دنو

اختصارات لوحة المفاتيح

البحث
/
ملاحظة جديدة
n
الآية السابقة / التالية
[ ]
وضع القراءة
f
وضع الشبكة
g
كون القرآن
e
إغلاق / رجوع
Esc
تخطَّ الشبكة

شبكة الجذر

شبكة الجذر: د-ن-والصيغ: ٩ · الجذور المجاورة: ١٩٧ · الآيات: ١٢٨ · السور: ٤٦؛ المحتوى نفسه مسرود في بطاقات «الصيغ» و«الجذور المجاورة» و«الآيات».متعخيرأَدْنَىعذبدنووَدَانِيَةًالْأَدْنَىحيييُدْنِينَأخرزينخزيدَانٍالدُّنْيَاأله

الجذرالصيغ ٩الآيات ١٢٨السور ٤٦المجاورة ١٩٧

▶ افتح الشبكة (ثلاثية الأبعاد)

دنو

د - ن - و

جذر
  • الورود: ١٣٣
  • الآيات: ١٢٨
  • الصيغ: ٩
  • المعاجم: ٧

Dünya : “Dena” kelimesi ecveften nakısa dönüşmüştür. “Yakın” anlamına gelir. Mekanda ve zamanda kullanılmaktadır. Uzayda birbirinden uzaklaşan yıldız yığınları var. Bu yedinci semadır. Bunun karşısında yıldızlar ve diğer maddeler birbirini çektikleri ve etkiledikleri için “yakınlığı olan sema” anlamında Kuranda geçmektedir.المزيد ›

ملاحظاتي

المعاجم(٧)

★ معجم آق إيفلر (بالتركية)التركية

Dünya : “Dena” kelimesi ecveften nakısa dönüşmüştür. “Yakın” anlamına gelir. Mekanda ve zamanda kullanılmaktadır. Uzayda birbirinden uzaklaşan yıldız yığınları var. Bu yedinci semadır. Bunun karşısında yıldızlar ve diğer maddeler birbirini çektikleri ve etkiledikleri için “yakınlığı olan sema” anlamında Kuranda geçmektedir.

كتاب العين

الخليل بن أحمد · القرن ٨مترجمالحروف: ٥٬١٧٤
باب الدال والنون و و ء ي معهما د و ن، د ي ن، و د ن، د ن أ، د ن و، ن د و، ن د ي، ن أ د، ن د أ مستعملات دون: تقول في الإِغراء: دونَكَ هذا الشيءَ وهذا الأمْرَ أي عليكَ. ودونك زيدٌ في المنزلة والقُرْبِ والبعد، وزَيْدٌ دونَكَ أي هو أحسَنُ منك في الحَسَب. وكذلك الدُّون يكون صفةً ويكون نَعْتاً على هذا المعنى، ولا يُشتقُّ منه فِعل، وتقول: هذا دون ذاكَ في التّقريب والتحقير، فالتقريبُ منصوبٌ لأنه صفة،
اقرأ المدخل كاملًا

أساس البلاغة

الزمخشري · القرن ١٢مترجمالحروف: ٦٩٥
د ن و دنا منه وإليه وله ودنا دنوة وأدناه‏.‏ ودخلت على الأمير فحب بي وأدنى مجلسي‏.‏ وأدنت المرأة ثوبها‏.‏ ودنّته ‏"‏ يدنين عليهن من جلابيبهن ‏"‏ وقال عمر بن أبي ربيعة‏:‏ كأن ثوباً لما التقى الركب تد - نيه عليها يشف عن قمر واستدنـاه ودانـاه وتدانـوا وبينهـم تقـارب وتـدان ودانيـت بيـن الشيئيـن‏:‏ قاربت بينهما وهو يتدنّـى‏:‏ يدنـو قليـلاً قليـلاً‏.‏ وأدنـت الفـرس فهـي مـدن‏:‏ دنـا نتاجهـا‏.‏
اقرأ المدخل كاملًا

تاج العروس

الزبيدي · القرن ١٨مترجمالحروف: ٨٬٣٠٧
: ( و ( *!دَنا ) إليه ومنه وله *!يَدْنُو ( *!دُنُواً ) ، كعُلُوَ ، وعليه اقْتَصَر الجوهرِيُّ . زادَ ابنُ سِيدَه : ( *!ودَناوَةً : قَرُبَ ) . وقالَ الحرالي : *!الدُّنُوُّ القُرْبُ بالذاتِ أَو الحُكْم ، ويُسْتَعْملُ في المَكانِ والزَّمانِ . وأَنْشَدَ ابنُ سِيدَه لساعِدَةَ يَصِفُ جَبَلاً : إذا سَبَلُ العَماءِ دَنا عليه يَزِلُّ برَيْدِهِ ماءٌ زَلُولُأَرَادَ : دَنا منه ؛ ( *!كأَدْنَى ) ؛ وهذه
رابط المدخل

: ( و ( *!دَنا ) إليه ومنه وله *!يَدْنُو ( *!دُنُواً ) ، كعُلُوَ ، وعليه اقْتَصَر الجوهرِيُّ . زادَ ابنُ سِيدَه : ( *!ودَناوَةً : قَرُبَ ) . وقالَ

