وهو اسمٌ ومصدر، والمِحْلب: الإناء يُحْلَب فيه. والإحلابة: أن تحلُب لأهلك وأنت في المرعى، تبعثُ به إليهم. تقول أَحلبهُم إحْلاباً. وناقة حَلوبٌ: ذات لبن؛ فإذا جعلتَ ذلك اسماً قلت هذه الحلوبةُ لفلان. وناقةٌ حَلْبَانة مثل الحَلوب. ويقال أحلبْتُك: أعنتك على حَلب الناقة. وأحلب الرجلُ، إذا نُتِجَت إبلُه إناثاً، وأَجْلَبَ إذا نُتجت ذُكوراً؛ لأنها تُجْلَب أولادُها فتباع. ومن الباب وهو محمولٌ عليه المُحْلِب، وهو الناصر. قال: أشارَ بِهمْ لمعَ الأصمِّ فأقبلوا *** عرانين لا يأتيه للنصر مُحْلِبُ([11]) وذلك أنْ يجيئَك ناصراً من غير قومك؛ وهو من الباب لأنِّي قد ذكرت أنه من الإمداد والاستمداد. والحَلْبة: خيلٌ تجمع للسِّباق من كل أوب، كما يقال للقوم إذا جاؤوا من كل أوب للنُّصرة: قد أَحْلَبُوا. (حلت) الحاء واللام والتاء ليس عندي بأصلٍ صحيح. وقد جاءت فيه كليمات؛ فالحلتيت صمغ. يقال حَلَتَ دَيْنَه: قضاه؛ وحَلتَ فلاناً، إذا أعطاه، وحَلَتَ الصوفَ: مَرَقَهُ. (حلج) الحاء واللام والجيم ليس عندي أصلاً. يقال حَلَجَ القطنَ. وحَلَجَ الخبزةَ: دَوَّرَها. وحَلَجَ القوم يَحْلجون ليلتهم، إذا سارُوها. وكلُّ هذا مما يُنظر فيه. (حلز) الحاء واللام والزاء أصلٌ صحيح. يقال للرَّجُل القصير حِلِّزٌ، ويقال هو السيئ الخُلُق. ويقال الحَلْز؛ القَشْر؛ حلزت الأديمَ قشرتهُ. قال ابن الأعرابيّ: ومنه الحارث بن حِلِّزة. (حلس) الحاء واللام والسين أصلٌ واحد، وهو الشيء يلزمُ الشيءَ. فالحِلْس حِلْس البعير، وهو ما يكون تحت البِرْذَعة. أحْلَسْتُ فلاناً يَميناً، وذلك إذا أمررتَها عليه؛ ويقال بل ألزمتُه إيّاها. واستَحْلَسَ النَّبت إذا غَطَّى الأرض، وذلك أن يكون لها كالحِلْس. وقد فسّرناه. وبنُو فلانٍ أحلاسُ الخيل، وهم الذين يَقْتنونها ويلزَمون ظهورَها. ولذلك يقول الناس: لَسْتَ مِنْ أحلاسها. قال عبد الله بن مسلم([12]): أصله من الحِلس. قال: والحلْس أيضاً: بساطٌ يبسط في البيت. ويقولون: كن حِلْسَ بيتك، أي الزمْه لُزوم البساط. والحَلس: الرجل الشجاع [والحريص([13])]، وذلك أنّه من رغابته يلزم ما يؤكل. (حلط) الحاء واللام والطاء أصلٌ واحد: وهو الاجتهاد في الشيء بحلفٍ أو ضجَر([14]). ويقال أحلط، إذا اجتَهد وحَلَف. قال ابنُ أحمر: فكُنَّا وهم كابنَيْ سُباتٍ تفرَّقا *** سِوىً ثم كانا مُنْجِداً وتَهامِيَافألقى التِّهامِي منهما بلَطَاتِهِ *** وأحلَطَ هذا لا أَريمُ مَكانيا و"لا أعود ورائيا([15])". ومن الباب قولهم: "أوّل العِيّ الاختلاط، وأسوأ القول الإفراط([16])". فالاختلاط: *الغضَب.

