دنو

اختصارات لوحة المفاتيح

البحث
/
ملاحظة جديدة
n
الآية السابقة / التالية
[ ]
وضع القراءة
f
وضع الشبكة
g
كون القرآن
e
إغلاق / رجوع
Esc
تخطَّ الشبكة

شبكة الجذر

شبكة الجذر: د-ن-والصيغ: ٩ · الجذور المجاورة: ١٩٧ · الآيات: ١٢٨ · السور: ٤٦؛ المحتوى نفسه مسرود في بطاقات «الصيغ» و«الجذور المجاورة» و«الآيات».متعخيرأَدْنَىعذبدنووَدَانِيَةًالْأَدْنَىحيييُدْنِينَأخرزينخزيدَانٍالدُّنْيَاأله

الجذرالصيغ ٩الآيات ١٢٨السور ٤٦المجاورة ١٩٧

▶ افتح الشبكة (ثلاثية الأبعاد)

دنو

د - ن - و

جذر
  • الورود: ١٣٣
  • الآيات: ١٢٨
  • الصيغ: ٩
  • المعاجم: ٧

Dünya : “Dena” kelimesi ecveften nakısa dönüşmüştür. “Yakın” anlamına gelir. Mekanda ve zamanda kullanılmaktadır. Uzayda birbirinden uzaklaşan yıldız yığınları var. Bu yedinci semadır. Bunun karşısında yıldızlar ve diğer maddeler birbirini çektikleri ve etkiledikleri için “yakınlığı olan sema” anlamında Kuranda geçmektedir.المزيد ›

ملاحظاتي

المعاجم(٧)

★ معجم آق إيفلر (بالتركية)التركية

Dünya : “Dena” kelimesi ecveften nakısa dönüşmüştür. “Yakın” anlamına gelir. Mekanda ve zamanda kullanılmaktadır. Uzayda birbirinden uzaklaşan yıldız yığınları var. Bu yedinci semadır. Bunun karşısında yıldızlar ve diğer maddeler birbirini çektikleri ve etkiledikleri için “yakınlığı olan sema” anlamında Kuranda geçmektedir.

كتاب العين

الخليل بن أحمد · القرن ٨مترجمالحروف: ٥٬١٧٤
باب الدال والنون و و ء ي معهما د و ن، د ي ن، و د ن، د ن أ، د ن و، ن د و، ن د ي، ن أ د، ن د أ مستعملات دون: تقول في الإِغراء: دونَكَ هذا الشيءَ وهذا الأمْرَ أي عليكَ. ودونك زيدٌ في المنزلة والقُرْبِ والبعد، وزَيْدٌ دونَكَ أي هو أحسَنُ منك في الحَسَب. وكذلك الدُّون يكون صفةً ويكون نَعْتاً على هذا المعنى، ولا يُشتقُّ منه فِعل، وتقول: هذا دون ذاكَ في التّقريب والتحقير، فالتقريبُ منصوبٌ لأنه صفة،
اقرأ المدخل كاملًا

أساس البلاغة

الزمخشري · القرن ١٢مترجمالحروف: ٦٩٥
د ن و دنا منه وإليه وله ودنا دنوة وأدناه‏.‏ ودخلت على الأمير فحب بي وأدنى مجلسي‏.‏ وأدنت المرأة ثوبها‏.‏ ودنّته ‏"‏ يدنين عليهن من جلابيبهن ‏"‏ وقال عمر بن أبي ربيعة‏:‏ كأن ثوباً لما التقى الركب تد - نيه عليها يشف عن قمر واستدنـاه ودانـاه وتدانـوا وبينهـم تقـارب وتـدان ودانيـت بيـن الشيئيـن‏:‏ قاربت بينهما وهو يتدنّـى‏:‏ يدنـو قليـلاً قليـلاً‏.‏ وأدنـت الفـرس فهـي مـدن‏:‏ دنـا نتاجهـا‏.‏
اقرأ المدخل كاملًا

تاج العروس

الزبيدي · القرن ١٨مترجمالحروف: ٨٬٣٠٧
: ( و ( *!دَنا ) إليه ومنه وله *!يَدْنُو ( *!دُنُواً ) ، كعُلُوَ ، وعليه اقْتَصَر الجوهرِيُّ . زادَ ابنُ سِيدَه : ( *!ودَناوَةً : قَرُبَ ) . وقالَ الحرالي : *!الدُّنُوُّ القُرْبُ بالذاتِ أَو الحُكْم ، ويُسْتَعْملُ في المَكانِ والزَّمانِ . وأَنْشَدَ ابنُ سِيدَه لساعِدَةَ يَصِفُ جَبَلاً : إذا سَبَلُ العَماءِ دَنا عليه يَزِلُّ برَيْدِهِ ماءٌ زَلُولُأَرَادَ : دَنا منه ؛ ( *!كأَدْنَى ) ؛ وهذه
اقرأ المدخل كاملًا

