حلي

اختصارات لوحة المفاتيح

البحث
/
ملاحظة جديدة
n
الآية السابقة / التالية
[ ]
وضع القراءة
f
وضع الشبكة
g
كون القرآن
e
إغلاق / رجوع
Esc
تخطَّ الشبكة

شبكة الجذر

شبكة الجذر: ح-ل-يالصيغ: ٦ · الجذور المجاورة: ٨١ · الآيات: ٩ · السور: ٨؛ المحتوى نفسه مسرود في بطاقات «الصيغ» و«الجذور المجاورة» و«الآيات».عدنحِلْيَةًحُلِيِّهِمْذهبوَحُلُّواحليلبسيُحَلَّوْنَسورمخرلؤلؤلحم

الجذرالصيغ ٦الآيات ٩السور ٨المجاورة ٨١

▶ افتح الشبكة (ثلاثية الأبعاد)

حلي

ح - ل - ي

جذر
  • الورود: ٩
  • الآيات: ٩
  • الصيغ: ٦
  • المعاجم: ٨

Hilye takı demektir.المزيد ›

تشمل هذه الصفحة أيضًا الكتابات: حلى

ملاحظاتي

المعاجم(٨)

★ معجم آق إيفلر (بالتركية)التركية

Hilye takı demektir.

كتاب العين

الخليل بن أحمد · القرن ٨مترجمالحروف: ٦٬٢٦٤
باب الحاء واللام و وايء معهما ح ل و، ح ل أ، ح ل ي، ل ح و، ل ح ي، ح و ل، ل و ح، و ح ل، و ل ح مستعملات حلو: الحُلْوُ: كلّ ما في طَعْمِهِ حَلاوة، والحُلْوُ، والحُلْوَةُ من الرّجال والنّساء: من تَسْتَحليهِ العين، وقوم حُلْوون. والحَلْواءُ: اسم لما يؤكل من الطّعام مُعالجاً بحلاوة. ويُقالُ للفاكهة: حَلْواءُ. ويقال: حلا يَحْلُو حَلْواً وحُلْواناً، وقد احلَوْلَى. وحلَّيْتُ السَّوِيق، ومن العرب من
اقرأ المدخل كاملًا

تهذيب اللغة

الأزهري · القرن ١٠بلا ترجمةالحروف: ٢٥٬٤٥١
المدخل: حلىباب الحاء واللام حلا ، حلى ، حال ، لحي ، لاح ، وحل ، ولح ، حلاء : ( مستعملة ) . حلا : : قال الليث : الحُلْوُ كل ما في طَعْمِه حلاَوَةٌ ، والحُلْوُ والحُلْوَةُ من الرجال والنساء من تستحْليه العين . وقوم حُلْوُون . والحَلْوَاءُ : اسم لما يُؤْكلُ من الطَّعام إذا كان معالَجاً بحلاوَةٍ . وقال بعضهم : يقال للفاكهة : حَلْوَاءُ . وتقول : حَلاَ يَحْلَ حَلْواً وحُلْوَاناً . وقد احلَوْلى وهو يَحْلَوْلى .
لا توجد ترجمة تركية بعدرابط المدخل