(حلف) الحاء واللام والفاء أصلٌ واحد، وهو الملازمة. يقال حالف فلانٌ فلانا، إذا لازَمَه. ومن الباب الحَلِفُ؛ يقال حَلَف يحلِفُ حَلِفاً؛ وذلك أنّ الإنسان يلزمه الثّبات عليها. ومصدره الحَلِف والمحلُوف أيضاً. ويقال هذا شيء مُحْلِفٌ إذا كان يُشَكُّ فيه فيُتَحالف عليه. قال: كميتٌ غير مُحْلِفةٍ ولكن *** كلون الصِّرف عُلَّ به الأديمُ([17]) ومما شذّ عن الباب قولهم: هو حليف اللِّسان، إذا كانَ حَديدَهُ. ومن الشاذّ الحلفاء، نبت، الواحدة حَلفْاءَة. (حلق) الحاء واللام والقاف أصول ثلاثة: فالأوّل تنحية الشعَْر عن الرأس، ثم يحمل عليه غيره. والثاني يدلُّ على شيءٍ من الآلات مستديرة. والثالث يدلُّ على العلوّ. فالأوّل حَلقْتُ رأسِي أحلِقُه حَلْقا. ويقال للأكسية الخَشِنَة التي تحلِق الشّعر من خُشونتها مَحَالق. قال: * نَفْصَكَ بالمَحَاشِئِِ المَحَالِقِ([18]) * ويقولون: احتلقَت السنةُ المال، إذا ذهبَتْ به. ومن المحمول عليه حَلِق قضيبُ الحمار، إذا احمرّ وتقشّر. و[قيل] إنما قيل حَلِق لتقشُّره لا لاحمراره. والأصل الثاني الحَلْقة حلْقة الحديد. فأمّا السِّلاحُ كلُّه فإنّما يسمى الحَلَقة([19]). والحِلْق([20]): خاتَم المُلْك، وهو لأنّه مستدير. وإبلٌ مُحَلَّقَة: وسْمُها([21]) الحَلَقُ. قال: * وذو حَلَقٍ تَقْضِي العواذيرُ بينَهُ([22]) * العواذير: السِّمات. والأصل الثالث حالِقٌ: مكانٌ مُشْرِف. يقال حَلَّق، إذا صار في حالق. قال الهذلي: فلو أنّ أمِّي لم تلدْني لحلّقتْ *** بِيَ المُغْرِبُ العنقاءُ عند أخِي كلْبِ كانت أمّه كلبيّة، وأسَرَه رجلٌ من كلب وأراد قتلَه، فلما انتسب له حيّ سبيلَه. يقول: لولا أنّ أمي كانت كلبيةً لهلكْتُ. يقال حلّقَت به المُغْرب([23])، كما يقال شالَت نعامتُه. وقال النابغة: إذا ما غزَا بالجَيْش حَلّق فوقَه *** عصائبُ طيرٍ تهتدي بعصائبِ([24]) وذلك أنّ النُّسور والعِقبانَ والرّخَم تتْبع العساكر تنتظر القتلى لتقع عليهم. ثم قال: جوانحُ قد أيقنَّ أنّ قبيلَه *** إذا ما التقى الجمعانِ أوّلُ غالِبِ (حلك) الحاء واللام والكاف حرفٌ يدلّ على السّواد. يقال "هو أشدُّ سواداً من حَلَك الغراب" يقال: هو سواده ويقال هو أسودُ حُلْكُوك. ---------------------------------------------------------------ـ ([1]) للوليد بن عقبة، يحض معاوية على قتال علي. اللسان (حلم). ([2]) صدره كما في ديوان أوس بن حجر 28 واللسان (حلم): * لحينهم لحيَ العصا فطردنهم * ([3]) النَّي، بالفتح: الشحم، أراد به شحم العظام ونقيها. وكذا ورد في المجمل. وفي اللسان: فإن قضاء المحل أهون ضيعة *** من المخ في أنقاء كل حليم([4]) في الأصل: "الجري"، تحريف. ([5]) البيت من قصيدة في ديوان أبي ذؤيب 154. وأنشده في اللسان (حلا) بلفظ "فشأنكما" تحريف، صوابه هنا وفي الديوان. وفي الأصل: "إني لعين"، صوابه من اللسان والديوان. وقبل البيت: خَليلي الذي دلى لغيّ خليلتي *** فكلا أراه قد أصاب عرورها([6]) في الأصل: "يبسا بلالها"، صوابه من ديوان أوس 24 واللسان. ([7]) في اللسان: "من بناتنا". ([8]) لإسحاق بن إبراهيم الموصلي. وصدره كما في اللسان (حلأ): * لحائم حام حتى لا حوام به * ([9]) التكملة من المجمل. ([10]) في الأصل: "يتحكك بحكاكتها الأرمد"، تحريف. ([11]) لبشر بن أبي خازم في اللسان (حلب). ([12]) هو أبو محمد عبد الله بن مسلم بن قتيبة. وكثيراً ما يذكره باسم "القتبي". ([13]) التكملة من القاموس، وهو ما يقتضيه التعليل التالي. ([14]) في الأصل: "بعلق أو صخر". ([15]) وبهذه الرواية ورد في المجمل واللسان (حلط). ([16]) هذا من كلام علقمة بن علاثة، كما في اللسان. ([17]) للكحلبة اليربوعي، من أبيات في المفضليات (1: 31). ([18]) لعمارة بن طارق يصف إبلاً، كما في اللسان. وقبله: * ينفضن بالمشافر الهدالق * ([19]) في المجمل: "والسلاح كله يسمى الحلقة بفتح اللام". ([20]) هذا بكسر الحاء. وأنشد في المجمل واللسان: وأعطى منا الحلق أبيض ماجد *** رديف ملوك ما تغب نوافله([21]) في الأصل: "واسمها"، تحريف. ([22]) صدر بيت لأبي وجزة السعدي في اللسان (عذر، حلق). وهذه الرواية تطابق رواية اللسان (عذر). وفي المجمل واللسان (حلق): "تقضي العواذير بينها". فالتذكير على ظاهر اللفظ. والتأنيث على تأويل ذي الحلق بالإبل. وعجز البيت: * يلوح بأخطار عظام اللقائح * ([23]) في الأصل: "بي المغرب". ([24]) في ديوان النابغة 4: * إذا ما غزوا بالجيش حلق فوقهم * ـ