الحرالي : *!الدُّنُوُّ القُرْبُ بالذاتِ أَو الحُكْم ، ويُسْتَعْملُ في المَكانِ والزَّمانِ . وأَنْشَدَ ابنُ سِيدَه لساعِدَةَ يَصِفُ جَبَلاً : إذا سَبَلُ العَماءِ دَنا عليه يَزِلُّ برَيْدِهِ ماءٌ زَلُولُأَرَادَ : دَنا منه ؛ ( *!كأَدْنَى ) ؛ وهذه عن ابنِ الأعرابي . ( *!ودَنَّاهُ *!تَدْنِيةً *!وأَدْنَاهُ : قَرَّبَهُ ) ؛ ومنه الحدِيثُ : ( إذا أَكَلْتُم فسَمُّوا اللَّهَ *!ودَنُّوا ) ، أَي كُلُوا ممَّا يَلِيكُم . وفي حدِيثٍ آخر : ( سَمُّوا وسَمِّتُوا ودَنُّوا ) ، أَي قارِبُوا بينَ الكَلِمَةِ والكَلِمَةِ في التَّسْبيحِ . ( *!واسْتَدْناهُ : طَلَبَ منه *!الدُّنوَّ ) ، أَي القُرْب . ( *!والدَّناوَةُ : القَرابَةُ والقُرْبَى ) . يقالُ : بَيْنَهما *!دَناوَةٌ ، أَي قَرابَةٌ . ويقالُ : ما تَزْدادُ منَّا إلاَّ قُرْباً *!ودَناوَةً . ( *!والدُّنْيا ) ، بالضَّمِّ : ( نَقِيضُ الآخِرَةِ ) ، سُمِّيَت *!لدُنُوِّها ؛ كما في الصِّحاحِ . وفي المُحْكَم : انْقَلَبَتِ الواوُ فيها ياءً ، لأنَّ فُعْلَى إذا كانتِ اسْماً مِن ذواتِ الواوِ أُبْدلَتْ واوُه ياءً ، كما أُبْدِلَتِ الواوُ مَكان الياءِ في فَعْلى ، فأَدْخلُوها عليها في فُعْلى ليَتكَافآ في التَّغْييرِ ؛ قالَهُ سِيْبَوَيْه وزِدْتُه أَنا بَياناً . وقالَ الليْثُ : إنَّما سُمِّيَت *!الدُّنْيا لأنَّها *!دَنَت وتأَخَّرَتِ الآخِرَةِ . ( وقد تُنَوَّنُ ) إذا نُكِّرَتْ وزَالَ عنها الألِف واللاَّم ؛ وحَكَى ابنُ الأعرابيِّ : مالَه دُنْياً ولا آخِرَةٌ ، فنَوَّنَ *!دُنْياً تَشْبِيهاً لها بفعل ؛ قالَ : والأصْلُ أن لا تُصْرَفَ لأنَّها فُعْلى . قال شيْخُنا : وقد وَرَدَ تَنْوينها في رِوايَة الكشميهني كما حَكَاه ابنُ

دحية وضَعَّفَه . وقالَ ابنُ مالِكٍ : إنَّه مشكلٌ وأَطالَ في تَوْجِيهه . ( ج *!دُنًى ) ، ككُبْرَى وكُبَر وصُغْرَى وصُغَر ، وأَصْلُه دُنَوٌ ، حُذِفَتِ الواوُ لاجْتِماعِ السَّاكِنَيْن ؛ كما في الصِّحاحِ . قالَ شيْخُنا : وقيلَ هو جَمْعٌ نادِرٌ غريبٌ عابَهُ صاحِبُ اليَتِيمَةِ على المُتَنبيِّ في قوْلِه : أَعَزُّ مكانٍ في الدُّنَى سرجُ سابحٍ وخَيْرُ جَلِيسٍ في الزَّمانِ كِتابُونَقَلَهُ الشَّهابُ في العنايةِ وأَقَرَّه فتأَمَّل . قُلْتُ : إنَّما أَرادَ المُتَنبيِّ في الدُّنْيا فحذَفَ الياءَ لضَرُورَةِ الشِّعْر ، فتأَمَّل . ( و ) قالوا : ( هو ابن عَمِّي ) أَو ابنُ ( خالِي ، أَو ) ابنُ ( عَمَّتِي ، أَو ) ابنُ ( خالتِي ) ؛ هذه الثلاثَةُ عن اللحْيانيّ ؛ ( أَو ابنُ أَخِي ، أَو ) ابنُ ( أُخْتِي ) ، هاتَانِ عن أَبي صَفْوان . قال ابنُ سِيدَه : ولم يعْرفْها الكِسائيّ ولا الأصْمعيّ إلا في العَمِّ والخالِ . ( *!دِنْيَةً *!ودِنْياً ) ، بكسْرِهما مُنَوَّنَتَيْن ، ( ودُنْياً ) ، بالضَّمِّ غَيْر مُنَوَّنَة ، ( *!ودِنْيَا ) ، بالكسْرِ غَيْر منوَّنَة أَيْضاً ؛ وقالَ الكِسائيُّ : هو عمه دُنْيَا ، مَقْصورٌ ، *!ودِنْيَةً *!ودِنْياً ، منوَّنٌ وغَيْرُ مُنوَّنٍ . وفي الصِّحاحِ : هو ابنُ عمِّ *!دِنْيٍ *!ودِنْيا ، *!ودُنْيَا *!ودِنْيَةً إذا ضَمَمْتَ الدَّال لم تجرِ ، وإذا كَسَرْتَ إنْ شِئْتَ أَجْرَيْت وإنْ شِئْتَ لم تجرِ ، فأمَّا إذا أَضَفْتَ العمَّ إلى مَعْرِفةٍ لم يَجُزِ الخَفْض في دِنْيٍ ، كقَوْله : هو ابنُ عَمِّه ( *!دِنْيا ) *!ودِنْيةٌ ، أَي ( لَحّاً ) ، لأنَّ دِنْياً نَكِرةٌ فلا يكونُ نَعْتاً لمعْرفَةٍ ، انتَهَى .

