دنو
د - ن - و
جذر- الورود: ١٣٣
- الآيات: ١٢٨
- الصيغ: ٩
- المعاجم: ٧
Dünya : “Dena” kelimesi ecveften nakısa dönüşmüştür. “Yakın” anlamına gelir. Mekanda ve zamanda kullanılmaktadır. Uzayda birbirinden uzaklaşan yıldız yığınları var. Bu yedinci semadır. Bunun karşısında yıldızlar ve diğer maddeler birbirini çektikleri ve etkiledikleri için “yakınlığı olan sema” anlamında Kuranda geçmektedir.المزيد ›
ملاحظاتي
المعاجم(٧)
★ معجم آق إيفلر (بالتركية)التركية
Dünya : “Dena” kelimesi ecveften nakısa dönüşmüştür. “Yakın” anlamına gelir. Mekanda ve zamanda kullanılmaktadır. Uzayda birbirinden uzaklaşan yıldız yığınları var. Bu yedinci semadır. Bunun karşısında yıldızlar ve diğer maddeler birbirini çektikleri ve etkiledikleri için “yakınlığı olan sema” anlamında Kuranda geçmektedir.
كتاب العين
الخليل بن أحمد · القرن ٨مترجمالحروف: ٥٬١٧٤باب الدال والنون و و ء ي معهما
د و ن، د ي ن، و د ن، د ن أ، د ن و، ن د و، ن د ي، ن أ د، ن د أ مستعملات
دون:
تقول في الإِغراء: دونَكَ هذا الشيءَ وهذا الأمْرَ أي عليكَ.
ودونك زيدٌ في المنزلة والقُرْبِ والبعد، وزَيْدٌ دونَكَ أي هو أحسَنُ منك في الحَسَب.
وكذلك الدُّون يكون صفةً ويكون نَعْتاً على هذا المعنى، ولا يُشتقُّ منه فِعل، وتقول: هذا دون ذاكَ في التّقريب والتحقير، فالتقريبُ منصوبٌ لأنه صفة،
أساس البلاغة
الزمخشري · القرن ١٢مترجمالحروف: ٦٩٥د ن و
دنا منه وإليه وله ودنا دنوة وأدناه.
ودخلت على الأمير فحب بي وأدنى مجلسي.
وأدنت المرأة ثوبها.
ودنّته " يدنين عليهن من جلابيبهن " وقال عمر بن أبي ربيعة: كأن ثوباً لما التقى الركب تد - نيه عليها يشف عن قمر واستدنـاه ودانـاه وتدانـوا وبينهـم تقـارب وتـدان ودانيـت بيـن الشيئيـن: قاربت بينهما وهو يتدنّـى: يدنـو قليـلاً قليـلاً.
وأدنـت الفـرس فهـي مـدن: دنـا نتاجهـا.
تاج العروس
الزبيدي · القرن ١٨مترجمالحروف: ٨٬٣٠٧: ( و ( *!دَنا ) إليه ومنه وله *!يَدْنُو ( *!دُنُواً ) ، كعُلُوَ ، وعليه اقْتَصَر الجوهرِيُّ .
زادَ ابنُ سِيدَه : ( *!ودَناوَةً : قَرُبَ ) .
وقالَ
الحرالي : *!الدُّنُوُّ القُرْبُ بالذاتِ أَو الحُكْم ، ويُسْتَعْملُ في المَكانِ والزَّمانِ .
وأَنْشَدَ ابنُ سِيدَه لساعِدَةَ يَصِفُ جَبَلاً :
إذا سَبَلُ العَماءِ دَنا عليه
يَزِلُّ برَيْدِهِ ماءٌ زَلُولُأَرَادَ : دَنا منه ؛
( *!كأَدْنَى ) ؛ وهذه
معجم لين
إدوارد لين · القرن ١٩مترجمالحروف: ١٦٬٠٦٦دَنَا
1 دَنَا دان دنا دننا , (T, M, Mgh, Msb, K, &c.,) first pers. دَنَوْتُ, (T, S,) aor. يَدْنُو, (T, Msb,) inf. n. دُنُوٌّ (T, S, M, Msb, K) and دَنَاوَةٌ, (M, K,) He, or it, was, or became, near; drew near, or approached; (T, M, Mgh, Msb, K;) as also ↓ ادنى; (IAar, T, K;) and ↓ دنّى, inf. n. تَدْنِيَةٌ; (IAar, T;) and ↓ دانى, inf. n. مُدَانَاةٌ; (KL, but only the inf. n. is there mentioned;)
دَنَا 1 دَنَا دان دنا دننا , (T, M, Mgh, Msb, K, &c.,) first pers. دَنَوْتُ, (T, S,) aor. يَدْنُو, (T, Msb,) inf. n. دُنُوٌّ (T, S, M, Msb, K) and دَنَاوَةٌ, (M, K,) He, or it, was, or became, near; drew near, or approached; (T, M, Mgh, Msb, K;) as also ↓ ادنى; (IAar, T, K;) and ↓ دنّى, inf. n. تَدْنِيَةٌ; (IAar, T;) and ↓ دانى, inf. n. مُدَانَاةٌ; (KL, but only the inf. n. is there mentioned;) and ↓ اِدَّنَى, inf. n. اِدِّنَآءٌ: (TA:) it is either in person, or substance, or in respect of predicament, and in place, and in time: (El-Harلllee, TA:) you say, دَنَا مِنْهُ, (M, Mgh, Msb,) and دَنَوْتُ مِنْهُ, (T, S,) and اـِلَيْهِ, (M, Msb,) and لَهُ, (TA,) and عَلَيْهِ occurs in a verse of Sل'ideh as meaning مِنْهُ, (M,) He, or it, and I, was, or became, near, &c., to him, or it: (T, M, Mgh, Msb:) [and in like manner you use the other verbs mentioned above, except ↓ دانى, which is immediately trans.: or دَنَا مِنْهُ with دَنَاوَةٌ for its inf. n. means, or means also, He was near to him in respect of kindred; was related to him: for] دَنَاوَةٌ is syn. with قَرَابَةٌ (S, M, K) and قُرْبَى: (M, K:) you say, بَيْنَهُمَا دَنَاوَةٌ meaning قَرَابَةٌ [i. e. Between them two is relationship]; (S;) and مَا تَزْدَادُ مِنَّا اـِلَّا قُرْبًا وَدَنَاوَةٍ [Thou increasest not save in nearness and relationship to us]. (ISk, T, S.) A rلjiz says, مَا لِى أَرَاهُ دَالِفًا قَدْدُنْىَ لَهُ meaning دُنِىَ لَهُ [i. e. What hath happened to me that I see him walking gently or with short steps, or rendered lowly by age, having been approached by death?]: it is from دَنَوْتُ, but the و is changed into ى because of the kesreh before it, and then the ن is made quiescent: and there are similar instances of contraction of verbs: but [ISd says,] I know not دُنْىَ except in this instance; and As used to say of the poem in which this occurs, This rejez is not ancient: it is app. of Khalaf ElAhmar or some other of the Muwelleds. (M.) One says also, دَنَتِ الشَّمْسُ لِلْمَغُرُوبِ and ↓ أَدْنَت [The sun was, or became, near to setting]. (M.) -A2- دَنِىَ, (T, M, K, TA, [in the CK, ما كانَ دَنْيَا ولقد دَنا is erroneously put for مَا كَانَ دَنِيًا وَلَقَدْ دَنِىَ,]) like رَضِىَ, (TA,) aor. يَدْنَى, (T,) inf. n. دَنًا (T, M, K) and دَنَايَةٌ, (T, K, TA,) or دِنَايَةٌ; (M, accord. to the TT; and so in the CK; [app. a mistranscription occasioned by a misunderstanding of what here follows;]) the ى [in دَنِىَ] being substituted for و because of the nearness of the kesreh; all on the authority of Lh; (M;) and دَنُوَ, aor. يَدْنُو, without ء, inf. n. دَنَآءَةٌ, with ء, (ISk, T,) and دُنُوٌّ; (T;) or دَنَا, aor. يَدْنُو, inf. n. دَنَاوَةٌ; i. q. دَنَأَ and دَنُؤَ; (Msb;) [i. e.] He (a man, T, M) was, or became, such as is termed ↓ دَنِىٌّ; (T, M, Msb, K;) and دَنِىْءٌ; (Msb;) meaning weak; contemptible (خَسِيسٌ); not profitable to any one; who falls short in everything upon which he enters: (T: [like مُدَنٍّ:]) or low, ignoble, or mean; (سَاقِطٌ;) weak; (M, K;) such as, when night affords him covert, will not quit his place, by reason of weakness: (M:) or low, ignoble, or mean, (لَئِيمٌ,) in his actions, or conduct; bad, evil, or foul; accord. to the explanation of دَنَا by Es-Sarakustee: but some distinguish between دَنِىْءٌ and دَنِىٌّ; making the former to signify “ low, ignoble, or mean; ” (لَئِيمٌ;) and the latter, خَسِيسٌ [app. as meaning contemptible]. (Msb, and so the latter is explained in the Mgh.)
2 دَنَّوَ see 1: -A2- and 4. ― -b2- It is said in a trad., سَمُّوا وَ سَمِّتُواوَ دَنُّوا, i.e. [Pronounce ye the name of God, (i. e. say, In the name of God,) and invoke a blessing upon him at whose abode or table ye eat, (see art. سمت,) and] make your words to be near together in praising God. (M.) And in another trad., اـِذَا أَكَلْتُمْ فَسَمُّوا اللّٰهَ وَدَنُّوا, i. e. [When ye eat, pronounce the name of God, and] eat of that which is near you: (M:) or اـِذَا أَكَلْتُمْ فَدَنُّوا, i. e. [When ye eat,] eat of that which is next you. (S.) ― -b3- دَنَّى, (T, M,) inf. n. تَدْنِيَةٌ, (T,) also signifies He (a man) sought after mean, paltry, or contemptible, things. (Lh, T, M.) And دنّى فِى الأُمُورِ, (inf. n. as above, S, K,) He pursued small matters, and mean, paltry, or contemptible: (T, S, TA:) in the K, erroneously, and great. (TA.) ― -b4- Also He was, or became, weak; syn. ضَعُفَ. (S and TA in art. دون.)
دانى 3 دانى دانى داني دانيي , inf. n. مُدَانَاةٌ: see 1, in two places. You say also, دَانَيْتُ الأَمْرَ I was, or became, near to [doing, or experiencing,] the affair, or event. (M.) ― -b2- دَانَيْتُ القَيْدَ لِلْبَعِيرِ I made the shackles, or hobbles, strait, or contracted, to the camel. (M, K.) And دَانَى القَيْدُ قَيْنَىِ البَعِيرِ (M, TA) The shackles, or hobbles, straitened, or contracted, [the two parts of the camel that were the places thereof.] (TA.) Dhu-r-Rummeh says, دَانَى لَهُ القَيْدُ فِى دَيْمُومَةٍ قَذَفٍ قَيْنَيْهِ وَانْحَسَرَتْ عَنْهُ الأَنَاعِيمُ [The shackles, or hobbles, straitened to him, in a far-extending, wide desert, the two parts of him that were the places thereof, and enjoyments became removed from him]. (M.) And you say also, دَانَيْتُ بَيْنَ الأَمْرَيْنِ I made the two affairs, or events, to be nearly uninterrupted; syn. قَارَبْتُ: (T, S, Msb:) or I made the two affairs, or events, to be connected; syn. جَمَعْتُ. (M.)