باب الحاء واللام حلا ، حلى ، حال ، لحي ، لاح ، وحل ، ولح ، حلاء : ( مستعملة ) . حلا : : قال الليث : الحُلْوُ كل ما في طَعْمِه حلاَوَةٌ ، والحُلْوُ والحُلْوَةُ من الرجال والنساء من تستحْليه العين . وقوم حُلْوُون . والحَلْوَاءُ : اسم لما يُؤْكلُ من الطَّعام إذا كان معالَجاً بحلاوَةٍ . وقال بعضهم : يقال للفاكهة : حَلْوَاءُ . وتقول : حَلاَ يَحْلَ حَلْواً وحُلْوَاناً . وقد احلَوْلى وهو يَحْلَوْلى . قلت المعروف : حلا الشيءُ يحلُو حلاوَةً . واحلَوْلَيتُه أحلَوْلِيه احلِيلاَءً إذا استحليْتَه . اللحيانيّ : احلَوْلت الجاريةُ تحلَوْلى إذا استُحْلِيت واحلَوْلاها الرجل وأنشد : لكَ النَّفْسُ وَاحْلَوْلاَكَ كلُّ خَلِيلِ أَحْلَيْتُ المكانَ واستَحْلَيْتُه وحَلِيت به بمعنى واحد . وقال الليث : تقول حلَّيْتُ السَّوِيقَ ، ومن العرب من همزه فقال حَلأتُ السويق ، وهذا فهم غلط . قلت : قال الفرّاء : توهمت العربُ فيه الهمْزَ لمّا رَأَوْا قولَهم : حَلَّأتُهُ عن الماء أي : منعتهُ مهموزاً . وروَى أبو العباس عن ابن الأعرابيّ : احلَوْلَى الرجلُ إِذا حَسُن خُلُقُه ، واحْلَوْلَى إذا خَرَج من بَلَدٍ إلى بلد . وقال الليثُ : قال بعضهم : حَلاَ في عيْنِي وهو يَحْلُو حَلْواً . وحَلِيَ بِصَدْرِي ، وهو يَحلَى حُلْوَاناً . قلت : حُلْوَانٌ في مصدر حَلِيَ بصدري ، خطأٌ عندي ، وقال الأصمعيُّ : حَلِيَ في صدري يحْلَى ، وحَلاَ في فمي يَحلُو . وقال أبو عُبَيْدٍ في تفسير حديث النّبي ( صلى الله عليه وسلم ) أَنَّهُ نهى عن حُلْوان الكاهن . قال الأصمعيّ : الحُلْوَانُ ما يُعْطَاه الكاهنُ ويُجْعَلُ له على كهانته . يقال منه حَلَوْته أَحْلُوه حُلْوَاناً ، إذا حَبَوْتَه ، وأنشد لأوسِ بن حَجَر يذمّ رجلاً : كأنّي حَلَوْتُ الشعْرَ يومَ مَدَحْتُه صفَا صَخْرَةٍ صَمَّاءَ يُبْساً بِلاَلُها قال فجعل الشعر حُلْوَاناً مثلَ العطاء . وقال أبو عبيدة : الحُلْوَانُ الرشْوَة ، يقال حَلَوْتُ أي : رشوت . وأنشد : فَمَنْ رَاكِبٌ أحْلُوهُ رَحْلاً ونَاقَةً يُبَلغ عنّي الشعْرَ إذْ ماتَ قائِلُهْ قال وقال غيره : الحُلْوَانُ أيضاً أن يأخذَ الرَّجُلُ من مَهْرِ ابْنَتِه لنفْسه . قال : وهذا عارٌ عند العرب . قالت امرأة في زَوْجها : لا يَأْخُذُ الحُلْوَانَ من بَنَاتِنَا وقال الليث : حُلْوَانُ المرأةِ مَهْرُهَا . ويقال بل ما كانت تُعْطَى على مُتعتها بمكَّة . قال : احْتَلَى فلانٌ لنفقة امرأته ومَهْرها ، وهو أن يتمحّل لها ويحتالَ ، أُخذ من الْحُلْوَانِ . يقال : احْتَلِ فتزوّجْ بكسر اللام وابْتَسِلْ من البُسْلَة . قال : والحلاوَى : ضرب من النَّبَات يكون بالبادية ، الواحدة حَلاوِيَةٌ على تقدير رَبَاعية . قلت لا أعرف الحَلاَوَى ولا الحَلاَوية ، والذي عرفته الحُلاَوَى بضم الحاءِ على فُعالى . وروى أبو عبيد عن الأصمعيّ في باب فُعالى : خُزَامَى وَرُخَامى وحُلاوَى ، كلّهُنَّ نبت . وهذا هو الصحيح . وقال الليث حَلاوَةُ القَفَا حَاقُّ وسَطِ القَفَا ، تقول ضربته على حَلاَوَةِ القفَا ، أي على وسطِ القَفا . شمر عن ابن الأعرابي : يقال : حلاوَةُ القَفَا ، وحَلْوَاءُ القفا وحُلْواءُ القفا . وهو وسط القفا . قال وقال الهوازني : حَلاوَةُ القفا فأسه . أَبو عُبَيْدٍ عن الكسائيّ : سقط على حَلاَوَةِ القَفا ، وحَلْوَاءِ القفا . قال : وحَلاوَةُ القفا تجوّز ، وليست بمعروفة . وأخبرني المنذريّ عن أحمد بن يحيى : قال : الْحَلوَاءُ يُمَدُّ ويُقْصَرُ ويُؤنّث لا غيرُ . ويقال للشَّجَرَةِ إذا أَوْرَقَتْ وأثْمَرَتْ : حَالِيَةٌ فإذا تناثر ورقها تعطّلت . وقال ذو الرُّمَّة : وَهَاجَتْ بَقَايا القُلْقُلاَنِ وعَطَّلَت حَوَالِيَّهُ هُوجُ الرِيّاحِ الحوَاصِد أي أيبستها فتناثرت . وقال الليث : الحِنْوُ حَفٌّ صغير يُنْسَجُ به ، وقاله ابن الأعرابيّ ، وقال : هي الخشبة التي يديرها الحائك وأنشد قول الشماخ : قُوَيْرِحُ أَعْوَامٍ كأنَّ لسانَه إِذَا صَاح حِلْوٌ زَلَّ عن ظَهْرِ مِنْسَجِ وقال الليث : حُلوان كورة . قلت هما فريقان إحداهما حُلْوَانُ العراقِ والأُخْرى حُلْوَانُ الشأم . وقال ابن السكيت : حَلِيَت المرأةُ ، وأَنا أَحْلِيها ، إذا جَعَلْتَ لها حَلْياً ، وبعضهم يقول : حَلَوْتُها بهذا المَعْنَى . وقال الليث : الحَلْيُ كلّ حِلْيَةٍ حلَّيْتَ به امرأةً أو سَيْفاً أو نحوَه . والجميع حُلِيّ قال الله : ( مِنْ حُلِيِّهِمْ عِجْلاً جَسَداً ) ( الأعراف : 148 ) . ويقال تحلّت المرأة إذا اتخذت حُلِيّاً أو لبِسَتْه . وحلّيْتُها ، أي ألْبَسْتُهَا ، واتخذْتُه لها . قال ولغة حَلِيَتْ المرأة إذ لَبِسَتْهُ وأنشد : وحَلْي الشَّوَى مِنْهَا إذا حَلِيَتْ به على قَصَباتٍ لإشِنحات ولا عُصْل الشخَات الدقاق والعُصْل المعْوَجَّة . قال وإنما يقال الْحَليُ للمرأة ، وما سواها فلا يقال إلا حِلْيَةٌ للسيف ونحوه . قال : والحِلْيَةُ تحلِيَتُكَ وَجْهَ الرَّجُلِ إذا وصفته . ويقال : حَلِيَ مِنْهُ بِخَيْرٍ ، وهو يَحْلَى حَلىً مقصورٌ إذا أصاب خَيْراً . والحَلِيُّ نبت بعينه وهو مِنْ مَرْتَعٍ للنَّعَم والخيلِ ، إذا ظهرت ثمرَتُه أشبه الزَّرْعَ إذا أَسْبَل . وقال الليث : الحَلِيُّ يبس النَّصِيّ . قال : وهو كلُّ نبْتٍ يشبه نباتَ الزرع . قلت : قوله هو كل نبت يشبه نبات الزرع خطأٌ إنما الحَلِيُّ اسم نَبْتٍ واحِدٍ بعيْنه ولا يشبهه شيءٌ من الكلأ . وقال الليث : يقال امرأَةٌ حَالِيَةٌ ومُتَحَليَةٌ . ويقال : ما أَحْلَى فُلاَنٌ ولا أَمَرَّ أي ما تكلّم بحُلْوٍ ولا مُرَ . أبو عبيد عن الأصمعيّ يقال للبعير إذا زجرته حَوْبُ وحوبَ وحَبْ ، وللناقة حَلْ جزمٌ ، وحَلِي جزم لا حَلِيت . وقال أبو الهيثم : يقال في زجْر الناقة حَلْ حَلْ . قال : فإذا أدْخَلْتَ في الزَّجْرِ ألفاً ولاماً جرى بما يصيبه من الإعْرَابِ كقولك : والحَوْبُ لَمّا يُقَلْ والحل فرفعه بالفعل الذي لم يسمَّ فاعله . وقال اللحيانيّ : حَلِيَتْ الجاريةُ بعيني وفي عيني وبقلبي وفي قلبي ، وهي تحلَى حَلاوَةً ويقال أيضاً : حَلَتْ الجاريةُ بعيني وفي عيني ، تَحْلُو حَلاَوَةً . قال : واحلَوْلَيْتُ الجارية واحْلَوْلَتْ هي ، وأنشد : فلو كنتَ تُعْطِي حين تُسْأَلُ سامحت لكَ النفسُ واحْلَوْلاَكَ كلُّ خَليلِ ويقال : حلا الشيءُ في فَمِي يَحْلُو حلاوَةً ويقال حَلُوَت الفاكهةُ تَحْلُو حَلاَوَةً . قال : وحَلِيتُ العيشَ أَحْلاَه أي استحليْتُه . ويقال : أَحْلَيْتُ هذا المكانَ واستحْلَيْتُه وحَلِيتُ بهذا المكانِ . ويقال : ما حَلِيتُ منه شيئاً حَلْياً أي ما أصبت . وحكى أبو جعفر الرؤاسيُّ حَلِئتُ منه بطائلٍ فهمزَ أي ما أصبتُ . قال : وجمع الْحَلي حُلِيّ وحِلِيّ ، وجمع حِلْيَةِ الإنسان حِلىً وحُلىً . ومن مهموز هذا الباب : حلاء : قال شمر : الحالِئَةُ ضربٌ من الحيّات تَحْلأُ لمن تلسعه السُّمَّ كما يَحْلأُ الكحَّالُ الأرْمَد حُكَاكَةً فيكحَلُه بها . وقال الفراء : أحلِىءُ حَلُوءاً . وقال ابنُ الأَعرابيّ : حلأْتُ له حَلاَءً . وقال اللَّيْثُ الحُلاءَةُ بمنزلة فُعالة حكاكة حَجَرين تَكْحَلُ بها العين . يقال حَلأْتُ فُلاَناً حَلْأً ، إذا كَحَلْتَه بها . وقال أبو زيد : يقال أحْلأْتُ للرجل إحلاءً إذا حكَكْتَ له حُكَاكةَ حجرين فداوَى بحُكَاكتهما عينيه من الرَّمد . وقال