قالَ ابنُ سِيدَه : وإنَّما انْقَلَبتِ الواوُ في *!دِنْياً *!ودِنْيةٍ ياٍ ءً لمجاوَرَةِ الكَسْرةِ وضعفِ الحاجِزِ ، ونَظِيرُهُ قِنْيَةٌ وعِلْيَةٌ ، وكأنَّ أَصْلَ الكُلِّ *!دُنْيا ، والمَعْنى رَحِماً *!أَدْنى إليَّ مِن غيرِها ، وإنَّما قَلَبُوا ليَدُلَّ ذلكَ على أنَّه ياءُ تأْنيثِ *!الأَدْنَى ، *!ودِنْيَا داخِلَة عليها . ( *!ودانَيْتُ القَيْدَ ) للبَعيرِ : ( ضَيَّقْتُه ) عليه . ( وناقَةٌ *!مُدْنِيَةٌ *!ومُدْنٍ ) ، كمُحْسِنَةٍ ومُحْسِنٍ : ( *!دَنا نِتاجُها ) ؛ وكذا المَرْأَةُ وقد *!أَدْنَتْ . ( *!والدَّنِيُّ ) مِن الرِّجالِ ، ( كغَنِيَ : السَّاقِطُ الضَّعِيفُ ) الذي إذا آواه اللَّيْل لم يَبْرَحْ ضَعْفاً ، والجَمْعُ *!أَدْنِياءُ . ( وما كانَ *!دَنِيّاً ، ولقد *!دَنِيَ ) *!يَدْنَى ، كرَضِيَ يَرْضَى ، ( *!دَناً ) بالفتْحِ مَقْصوراً ، ( *!ودَنايَةً ) ، كسَحابَةٍ ، الياءُ فيه مُنْقَلبَةٌ عن الواوِ لقُرْبِ الكَسْرةِ ، كُلُّه عن اللحْيانيّ . وفي التَهْذيبِ : *!دَنا ودَنُؤَ ، مَهْموزٌ وغَيْر مَهْموزٍ . وقالَ ابنُ السِّكِّيت : *!دَنَوْتُ مِن فلانٍ *!أَدْنُو *!دُنُوّاً . وما كنتُ *!دَنِيّاً ولقد *!دَنَوْت *!تَدْنُو ، غيْر مَهْموزَةٍ ، دَناءَةً مَصْدَره مَهْموز . وما تَزْدادُ منَّا إلاَّ قُرْباً *!ودَناوَةً . قالَ الأزهرِيُّ : فرقَ بينَ مَصْدرِ دَنا ودَنُؤَ ، كما تَرى فجَعَلَ مَصْدَر دَنا دَناوَةً ومَصْدر دَنُؤَ دَناءَةً ، قالَ : ويقالُ لقَدْ دَنَأْت تَدْنَأ ، مَهْموزاً ، أَي سفلت في فِعْلِكَ ومَجنْت . ( *!وَالَدَّنَا ) ، بالفتْحِ مَقْصوراً : ( ع ) بالبادِيَةِ ؛ قالَهُ الجوهرِيُّ . وقالَ نَصْر : مِن دِيارِ تمِيمٍ بينَ البَصْرةِ واليَمامَة ؛ وأَنْشَدَ الجوهرِيُّ : فأَمْواهُ *!الدَّنا فعُوَيْرِضاتٌ دَوارِسُ بعدَ أَحْياءٍ حِلالٍ وفي المُحْكَم : أَنَّه أَرْضٌ لكَلْب ؛ وأَنْشَدَ لسَلامَة بنِ جَنْدل :

من أَخْدَرِيَّاتِ *!الدَّنا التَفَعَتْ له بُهْمَى الرِّقاعِ ولَجَّ في إِحْناقِ ( *!والأَدْنَيانِ : وادِيانِ ) ؛ ) كما في الصِّحاحِ . ( ولَقِيتُه *!أَدْنَى *!دَنِيٍَّ ، كغَنِيَ ، *!وأَدْنَى *!دَناً ) ، بالفتْحِ مَقْصُور ، أَي ( أَوَّلَ شيءٍ ) . قال الجَوْهرِي : *!والدَّنيُّ القَرِيبُ وأَمَّا الذي بمعْنَى الدُّونِ فمَهْموزٌ . ( وأَدْنَى ) الرَّجُلُ ( *!إدْناءً : عاشَ عَيْشاً ضَيِّقاً ) بعْدَ سَعَةٍ ؛ عن ابنِ الأعرابيِّ . ( *!ودَنَّى في الأُمورِ *!تَدْنِيَةً : تَتَّبَعَ صَغيرَها وكَبيرَها ) ، هكذا في النسخِ والصَّوابُ وخَسِيسَها ، كما هو نَصَّ الجَوهرِيُّ . وفي المُحْكَم عن اللّحْيانيّ : *!دَنَّى طَلَبَ أَمْراً خَسِيساً . وفي التَّهْذيبِ : يقالُ للرَّجُلِ إذا طَلَبَ أمْراً خَسِيساً : قد *!دَنَّى *!يُدَنِّي *!تَدْنِيَةً . ( *!وتَدَنَّى ) فلانٌ : أَي ( *!دَنا قَلِيلاً ) ؛ نَقَلَهُ الجَوهرِيُّ . ( *!وتَدَانَوْا ) : أَي ( دَنا بعضُهم من بعضٍ ) ؛ نقلَهُ الجوهرِيُّ أَيْضاً . ( *!ودانِيَةُ : بالمَغْرِب ) في شَرْقي الأَنْدَلُس ليسَ بساحِلِ البَحْر ، ( منه جماعَةٌ عُلماءُ ، منهم : أَبو عَمْرٍ و ) عُثْمانُ بنُ سعيدِ بنِ عُثْمان الأُمَويُّ مَوْلاهم ( المُقْرِىءُ ) القُرْطبيُّ ، سَكَنَ *!دانِيَةَ ، وُلِدَ سَنَة 372 ، وسَمِعَ الحدِيثَ بالأَنْدَلُس ورَحَلَ إلى المَشْرِق قبْلَ الأَرْبعمائَة وعادَ إلى الأَنْدَلُس فتَصَدَّرَ بالقِرَاآتِ وانْتَفَعَ النَّاسُ بكُتُبِه انْتِفاعاً جيِّداً ، وتُوفي بدانِيَةَ سَنَة 444 . وممَّا يُسْتدركُ عليه : *!دنى *!تَدْنِيَةً : إذا قربَ ؛ عن ابنِ الأعْرابيِّ .