أساس البلاغة

الزمخشري · القرن ١٢مترجمالحروف: ٨٥٤
ح ل م حلم الغلام واحتلم وغلام حالم ومحتلم وبلغ الحلم‏.‏ ورأى في حلمه كذا‏.‏ وهو من أضغاث الأحلام‏.‏ وحلمت بفلانة وحلمتها‏.‏ قال الأخطل‏:‏ وتحلـم فلـان مـا لـم يحتلـم إذا قال‏:‏ حلمت بكذا وهو كاذب‏.‏ وحلم فلان فهو حليم وفيه حلم أي أناة وعقل‏.‏ وهو من ذوي الأحلام ولهم أحلام عاد‏.‏ وتحلم‏:‏ تكلف الحلم‏.‏ قال حاتم‏:‏ تحلم عن الأدنين واستبق ودهم ولن تستطيع الحلم حتى تحلما وحلم عن السفيه‏.‏
اقرأ المدخل كاملًا

لسان العرب

ابن منظور · القرن ١٣مترجمالحروف: ١١٬٧١٧
الحُلْمُ والحُلُم: الرُّؤْيا، والجمع أَحْلام. يقال: حَلَمَ يَحْلُمُ إذا رأَى في المَنام. ابن سيده: حَلَمَ في نومه يَحْلُمُ حُلُماً واحْتَلَم وانْحَلَمَ؛ قال بشر بن أبي خازم: أَحَقٌّ ما رأَيتَ أمِ احْتِلامُ؟ ويروى أم انْحِلامُ. وتَحَلَّمَ الحُلْمَ: استعمله. وحَلَمَ به وحَلَمَ عنه وتَحَلَّم عنه: رأَى له رُؤْيا أو رآه في النوم. وفي الحديث: من تَحَلَّم ما لم يَحْلُمْ كُلِّفَ أنْ يَعقِدَ بين شَعيرتين،
اقرأ المدخل كاملًا

القاموس المحيط

الفيروزآبادي · القرن ١٥مترجمالحروف: ٤٧٦
* ح ل م * * الحُلْمُ * بضم اللام وسكونها ما يراه النائم وقد * حَلَم * يحلم بالضم * حُلْما * و * حُلُما * و * احْتَلَم * أيضا و * حَلَم * بكذا وحلم بكذا بمعنى أي رآه في النوم و * الحِلْمُ * بالكسر الأناة وقد * حَلُم * بالضم * حِلْما * و * تَحَلّم * تكلف الحلم و * تَحَالَمَ * أرى من نفسه ذلك وليس به و * الحَلَمَةُ * رأس الثدي وهما حلمتان والحلمة أيضا القراد العظيم وجمعها * حَلَمٌ * و * حَلَّمَهُ
اقرأ المدخل كاملًا

تاج العروس

الزبيدي · القرن ١٨مترجمالحروف: ١٦٬٣٣١
* | | ( الحُلْمُ ، بالضَّمِّ وبِضَمَّتَيْن : الرُّؤْيَا ) ، | وعلى الضَّمّ اقتصر الجوهريُّ ، وقال : | هو ما يَراهُ النائمُ . قال شيخُنا : فَهْمَا | مُتَرادِفان ، وعليه مشى أكثرُ أهلِ اللَّغة ، | وفرق بينهما الشارعُ فَخَصّ الرُؤْيا | بالخَيْر وخَصّ الحُلْمَ بِضِدّه ، ويؤيّده | حَدِيثُ : ( ( الرُؤْيا مِنَ اللهِ والحُلْمُ من | الشَّيْطان ) ) . وقد أَوْضَح الفَرْقَ بينهما | صاحبُ حاشِيَة المَواهِب في
اقرأ المدخل كاملًا