ادناهُ 4 ادناهُ أدان أدناه أدنى أدنناه ادناه ادناة ٱدناه ٱدنى آد He made him, or it, to be, or become, near; to draw near, or to approach; he drew near, or brought near, him, or it; (S, M, Mgh, K;) as also ↓ دنّاهُ, (M, K,) inf. n. تَدْنِيَةٌ. (K.) ― -b2- [Hence,] أَدْنَتْ ثَوْبَهَا عَلَيْهَا She (a woman) let down her garment upon her, and covered, or veiled, herself with it. (Mgh.) And أَدْنَيْتُ السِّتْرَ I let down the veil, or curtain, [for the purpose of concealment.] (Msb.) It is said in the Kur [xxxiii. 59], يُدْنِينَ عَلَيْهِنّ مِنْ جَلَابِيبِهِنَّ [They shall let down upon them a portion of their outer wrapping-garments]; (Mgh;) meaning they shall let down a portion of their outer wrapping-garments over their faces, when they go forth for their needful purposes, except one eye. (Jel.) -A2- ادنى is also intrans.: see 1, in two places. ― -b2- [Hence,] أَدْنَتْ, said of a she-camel, (S, TA,) and of a woman, (TA,) She was, or became, near to bringing forth. (S, TA.) And أَدْنَتْ عَلَى رَأْسِ الوَلَدِ [a phrase similar to أَضْرَعَتْ عَلَى رَأْسِ الوَلَدِ, q. v.]. (Occurring in a verse cited in the TA in art. فكه.) ― -b3- And ادنى He lived a strait life, (IAar, T, K,) after easiness and plenty. (IAar, T.)
تدنّى 5 تدنّى أدان أدنى دنا دنى دني تدنى تدنني تدني ودى ٱدنى He (a man, S) drew near, or approached, by little and little. (S, K.)
تَدَانَوْا 6 تَدَانَوْا أدان دانى تدانى تدانوا They drew near, or approached, one to another. (S, K.) ― -b2- [Hence,] تدانى It (a thing) drew together, or contracted; or became drawn together or contracted. (M* and L in art. قلص.) ― -b3- And تَدَانَتْ اـِبِلُ الرَّجُلَ The camels of the man became few and weak. (M.)
اِدَّنَى 8 اِدَّنَى أد أدان أدنى أدنني أدني ادنى ادني دنا دنى دني ودى ٱدنى آد آدني , inf. n. اِدِّنَآءٌ: see 1.
استدناهُ 10 استدناهُ استدناه استدناة ٱستدان ٱستدناه ٱستدنى ٱستدنناه He sought, desired, or demanded, of him, nearness, or approach; (M, K, TA;) he sought, or desired, to make him draw near, or approach: and he drew him near, or caused him to approach. (MA. [See also 4.])
دَنًا دَنًا دنا inf. n. of دَنِىَ, q. v. (T, M, K.) -A2- أَدْنَى دَنًا: see ادنى.
هُوَ ابْنُ عَمّ دِنْىٍ هُوَ ابْنُ عَمّ دِنْىٍ ذ and دِنْيًا and دِنْيَا and ↓ دُنْيَا mean [He is a son of a paternal uncle] closely related; syn. لَحًّا [q. v.]: when you pronounce the د with damm, you do not make the word perfectly decl.: when you pronounce it with kesr, you make it either perfectly or imperfectly decl.: but when you prefix عَمّ to a determinate noun, دِنْى may not be in the gen. case: for instance, you say, هُوَ ابْنُ عَمِّهِ دِنْيًا, i. e. [He is the son of his paternal uncle] closely related; as also ↓ دِنْيَةٌ; because دِنْى, being indeterminate, cannot be an epithet applied to that which is determinate: (S:) and [in like manner] you say, هُوَ ابْنُ عَمِّى, or ابن خَالِى, or ابن عَمَّتِى, or ابن خَالَتِى, or ابن أَخِى, or ابن أُخْتِى, (M, K,) all mentioned by Lh, the last two as on the authority of Aboo- Safwلn, but all except the first and second as unknown to Ks and to As, (M,) followed by ↓ دِنْيَةٌ and دِنْيًا and دِنْيَا and ↓ دُنْيَا, (M, K, TA,) the last two without tenween, (TA; [and so written in the M; but in the CK and my MS. copy of the K, in the place of these two is put دُنْيًا, which is disallowed by J;]) meaning [He is the son of my paternal uncle, and the son of my maternal uncle, &c.,] closely related: (M, K:) and ↓ هُوَ عَمُّهُ دُنٌيَا and ↓ دِنْيَةً and دِنْيًا and دِنْيَا [He is his paternal uncle closely related]: (Ks, T:) Lh says that the و is changed into ى in ↓ دِنْيَةً and دِنٌيًا because of the nearness of the kesreh and the weakness of the intervening letter, as is the case in فِتْيَةٌ and عِلْيَةٌ: but it seems that these words are originally ↓ دُنْيَا, i. e., by a relationship, or uterine relationship, nearer to me than others; and that the change of the letter is made only to show that the ى is that of the fem. of أَدْنَى. (M.) You say also, ↓ هُمْ رَهْطُهُ دِنْيَةً They are his people, and his tribe, closely related. (S and TA in art. رهط.)
دِنْيَةٌ دِنْيَةٌ دني دنيه دنية : see the next preceding paragraph, in five places.
دُنْيَا دُنْيَا دنى دني دنيا fem. of أَدْنَى [q. v.].
دُنْيِىٌّ دُنْيِىٌّ دني دنيى دنيي دنييي : see what next follows.
دُنْيَوِىٌّ دُنْيَوِىٌّ دنيوى دنيوي : see what next follows.