المفردات في غريب القرآن

الراغب الأصفهاني · القرن ١١مترجمالحروف: ٤٠٣
المدخل: حلى- الحلي جمع الحلي، نحو: ثدي وثدي، وقال تعالى: ﴿من حليهم عجلا جسدا له خوار﴾ [الأعراف/148]، يقال: حلي يحلى (قال صاحب كتاب الأفعال 1/376؛ وحلي الشيء في عيني وصدري حلي وحلاوة: حسن، وحليت المرأة حليا: لبست الحلي)، قال الله تعالى: ﴿يحلون فيها من أساور من ذهب﴾ [الكهف/31]، وقال تعالى: ﴿وحلوا أساور من فضة﴾ [الإنسان/21]، وقيل: الحلية والجمع حلي (بكسر الحاء وضمها)، قال تعالى: ﴿أو من ينشأ في الحلية﴾
اقرأ المدخل كاملًا

تاج العروس

الزبيدي · القرن ١٨مترجمالحروف: ٦٬٣٤٣
: ( ي ( *!الحَلْيُ ، بالفَتحِ : ما يُزَيَّنُ به مِن مَصُوغِ المَعْدنِيَّاتِ أَو الحِجارَةِ ؛ ) قالَ : كأنّها من حُسُنٍ وشارهْ *!والحَلْيِ *!حَلْيِ التِّبْر والحِجارَهْ مَدْفَعُ مَيْثاءَ إلى قَرارَهْ ( ج *!حُلِيٌّ ، كدُليَ ) في جَمْعِ دَلْوٍ . ونظره الجَوهرِيّ بثَدْيٍ وثُدِيَ ، قالَ : وهو فُعُولٌ ، وقد تُكْسَرُ الحاءُ لمَكانِ الياءِ مثْلُ عِصيَ ، وقُرِىءَ قَوْلُه تعالى : { من *!حُلِيِّهِم
اقرأ المدخل كاملًا

معجم لين

إدوارد لين · القرن ١٩مترجمالحروف: ٥٬٧٨٦
المدخل: حلىحَلَيْتُ المَرْأَةَ 1 حَلَيْتُ المَرْأَةَ ذ , aor. حَلِىَ , inf. n. حَلْىٌ, I assigned, or gave, to the woman حُلِىّ [or ornaments]; and so حَلَوْتُهَا. (S.) [See also 2.] -A2- حَلِيَتْ, (S, Msb, K,) aor. حَلِىَ , (K,) inf. n. as above, (Msb, K,) She (a woman) acquired an ornament, or orna ments: (K:) or she wore on ornament, or orna ments; as also ↓ تحلّت: (Msb, K:) or the former signifies she
اقرأ المدخل كاملًا