*!ودَنَتِ الشمسُ للغُروبِ *!وأَدْنَتْ . والعَذابُ *!الأدْنَى : كلُّ ما يُعَذَّبُ به في الدُّنْيا ؛ عن الزجَّاج . *!ودانَيْتُ الأَمْرَ : قارَبْتَه . *!ودانَيْتُ بَيْنَ الأمْرَيْن : قارَبْت وجَمَعْت . *!ودَانَى القَيْدُ قَيْنَيِ البَعيرِ : ضَيَّقَ عليه ؛ قالَ ذو الرُّمَّة : *!دَانَى له القَيْدُ في دَيْمُومَةٍ قُذُفٍ قَيْنَيْهِ وانْحَسَرَتْ عَنْهُ الأناعِيمُوقولُ الراجز : ما لي أَراهُ والفاً قَدْ *!-دُنْيَ لهْ إنما أَرادَ قد *!دُنِيَ له ، وهو من الواوِ مِن *!دَنَوْتُ ، ولكنَّها قُلِبَتْ ياء لانْكِسارِ ما قَبْلها ثم أُسْكِنَتْ النُّون . قالَ ابنُ سِيدَه : ولا أَعْلَم *!-دُنْيَ بالتَّخْفِيفِ إلاَّ في هذا البيتِ ، وكانَ الأصْمعيُّ لا يَعْتَمِدُ هذا الرَّجْز ، ويقولُ هو مِن رَجَز المولّدِين . *!وتَدانَتِ إبِلُ الرَّجُلِ : قَلَّتْ وضَعُفَتْ ؛ قالَ ذو الرُّمَّة : تباعَدَ منِّي أَنْ رأَيْتَ حَمُولِتي تَدانَتْ وأنْ أَخْنَى عليكَ قَطِيع *!والمُدَنِّي ، كمُحَدِّثٍ : الضَّعيفُ الخَسِيسُ الذي لا غَناءَ عنْدَه ، المُقَصِّرُ في كلِّ ما أَخَذَ فيه ؛ نقلَهُ الأزْهرِيُّ وأَنْشَدَ : فلا وأَبِيكِ ما خُلُقي بوَعْرٍ ولا أَنا *!بالدَّنيِّ ولا *!المُدَنيّ ِ*!والدَّنِيَّةُ ، كغَنِيَّةٍ : الخَصْلَةُ المَذْمومةُ ، والأصْلُ فيه الهَمْز ، ولكنَّه يُخَفَّف . والجَمْرَةُ الدُّنْيا : هي القَرِيبَةُ من مِنىً . والسَّماءُ الدُّنْيا : هي القرْبَى إلينا .

ويقالُ : سَماءُ الدُّنْيا بالإضَافَةِ . *!وادَّنَى *!ادّناءً ، افْتَعَل مِن *!الدُّنُوِّ ، أَ قربَ . ويُعَبَّرُ *!بالأدْنى تارَةً عن الأصْغَر فيقابَلُ بالأكْبَر ، وتارَةً عن الأرْذَل فيُقابَلُ بالخَيِّر ، وتارَةً عن الأَوَّل فيُقابَلُ بالآخرِ ، وتارَةً عن الأَقْرَبِ فيُقابَلُ بالأَقْصَى . *!وأَدْنَيْتُ السِّتْرَ : أَرْخَيْته . وأَبو بكْرِ بنُ أَبي الدُّنْيا : محدِّثٌ مَشْهورٌ . والنِّسْبَةُ إلى الدُّنْيا : *!دُنْياوِيٌّ ؛ وكذا إلى كلِّ ما مُؤَنَّثُه نَحْو حُبْلَى ودَهْناء . قال الجَوهرِيُّ : ويقالُ *!دُنْيَوِي *!ودُنَيِيٌّ . *!والدُّنْياتَيْن ، بالضمِّ : مُثَنَّى الدُّنْيا مَلاَوِي العود لُغَةٌ مُولَّدَة مُعَرَّبَة ؛ نَقَلَهُ الشيخُ عبْدُ القادِرِ البَغْدادِيُّ في بعضِ رَسائِلِه اللّغَويَّة ، واسْتَدَلَّ بقولِ أَبي طالبٍ محمدِ بنِ حسَّان المُهذّب الدِّمَشْقيّ في بعضِ منشآته : خَبِير بشَدِّ *!دُنْياتَيْن الأَلْحان ، بَصِير بحلِّ عُرَى النَّغَمات الحِسَان . قُلْتُ : الصَّحيحُ أنَّه تَصْحِيفُ الدّساتين ، وهذه قد ذَكَرَها الشهابُ الخفاجيّ في ديوانِ الأدَبِ ، فتأَمَّل .