دُنْيَاوِىٌّ دُنْيَاوِىٌّ دنياوى دنياوي دنيوي [Of, or relating to, the present world, or state of existence; worldly:] a rel. n. from الدُّنْيَا; (T, S;) as also ↓ دُنٌيَوِىٌّ and ↓ دُنْيِىٌّ. (S.)
دَنِىٌّ دَنِىٌّ أدنى دنى دني i. q. قَرِيبٌ [as meaning Near, in person, or substance, or in respect of predicament, and in place, and in time: (see 1, first sentence: and see also دَانٍ:) and a relation]: (T, S:) and a friend; or a sincere, or secret, or particular, friend; syn. خُلْصَانٌ. (T.) It has these significations (of قريب and خلصان) in the prov. كُلُّ دَنِىٍّ دُوَنهُ دَنِىٌّ [app. meaning There is a relation, or a friend, nearer than every other relation, or friend; like another prov., namely, دُونَ كُلِّ قُرَيْبَى قُرْبَى, for the meaning and application of which see art. قرب: Freytag renders it, “ Quod attinet ad quemlibet propinquum (amicum), prوter eum est propinquus:” (Arab. Prov. ii. 357:) and he adds, “ Proverbii sensus esse videtur: Quilibet propinquus seu amicus unicus non est; sed prوter eum est alius ”]: (T, Meyd:) so says AZ. (Meyd.) ― -b2- See also أَدْنَى. -A2- As an epithet applied to a man, signifying Weak; contemptible; &c.: see 1, near the end of the paragraph: [but J says that] as meaning دُونٌ, it is [دَنِىْءٌ,] with ء: (S:) the pl. is أَدْنِيَآءُ. (T, M.) [In the CK, by a mistranscription mentioned above (voce دَنِىَ), دَنْىٌ is made to signify the same.]
دَنِيَّهٌ دَنِيَّهٌ دني دنيه دنية A low, or base, quality, property, natural disposition, habit, practice, or action; syn. نَقِيصَةٌ; (Mgh;) or such as is blamed; originally دَنِيْئَةٌ: (TA:) pl. دَنَايَا. (Har p. 327.) Hence the saying of Ibn-Hلritheh, المَنِيَّةَ لَا الدَّنِيَّةَ, meaning I choose death rather than, or not, disgrace. (Har ubi suprà.)
دَانٍ دَانٍ دان داني [Being, or becoming, near; drawing near, or approaching: and hence, near; like دَنِىٌّ:] act. part. n. of دَنَا مِنْهُ. (Msb.)
أَدْنَى أَدْنَى ذ Nearer, and nearest; opposed to أَقْصَى: (TA:) fem. دُنْيَا; (M, TA;) in which the [radical] و is changed into ى, as in عُلْيَا and قُصْيَا: (ISd, TA voce بُقْوَى:) [the pl. of the masc. is أَدَانٍ and أَدْنَوْنَ; the latter in the accus. and gen. أَدْنَيْنِ: and] the pl. of the fem., دُنًى, (S, K, TA,) like كُبَرٌ pl. of كُبْرَى, and صُغَرٌ pl. of صُغْرَى; (S, TA;) said by some to be extr. and strange [in respect of usage]; and El-Mutanebbee has been blamed for using it; (MF, TA;) but in the case referred to he has used الدُّنَى for الدُّنْيَا, [not as a pl.,] suppressing the ى by poetic license. (TA.) [Hence,] غُلِبَتِ الرُّومُ فِى أَدْنَى الأَرْضِ, in the Kur xxx. 1 and 2, The Greeks have been overcome in the nearer, or nearest, part of the land. (Bd, Jel.) And الجَمْرَةُ الدُّنْيَا [The nearest heap of pebbles;] the heap of pebbles nearest to Minè. (TA. [See art. جمر.]) And السَّمَآءُ الدُّنْيَا [The nearest heaven; i. e. the lowest;] the heaven that is the nearest to us: (T, TA:) also called سَمَآءُ الدُّنْيَا [which means the heaven of the present world; as will be seen from what follows]. (TA.) See also exs. of the fem. in the paragraph commencing with the words هُوَ ابْنُ عَمٍّ دِنْىٍ, in four places. ― -b2- Also Former, and first; and fore, and foremost; opposed to آخِرٌ. (TA.) [Hence,] ↓ لَقِيتُهُ أَدْنَى دَنِىٍّ (S, K, TA) and ↓ أَدْنَى دَنًا, (K, TA, [in the CK, erroneously, ادنى دَنّىٰ and ادنى دَنِىٍّ,]) i. e. I met him the first thing. (S, K.) [And أَدْنَى الفَمِ The fore, or foremost, part of the mouth.] And الدُّنْيَا [for الدَّارُ الدُّنْيَا, and الحَيَاةُ الدُّنْيَا, The former dwelling, or abode, and life; i. e. the present world, and life, or state of existence]; contr. of الآخِرَةُ: (M, K:) [or] it is so called because of its nearness: (T, S:) [and may be rendered the sublunary abode, &c.: and the inferior abode, &c. It also signifies The enjoyments, blessings, or