قاموس سالمون

هنري أنتوني سالمون · القرن ١٩مترجمالحروف: ٤١١
حَلَى حَلَى I ( n. ac. حَلْي 1 ), a. Adorned, ornamented. حَلِيَ حَلِيَ A ( n. ac. حَلْي 1 ), a. Was adorned, ornamented. حَلَّيَ حَلَّيَ II , a. Adorned with jewels. b. Described, depicted. تَحَلَّيَ تَحَلَّيَ V , a. Was adorned, decked out, decorated. حَلْي حَلْي 1 , ( pl. حُلِيّ ), a. Ornament, adornment. حِلْيَة حِلْيَة 2t , ( pl. حُِلًى ), a. see 1 . b. Outward appearance;
اقرأ المدخل كاملًا

كتاب الله

مستخلص من الاستعمال القرآنيمترجمالحروف: ٣٠٬٢٧٨
حلي حَلِيَ - يَحْلَى - حِلْيَة - حُلِيّ - حّلَّى - يُحَلِّي ، حُلَّيَ - يُحَلَّى حَلِيَ - يَحْلَى + الكائن: يكون حسناً جميلاً وسيماً يُعْجَب ويُسَرُّ به أكثر من العادة حَلِيَ - يَحْلَى + الكائن + في عيني كائن: يبدو للناظر حسناً جميلاً وسيماً فيعجبه ويسر به أكثر من العادة حِلْيَة: على وزن " فـِعلـَة" اسم فعل بمعنى مفعول للمرة من " حَلِيَ -
اقرأ المدخل كاملًا

الصيغ(٦)

الجذور المجاورةالمجاورة: ٨١ (الإجمالي: ١٠٣)

الترتيب: مدى قوة اجتماع الجذرين في الآية نفسها مقارنةً بالمصادفة (نسبة الأرجحية لدنينغ). يُذكر عدد الآيات المشتركة في كل سطر. الأدوات مخفية افتراضيًا.
  1. لبس

    الآيات المشتركة: ٥ · “Lebas” kurulup gerilmiş ser yay, eğilmiş sert ağaç…

  2. سور

    الآيات المشتركة: ٤ · “Sare” inişli çıkışlı dağ silsilesidir

  3. طري

    الآيات المشتركة: ٢ · Taze

  4. مخر

    الآيات المشتركة: ٢ · Suyu yaranlar

  5. ذهب

    الآيات المشتركة: ٤ · Zihbe, ara ara yağan yağmur, gidip gelen yağış demektir

  6. سندس

    الآيات المشتركة: ٢ · İpek kumaş

  7. لؤلؤ

    الآيات المشتركة: ٢ · İnci

  8. خضر

    الآيات المشتركة: ٢ · Hudr : Sebzedir

  9. برق

    الآيات المشتركة: ٢ · Berg parlak taş demektir

  10. حرر

    الآيات المشتركة: ٢ · Harir, ipek demektir

  11. عدن

    الآيات المشتركة: ٢ · “Firdevs“ özel mülkiyetli bahçedir, “aden“ ise yaz ve kış…

  12. لحم

    الآيات المشتركة: ٢ · Et

الآيات التي ورد فيها(٩)

  1. أُولَئِكَ لَهُمْ جَنَّاتُ عَدْنٍ تَجْرِي مِنْ تَحْتِهِمُ الْأَنْهَارُ يُحَلَّوْنَ فِيهَا مِنْ أَسَاوِرَ مِنْ ذَهَبٍ وَيَلْبَسُونَ ثِيَابًا خُضْرًا …

    Süslenilirler

  2. إِنَّ اللَّهَ يُدْخِلُ الَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ جَنَّاتٍ تَجْرِي مِنْ تَحْتِهَا الْأَنْهَارُ يُحَلَّوْنَ فِيهَا مِنْ أَسَاوِرَ مِنْ ذَهَبٍ وَلُؤْلُؤًا وَلِبَاسُهُمْ فِيهَا حَرِيرٌ

    Süslenilirler

  3. جَنَّاتُ عَدْنٍ يَدْخُلُونَهَا يُحَلَّوْنَ فِيهَا مِنْ أَسَاوِرَ مِنْ ذَهَبٍ وَلُؤْلُؤًا وَلِبَاسُهُمْ فِيهَا حَرِيرٌ