معجم لين

إدوارد لين · القرن ١٩مترجمالحروف: ١٦٬٠٦٦
دَنَا 1 دَنَا دان دنا دننا , (T, M, Mgh, Msb, K, &c.,) first pers. دَنَوْتُ, (T, S,) aor. يَدْنُو, (T, Msb,) inf. n. دُنُوٌّ (T, S, M, Msb, K) and دَنَاوَةٌ, (M, K,) He, or it, was, or became, near; drew near, or approached; (T, M, Mgh, Msb, K;) as also ↓ ادنى; (IAar, T, K;) and ↓ دنّى, inf. n. تَدْنِيَةٌ; (IAar, T;) and ↓ دانى, inf. n. مُدَانَاةٌ; (KL, but only the inf. n. is there mentioned;)
اقرأ المدخل كاملًا

قاموس سالمون

هنري أنتوني سالمون · القرن ١٩مترجمالحروف: ١١١
دَنَا دَنَا U ( n. ac. دَنَاوَة [ 22t ] , دُنُوّ [ 27 ] ) a. [ Min or Ila ], Was near, drew near, approached.
اقرأ المدخل كاملًا

كتاب الله

مستخلص من الاستعمال القرآنيبلا ترجمةالحروف: ٤٢٬١٠١
دنو دَنَا - يَدْنُو - دان ٍ - دانِي - دانِيَة - أَدْنَى - الأَدْنَى - دُنْيَا - الدنْيَا - أَدْنَى - يُدْنِي دَنَا - يَدْنُوْ + الكائن: ضد قصو: تحرك نحو المراقب فقلت وصغرت المسافة بينه وبين المراقب: يتحرك من مكانه إلى مكان جديد هو الأقرب إلى موقع المراقبة نسبة لما سواه دانِي - دانٍ: اسم فاعل صفة مشبهة من " دَنَا - يَدْنُوْ " دانِيَة: مؤنث "
لا توجد ترجمة تركية بعدرابط المدخل