good, of the present world, or life; worldly blessings or prosperity, &c.] And sometimes it is with tenween, (K, TA,) when used indeterminately: (TA:) [thus,] IAar mentions the saying مَا لَهُ دُنْيًا وَ لَا آخِرَةٌ [as meaning He has none of the enjoyments, or blessings, of the present world, nor in prospect any enjoyments, or blessings, of the world to come]; with tenween. (M, TA.) And you say, بَاعَ دُنْيَاهُ بِآخِرَتِهِ [He purchased his enjoyments of the present world at the expense of his enjoyments of the world to come]. (Z, TA in art. بيع.) And اَبْنُ الدُّنْيَا means The rich man. (Msb in art. بنى.) ― -b3- Also More, and most, apt, fit, or proper: thus in the Kur [xxxiii. 59], in the phrase ذٰلِكَ أَدْنَى أَنْ يُعَرَفْنَ [That will be more, or most, apt, fit, or proper, that they may be known]; (Ksh, Mgh;) i. e., that they may be known to be free women, as distinguished from female slaves, who did not cover their faces. (Jel.) ― -b4- Also Less [in number or quantity &c.], and least [therein]; opposed to أَكْثَرُ. (TA.) وَلَا أَدْنَى مِنْ ذٰلِكَ وَلَاأَكْثَرَ, in the Kur [lviii. 8], means Nor less in number than that, nor more in number. (Bd.) And وَلَنُذِيقَنَّهُمْ مِنَ الْعَذَابِ الْأَدْنَى دُونَ الْعَذَابِ الْأَكْبَرِ, in the Kur [xxxii. 21, lit. And we will assuredly make them to taste of the smaller punishment besides the greater punishment], means, accord. to Zj, whatever punishment is inflicted in the present world and the punishment of the world to come. (M.) ― -b5- Also Worse, [or inferior in quality,] and worst; or more, and most, low, ignoble, base, vile, mean, or weak; opposed to خَيْرٌ. (TA.) It is said in the Kur [ii. 58], أَتَسْتَبْدِلُونَ الَّذِى هُوَ أَدْنَى بِالَّذِى هُوَ خَيْرٌ [Will ye take in exchange that which is worse, or inferior, for that which is better? or], accord. to Zj, meaning that which is less in value [for that which is better]? ادنى being thus, without ء: Fr says that it is here from الدَّنَآءَةٌ: and Zuheyr El-Kurkubee [or (accord. to some) El-Furkubee] read أَدْنَأُ. (T.)
مُدْنٍ مُدْنٍ ماد مدن مدنن مدينة and مُدْنِيَةٌ, applied to a she-camel, (M, K,) and to a woman, (M,) Near to bringing forth. (M, K.)
مُدَنٍّ مُدَنٍّ ماد مدن مدنن مدينة , applied to a man, Weak; (S, TA;) contemptible (خَسِيسٌ); not profitable to any one; who falls short in everything upon which he enters; [like دَنِىٌّ;] (TA;) or falling short of accomplishing that which it behooves him to do: (AHeyth, T:) also, for the sake of rhyme, [by poetic license,] written مُدَنْ. (T.)
قاموس سالمون
هنري أنتوني سالمون · القرن ١٩مترجمالحروف: ١١١دَنَا
دَنَا U ( n. ac. دَنَاوَة [ 22t ] , دُنُوّ [ 27 ] )
a. [ Min or Ila ], Was near, drew near, approached.
كتاب الله
مستخلص من الاستعمال القرآنيبلا ترجمةالحروف: ٤٢٬١٠١دنو
دَنَا - يَدْنُو - دان ٍ - دانِي - دانِيَة - أَدْنَى - الأَدْنَى - دُنْيَا - الدنْيَا - أَدْنَى - يُدْنِي
دَنَا - يَدْنُوْ + الكائن: ضد قصو: تحرك نحو المراقب فقلت وصغرت المسافة بينه وبين المراقب: يتحرك من مكانه إلى مكان جديد هو الأقرب إلى موقع المراقبة نسبة لما سواه
دانِي - دانٍ: اسم فاعل صفة مشبهة من " دَنَا - يَدْنُوْ "
دانِيَة: مؤنث "
الجذور المجاورةالمجاورة: ١٩٧ (الإجمالي: ٤٧٨)
- حيي
الآيات المشتركة: ٦٦ · Uyanık yılan demektir
- أخر
الآيات المشتركة: ٥٧ · Uhur ense demektir
- متع
الآيات المشتركة: ١٨ · Mut’a, üzerine ev eşyasını konduğu yüksekçe yer; sonra…
- زين
الآيات المشتركة: ١٥ · Ziynet : Süslemek için kullanılan çöplere, tüylere benzeyen…
- عذب
الآيات المشتركة: ٢٨ · Su yosunudur
- غرر
الآيات المشتركة: ٨ · Ğerer, “Ğerer” çuval demektir
- خزي
الآيات المشتركة: ٨ · Hizy (hı, ze) : Dikenli çalı demektir
- رود
الآيات المشتركة: ١٤ · “Raid”, bir şeyi çevirmek için kullanılan koldur
- لهو
الآيات المشتركة: ٦ · Boğazdaki küçük dil demektir
- لعب
الآيات المشتركة: ٦ · Oynarlar
- خير
الآيات المشتركة: ١٥ · Hayr : At sürüsü demektir
- أله