    Süslenilirler

تحليل الجذر

تعريف الجذر والخلاصة

AlanDeğer
Kökحلي
YapıÜçlü
Özel DurumNâkıs (son harfi illetli)
Bağlamsal Yakın Köklerزين, زخرف, بهرج
Zıt Kökعطل
Çekirdek Özet 1Bir varlığın dış yüzeyine eklenerek ona güzellik, değer ve belirginlik katan madeni takı veya biçimsel nitelik
Çekirdek Özet 2İnsanın hem dünyada hem cennette fıtri olarak arzuladığı, madenlerden ve denizden çıkarılan somut veya manevi donanım
Çekirdek Özet 3Asli yapının üzerine eklenen değer artırıcı estetik ve hukuki statü göstergesi
Kritik Hata RiskiKavramı yalnızca kadınlara özgü geçici dünyevi makyaj veya lüks tüketim sayıp cennet mükafatı ve yaratılış değeri boyutunu gözden kaçırmak

التحليل الثنائي

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
حلBir bağın çözülmesi, nesnenin serbest kalarak açığa çıkması ve bir yere inip yerleşmesi; حلل, حلف, حلق, حلم köklerinde görüldüğü üzere serbest kalma, çevreleme veya yerleşik hale gelmeيÇözülüp açığa çıkan unsuru bir gövdenin, kılıcın veya bedenin dış yüzeyine yerleştirip görünür kılma, takı ve görsel nitelik halinde sabitleştirme

التحليل التصويري للحروف

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
حçit, duvar; çevirme, koruma, ayırmaBedeni veya nesneyi çevreleyen sınır, koruyucu ve belirleyici dış çerçeve
لçoban değneği, üvendire; yöneltme, öğretme, bağlamaNesneyi hedefe yönlendirme, dış yüzeye tutturma ve birleştirme hareketi
يel ve kol; iş, yapma, uzanmaİnsan elinin işçiliği, maharetle biçimlendirme ve dokunarak takma eylemi
حليÇevrelenen bir sınır üzerine el işçiliğiyle değer ve biçim katılarak bağlanan süsEl emeği ve maharetle işlenen madenin, bedenin veya kılıcın çevresine takılarak ona ayırt edici bir dış değer kazandırması

الاستعمال التاريخي والمبكر

AlanVeri
İlk fiziksel anlamKadının boynuna, bileğine taktığı altın ve gümüş gibi madeni ziynet eşyası; kılıcın kınına veya kabzasına takılan gümüş işlemeli parça ve bir kimsenin yüz hatlarının ayırt edici görsel niteliği
Cahiliye şiiri kullanımıErken dönem bedevi şiirinde otlakların kurumuş taze bitkisi ve kılıç kabzalarının gümüş kaplaması anlamında geçer. Sözlükte aktarılan kadim beyitte şu şekilde yer alır: نَحْنُ مَنَعْنا مَنْبِتَ النَّصِـيَّ / وَمَنْبِتَ الضَّمْرانِ والحَلِيِّ
Erken Arapça kullanımBir kimsenin fiziksel görünüşünü, boyunu, endamını ve yüz özelliklerini tasvir etme anlamında kullanılmıştır; Peygamber’in dış görünüşünü anlatan metinlere bu kökten türeyen hilye adı verilmiştir

المصدر Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha ve Lisān al-ʿArab.

الطبقة الاشتقاقية السامية

Sami dil ailesinde حلي ve fonetik varyantları, tatlılık, hoşluk, süslenme ve madeni nesnelerle bezenme alanlarında ortak bir anlamsal matris sergiler. İbranicede ḥālāh ve ḥelgah kökleri pürüzsüzlük, yumuşaklık ve süs eşyasıyla örtüşürken, ḥălī biçimi doğrudan gerdanlık, kolye ve süs takısı anlamına gelir. Süryanicede ḥlay kökü tatlı olmak, hoş ve sevimli görünmek anlamını taşır; bu da Arapçadaki tatlılık ifade eden حلو ile takı ifade eden حلي köklerinin ilksel bir ses ve anlam ortaklığına dayandığını gösterir. Arapçada kök, hem göze hoş gelen biçimsel takıyı hem de dilde ve ruhta tat bırakan letafeti ayrıştırarak cismani süs eşyası üzerinde yoğunlaşmıştır.

درجة الثقة Güçlü

المصدر Brown-Driver-Briggs Hebrew and English Lexicon, Payne Smith Syriac Dictionary ve David Cohen Dictionnaire des racines sémitiques.