دنو دَنَا - يَدْنُو - دان ٍ - دانِي - دانِيَة - أَدْنَى - الأَدْنَى - دُنْيَا - الدنْيَا - أَدْنَى - يُدْنِي دَنَا - يَدْنُوْ + الكائن: ضد قصو: تحرك نحو المراقب فقلت وصغرت المسافة بينه وبين المراقب: يتحرك من مكانه إلى مكان جديد هو الأقرب إلى موقع المراقبة نسبة لما سواه دانِي - دانٍ: اسم فاعل صفة مشبهة من " دَنَا - يَدْنُوْ " دانِيَة: مؤنث " دانِي" أدْنَى - أدنى من: (للمذكر والمؤنث): اسم تفضيل من " داني ": يقع في موقع يبعد بمقدار أقل من آخر عن موقع المراقبة. ﴿فكان قاب قوسين أو أدنى﴾ ﴿في أدنى الأرض﴾ الأَدنَى (للمذكر): اسم التفضيل الأعظمي من " أدْنَى ": دانَي - أدْنَى - الأَدنَى دُنْيَا: اسم التفضيل الأعظمي من " دَانِيَة" الدُّنْيَا: اسم التفضيل الأعظمي من " دَانِيَة ": دَانِيَة - أدْنَى - الدُّنْيَا الحياة الدُنْيا: الحياة الأقرب للمراقب أو الناظر: الحياة التي يعيشها فعلاً، وهي ضد الحياة الآخرة أدْنَى - يُدْنِي: على وزن " أفعل " من " دَنَا - يَدْنُوْ": جعله " يَدْنُوْ ": حركه من مكان بعيد إلى مكان يعتبر هو الأقرب نسبة لغيره من مكان المراقبة ﴿قل لأزواجك وبناتك ونساء المؤمنين يدنين عليهن من جلابيبهن ذلك أدنى أن يعرفن فلا يؤذين﴾: يقربن جلابيبهن عليهن وذلك (الإدناء) بأقرب ما يمكن، أو بأقل طريقة، يجعلهن يُعرَفن فلا يؤذين واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " حركة القدوم والوصول والاقتراب، قادماً من موقع قريب، إلى مكان أو كائن، والتفاعل مع المكان أو الكائن "، وهي: أَزِفَ - يَأْزَفُ، دَنَا - يَدْنُوْ، قَرُبَ - يَقْرُبُ، قَصُرَ - يَقْصُرُ، زَلَفَ - يَزْلِفُ، هَلَّ - يَهِِلُّ يفرق لفظاً: دَنِيَ - يَدْنَى (دَنُؤَ - يَدْنُؤُ)+ الكائن: يخس ويرذل ويقبح وتقل قيمته وجودته دَنَا - يَدْنُوْ + الكائن: ضد قصو: تحرك نحو المراقب فقلت وصغرت المسافة بينه وبين المراقب دَانَ - يَدُوْن + الكائن: يقل مقداره وطاقته وحجمه ومنزلتهً ملاحظة: لفظ " أدنى ": اسم تفضيل مشترك لفظاً تماماً بين الألفاظ الثلاثة: أَدْنَى: أخس وأقبح وأقل جودة، وهو من " دَنِيَ - يَدْنَى (دَنُؤَ - يَدْنُؤُ) - داني":﴿أتستبدلون الذي هو أدنى بالذي هو خير﴾ أَدْنَى: أقرب زماناً ومكاناً، وهو من " دَنَا - يَدْنُوْ - داني":﴿في أدنى الأرض﴾ أَدْنَى: أَقَلّ مقداراً أو حجماً أو زمناً، وهو من" دَانَ - يَدُوْن - داني":﴿ولا أدنى من ذلك ولا أكثر إلا هو معهم﴾ ذلك أَدْنَى أَن: بحيث يكون في موقع هو الأقل في بعده عن موقع المراقبة: من " دَنَا - يَدْنُو " ، أو هو أقل مقداراً ودرجة (من دَانَ - يَدُوْنُ) ﴿ذلك أدنى ألا تعولوا﴾: بحيث تصبحون في موقع هو الأقرب من أن لا تعولوا، أو: على الأقل أن لا تعولوا ﴿ذلك أدنى أن يأتوا بالشهادة على وجهها﴾: بحيث يصبحون في موقع هو الأقرب من أن يأتوا بالشهادة على وجهها، أو: على الأقل أن يأتو الشهادة على وجهها ﴿ذلك أدنى أن يعرفن فلا يؤذين﴾: بحيث يصبحون في موقع هو الأقرب من أن يعرفن فلا يؤذين، أو: على الأقل أن يعرفن فلا يؤذين دنا - يدنو - دان - داني - دانية ﴿ثم دنا فتدلى (8)﴾ النجم دان - داني - دانية ﴿وهو الذي أنزل من السماء ماء فأخرجنا به نبات كل شيء فأخرجنا منه خضرا نخرج منه حبا متراكبا ومن النخل من طلعها قنوان دانية وجنات من أعناب والزيتون والرمان مشتبها وغير متشابه انظروا إلى ثمره إذا أثمر وينعه إن في ذلكم لآيات لقوم يؤمنون(99)﴾ الأنعام ﴿ودانية عليهم ظلالها وذللت قطوفها تذليلا (14)﴾ الإنسان ﴿متكئين على فرش بطائنها من إستبرق وجنى الجنتين دان (54)﴾ الرحمن ﴿قطوفها دانية (23)﴾ الحاقة أدنى ﴿فكان قاب قوسين أو أدنى (9)﴾ النجم ﴿في أدنى الأرض وهم من بعد غلبهم سيغلبون(3)﴾ الروم ذلك أدنى أن ﴿وإن خفتم ألا تقسطوا في اليتامى فانكحوا ما طاب لكم من النساء مثنى وثلاث ورباع فإن خفتم ألا تعدلوا فواحدة أو ما ملكت أيمانكم ذلك أدنى ألا تعولوا (3)﴾ النساء ﴿ياأيها النبي قل لأزواجك وبناتك ونساء المؤمنين يدنين عليهن من جلابيبهن ذلك أدنى أن يعرفن فلا يؤذين وكان الله غفورا رحيما(59)﴾ الأحزاب ﴿ترجي من تشاء منهن وتؤوي إليك من تشاء ومن ابتغيت ممن عزلت فلا جناح عليك ذلك أدنى أن تقر أعينهن ولا يحزن ويرضون بما آتيتهن كلهن والله يعلم ما في قلوبكم وكان الله عليما حليما(51)﴾ الأحزاب ﴿ياأيها الذين آمنوا إذا تداينتم بدين إلى أجل مسمى فاكتبوه وليكتب بينكم كاتب بالعدل ولا يأب كاتب أن يكتب كما علمه الله فليكتب وليملل الذي عليه الحق وليتق الله ربه ولا يبخس منه شيئا فإن كان الذي عليه الحق سفيها أو ضعيفا أو لا يستطيع أن يمل هو فليملل وليه بالعدل واستشهدوا شهيدين من رجالكم فإن لم يكونا رجلين فرجل وامرأتان ممن ترضون من الشهداء أن تضل إحداهما فتذكر إحداهما الأخرى ولا يأب الشهداء إذا ما دعوا ولا تسأموا أن تكتبوه صغيرا أو كبيرا إلى أجله ذلكم أقسط عند الله وأقوم للشهادة وأدنى ألا ترتابوا إلا أن تكون تجارة حاضرة تديرونها بينكم فليس عليكم جناح ألا تكتبوها وأشهدوا إذا تبايعتم ولا يضار كاتب ولا شهيد وإن تفعلوا فإنه فسوق بكم واتقوا الله ويعلمكم الله والله بكل شيء عليم(282)﴾ البقرة ﴿ذلك أدنى أن يأتوا بالشهادة على وجهها أو يخافوا أن ترد أيمان بعد أيمانهم واتقوا الله واسمعوا والله لا يهدي القوم الفاسقين(108)﴾ المائدة الدنيا - الحياة الدنيا ﴿إذ أنتم بالعدوة الدنيا وهم بالعدوة القصوى والركب أسفل منكم ولو تواعدتم لاختلفتم في الميعاد ولكن ليقضي الله أمرا كان مفعولا ليهلك من هلك عن بينة ويحيا من حي عن بينة وإن الله لسميع عليم(42)﴾ الأنفال الحياة الدنيا الأمر بالتفكر بالدنيا والآخرة﴿يسألونك عن الخمر والميسر قل فيهما إثم كبير ومنافع للناس وإثمهما أكبر من نفعهما ويسألونك ماذا ينفقون قل العفو كذلك يبين الله لكم الآيات لعلكم تتفكرون(219) في الدنيا والآخرة ويسألونك عن اليتامى قل إصلاح لهم خير وإن تخالطوهم فإخوانكم والله يعلم المفسد من المصلح ولو شاء الله لأعنتكم إن الله عزيز حكيم(220)﴾ البقرة مثل الحياة الدنيا ﴿إنما مثل الحياة الدنيا كماء أنزلناه من السماء فاختلط به نبات الأرض مما يأكل الناس والأنعام حتى إذا أخذت الأرض زخرفها وازينت وظن أهلها أنهم قادرون عليها أتاها أمرنا ليلا أو نهارا فجعلناها حصيدا كأن لم تغن بالأمس كذلك نفصل الآيات لقوم يتفكرون(24)﴾ يونس ﴿واضرب لهم مثل الحياة الدنيا كماء أنزلناه من السماء فاختلط به نبات الأرضفأصبح هشيما تذروه الرياح وكان الله على كل شيء مقتدرا(45)﴾ الكهف قسم المعيشة ﴿أهم يقسمون رحمة ربك نحن قسمنا بينهم معيشتهم في الحياة الدنيا ورفعنا بعضهم فوق بعض درجات ليتخذ بعضهم بعضا سخريا ورحمة ربك خير مما يجمعون(32)﴾ الزخرف لعب ولهو ﴿إنما الحياة الدنيا لعب ولهو وإن تؤمنوا وتتقوا يؤتكم أجوركم ولا يسألكم أموالكم(36)﴾ محمد ﴿اعلموا أنما الحياة الدنيا لعب ولهو وزينة وتفاخر بينكم وتكاثر في الأموال والأولاد كمثل غيث أعجب الكفار نباته ثم يهيج فتراه مصفرا ثم يكون حطاما وفي الآخرة عذاب شديد ومغفرة من الله ورضوان وما الحياة الدنيا إلا متاع الغرور(20)﴾ الحديد وزينة ومال وبنون