الآيات المشتركة: ٦٣ · Lah bir şeyi kapatmak için üstüne örtülen örtü demektir
الآيات التي ورد فيها(١٢٨)
… مَنْ يَفْعَلُ ذَلِكَ مِنْكُمْ إِلَّا خِزْيٌ فِي الْحَيَاةِ الدُّنْيَا وَيَوْمَ الْقِيَامَةِ يُرَدُّونَ إِلَى أَشَدِّ الْعَذَابِ وَمَا اللَّهُ …
En yakın
أُولَئِكَ الَّذِينَ اشْتَرَوُا الْحَيَاةَ الدُّنْيَا بِالْآخِرَةِ فَلَا يُخَفَّفُ عَنْهُمُ الْعَذَابُ وَلَا هُمْ يُنْصَرُونَ
En yakın
… كَانَ لَهُمْ أَنْ يَدْخُلُوهَا إِلَّا خَائِفِينَ لَهُمْ فِي الدُّنْيَا خِزْيٌ وَلَهُمْ فِي الْآخِرَةِ عَذَابٌ عَظِيمٌ
En yakın
وَمَنْ يَرْغَبُ عَنْ مِلَّةِ إِبْرَاهِيمَ إِلَّا مَنْ سَفِهَ نَفْسَهُ وَلَقَدِ اصْطَفَيْنَاهُ فِي الدُّنْيَا وَإِنَّهُ فِي الْآخِرَةِ لَمِنَ الصَّالِحِينَ
En yakın
فَإِذَا قَضَيْتُمْ مَنَاسِكَكُمْ فَاذْكُرُوا اللَّهَ كَذِكْرِكُمْ آبَاءَكُمْ أَوْ أَشَدَّ ذِكْرًا فَمِنَ النَّاسِ مَنْ يَقُولُ رَبَّنَا آتِنَا فِي الدُّنْيَا وَمَا لَهُ فِي الْآخِرَةِ مِنْ خَلَاقٍ
En yakın
وَمِنْهُمْ مَنْ يَقُولُ رَبَّنَا آتِنَا فِي الدُّنْيَا حَسَنَةً وَفِي الْآخِرَةِ حَسَنَةً وَقِنَا عَذَابَ النَّارِ
En yakın
وَمِنَ النَّاسِ مَنْ يُعْجِبُكَ قَوْلُهُ فِي الْحَيَاةِ الدُّنْيَا وَيُشْهِدُ اللَّهَ عَلَى مَا فِي قَلْبِهِ وَهُوَ أَلَدُّ الْخِصَامِ
En yakın
زُيِّنَ لِلَّذِينَ كَفَرُوا الْحَيَاةُ الدُّنْيَا وَيَسْخَرُونَ مِنَ الَّذِينَ آمَنُوا وَالَّذِينَ اتَّقَوْا فَوْقَهُمْ يَوْمَ الْقِيَامَةِ وَاللَّهُ يَرْزُقُ مَنْ يَشَاءُ بِغَيْرِ حِسَابٍ
En yakın
… دِينِهِ فَيَمُتْ وَهُوَ كَافِرٌ فَأُولَئِكَ حَبِطَتْ أَعْمَالُهُمْ فِي الدُّنْيَا وَالْآخِرَةِ وَأُولَئِكَ أَصْحَابُ النَّارِ هُمْ فِيهَا خَالِدُونَ
En yakın
فِي الدُّنْيَا وَالْآخِرَةِ وَيَسْأَلُونَكَ عَنِ الْيَتَامَى قُلْ إِصْلَاحٌ لَهُمْ خَيْرٌ …
En yakın
تحليل الجذر
تعريف الجذر والخلاصة
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | دنو |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | İlletli (lâmı vâvî nakıs kök) |
| Bağlamsal Yakın Kökler | قرب, زلف, حضر |
| Zıt Kök | بعد |
| Çekirdek Özet 1 | Bir şeye mesafeyi kapatarak yaklaşmak, aşağıya ve hemen ulaşılabilecek konuma inmek |
| Çekirdek Özet 2 | İnsana zamanca ve mekânca en yakın, ilk ve geçici varoluş katmanını âhiretin karşısına konumlandırmak |
| Çekirdek Özet 3 | Varlık hiyerarşisinde yakın ve aşağı olanın nihai amaç kılınmasıyla oluşan değer kaybını engellemek |
| Kritik Hata Riski | دنو kökünden gelen «dünya» kelimesini kozmolojik gezegenle sınırlayıp ahlaki ve ontolojik öncelik/yakınlık manasını gözden kaçırmak |
التحليل الثنائي
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| دن | Taban seviyeye inme, yere veya bir nesneye iyice sokulma, alçak/yakın durma | و | Çekirdeğin alçalma ve sokulma hareketini dinamik bir yaklaşma, mesafe daraltma ve erişilebilir kılma yönünde genişletmiştir |
التحليل التصويري للحروف
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| د | Kapı; giriş, geçiş, hareket | Bir sınırdan geçişi, bir alana girme ve eşiği aşma hareketini başlatır |
| ن | Filiz, yılan, balık; süreklilik, çoğalma, canlılık | Hareketin süreklilik kazanarak hedefe doğru akmasını ve yayılmasını temsil eder |
| و | Çengel, çadır kazığı; bağlama, ekleme, tutturma | Yaklaşan varlığın varılan hedefe bağlanmasını, temas ve bitişme noktasına erişmesini sağlar |
| دنو | Kapıdan geçerek sürekli bir akışla hedefe bağlanma | Bir eşikten geçip mesafeyi adım adım tüketerek nesneye iyice sokulma ve onunla temas kurma eylemidir |
الاستعمال التاريخي والمبكر
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Bir nesneye, mekâna veya zamana doğru mesafeyi kısaltıp sokulmak; meyvenin dalından yere doğru sarkarak el uzatımı mesafeye inmesi |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Veri bulunamadı |
| Erken Arapça kullanım | Emevî dönemi şairi Ömer b. Ebî Rebîa sevgilisinin bürünüşünü tasvir ederken cilbâbı bedene yaklaştırma manasında kökü kullanır: كأن ثوباً لما التقى الركب تد - نيه عليها يشف عن قمر |
المصدر Asâsü’l-Belâga, Lisânü’l-ʿArab ve Kitâbü’l-ʿAyn.