التحليل الاشتقاقي

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönحلي ve حلو kökleri arasındaki geçişkenlikDuyu organlarına tat ve lezzet veren şey ile göze hoş gelen madeni süs aynı semantik çekirdekten türemiştirKesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiİbranice ḥălī ve Süryanice ḥlayGerdanlık, ziynet eşyası ve tatlı/hoş olma anlamında ortak Afro-Asyatik mirasGüçlü
Daha geniş dilsel ilişkiVeri bulunamadıSami dilleri ötesinde doğrulanmış bir soydaş biçim tespit edilmediVeri bulunamadı

المصدر Gesenius Hebrew Lexicon ve Maqāyīs al-Lugha.

الجذور الشقيقة (التقاليب)

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
حليAnlamlıSüslemek, takı takmak, biçim vermekHedef köktür; madeni ziynet ve görsel vasıfKur'an'da geçer
حيلAnlamlıDönüşmek, değişmek, güç yetirmekBir halden başka hale geçiş, perde olma ve kudretKur'an'da geçmez
لحيAnlamlıKınamak, kabuk soymak, çene kemiğiÇene, sakal ve bir şeyin dışını sıyırmaKur'an'da geçer
ليحAnlamlıParıldamak, uzaktan belirmekParlama ve beyazlığın dışarıdan görünmesiKur'an'da geçmez
يحلKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıArap dilinde kullanılmayan terkipKur'an'da geçmez
يلحKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıArap dilinde kullanılmayan terkipKur'an'da geçmez

الجذور المجاورة والجذر المضاد

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
حليMerkezZiynet, takı, somut süsAsli yapıya iliştirilen, maden veya inciden mamul bağımsız süsDeğer ve güzellik katan ek donanım
زينKomşuGenel güzellik ve çekicilikHer türlü iç ve dış donanımı, ahlakı ve düzeni kapsayan genel süsKapsamı en geniş güzelleştirme kavramı
زخرفKomşuYaldızlı ve aldatıcı süsDış boyama ve yaldızlama ile yapay bir çekicilik kazandırmaGöz boyayıcı, kof veya aldatıcı estetik
بهرجKomşuSahte parlaklıkGerçek değeri olmayan, geçersiz ve gösterişli süsAsılsız ve kof çekicilik
عطلZıtSüssüzlük, takısızlıktan boş kalmaBir boynun veya kılıcın ziynetsiz kalması, işlevsiz bırakılmaTakıdan ve değer katan unsurdan soyutlanma hali

مقابلات المعنى في لغات أخرى

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaحليTakı, ziynet, görsel nitelikBedene veya eşyaya takılan madeni süs ve ayırt edici görünüşKesin
Latinceornamentum, monileSüs, donanım, boyun takısıHem süslemeyi hem de şeref ve rütbe işaretini karşılarGüçlü
İngilizcejewelry, adornment, ornamentZiynet, takı, süsDeğerli madenlerden yapılan takıyı ve genel bezenmeyi verirKesin
AlmancaSchmuck, GeschmeideTakı, mücevherat, süsDövme madenden yapılan değerli takıyı ve süslenmeyi kapsarKesin
Fransızcaparure, bijouMücevher, takım ziynetHem bireysel takıyı hem de bütüncül süs donanımını ifade ederKesin

المصدر Oxford Latin Dictionary ve Duden Deutsches Universalwörterbuch.

الوجوه والنظائر

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
حِلْيَةًMadenlerden veya denizden elde edilen ziynetSuyun veya madenlerin arıtılması sonucu üretilen takılar; Ra'd 13:17, Nahl 16:14, Fâtır 35:12
يُحَلَّوْنَ / حُلُّواCennet ehlinin altın ve incilerle donatılmasıUhrevi mükafat ve şeref giysisi olarak takılan takılar; Kehf 18:31, Hac 22:23, Fâtır 35:33, İnsân 76:21
الْحِلْيَةِİnsanın narinlik ve süs içinde yetiştirilmesiToplumsal cinsiyet rolleri ve süse düşkünlük bağlamı; Zuhruf 43:18
حُلِيِّهِمْPut yapımında kullanılan dünyevi ziynet eşyasıSâmirî'nin İsrailoğullarından topladığı takılardan buzağı heykeli yapması; A'râf 7:148

سياق الكلام والفقه والتفسير والحديث

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
KelamCennet tasvirlerinin mahiyetiCennetteki süslenmenin cismani bir hakikat mi yoksa manevi bir tecelli ve rütbe mi olduğu tartışmasıRuhani haz ile cismani nimetin birleştiği nihai onur tacı
FıkıhZekat ve ziynet eşyası hukukuKadının kullandığı mubah altın ve gümüş süs eşyalarının zekata tabi olup olmadığı meselesiTicari sermaye ile şahsi kullanım eşyası arasındaki ayrım
TefsirSüsün fıtri ve ontolojik yeriDenizlerin ve yer altı madenlerinin insanın estetik ihtiyacına amade kılınışının tefsiriNimetin kemal boyutu ve şükür gerektiren lütuf
HadisŞemail ve hilye edebiyatıPeygamber'in fiziki suretini ve ahlaki vasıflarını kelimelerle resmeden metinlerBir şahsın yüz çizgileri, heybeti ve manevi güzelliğinin tespiti