معجم لين

إدوارد لين · القرن ١٩مترجمالحروف: ١٦٬٠٦٦
دَنَا 1 دَنَا دان دنا دننا , (T, M, Mgh, Msb, K, &c.,) first pers. دَنَوْتُ, (T, S,) aor. يَدْنُو, (T, Msb,) inf. n. دُنُوٌّ (T, S, M, Msb, K) and دَنَاوَةٌ, (M, K,) He, or it, was, or became, near; drew near, or approached; (T, M, Mgh, Msb, K;) as also ↓ ادنى; (IAar, T, K;) and ↓ دنّى, inf. n. تَدْنِيَةٌ; (IAar, T;) and ↓ دانى, inf. n. مُدَانَاةٌ; (KL, but only the inf. n. is there mentioned;)
اقرأ المدخل كاملًا

قاموس سالمون

هنري أنتوني سالمون · القرن ١٩مترجمالحروف: ١١١
دَنَا دَنَا U ( n. ac. دَنَاوَة [ 22t ] , دُنُوّ [ 27 ] ) a. [ Min or Ila ], Was near, drew near, approached.
اقرأ المدخل كاملًا

كتاب الله

مستخلص من الاستعمال القرآنيبلا ترجمةالحروف: ٤٢٬١٠١
دنو دَنَا - يَدْنُو - دان ٍ - دانِي - دانِيَة - أَدْنَى - الأَدْنَى - دُنْيَا - الدنْيَا - أَدْنَى - يُدْنِي دَنَا - يَدْنُوْ + الكائن: ضد قصو: تحرك نحو المراقب فقلت وصغرت المسافة بينه وبين المراقب: يتحرك من مكانه إلى مكان جديد هو الأقرب إلى موقع المراقبة نسبة لما سواه دانِي - دانٍ: اسم فاعل صفة مشبهة من " دَنَا - يَدْنُوْ " دانِيَة: مؤنث "
اقرأ المدخل كاملًا

الصيغ(٩)

الجذور المجاورةالمجاورة: ١٩٧ (الإجمالي: ٤٧٨)

الترتيب: مدى قوة اجتماع الجذرين في الآية نفسها مقارنةً بالمصادفة (نسبة الأرجحية لدنينغ). يُذكر عدد الآيات المشتركة في كل سطر. الأدوات مخفية افتراضيًا.
  1. حيي

    الآيات المشتركة: ٦٦ · Uyanık yılan demektir

  2. أخر

    الآيات المشتركة: ٥٧ · Uhur ense demektir

  3. متع

    الآيات المشتركة: ١٨ · Mut’a, üzerine ev eşyasını konduğu yüksekçe yer; sonra…

  4. زين

    الآيات المشتركة: ١٥ · Ziynet : Süslemek için kullanılan çöplere, tüylere benzeyen…

  5. عذب

    الآيات المشتركة: ٢٨ · Su yosunudur

  6. غرر

    الآيات المشتركة: ٨ · Ğerer, “Ğerer” çuval demektir

  7. خزي

    الآيات المشتركة: ٨ · Hizy (hı, ze) : Dikenli çalı demektir

  8. رود

    الآيات المشتركة: ١٤ · “Raid”, bir şeyi çevirmek için kullanılan koldur

  9. لهو

    الآيات المشتركة: ٦ · Boğazdaki küçük dil demektir

  10. لعب

    الآيات المشتركة: ٦ · Oynarlar

  11. خير

    الآيات المشتركة: ١٥ · Hayr : At sürüsü demektir

  12. أله

    الآيات المشتركة: ٦٣ · Lah bir şeyi kapatmak için üstüne örtülen örtü demektir

الآيات التي ورد فيها(١٢٨)

  1. … مَنْ يَفْعَلُ ذَلِكَ مِنْكُمْ إِلَّا خِزْيٌ فِي الْحَيَاةِ الدُّنْيَا وَيَوْمَ الْقِيَامَةِ يُرَدُّونَ إِلَى أَشَدِّ الْعَذَابِ وَمَا اللَّهُ …

    En yakın

  2. أُولَئِكَ الَّذِينَ اشْتَرَوُا الْحَيَاةَ الدُّنْيَا بِالْآخِرَةِ فَلَا يُخَفَّفُ عَنْهُمُ الْعَذَابُ وَلَا هُمْ يُنْصَرُونَ

    En yakın

  3. … كَانَ لَهُمْ أَنْ يَدْخُلُوهَا إِلَّا خَائِفِينَ لَهُمْ فِي الدُّنْيَا خِزْيٌ وَلَهُمْ فِي الْآخِرَةِ عَذَابٌ عَظِيمٌ

    En yakın

  4. وَمَنْ يَرْغَبُ عَنْ مِلَّةِ إِبْرَاهِيمَ إِلَّا مَنْ سَفِهَ نَفْسَهُ وَلَقَدِ اصْطَفَيْنَاهُ فِي الدُّنْيَا وَإِنَّهُ فِي الْآخِرَةِ لَمِنَ الصَّالِحِينَ

    En yakın

  5. فَإِذَا قَضَيْتُمْ مَنَاسِكَكُمْ فَاذْكُرُوا اللَّهَ كَذِكْرِكُمْ آبَاءَكُمْ أَوْ أَشَدَّ ذِكْرًا فَمِنَ النَّاسِ مَنْ يَقُولُ رَبَّنَا آتِنَا فِي الدُّنْيَا وَمَا لَهُ فِي الْآخِرَةِ مِنْ خَلَاقٍ