الطبقة الاشتقاقية السامية
Sami dilleri ailesinde دنو kökü, aslen mekânsal ve zamansal yakınlık, aşağıda bulunma ve alçalma ekseninde gelişen ortak bir morfo-semantik tabana dayanır. İbranicede doğrudan ses denkliği gösteren biçimler sınırlı olmakla birlikte, kök Arapçada hem nötr fiziksel yaklaşmayı (دنو) hem de değerce düşüklüğü ve sefaleti (دني / دنأ) kuşatacak biçimde çift yönlü bir semantik genişleme kaydetmiştir. Süryanice ve Aramicede zamanın yaklaşması veya alçalma bildiren yakın biçimlerle semantik paralellik gösterir. Batı Sami sahasında bu kök, yüksek ve aşkın olanın zıddı olarak «ayak altında, yakın ve hazır bulunan» gerçekliği imlemek üzere özelleşmiştir. Kur’an öncesi Arapçada kök, hem meyvenin toplanacak kadar yakına sarkması hem de insanın kabile veya nesepçe en yakın akrabalarını ifade eden nitelemelerde kök salmıştır.
درجة الثقة Güçlü
المصدر Brown-Driver-Briggs, Payne Smith Syriac Lexicon, Lisânü’l-ʿArab.
التحليل الاشتقاقي
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | دنو ve دني geçişliliği | Kök hem fiziksel yakınlaşmayı hem de nitelikçe bayağılık ve aşağılığı ortak bir alçalma çekirdeğinde birleştirir | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Batı Sami / Aramice paralelleri | Zamanca yaklaşma, hazır olma ve hiyerarşik olarak daha alt kademede bulunma bildiren biçimlerle örtüşür | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Afro-Asyatik ailenin diğer kollarında güvenilir doğrudan soydaş biçim tespit edilmedi | Veri bulunamadı |
المصدر Lane’s Arabic-English Lexicon, Lisânü’l-ʿArab.
الجذور الشقيقة (التقاليب)
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| دنو | Anlamlı | Yaklaşmak, yakın olmak | Mesafeyi kısaltmak, alçalmak, ele gelebilecek konuma gelmek | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| دون | Anlamlı | Aşağıda olmak, beri taraf | Seviyece veya mekânca daha aşağıda, beride kalmak, bir şeyin haricinde olmak | Ortak çekirdek; Kur'an'da geçer |
| ندو | Anlamlı | Toplanmak, meclis kurmak | İnsanların bir araya gelip istişare etmesi, toplanma yeri oluşturması | Genişleme; Kur'an'da geçer |
| نود | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde mühmel kabul edilir; Kur'an'da geçmez |
| ودن | Anlamlı | Islatmak, yumuşatmak | Bir şeyi suda bekleterek liflerini yumuşatmak, ıslah etmek | Ses dizilimi; Kur'an'da geçmez |
| وند | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Arap fonotaktiğinde kök olarak işletilmemiştir; Kur'an'da geçmez |
الجذور المجاورة والجذر المضاد
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| دنو | Merkez | Yakınlık ve alçalma | Bir nesneye mesafeyi tüketerek doğrudan sokulmak ve seviyece beride/aşağıda olmak | Mekân, zaman ve değer bakımından ilk ve el altındaki yakınlığı bildirir |
| قرب | Komşu | Mesafe azlığı | Salt iki nokta arasındaki aralığın kısalması; hiyerarşik alçalma içermez | İlahi lütfa veya mekâna yakınlaşmada değer kaybı taşımaksızın yakınlığı ifade eder |
| زلف | Komşu | Aşamalı yaklaşma | Bir mertebeyi aşarak veya rütbe kazanarak bir makama adım adım yaklaşmak | Saygınlık, itibar ve mertebe kazanarak gerçekleşen bilinçli bir yöneliştir |
| حضر | Komşu | Hazır bulunma | Bizzat tanık olacak veya görülebilecek mesafede ve anda bulunmak | Gaybın zıddı olarak duyulur alanda mevcut olmayı anlatır |
| بعد | Zıt | Uzaklık | İki nokta, zaman veya değer arasındaki mesafenin açılması ve erişilmez olması | دنو kökünün gerektirdiği temas, sokulma ve el altındalık durumunu tamamen ortadan kaldırır |
مقابلات المعنى في لغات أخرى
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | دنو | Yakınlaşmak, alçalmak | Mesafeyi kapatıp doğrudan temas ve erişim menziline girmek | Kesin |
| Latince | Appropinquare, propinquitas | Yaklaşmak, yakınlık | Yalnızca mekânsal ve zamansal yaklaşmayı karşılar; dünya kelimesinin değerce düşüklük nüansını taşımaz | Güçlü |
| İngilizce | Proximity, immanence | Yakınlık, içkinlik/hazır oluş | Mesafenin kısalığını ve hazırda bulunuşu verir; kökün türevlerindeki bayağılık çağrışımını dışarıda bırakır | Güçlü |
| Almanca | Nähe, Annäherung | Yakınlık, yakınlaşma | Salt mesafe daralmasını bildirir; varoluşsal alt kademe boyutunu yansıtmaz | Güçlü |
| Fransızca | Proximité, s'approcher | Yakınlık, yaklaşmak | Fiziksel ve zamansal yakınlaşmayı karşılar; ahlaki ve ontolojik öncelik gerilimini içermez | Güçlü |
المصدر Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch.