معجم لين

إدوارد لين · القرن ١٩مترجمالحروف: ١٣٬٧٢٣
حَلَمَ 1 حَلَمَ حلم , (S, Msb, K, [in the CK, erroneously, حَلُمَ,]) aor. حَلُمَ , inf. n. حُلْمٌ (Msb, TA) and حُلُمٌ, of which the former is a contraction, (Msb,) [both used also as simple substs.,] He dreamed, or saw a dream or vision (S, Msb, K) فِى نَوْمِهِ (K) in his sleep; (S, * Msb, K;) as also ↓ احتلم (S, ISd, Msb, K,) and ↓ انحلم, (ISd, K,) and ↓ تحلّم. (K.) You say, حَلَمَ بِهِ, (S, K,
اقرأ المدخل كاملًا

قاموس سالمون

هنري أنتوني سالمون · القرن ١٩مترجمالحروف: ١٬١٧٥
حَلَمَ حَلَمَ U ( n. ac. حُلْم 3 , حُلُم 10 ), a. Dreamed; saw in a dream. b. Attained to puberty. حَلِمَ حَلِمَ A ( n. ac. حَلَم 4 ), a. Had ticks; was worm-eaten. حَلُمَ حَلُمَ U ( n. ac. حِلْم 2 ) a. [ 'An ], Was gentle, clement, patient, forbearing to. حَلَّمَ حَلَّمَ II , a. Rendered gentle, mild. b. Plucked out the ticks from. تَحَلَّمَ تَحَلَّمَ V a. [ 'An ], Became gentle,
اقرأ المدخل كاملًا

كتاب الله

مستخلص من الاستعمال القرآنيمترجمالحروف: ٧٠٬٢١٤
حلم 1.BAB حَلَمَ - يَحْلُمُ - حُلُم - أَحْلام حَلَمَ - يَحْلُمُ + كائن + شيئاً أو أمراً أو أنه يكون شيئاً أو يفعل أمراً: يراه في المنام أو في أحلام اليقظة حُلُم: على وزن " فـُعـْل": اسم فعل من" حَلَمَ - يَحْلُمُ ": وهو كذلك بمعنى مفعول: ما يراه النائم في منامه، وما يراه اليقظان في أحلام اليقظة: وهي الصورة الخيالية غير الحقيقية والتي يتمناها
اقرأ المدخل كاملًا

الصيغ(٩)

الجذور المجاورةالمجاورة: ٣٦ (الإجمالي: ١٥٨)

الترتيب: مدى قوة اجتماع الجذرين في الآية نفسها مقارنةً بالمصادفة (نسبة الأرجحية لدنينغ). يُذكر عدد الآيات المشتركة في كل سطر. الأدوات مخفية افتراضيًا.
  1. غفر

    الآيات المشتركة: ٩ · Ğafere, Hefere kelimesi ile akrabadır

  2. أوه

    الآيات المشتركة: ٢ · Evehe ah sesinden türetilmiştir

  3. ضغث

    الآيات المشتركة: ٢ · Demetler

  4. جنح

    الآيات المشتركة: ٣ · Kanat demektir

  5. أله

    الآيات المشتركة: ١٣ · Lah bir şeyi kapatmak için üstüne örtülen örtü demektir

  6. بلغ

    الآيات المشتركة: ٣ · İş ayakkabısı

  7. ثلث

    الآيات المشتركة: ٢ · Sülle çokluk demektir

  8. عفو

    الآيات المشتركة: ٢ · Affetti

  9. حين

    الآيات المشتركة: ٢ · İna (Elif) sütün sağıldığı kap demektir

  10. ترك

    الآيات المشتركة: ٢ · Terke civciv çıkmış yumurta kabuğu demektir

  11. علم

    الآيات المشتركة: ٧ · Dağın sivri noktası demektir

  12. كسب

    الآيات المشتركة: ٢ · Kazandı

الآيات التي ورد فيها(٢٠)

  1. لَا يُؤَاخِذُكُمُ اللَّهُ بِاللَّغْوِ فِي أَيْمَانِكُمْ وَلَكِنْ يُؤَاخِذُكُمْ بِمَا كَسَبَتْ قُلُوبُكُمْ وَاللَّهُ غَفُورٌ حَلِيمٌ

    Yumuşak huylu

  2. … مَا فِي أَنْفُسِكُمْ فَاحْذَرُوهُ وَاعْلَمُوا أَنَّ اللَّهَ غَفُورٌ حَلِيمٌ

    Yumuşak huylu

  3. قَوْلٌ مَعْرُوفٌ وَمَغْفِرَةٌ خَيْرٌ مِنْ صَدَقَةٍ يَتْبَعُهَا أَذًى وَاللَّهُ غَنِيٌّ حَلِيمٌ