الصيغ(٩)

الجذور المجاورةالمجاورة: ١٩٧ (الإجمالي: ٤٧٨)

الترتيب: مدى قوة اجتماع الجذرين في الآية نفسها مقارنةً بالمصادفة (نسبة الأرجحية لدنينغ). يُذكر عدد الآيات المشتركة في كل سطر. الأدوات مخفية افتراضيًا.
  1. حيي

    الآيات المشتركة: ٦٦ · Uyanık yılan demektir

  2. أخر

    الآيات المشتركة: ٥٧ · Uhur ense demektir

  3. متع

    الآيات المشتركة: ١٨ · Mut’a, üzerine ev eşyasını konduğu yüksekçe yer; sonra…

  4. زين

    الآيات المشتركة: ١٥ · Ziynet : Süslemek için kullanılan çöplere, tüylere benzeyen…

  5. عذب

    الآيات المشتركة: ٢٨ · Su yosunudur

  6. غرر

    الآيات المشتركة: ٨ · Ğerer, “Ğerer” çuval demektir

  7. خزي

    الآيات المشتركة: ٨ · Hizy (hı, ze) : Dikenli çalı demektir

  8. رود

    الآيات المشتركة: ١٤ · “Raid”, bir şeyi çevirmek için kullanılan koldur

  9. لهو

    الآيات المشتركة: ٦ · Boğazdaki küçük dil demektir

  10. لعب

    الآيات المشتركة: ٦ · Oynarlar

  11. خير

    الآيات المشتركة: ١٥ · Hayr : At sürüsü demektir

  12. أله

    الآيات المشتركة: ٦٣ · Lah bir şeyi kapatmak için üstüne örtülen örtü demektir

الآيات التي ورد فيها(١٢٨)