    En yakın

  6. وَمِنْهُمْ مَنْ يَقُولُ رَبَّنَا آتِنَا فِي الدُّنْيَا حَسَنَةً وَفِي الْآخِرَةِ حَسَنَةً وَقِنَا عَذَابَ النَّارِ

    En yakın

  7. وَمِنَ النَّاسِ مَنْ يُعْجِبُكَ قَوْلُهُ فِي الْحَيَاةِ الدُّنْيَا وَيُشْهِدُ اللَّهَ عَلَى مَا فِي قَلْبِهِ وَهُوَ أَلَدُّ الْخِصَامِ

    En yakın

  8. زُيِّنَ لِلَّذِينَ كَفَرُوا الْحَيَاةُ الدُّنْيَا وَيَسْخَرُونَ مِنَ الَّذِينَ آمَنُوا وَالَّذِينَ اتَّقَوْا فَوْقَهُمْ يَوْمَ الْقِيَامَةِ وَاللَّهُ يَرْزُقُ مَنْ يَشَاءُ بِغَيْرِ حِسَابٍ

    En yakın

  9. … دِينِهِ فَيَمُتْ وَهُوَ كَافِرٌ فَأُولَئِكَ حَبِطَتْ أَعْمَالُهُمْ فِي الدُّنْيَا وَالْآخِرَةِ وَأُولَئِكَ أَصْحَابُ النَّارِ هُمْ فِيهَا خَالِدُونَ

    En yakın

  10. فِي الدُّنْيَا وَالْآخِرَةِ وَيَسْأَلُونَكَ عَنِ الْيَتَامَى قُلْ إِصْلَاحٌ لَهُمْ خَيْرٌ …

    En yakın

تحليل الجذر

تعريف الجذر والخلاصة

AlanDeğer
Kökدنو
YapıÜçlü
Özel Durumİlletli (lâmı vâvî nakıs kök)
Bağlamsal Yakın Köklerقرب, زلف, حضر
Zıt Kökبعد
Çekirdek Özet 1Bir şeye mesafeyi kapatarak yaklaşmak, aşağıya ve hemen ulaşılabilecek konuma inmek
Çekirdek Özet 2İnsana zamanca ve mekânca en yakın, ilk ve geçici varoluş katmanını âhiretin karşısına konumlandırmak
Çekirdek Özet 3Varlık hiyerarşisinde yakın ve aşağı olanın nihai amaç kılınmasıyla oluşan değer kaybını engellemek
Kritik Hata Riskiدنو kökünden gelen «dünya» kelimesini kozmolojik gezegenle sınırlayıp ahlaki ve ontolojik öncelik/yakınlık manasını gözden kaçırmak

التحليل الثنائي

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
دنTaban seviyeye inme, yere veya bir nesneye iyice sokulma, alçak/yakın durmaوÇekirdeğin alçalma ve sokulma hareketini dinamik bir yaklaşma, mesafe daraltma ve erişilebilir kılma yönünde genişletmiştir

التحليل التصويري للحروف

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
دKapı; giriş, geçiş, hareketBir sınırdan geçişi, bir alana girme ve eşiği aşma hareketini başlatır
نFiliz, yılan, balık; süreklilik, çoğalma, canlılıkHareketin süreklilik kazanarak hedefe doğru akmasını ve yayılmasını temsil eder
وÇengel, çadır kazığı; bağlama, ekleme, tutturmaYaklaşan varlığın varılan hedefe bağlanmasını, temas ve bitişme noktasına erişmesini sağlar
دنوKapıdan geçerek sürekli bir akışla hedefe bağlanmaBir eşikten geçip mesafeyi adım adım tüketerek nesneye iyice sokulma ve onunla temas kurma eylemidir

الاستعمال التاريخي والمبكر

AlanVeri
İlk fiziksel anlamBir nesneye, mekâna veya zamana doğru mesafeyi kısaltıp sokulmak; meyvenin dalından yere doğru sarkarak el uzatımı mesafeye inmesi
Cahiliye şiiri kullanımıVeri bulunamadı
Erken Arapça kullanımEmevî dönemi şairi Ömer b. Ebî Rebîa sevgilisinin bürünüşünü tasvir ederken cilbâbı bedene yaklaştırma manasında kökü kullanır: كأن ثوباً لما التقى الركب تد - نيه عليها يشف عن قمر

المصدر Asâsü’l-Belâga, Lisânü’l-ʿArab ve Kitâbü’l-ʿAyn.

الطبقة الاشتقاقية السامية

Sami dilleri ailesinde دنو kökü, aslen mekânsal ve zamansal yakınlık, aşağıda bulunma ve alçalma ekseninde gelişen ortak bir morfo-semantik tabana dayanır. İbranicede doğrudan ses denkliği gösteren biçimler sınırlı olmakla birlikte, kök Arapçada hem nötr fiziksel yaklaşmayı (دنو) hem de değerce düşüklüğü ve sefaleti (دني / دنأ) kuşatacak biçimde çift yönlü bir semantik genişleme kaydetmiştir. Süryanice ve Aramicede zamanın yaklaşması veya alçalma bildiren yakın biçimlerle semantik paralellik gösterir. Batı Sami sahasında bu kök, yüksek ve aşkın olanın zıddı olarak «ayak altında, yakın ve hazır bulunan» gerçekliği imlemek üzere özelleşmiştir. Kur’an öncesi Arapçada kök, hem meyvenin toplanacak kadar yakına sarkması hem de insanın kabile veya nesepçe en yakın akrabalarını ifade eden nitelemelerde kök salmıştır.