    Yumuşak huylu

  4. إِنَّ الَّذِينَ تَوَلَّوْا مِنْكُمْ يَوْمَ الْتَقَى الْجَمْعَانِ إِنَّمَا اسْتَزَلَّهُمُ الشَّيْطَانُ بِبَعْضِ مَا كَسَبُوا وَلَقَدْ عَفَا اللَّهُ عَنْهُمْ إِنَّ اللَّهَ غَفُورٌ حَلِيمٌ

    Yumuşak huylu

  5. … دَيْنٍ غَيْرَ مُضَارٍّ وَصِيَّةً مِنَ اللَّهِ وَاللَّهُ عَلِيمٌ حَلِيمٌ

    Yumuşak huylu

  6. … الْقُرْآنُ تُبْدَ لَكُمْ عَفَا اللَّهُ عَنْهَا وَاللَّهُ غَفُورٌ حَلِيمٌ

    Yumuşak huylu

  7. وَمَا كَانَ اسْتِغْفَارُ إِبْرَاهِيمَ لِأَبِيهِ إِلَّا عَنْ مَوْعِدَةٍ وَعَدَهَا إِيَّاهُ فَلَمَّا تَبَيَّنَ لَهُ أَنَّهُ عَدُوٌّ لِلَّهِ تَبَرَّأَ مِنْهُ إِنَّ إِبْرَاهِيمَ لَأَوَّاهٌ حَلِيمٌ

    Yumuşak huylu

  8. لَيُدْخِلَنَّهُمْ مُدْخَلًا يَرْضَوْنَهُ وَإِنَّ اللَّهَ لَعَلِيمٌ حَلِيمٌ

    Yumuşak huylu

  9. إِنْ تُقْرِضُوا اللَّهَ قَرْضًا حَسَنًا يُضَاعِفْهُ لَكُمْ وَيَغْفِرْ لَكُمْ وَاللَّهُ شَكُورٌ حَلِيمٌ

    Yumuşak huylu

تحليل الجذر

تعريف الجذر والخلاصة

AlanDeğer
Kökحلم
YapıÜçlü
Özel DurumBelirgin fark tespit edilmedi
Bağlamsal Yakın Köklerصبر, وقر, عقل, صفح
Zıt Kökطيش
Çekirdek Özet 1Olgunlaşma, kabarma, içsel dolgunluk ve yumuşama ile sükunete erme
Çekirdek Özet 2Cezalandırmaya muktedirken fevrilikten kaçınıp mühlet tanıma ve rüşt
Çekirdek Özet 3Güç ve irade varken acele etmeyip teenni ile denetimli alan açma sistemi
Kritik Hata RiskiHilmi edilgen bir acziyet, pısırıklık veya boyun eğme olarak yorumlamak

التحليل الثنائي

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
حلÇözülme, gevşeme, düğümün açılması, serbest kalma ve bir yerde sükunetle konaklama. Bu temel anlam حلل kökünde bağın çözülmesi ve konaklama, حلي kökünde süslenip yumuşama ve ferahlama, حلف kökünde yeminin bağlayıcılığıyla gerilimi çözme ve حلق kökünde çevrelenmiş alanın açılması biçiminde görülür.مم harfinin getirdiği içe toplanma, su gibi dolma ve derinleşme vasfı, حل çekirdeğindeki gevşeme hareketini içsel bir olgunlaşmaya, bünyenin dolup yumuşamasına ve fevri tepkileri hazmedip sükunetle durulmaya dönüştürmüştür.

التحليل التصويري للحروف

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
حçit, duvar; çevirme, koruma, ayırmaDışarıdan gelen taşkın etkilere ve fevri dürtülere karşı koruyucu bir sınır çekme, içsel alanı emniyete alma
لçoban değneği, üvendire; yöneltme, öğretme, bağlamaSınır içine alınan gücü ve dürtüleri disipline etme, terbiye yoluyla bilinçli bir istikamete sevk etme
مsu; akış, çokluk, derinlikSu gibi derin bir hazmetme kapasitesi, içsel dolgunluk, sükunet ve ferahlatıcı yumuşaklık
حلمDürtü ve öfke kabarmalarını bir çit gibi sınırlandırıp terbiye değneğiyle kontrol altında tutarak suyun derinliği ve esnekliğiyle sükunete kavuşturma, olgunlukla hazmetme hareketidir.

الاستعمال التاريخي والمبكر

AlanVeri
İlk fiziksel anlamDerinin parazit (el-halame) düşmesi sonucu yumuşayıp delinmesi veya memenin sütle dolup meme ucunun (halametü's-sedy) belirginleşmesi; canlının beslenip dolgunlaşarak cinsel ve bedensel olgunluğa (ihtilam) erişmesi.
Cahiliye şiiri kullanımıA'şâ divanında kabilenin zihinsel ağırlığı, akıl ve vakar doluluğu anlamında çoğul kalıbıyla geçer: فأمّا إذا جَلَسُوا بالعَشـيِّ / فأحلامُ عادٍ وأيدي هُضُمْ
Erken Arapça kullanımHâtim et-Tâî beytinde yakın akrabaya karşı tahammül gösterme ve kendini hilme alıştırma anlamında yer alır: تحلم عن الأدنين واستبق ودهم / ولن تستطيع الحلم حتى تحلما

المصدر Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Asās al-Balāgha, Lisān al-ʿArab.