  1. … مَنْ يَفْعَلُ ذَلِكَ مِنْكُمْ إِلَّا خِزْيٌ فِي الْحَيَاةِ الدُّنْيَا وَيَوْمَ الْقِيَامَةِ يُرَدُّونَ إِلَى أَشَدِّ الْعَذَابِ وَمَا اللَّهُ …

    En yakın

  2. أُولَئِكَ الَّذِينَ اشْتَرَوُا الْحَيَاةَ الدُّنْيَا بِالْآخِرَةِ فَلَا يُخَفَّفُ عَنْهُمُ الْعَذَابُ وَلَا هُمْ يُنْصَرُونَ

    En yakın

  3. … كَانَ لَهُمْ أَنْ يَدْخُلُوهَا إِلَّا خَائِفِينَ لَهُمْ فِي الدُّنْيَا خِزْيٌ وَلَهُمْ فِي الْآخِرَةِ عَذَابٌ عَظِيمٌ

    En yakın

  4. وَمَنْ يَرْغَبُ عَنْ مِلَّةِ إِبْرَاهِيمَ إِلَّا مَنْ سَفِهَ نَفْسَهُ وَلَقَدِ اصْطَفَيْنَاهُ فِي الدُّنْيَا وَإِنَّهُ فِي الْآخِرَةِ لَمِنَ الصَّالِحِينَ

    En yakın

  5. فَإِذَا قَضَيْتُمْ مَنَاسِكَكُمْ فَاذْكُرُوا اللَّهَ كَذِكْرِكُمْ آبَاءَكُمْ أَوْ أَشَدَّ ذِكْرًا فَمِنَ النَّاسِ مَنْ يَقُولُ رَبَّنَا آتِنَا فِي الدُّنْيَا وَمَا لَهُ فِي الْآخِرَةِ مِنْ خَلَاقٍ

    En yakın

  6. وَمِنْهُمْ مَنْ يَقُولُ رَبَّنَا آتِنَا فِي الدُّنْيَا حَسَنَةً وَفِي الْآخِرَةِ حَسَنَةً وَقِنَا عَذَابَ النَّارِ

    En yakın

  7. وَمِنَ النَّاسِ مَنْ يُعْجِبُكَ قَوْلُهُ فِي الْحَيَاةِ الدُّنْيَا وَيُشْهِدُ اللَّهَ عَلَى مَا فِي قَلْبِهِ وَهُوَ أَلَدُّ الْخِصَامِ

    En yakın

  8. زُيِّنَ لِلَّذِينَ كَفَرُوا الْحَيَاةُ الدُّنْيَا وَيَسْخَرُونَ مِنَ الَّذِينَ آمَنُوا وَالَّذِينَ اتَّقَوْا فَوْقَهُمْ يَوْمَ الْقِيَامَةِ وَاللَّهُ يَرْزُقُ مَنْ يَشَاءُ بِغَيْرِ حِسَابٍ

    En yakın

  9. … دِينِهِ فَيَمُتْ وَهُوَ كَافِرٌ فَأُولَئِكَ حَبِطَتْ أَعْمَالُهُمْ فِي الدُّنْيَا وَالْآخِرَةِ وَأُولَئِكَ أَصْحَابُ النَّارِ هُمْ فِيهَا خَالِدُونَ

    En yakın

  10. فِي الدُّنْيَا وَالْآخِرَةِ وَيَسْأَلُونَكَ عَنِ الْيَتَامَى قُلْ إِصْلَاحٌ لَهُمْ خَيْرٌ …

    En yakın

تحليل الجذر

تعريف الجذر والخلاصة

AlanDeğer
Kökدنو
YapıÜçlü
Özel Durumİlletli (lâmı vâvî nakıs kök)
Bağlamsal Yakın Köklerقرب, زلف, حضر
Zıt Kökبعد
Çekirdek Özet 1Bir şeye mesafeyi kapatarak yaklaşmak, aşağıya ve hemen ulaşılabilecek konuma inmek
Çekirdek Özet 2İnsana zamanca ve mekânca en yakın, ilk ve geçici varoluş katmanını âhiretin karşısına konumlandırmak
Çekirdek Özet 3Varlık hiyerarşisinde yakın ve aşağı olanın nihai amaç kılınmasıyla oluşan değer kaybını engellemek
Kritik Hata Riskiدنو kökünden gelen «dünya» kelimesini kozmolojik gezegenle sınırlayıp ahlaki ve ontolojik öncelik/yakınlık manasını gözden kaçırmak