درجة الثقة Güçlü

المصدر Brown-Driver-Briggs, Payne Smith Syriac Lexicon, Lisânü’l-ʿArab.

التحليل الاشتقاقي

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönدنو ve دني geçişliliğiKök hem fiziksel yakınlaşmayı hem de nitelikçe bayağılık ve aşağılığı ortak bir alçalma çekirdeğinde birleştirirKesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiBatı Sami / Aramice paralelleriZamanca yaklaşma, hazır olma ve hiyerarşik olarak daha alt kademede bulunma bildiren biçimlerle örtüşürGüçlü
Daha geniş dilsel ilişkiVeri bulunamadıAfro-Asyatik ailenin diğer kollarında güvenilir doğrudan soydaş biçim tespit edilmediVeri bulunamadı

المصدر Lane’s Arabic-English Lexicon, Lisânü’l-ʿArab.

الجذور الشقيقة (التقاليب)

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
دنوAnlamlıYaklaşmak, yakın olmakMesafeyi kısaltmak, alçalmak, ele gelebilecek konuma gelmekHedef kök; Kur'an'da geçer
دونAnlamlıAşağıda olmak, beri tarafSeviyece veya mekânca daha aşağıda, beride kalmak, bir şeyin haricinde olmakOrtak çekirdek; Kur'an'da geçer
ندوAnlamlıToplanmak, meclis kurmakİnsanların bir araya gelip istişare etmesi, toplanma yeri oluşturmasıGenişleme; Kur'an'da geçer
نودAnlamı bulunmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıKlasik sözlüklerde mühmel kabul edilir; Kur'an'da geçmez
ودنAnlamlıIslatmak, yumuşatmakBir şeyi suda bekleterek liflerini yumuşatmak, ıslah etmekSes dizilimi; Kur'an'da geçmez
وندKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıArap fonotaktiğinde kök olarak işletilmemiştir; Kur'an'da geçmez

الجذور المجاورة والجذر المضاد

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
دنوMerkezYakınlık ve alçalmaBir nesneye mesafeyi tüketerek doğrudan sokulmak ve seviyece beride/aşağıda olmakMekân, zaman ve değer bakımından ilk ve el altındaki yakınlığı bildirir
قربKomşuMesafe azlığıSalt iki nokta arasındaki aralığın kısalması; hiyerarşik alçalma içermezİlahi lütfa veya mekâna yakınlaşmada değer kaybı taşımaksızın yakınlığı ifade eder
زلفKomşuAşamalı yaklaşmaBir mertebeyi aşarak veya rütbe kazanarak bir makama adım adım yaklaşmakSaygınlık, itibar ve mertebe kazanarak gerçekleşen bilinçli bir yöneliştir
حضرKomşuHazır bulunmaBizzat tanık olacak veya görülebilecek mesafede ve anda bulunmakGaybın zıddı olarak duyulur alanda mevcut olmayı anlatır
بعدZıtUzaklıkİki nokta, zaman veya değer arasındaki mesafenin açılması ve erişilmez olmasıدنو kökünün gerektirdiği temas, sokulma ve el altındalık durumunu tamamen ortadan kaldırır

مقابلات المعنى في لغات أخرى

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaدنوYakınlaşmak, alçalmakMesafeyi kapatıp doğrudan temas ve erişim menziline girmekKesin
LatinceAppropinquare, propinquitasYaklaşmak, yakınlıkYalnızca mekânsal ve zamansal yaklaşmayı karşılar; dünya kelimesinin değerce düşüklük nüansını taşımazGüçlü
İngilizceProximity, immanenceYakınlık, içkinlik/hazır oluşMesafenin kısalığını ve hazırda bulunuşu verir; kökün türevlerindeki bayağılık çağrışımını dışarıda bırakırGüçlü
AlmancaNähe, AnnäherungYakınlık, yakınlaşmaSalt mesafe daralmasını bildirir; varoluşsal alt kademe boyutunu yansıtmazGüçlü
FransızcaProximité, s'approcherYakınlık, yaklaşmakFiziksel ve zamansal yakınlaşmayı karşılar; ahlaki ve ontolojik öncelik gerilimini içermezGüçlü

المصدر Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch.

الوجوه والنظائر

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
الدُّنْيَاİlk ve en yakın hayat merhalesiÂhiretin karşısında yer alan, insanın ilk tecrübe ettiği geçici varoluş düzeni (Bakara 2:85, Tevbe 9:55, A'lâ 87:16)
أَدْنَى / الْأَدْنَىDeğer ve mertebece daha aşağı / bayağıÜstün ve kalıcı olanın yerine tercih edilen niteliksiz ve pespaye nesneler (Bakara 2:61, A'râf 7:169)
أَدْنَىMiktar ve süre bakımından daha azZamanın veya sayının sınırına yakın, daha kısa ve eksik ölçü (Müzzemmil 73:20)
أَدْنَىHukuken ve ahlaken daha uygun / elverişliBir amaca veya şüpheyi gidermeye en kestirme ve en yakın yol (Bakara 2:282, Ahzâb 33:59)
دَانِيَةٌ / دَانٍEl uzatılacak kadar yakın ve sarkmışCennet nimetlerinin veya meyvelerin zahmetsizce devşirilebilecek mesafede olması (En'âm 6:99, Rahmân 55:54, Hâkka 69:23)
دَنَاFiziksel veya manevi ufukta yaklaşmaVahiy sürecinde Cebrail'in veya hakikatin elçiye doğrudan sokulması (Necm 53:8)