الطبقة الاشتقاقية السامية

Sami dillerinde حلم kökü ortak bir miras olarak rüya görme, uyku ve bedensel dolgunluk/iyileşme ekseninde yer alır. İbranicede ḥālam (חָלַם) fiili hem "sağlıklı olmak, güçlenip toparlanmak" hem de "rüya görmek" anlamlarını taşır; ḥălōm (חֲלוֹם) ise rüyadır. Süryanicede ḥlam (ܚܠܡ) kökü "sağlamlaşmak, iyileşmek, güçlenmek ve düş görmek" semantik alanındadır. Ugarit metinlerinde de kök rüya görme olgusuyla bağlantılıdır. Kökün Afro-Asyatik ve ilksel Sami zeminindeki ortak anlam çekirdeği "içsel dolgunluğa erme, bedenin ve zihnin toparlanıp sıhhat ve olgunluk kazanmasıdır". Arapça bu ortak biyolojik ve zihinsel olgunlaşma (ihtilam ve rüya) temelini korumuş; buna ek olarak öfkeyi yutup cezalandırmayı erteleyen, nefsi dizginleyen ahlaki ve teolojik bir erdem olan hilm boyutunu derinleştirmiştir.

درجة الثقة Güçlü

المصدر Brown-Driver-Briggs, HALOT, Payne Smith, David Cohen.

التحليل الاشتقاقي

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönDeri ve memenin dolup yumuşaması, ergenlikle bedensel ve zihinsel olgunluğa erişim, öfkeyi kontrol eden teenni ve akılBiyolojik dolgunluk ve büluğdan ahlaki olgunluğa, fevrilikten uzak durma yetisine semantik genişlemeKesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiİbranice ḥālam (güçlenmek, rüya görmek) ve Süryanice ḥlam (iyileşmek, sağlamlaşmak, rüya görmek) ile soydaşlıkRüya ve bedensel sıhhat/olgunluk ortak Sami mirasıdır; hilm anlamı Arapçada ahlaki derinlik kazanmıştırKesin
Daha geniş dilsel ilişkiAfro-Asyatik katmanda içsel olgunlaşma ve düş görme kökleriyle muhtemel paralelliklerAile genelinde kesin fonetik denklik hatları sınırlı olup ortaklık Sami kolunda belirgindirMuhtemel

المصدر Brown-Driver-Briggs, David Cohen, Lisān al-ʿArab.

الجذور الشقيقة (التقاليب)

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
حلمAnlamlıErgenlik, rüya, teenni, öfkeyi yutmaBedensel ve zihinsel olgunluğa erme, öfke anında cezayı ertelemeHedef kök; Kur'an'da geçer
حملAnlamlıYüklenmek, taşımak, gebe kalmakBir ağırlığı üstlenip götürme, sorumluluğu hazmetmeKur'an'da geçer; ağırlığı ve yükü taşıma yönüyle ortak çekirdek
لحمAnlamlıEt, bitiştirmek, kaynaşmakCanlı dokusu, parçaların sıkıca birleşmesi ve kaynaşmasıKur'an'da geçer; dolgunluk ve bedensel bünye bağı
لمحAnlamlıHızla bakmak, şimşek gibi çakmakGözün ışığı veya nesneyi anlık yakalamasıKur'an'da geçer; hilmin sükunetine zıt ani ve hızlı algı
محلAnlamlıKuraklık, çoraklık, tuzak kurmakSuyun çekilmesi, bereketin kesilmesi ve hileli planKur'an'da geçer; dolgunluğun ve canlılığın zıddı olan kuruluk
ملحAnlamlıTuz, tuzlu olmak, arınmak, güzellikBozulmayı engelleyen mineral, tadı dengeleyen unsurKur'an'da geçer; yapıyı koruma ve ıslah etme işlevi