التحليل الثنائي

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
دنTaban seviyeye inme, yere veya bir nesneye iyice sokulma, alçak/yakın durmaوÇekirdeğin alçalma ve sokulma hareketini dinamik bir yaklaşma, mesafe daraltma ve erişilebilir kılma yönünde genişletmiştir

التحليل التصويري للحروف

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
دKapı; giriş, geçiş, hareketBir sınırdan geçişi, bir alana girme ve eşiği aşma hareketini başlatır
نFiliz, yılan, balık; süreklilik, çoğalma, canlılıkHareketin süreklilik kazanarak hedefe doğru akmasını ve yayılmasını temsil eder
وÇengel, çadır kazığı; bağlama, ekleme, tutturmaYaklaşan varlığın varılan hedefe bağlanmasını, temas ve bitişme noktasına erişmesini sağlar
دنوKapıdan geçerek sürekli bir akışla hedefe bağlanmaBir eşikten geçip mesafeyi adım adım tüketerek nesneye iyice sokulma ve onunla temas kurma eylemidir

الاستعمال التاريخي والمبكر

AlanVeri
İlk fiziksel anlamBir nesneye, mekâna veya zamana doğru mesafeyi kısaltıp sokulmak; meyvenin dalından yere doğru sarkarak el uzatımı mesafeye inmesi
Cahiliye şiiri kullanımıVeri bulunamadı
Erken Arapça kullanımEmevî dönemi şairi Ömer b. Ebî Rebîa sevgilisinin bürünüşünü tasvir ederken cilbâbı bedene yaklaştırma manasında kökü kullanır: كأن ثوباً لما التقى الركب تد - نيه عليها يشف عن قمر

المصدر Asâsü’l-Belâga, Lisânü’l-ʿArab ve Kitâbü’l-ʿAyn.

الطبقة الاشتقاقية السامية

Sami dilleri ailesinde دنو kökü, aslen mekânsal ve zamansal yakınlık, aşağıda bulunma ve alçalma ekseninde gelişen ortak bir morfo-semantik tabana dayanır. İbranicede doğrudan ses denkliği gösteren biçimler sınırlı olmakla birlikte, kök Arapçada hem nötr fiziksel yaklaşmayı (دنو) hem de değerce düşüklüğü ve sefaleti (دني / دنأ) kuşatacak biçimde çift yönlü bir semantik genişleme kaydetmiştir. Süryanice ve Aramicede zamanın yaklaşması veya alçalma bildiren yakın biçimlerle semantik paralellik gösterir. Batı Sami sahasında bu kök, yüksek ve aşkın olanın zıddı olarak «ayak altında, yakın ve hazır bulunan» gerçekliği imlemek üzere özelleşmiştir. Kur’an öncesi Arapçada kök, hem meyvenin toplanacak kadar yakına sarkması hem de insanın kabile veya nesepçe en yakın akrabalarını ifade eden nitelemelerde kök salmıştır.

درجة الثقة Güçlü

المصدر Brown-Driver-Briggs, Payne Smith Syriac Lexicon, Lisânü’l-ʿArab.

التحليل الاشتقاقي

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönدنو ve دني geçişliliğiKök hem fiziksel yakınlaşmayı hem de nitelikçe bayağılık ve aşağılığı ortak bir alçalma çekirdeğinde birleştirirKesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiBatı Sami / Aramice paralelleriZamanca yaklaşma, hazır olma ve hiyerarşik olarak daha alt kademede bulunma bildiren biçimlerle örtüşürGüçlü
Daha geniş dilsel ilişkiVeri bulunamadıAfro-Asyatik ailenin diğer kollarında güvenilir doğrudan soydaş biçim tespit edilmediVeri bulunamadı

المصدر Lane’s Arabic-English Lexicon, Lisânü’l-ʿArab.

الجذور الشقيقة (التقاليب)

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
دنوAnlamlıYaklaşmak, yakın olmakMesafeyi kısaltmak, alçalmak, ele gelebilecek konuma gelmekHedef kök; Kur'an'da geçer
دونAnlamlıAşağıda olmak, beri tarafSeviyece veya mekânca daha aşağıda, beride kalmak, bir şeyin haricinde olmakOrtak çekirdek; Kur'an'da geçer
ندوAnlamlıToplanmak, meclis kurmakİnsanların bir araya gelip istişare etmesi, toplanma yeri oluşturmasıGenişleme; Kur'an'da geçer
نودAnlamı bulunmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıKlasik sözlüklerde mühmel kabul edilir; Kur'an'da geçmez
ودنAnlamlıIslatmak, yumuşatmakBir şeyi suda bekleterek liflerini yumuşatmak, ıslah etmekSes dizilimi; Kur'an'da geçmez
وندKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıArap fonotaktiğinde kök olarak işletilmemiştir; Kur'an'da geçmez