سياق الكلام والفقه والتفسير والحديث

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
KelamRüyetullah ve kurb-ı ilahiNecm suresindeki yaklaşma fiilinin zati ve cismani bir mesafe mi yoksa manevi yakınlık mı olduğu tartışmasıMekân ve mesafeden münezzeh kılınarak manevi yakınlık ve tecelli olarak tevil edilmiştir
FıkıhHükümlerin illetleri ve celb-i menfaatAhkâmda şüpheyi gidermeye ve adalete en yakın olan yolun belirlenmesiHukuki emniyete, şüphenin izalesine ve tesettürün sınırlarına en elverişli uygulama
TefsirDünya ve âhiret karşıtlığıDünya kelimesinin zamansal öncelik mi yoksa ontolojik/ahlaki düşüklük mü ifade ettiği meselesiİki anlamın mezcedilerek insanın yakın olana aldanışı üzerinden ahlaki uyanış kurulması
HadisÂhir zaman ve kıyamet alametleriZamanın kısalması, fitnelerin ve kıyametin yaklaşması bağlamındaki rivayetlerZamansal aralığın daralması ve sonuca hızla sürüklenme yoğunlaşması

تحليل النظام الديني والعلمي والسياسي والاقتصادي

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniVarlık mertebeleriİlk imtihan sahnesiGeçici alanı kalıcı olandan ayırt etmeİnsanın ilk ve yakın olan dünya ile nihai ve aşkın olan âhiret arasındaki hiyerarşiyi korumasını sağlarKesin
İlmiEpistemolojik menzilGözlem ve duyu alanıDoğrudan tecrübe edilebilir veriyi tanımlamaAkla ve duyulara en yakın olan somut gerçekliğin araştırma nesnesi kılınması işlevini görürGüçlü
SiyasiHukuk ve adalet mekanizmasıİhtilafsıza en yakın çözümŞüpheyi bertaraf edip istikrarı sağlamaUygulamada adalete, şeffaflığa ve haksızlığı önlemeye en elverişli hukuki prosedürü üretirGüçlü
İktisadiTüketim ve tasarruf dengesiKısa vadeli faydaTüketim arzusu ile gelecek yatırımı arasındaki gerilimi denetlemeEldeki hazır ve yakın menfaatin gelecek nesiller ve ebedi kazanç aleyhine tüketilmesini engellerGüçlü

التماثل في العلوم العددية والإنسانية

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerAsimptotik yakınsama ve mesafe fonksiyonuBir eğrinin veya dizinin belirli bir sınıra aradaki farkı sıfıra yaklaştıracak biçimde yaklaşması hareketiGüçlü
Beşeri bilimlerZaman tercihi ve yakınlık yanılsamasıBireyin hemen elinin altındaki yakın ödülü gelecekteki daha büyük faydaya tercih etme eğilimiKesin

التضييق الخاطئ وخطر الخطأ

AlanAçıklama
Modern daraltma riski«Dünya» kelimesini salt astronomik bir gök cismi veya fiziksel yerküre olarak algılamak
Kur'an içi daha geniş anlamKökün zamansal öncelik, duyusal yakınlık ve değerce aşağılık boyutlarını içeren kuşatıcı bir varoluş düzlemi olması
Yanlış anlamanın doğuracağı hataKur'an'ın dünya eleştirisini yerkürenin maddesine veya tabiata yönelik bir düşmanlık sanıp ontolojik ve ahlaki öncelik hatasını görememek

خلاصة موجَّهة لفهم القرآن

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Kur'an'ın varoluş mimarisini üzerine kurduğu «dünya-âhiret» diyalektiğinin kurucu kavramıdır; insanın yakın olana saplanma zaafını deşifre eder.
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Dünya hayatının mahiyetini açıklayan ayetlerde (Bakara 2:85), örtünme sınırlarında (Ahzâb 33:59), cennet nimetlerinin tasvirinde (Hâkka 69:23) ve borçlanma hukukunda (Bakara 2:282).
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Dünyanın bir mekân adından ziyade bir bilinç ve değerleme biçimi olduğunu göstererek materyalist veya aşırı çileci yaklaşımların ifrat ve tefritini düzeltir.

التركيب النهائي والنموذج الرياضي

  • Somut anlamBir nesneye doğru mesafeyi adım adım azaltarak sokulmak, temas edecek kadar yaklaşmak ve el uzatımı seviyesine inmek.
  • Soyut anlamİnsanın bilincine ve duyularına ilk çarpan, hazırda bulunan ve bu sebeple değerce daha alt basamakta yer alan varoluş mertebesi.
  • Sistematik karşılıkZamansal ve mekânsal yakınlığın bireyde oluşturduğu algısal çekim gücü ile nihai hakikat arasındaki değer hiyerarşisinin kurulması.
  • LaTeX modelilim⁡t→t0d(x(t),y)=ϵ  ⟹  V(x)<V(y∗)
  • LaTeX açıklamasıFormülde x(t) yaklaşan özneyi, y el altındaki yakın hedefi, d aralarındaki mesafeyi temsil eder. Zaman t0 anına yaklaşırken aradaki mesafe asgari bir ϵ değerine iner ([[دنو]] eylemi). Bu yakınlaşma sonucunda öznenin yöneldiği nesnenin değeri V(x), aşkın ve nihai hedef olan y∗ nesnesinin taşıdığı ebedi değerden V(y∗) daima daha düşük kalır; bu da kökün türevi olan dünyanın ontolojik düşüklüğünü modeller.
النسخة النصية (لأدوات الذكاء الاصطناعي)فهرس الجذور حسب الحروف: د