الجذور المجاورة والجذر المضاد

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
حلمMerkezHilm, teenni, olgunlukMuktedirken öfkeye yenilmeyip cezayı erteleyerek sükunetle davranmaBiyolojik rüşt ve zihinsel dengeyle gelen bilinçli ağırbaşlılık
صبرKomşuSabır, dirençBaşa gelen musibet, acı ve zorluk karşısında nefsi hapsetme ve dayanmaصبر acıya tahammül etmektir; حلم gücü varken fevrilikten kaçınmaktır
وقرKomşuVakar, ağırlıkDışa vuran ciddiyet, heybet ve bedensel-ruhsal ağırlıkوقر heybet ve duruş ağırlığıdır; حلم öfkeyi yutan içsel ahlaki sükunettir
عقلKomşuAkıl, bağlamaDüşünceyi dizginleme, doğru muhakeme etme ve bağ kurmaعقل idrak aracıdır; حلم aklın öfkeyi yönetmedeki pratik olgunluk halidir
صفحKomşuAf, yüz çevirmeSuçlunun kusurunu bütünüyle silip hesabı tamamen kapatmaصفح cezadan tamamen vazgeçmektir; حلم acele etmeyip mühlet tanımaktır
طيشZıtFevrilik, hafiflikDüşüncesizce, kontrolsüz ve öfkeyle dengesini kaybedip acele etmeحلم kökünün tam zıddı olup hafiflik ve kontrolsüz fevriliktir

مقابلات المعنى في لغات أخرى

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaحلمHilm, teenni, ergenlik, düşHem biyolojik rüştü hem öfkeyi dizginleyen sükuneti ve rüyayı içerirKesin
LatinceClementia, maturitas, somniumMüsamaha/şefkat, olgunluk, rüyaClementia gücü olanın cezayı tehir etmesini karşılar ancak büluğ boyutunu dışarıda bırakırGüçlü
İngilizceForbearance, clemency, puberty, dreamTeenni/mühlet tanıma, ergenlik, rüyaForbearance cezayı ertelemeyi iyi verir fakat aklî ve biyolojik olgunluk birliğini tek sözcükte taşımazGüçlü
AlmancaLangmut, Besonnenheit, Reife, TraumGeniş yüreklilik, itidal/temkin, olgunluk, rüyaLangmut ve Besonnenheit teenni ve sükuneti karşılar; terimsel tekliği tam yansıtamazGüçlü
FransızcaMansuétude, clémence, maturité, rêveYumuşak huyluluk, bağışlayıcılık, olgunluk, düşMansuétude fevri olmamayı karşılar; kökün zihinsel rüşt boyutunu tek başına veremezGüçlü

المصدر Oxford Latin Dictionary, Lewis & Short, Grimm Deutsches Wörterbuch.

الوجوه والنظائر

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
حَلِيمٌ / حَلِيمًا / الْحَلِيمُİlahi sıfat olarak cezalandırmada acele etmeyen, mühlet tanıyanKulların günahlarına ve isyanlarına rağmen hemen azap etmeyip tevbe alanı açan ilahi teenni (Bakara 2:225, Âl-i İmrân 3:155, İsrâ 17:44, Fâtır 35:41, Teğâbün 64:17)
حَلِيمٌ / لَحَلِيمٌPeygamber vasfı olarak yumuşak huylu, şefkatli, tahammüllüTebliğde kaba ve zalim muamelelere karşı öfkesini yutan ve dua eden peygamber şahsiyeti (Tevbe 9:114, Hûd 11:75, Hûd 11:87, Sâffât 37:101)
الْحُلُمَBiyolojik ergenlik, cinsel büluğ çağıÇocukların mahremiyet kurallarına ve mükellefiyete adım attığı olgunluk eşiği (Nûr 24:58, Nûr 24:59)
أَحْلَامٍ / الْأَحْلَامِKarışık düşler, zihinsel kuruntular, anlamsız rüyalarVahyi beşerî hezeyan veya bilinçaltı rüyası sayan inkârcı iddialar ve karmaşık rüya tasvirleri (Yûsuf 12:44, Enbiyâ 21:5)
أَحْلَامُهُمْAkıllar, zihinsel muhakeme yetisi ve sağduyuİnkârcıların tutarsız iddialarını kendi zihin dünyaları üzerinden sorgulayan retorik bağlam (Tûr 52:32)

سياق الكلام والفقه والتفسير والحديث

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
KelamEsmâ-i hüsnâdan el-Halîm sıfatıAllah'ın cezalandırmaya mutlak gücü yeterken azabı tehir etmesinin adalet ve hikmetle ilişkisiKudret sahibi zatın acelecilikten ve fevrilikten tenzih edilmesi
FıkıhBüluğ çağı ve mükellefiyetin başlangıcıÇocuğun ihtilam olmasıyla ehliyet kazanması, malî ve cezaî sorumluluğun başlamasıHukuki ve dini mükellefiyetin biyolojik eşiği
TefsirAdğâsü ehlâm ve peygamber ahlakıKarışık rüyaların vahiyden ayrılması ve peygamberlerin kavimlerine karşı sabır ve hilmiZihinsel yanılsama ile hakikat ayrımı ve tebliğde nefis kontrolü
HadisHilm terbiyesi ve sadık rüya fıkhıÖfke anında nefse hâkim olma erdemi ile rüyada yalan beyanda bulunmanın haramlığıŞahsiyet olgunluğu, teenni ve görmediği rüyayı iddia etmenin nehyi