الجذور المجاورة والجذر المضاد

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
دنوMerkezYakınlık ve alçalmaBir nesneye mesafeyi tüketerek doğrudan sokulmak ve seviyece beride/aşağıda olmakMekân, zaman ve değer bakımından ilk ve el altındaki yakınlığı bildirir
قربKomşuMesafe azlığıSalt iki nokta arasındaki aralığın kısalması; hiyerarşik alçalma içermezİlahi lütfa veya mekâna yakınlaşmada değer kaybı taşımaksızın yakınlığı ifade eder
زلفKomşuAşamalı yaklaşmaBir mertebeyi aşarak veya rütbe kazanarak bir makama adım adım yaklaşmakSaygınlık, itibar ve mertebe kazanarak gerçekleşen bilinçli bir yöneliştir
حضرKomşuHazır bulunmaBizzat tanık olacak veya görülebilecek mesafede ve anda bulunmakGaybın zıddı olarak duyulur alanda mevcut olmayı anlatır
بعدZıtUzaklıkİki nokta, zaman veya değer arasındaki mesafenin açılması ve erişilmez olmasıدنو kökünün gerektirdiği temas, sokulma ve el altındalık durumunu tamamen ortadan kaldırır

مقابلات المعنى في لغات أخرى

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaدنوYakınlaşmak, alçalmakMesafeyi kapatıp doğrudan temas ve erişim menziline girmekKesin
LatinceAppropinquare, propinquitasYaklaşmak, yakınlıkYalnızca mekânsal ve zamansal yaklaşmayı karşılar; dünya kelimesinin değerce düşüklük nüansını taşımazGüçlü
İngilizceProximity, immanenceYakınlık, içkinlik/hazır oluşMesafenin kısalığını ve hazırda bulunuşu verir; kökün türevlerindeki bayağılık çağrışımını dışarıda bırakırGüçlü
AlmancaNähe, AnnäherungYakınlık, yakınlaşmaSalt mesafe daralmasını bildirir; varoluşsal alt kademe boyutunu yansıtmazGüçlü
FransızcaProximité, s'approcherYakınlık, yaklaşmakFiziksel ve zamansal yakınlaşmayı karşılar; ahlaki ve ontolojik öncelik gerilimini içermezGüçlü

المصدر Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch.

الوجوه والنظائر

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
الدُّنْيَاİlk ve en yakın hayat merhalesiÂhiretin karşısında yer alan, insanın ilk tecrübe ettiği geçici varoluş düzeni (Bakara 2:85, Tevbe 9:55, A'lâ 87:16)
أَدْنَى / الْأَدْنَىDeğer ve mertebece daha aşağı / bayağıÜstün ve kalıcı olanın yerine tercih edilen niteliksiz ve pespaye nesneler (Bakara 2:61, A'râf 7:169)
أَدْنَىMiktar ve süre bakımından daha azZamanın veya sayının sınırına yakın, daha kısa ve eksik ölçü (Müzzemmil 73:20)
أَدْنَىHukuken ve ahlaken daha uygun / elverişliBir amaca veya şüpheyi gidermeye en kestirme ve en yakın yol (Bakara 2:282, Ahzâb 33:59)
دَانِيَةٌ / دَانٍEl uzatılacak kadar yakın ve sarkmışCennet nimetlerinin veya meyvelerin zahmetsizce devşirilebilecek mesafede olması (En'âm 6:99, Rahmân 55:54, Hâkka 69:23)
دَنَاFiziksel veya manevi ufukta yaklaşmaVahiy sürecinde Cebrail'in veya hakikatin elçiye doğrudan sokulması (Necm 53:8)

سياق الكلام والفقه والتفسير والحديث

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
KelamRüyetullah ve kurb-ı ilahiNecm suresindeki yaklaşma fiilinin zati ve cismani bir mesafe mi yoksa manevi yakınlık mı olduğu tartışmasıMekân ve mesafeden münezzeh kılınarak manevi yakınlık ve tecelli olarak tevil edilmiştir
FıkıhHükümlerin illetleri ve celb-i menfaatAhkâmda şüpheyi gidermeye ve adalete en yakın olan yolun belirlenmesiHukuki emniyete, şüphenin izalesine ve tesettürün sınırlarına en elverişli uygulama
TefsirDünya ve âhiret karşıtlığıDünya kelimesinin zamansal öncelik mi yoksa ontolojik/ahlaki düşüklük mü ifade ettiği meselesiİki anlamın mezcedilerek insanın yakın olana aldanışı üzerinden ahlaki uyanış kurulması
HadisÂhir zaman ve kıyamet alametleriZamanın kısalması, fitnelerin ve kıyametin yaklaşması bağlamındaki rivayetlerZamansal aralığın daralması ve sonuca hızla sürüklenme yoğunlaşması