تحليل النظام الديني والعلمي والسياسي والاقتصادي

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniCennet mükellefiyeti ve mükafatŞeref nişanesiKulluk imtihanını kazanan varlığın ilahi huzurda taçlandırılmasıDışsal takı, kazanılmış içsel faziletin ilahi tescili haline gelirKesin
İlmiTasnif ve şemail ilmiAyırt edici vasıfBir varlığı diğerinden ayıran görsel ve karakteristik nitelikHilye, tanım ve betimleme aracı olarak bilginin tespiti işlevini görürGüçlü
SiyasiHükümranlık ve statü sembolüRütbe ve protokol alametiToplumsal hiyerarşide iktidar ve yetkiyi temsil etmeTarihsel olarak takı ve süsler otoriteyi ve meşruiyeti temsil ederGüçlü
İktisadiDeğer saklama ve estetik tüketimArtı değer ve servet birikimiMadenlerin ziynete dönüştürülerek piyasada likit ve estetik değer kazanmasıDenizden ve madenden çıkarılan cevherlerin katma değerli iktisadi metaya dönüşmesiKesin

التماثل في العلوم العددية والإنسانية

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerYüzey kaplaması ve kristalleşme geometrisiBir çekirdeğin etrafında oluşan ve ona mukavemet ile optik parlaklık katan dış atomik dizilimGüçlü
Beşeri bilimlerSembolik sermaye ve statü göstergesiBireyin ait olduğu toplumsal tabakayı ve saygınlığı görünür kılan görsel ve kültürel işaretlerKesin

التضييق الخاطئ وخطر الخطأ

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiKavramı yalnızca gösterişe dayalı lüks tüketim veya kadının basit makyajı ile sınırlamak
Kur'an içi daha geniş anlamDoğal kaynakların işlenmesi, insanın fıtri estetik ihtiyacı ve cennet ehline bahşedilen ilahi itibar nişanesi olması
Yanlış anlamanın doğuracağı hataEstetiği ve ziyneti dindarlığa aykırı gereksiz bir fazlalık saymak veya cennet tasvirlerini anlamsız lüks olarak yorumlamak

خلاصة موجَّهة لفهم القرآن

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Kur'an'ın maddeye, estetiğe ve insanın güzellik arayışına yaklaşımını somutlaştırır; ziyneti hem yerin ve denizin bir bereketi hem de cennetin bir mükafatı kılarak meşruiyet dairesini belirler
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Yaratılış nimetlerinin sayıldığı kozmolojik ayetlerde (Nahl, Fâtır, Ra'd), cennet tasvirlerinde (Kehf, Hac, İnsân) ve putperestliğin kınandığı kıssalarda (A'râf)
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Dünyevi maddelerin güzellik için işlenmesini haram veya günah sayan aşırı zahitlik yanılgısını ve süsü sadece kadınsı bir zafiyet olarak gören eksik bakışı düzeltir

التركيب النهائي والنموذج الرياضي

  • Somut anlamMaden ve inci gibi değerli maddelerin işlenerek bedene veya nesneye takılan ziynet eşyası.
  • Soyut anlamBir varlığın asli özüne eklenerek onu görünür, sevimli, itibarlı ve ayırt edici kılan estetik nitelik.
  • Sistematik karşılıkAsli cevherin üzerine eklenen değer artırıcı dış katman; ontolojik kıymetin görsel ve sembolik düzlemde teyidi.
  • LaTeX modeliVh=V0∪ΔV
  • LaTeX açıklamasıModelde V0 süslenen nesnenin veya şahsın asli yalın varlığını, ΔV el emeği veya maden işçiliğiyle ona sonradan eklenen ziynet ve ayırt edici hilye katmanını, Vh ise süslenerek estetik ve fonksiyonel bütünlüğe ulaşmış, değer kazanmış nihai varlık durumunu temsil eder.
النسخة النصية (لأدوات الذكاء الاصطناعي)فهرس الجذور حسب الحروف: ح