تحليل النظام الديني والعلمي والسياسي والاقتصادي

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniTevbe ve ıslah alanıİlahi mühletİnsanın eylemleri üzerinde düşünüp geri dönmesi için zaman tanımaİsyana rağmen hemen helak etmeyip rahmet ve tevbe kapısını açık tutan sistemik teenniKesin
İlmiMuhakeme ve tefekkürZihinsel rüştVerileri fevri önyargılardan arındırarak serinkanlılıkla tahlil etmeAcele hüküm vermekten kaçınarak bilginin olgunlaşmasını ve delillerin netleşmesini beklemeGüçlü
SiyasiKamu yönetimi ve adaletOtoritenin teennisiMuktedirken orantısız güç kullanımını engelleyip hukuki dengeyi korumaMuhalefete ve krizlere karşı ani öfkeyle değil kurumsal sağduyu ile mukabele etmeGüçlü
İktisadiBorç ve akit hukukuVade tanımaZor durumdaki borçluya mühlet verilerek piyasa tıkanıklığını gidermeAlacaklının fevri haciz yerine süre tanımasıyla ekonomik iflas zincirini önlemeMuhtemel

التماثل في العلوم العددية والإنسانية

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerSönümleme ve gecikme fonksiyonuBir dinamik sisteme etkiyen ani ve yıkıcı şok dalgasını enerjiyi soğurarak zamana yayan, rezonansı engelleyen iç direnç mekanizmasıGüçlü
Beşeri bilimlerDuygusal regülasyon ve restoratif adaletBireyin ve kurumların intikam dürtüsünü geciktirerek onarıcı süreçleri işletmesi, krizde fevri tepki yerine müzakere alanı açmasıGüçlü

التضييق الخاطئ وخطر الخطأ

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiHilmi sadece zayıfların başvurduğu pasif bir uysallık, korkaklık, güçsüzlerin çaresiz boyun eğişi veya yaptırımsız bir hoşgörü olarak görmek.
Kur'an içi daha geniş anlamKur'an'da hilm, cezalandırmaya ve güç kullanmaya tam muktedirken öfkeyi bilinçle denetim altına alma, zihinsel ve biyolojik olgunluğun zirvesi olarak teenni ile mühlet tanımadır.
Yanlış anlamanın doğuracağı hataAllah'ın Halîm ismini cezalandırmaktan aciz olma veya adaleti ihmal etme gibi algılamak; beşerî planda ise teenniyi dirayetsizlik sayıp fevriliği cesaret zannetmek.

خلاصة موجَّهة لفهم القرآن

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Allah'ın varlığa muamele tarzını (Halîm), peygamberlerin tebliğdeki ahlaki omurgasını (İbrahim ve Şuayb) ve insanın mükellefiyet eşiği olan büluğ ve akıl yapısını tek bir kökte birleştirdiği için hayatidir.
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?İnkârcıların hemen helak edilmeyip mühlet verilmesini açıklayan esmâ ayetlerinde, peygamberlerin kavimlerine karşı sergilediği teenni tablolarında ve Nûr suresindeki ehliyet/mahremiyet hükümlerinde belirleyicidir.
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Azabın gecikmesini ilahi ihmal veya yokluk sanan anlayışı çürütür; aklı kuru mantık oyunlarından ayırıp ahlaki olgunlukla temellendirir ve öfkeyi dizginlemeyi güçsüzlük değil asıl kudret olarak tanımlar.

التركيب النهائي والنموذج الرياضي

  • Somut anlamCanlının beslenip dolgunlaşması, meme ucunun veya derinin yumuşayıp belirginleşmesi, bünyenin olgunluğa (ihtilam) erişmesidir.
  • Soyut anlamCezalandırma ve güç kullanma imkânı varken fevrilikten kaçınma, öfkeyi hazmederek sükunetle mühlet tanıma ve aklî rüşt halidir.
  • Sistematik karşılıkSisteme gelen ani tahrik ve enerji yüklemelerine karşı içsel sönümleme ve zaman gecikmesi uygulayarak dengenin bozulmasını önleyen denetim mekanizmasıdır.
  • LaTeX modeliR(t)=(P−C)⋅e−λτ
  • LaTeX açıklamasıModelde P sisteme etki eden tahrik veya öfke potansiyelini, C bünyenin içsel hazmetme ve akıl kapasitesini, τ teenni ve tanınan mühlet süresini, λ sönümleme katsayısını, R(t) ise teenni süzgecinden geçerek kontrol altına alınan nihai tepki çıktısını temsil eder. C≥P olduğunda veya mühlet süresi τ devrede kaldığında fevri yıkım engellenir ve sistem sükunet dengesini korur.
النسخة النصية (لأدوات الذكاء الاصطناعي)فهرس الجذور حسب الحروف: ح