تحليل النظام الديني والعلمي والسياسي والاقتصادي

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniVarlık mertebeleriİlk imtihan sahnesiGeçici alanı kalıcı olandan ayırt etmeİnsanın ilk ve yakın olan dünya ile nihai ve aşkın olan âhiret arasındaki hiyerarşiyi korumasını sağlarKesin
İlmiEpistemolojik menzilGözlem ve duyu alanıDoğrudan tecrübe edilebilir veriyi tanımlamaAkla ve duyulara en yakın olan somut gerçekliğin araştırma nesnesi kılınması işlevini görürGüçlü
SiyasiHukuk ve adalet mekanizmasıİhtilafsıza en yakın çözümŞüpheyi bertaraf edip istikrarı sağlamaUygulamada adalete, şeffaflığa ve haksızlığı önlemeye en elverişli hukuki prosedürü üretirGüçlü
İktisadiTüketim ve tasarruf dengesiKısa vadeli faydaTüketim arzusu ile gelecek yatırımı arasındaki gerilimi denetlemeEldeki hazır ve yakın menfaatin gelecek nesiller ve ebedi kazanç aleyhine tüketilmesini engellerGüçlü

التماثل في العلوم العددية والإنسانية

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerAsimptotik yakınsama ve mesafe fonksiyonuBir eğrinin veya dizinin belirli bir sınıra aradaki farkı sıfıra yaklaştıracak biçimde yaklaşması hareketiGüçlü
Beşeri bilimlerZaman tercihi ve yakınlık yanılsamasıBireyin hemen elinin altındaki yakın ödülü gelecekteki daha büyük faydaya tercih etme eğilimiKesin

التضييق الخاطئ وخطر الخطأ

AlanAçıklama
Modern daraltma riski«Dünya» kelimesini salt astronomik bir gök cismi veya fiziksel yerküre olarak algılamak
Kur'an içi daha geniş anlamKökün zamansal öncelik, duyusal yakınlık ve değerce aşağılık boyutlarını içeren kuşatıcı bir varoluş düzlemi olması
Yanlış anlamanın doğuracağı hataKur'an'ın dünya eleştirisini yerkürenin maddesine veya tabiata yönelik bir düşmanlık sanıp ontolojik ve ahlaki öncelik hatasını görememek

خلاصة موجَّهة لفهم القرآن

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Kur'an'ın varoluş mimarisini üzerine kurduğu «dünya-âhiret» diyalektiğinin kurucu kavramıdır; insanın yakın olana saplanma zaafını deşifre eder.
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Dünya hayatının mahiyetini açıklayan ayetlerde (Bakara 2:85), örtünme sınırlarında (Ahzâb 33:59), cennet nimetlerinin tasvirinde (Hâkka 69:23) ve borçlanma hukukunda (Bakara 2:282).
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Dünyanın bir mekân adından ziyade bir bilinç ve değerleme biçimi olduğunu göstererek materyalist veya aşırı çileci yaklaşımların ifrat ve tefritini düzeltir.

التركيب النهائي والنموذج الرياضي

  • Somut anlamBir nesneye doğru mesafeyi adım adım azaltarak sokulmak, temas edecek kadar yaklaşmak ve el uzatımı seviyesine inmek.
  • Soyut anlamİnsanın bilincine ve duyularına ilk çarpan, hazırda bulunan ve bu sebeple değerce daha alt basamakta yer alan varoluş mertebesi.
  • Sistematik karşılıkZamansal ve mekânsal yakınlığın bireyde oluşturduğu algısal çekim gücü ile nihai hakikat arasındaki değer hiyerarşisinin kurulması.
  • LaTeX modelilim⁡t→t0d(x(t),y)=ϵ  ⟹  V(x)<V(y∗)
  • LaTeX açıklamasıFormülde x(t) yaklaşan özneyi, y el altındaki yakın hedefi, d aralarındaki mesafeyi temsil eder. Zaman t0 anına yaklaşırken aradaki mesafe asgari bir ϵ değerine iner ([[دنو]] eylemi). Bu yakınlaşma sonucunda öznenin yöneldiği nesnenin değeri V(x), aşkın ve nihai hedef olan y∗ nesnesinin taşıdığı ebedi değerden V(y∗) daima daha düşük kalır; bu da kökün türevi olan dünyanın ontolojik düşüklüğünü modeller.
النسخة النصية (لأدوات الذكاء الاصطناعي)فهرس الجذور حسب الحروف: د