الوجوه والنظائر
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| الدُّنْيَا | İlk ve en yakın hayat merhalesi | Âhiretin karşısında yer alan, insanın ilk tecrübe ettiği geçici varoluş düzeni (Bakara 2:85, Tevbe 9:55, A'lâ 87:16) |
| أَدْنَى / الْأَدْنَى | Değer ve mertebece daha aşağı / bayağı | Üstün ve kalıcı olanın yerine tercih edilen niteliksiz ve pespaye nesneler (Bakara 2:61, A'râf 7:169) |
| أَدْنَى | Miktar ve süre bakımından daha az | Zamanın veya sayının sınırına yakın, daha kısa ve eksik ölçü (Müzzemmil 73:20) |
| أَدْنَى | Hukuken ve ahlaken daha uygun / elverişli | Bir amaca veya şüpheyi gidermeye en kestirme ve en yakın yol (Bakara 2:282, Ahzâb 33:59) |
| دَانِيَةٌ / دَانٍ | El uzatılacak kadar yakın ve sarkmış | Cennet nimetlerinin veya meyvelerin zahmetsizce devşirilebilecek mesafede olması (En'âm 6:99, Rahmân 55:54, Hâkka 69:23) |
| دَنَا | Fiziksel veya manevi ufukta yaklaşma | Vahiy sürecinde Cebrail'in veya hakikatin elçiye doğrudan sokulması (Necm 53:8) |
سياق الكلام والفقه والتفسير والحديث
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Rüyetullah ve kurb-ı ilahi | Necm suresindeki yaklaşma fiilinin zati ve cismani bir mesafe mi yoksa manevi yakınlık mı olduğu tartışması | Mekân ve mesafeden münezzeh kılınarak manevi yakınlık ve tecelli olarak tevil edilmiştir |
| Fıkıh | Hükümlerin illetleri ve celb-i menfaat | Ahkâmda şüpheyi gidermeye ve adalete en yakın olan yolun belirlenmesi | Hukuki emniyete, şüphenin izalesine ve tesettürün sınırlarına en elverişli uygulama |
| Tefsir | Dünya ve âhiret karşıtlığı | Dünya kelimesinin zamansal öncelik mi yoksa ontolojik/ahlaki düşüklük mü ifade ettiği meselesi | İki anlamın mezcedilerek insanın yakın olana aldanışı üzerinden ahlaki uyanış kurulması |
| Hadis | Âhir zaman ve kıyamet alametleri | Zamanın kısalması, fitnelerin ve kıyametin yaklaşması bağlamındaki rivayetler | Zamansal aralığın daralması ve sonuca hızla sürüklenme yoğunlaşması |
تحليل النظام الديني والعلمي والسياسي والاقتصادي
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Varlık mertebeleri | İlk imtihan sahnesi | Geçici alanı kalıcı olandan ayırt etme | İnsanın ilk ve yakın olan dünya ile nihai ve aşkın olan âhiret arasındaki hiyerarşiyi korumasını sağlar | Kesin |
| İlmi | Epistemolojik menzil | Gözlem ve duyu alanı | Doğrudan tecrübe edilebilir veriyi tanımlama | Akla ve duyulara en yakın olan somut gerçekliğin araştırma nesnesi kılınması işlevini görür | Güçlü |
| Siyasi | Hukuk ve adalet mekanizması | İhtilafsıza en yakın çözüm | Şüpheyi bertaraf edip istikrarı sağlama | Uygulamada adalete, şeffaflığa ve haksızlığı önlemeye en elverişli hukuki prosedürü üretir | Güçlü |
| İktisadi | Tüketim ve tasarruf dengesi | Kısa vadeli fayda | Tüketim arzusu ile gelecek yatırımı arasındaki gerilimi denetleme | Eldeki hazır ve yakın menfaatin gelecek nesiller ve ebedi kazanç aleyhine tüketilmesini engeller | Güçlü |
التماثل في العلوم العددية والإنسانية
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Asimptotik yakınsama ve mesafe fonksiyonu | Bir eğrinin veya dizinin belirli bir sınıra aradaki farkı sıfıra yaklaştıracak biçimde yaklaşması hareketi | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Zaman tercihi ve yakınlık yanılsaması | Bireyin hemen elinin altındaki yakın ödülü gelecekteki daha büyük faydaya tercih etme eğilimi | Kesin |
التضييق الخاطئ وخطر الخطأ
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | «Dünya» kelimesini salt astronomik bir gök cismi veya fiziksel yerküre olarak algılamak |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kökün zamansal öncelik, duyusal yakınlık ve değerce aşağılık boyutlarını içeren kuşatıcı bir varoluş düzlemi olması |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Kur'an'ın dünya eleştirisini yerkürenin maddesine veya tabiata yönelik bir düşmanlık sanıp ontolojik ve ahlaki öncelik hatasını görememek |
خلاصة موجَّهة لفهم القرآن
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın varoluş mimarisini üzerine kurduğu «dünya-âhiret» diyalektiğinin kurucu kavramıdır; insanın yakın olana saplanma zaafını deşifre eder. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Dünya hayatının mahiyetini açıklayan ayetlerde (Bakara 2:85), örtünme sınırlarında (Ahzâb 33:59), cennet nimetlerinin tasvirinde (Hâkka 69:23) ve borçlanma hukukunda (Bakara 2:282). |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Dünyanın bir mekân adından ziyade bir bilinç ve değerleme biçimi olduğunu göstererek materyalist veya aşırı çileci yaklaşımların ifrat ve tefritini düzeltir. |
التركيب النهائي والنموذج الرياضي
- Somut anlamBir nesneye doğru mesafeyi adım adım azaltarak sokulmak, temas edecek kadar yaklaşmak ve el uzatımı seviyesine inmek.
- Soyut anlamİnsanın bilincine ve duyularına ilk çarpan, hazırda bulunan ve bu sebeple değerce daha alt basamakta yer alan varoluş mertebesi.
- Sistematik karşılıkZamansal ve mekânsal yakınlığın bireyde oluşturduğu algısal çekim gücü ile nihai hakikat arasındaki değer hiyerarşisinin kurulması.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıFormülde yaklaşan özneyi, el altındaki yakın hedefi, aralarındaki mesafeyi temsil eder. Zaman anına yaklaşırken aradaki mesafe asgari bir değerine iner ( eylemi). Bu yakınlaşma sonucunda öznenin yöneldiği nesnenin değeri , aşkın ve nihai hedef olan nesnesinin taşıdığı ebedi değerden daima daha düşük kalır; bu da kökün türevi olan dünyanın ontolojik düşüklüğünü modeller.