ردد

اختصارات لوحة المفاتيح

البحث
/
ملاحظة جديدة
n
الآية السابقة / التالية
[ ]
وضع القراءة
f
وضع الشبكة
g
كون القرآن
e
إغلاق / رجوع
Esc
تخطَّ الشبكة

شبكة الجذر

شبكة الجذر: ر-د-دالصيغ: ٤٢ · الجذور المجاورة: ١٠٤ · الآيات: ٥٧ · السور: ٣٠؛ المحتوى نفسه مسرود في بطاقات «الصيغ» و«الجذور المجاورة» و«الآيات».قرررُدُّوارُدَّتْفضلرددأتييَرُدُّوكُمْارْتَدُّوامَرَدَّبعدبِرَادِّيعلمألهيُرَدُّرُدُّوهَاطوع

الجذرالصيغ ٤٢الآيات ٥٧السور ٣٠المجاورة ١٠٤

▶ افتح الشبكة (ثلاثية الأبعاد)

ردد

ر - د - د

جذر
  • الورود: ٥٩
  • الآيات: ٥٧
  • الصيغ: ٤٢
  • المعاجم: ٩

“Ridde” devenin memesinden doğumdan önce gelen süttür. Hayvanlar hamile kaldıklarında sütleri kesilir. Doğum yaklaşınca yeniden süt toplanmaya başlar. Bu doğumun yaklaştığını gösterir. Bu haldeki deveye “ridde” denmektedir. Eski hale dönmeye “riddet” denir. “Ricat”de “hal”, “riddet”de ise vasıf değişir.المزيد ›

ملاحظاتي

المعاجم(٩)

★ معجم آق إيفلر (بالتركية)التركية

“Ridde” devenin memesinden doğumdan önce gelen süttür. Hayvanlar hamile kaldıklarında sütleri kesilir. Doğum yaklaşınca yeniden süt toplanmaya başlar. Bu doğumun yaklaştığını gösterir. Bu haldeki deveye “ridde” denmektedir. Eski hale dönmeye “riddet” denir. “Ricat”de “hal”, “riddet”de ise vasıf değişir.

كتاب العين

الخليل بن أحمد · القرن ٨مترجمالحروف: ١٬٧٢٩
باب الدال والراء د ر، ر د مستعملان در: دَرَّ اللَّبَنُ يَدُرُّ دَرّاً، وكذلك الناقةُ إذا حُلِبَتْ فأقبَلَ منها على الحالب شيءٌ كثير، قيل: دَرَّتْ. وإذا اجتَمَعَ في الضَّرْعِ من العُروقِ وسائر الجَسَد قيل: دَرَّ اللَّبَنُ ودَرَّت العُروق إذا امتَلأَتْ دَماً. ودَرَّت السَّماءُ إذا كَثُرَ مَطَرُها، وسَحابةٌ مِدْرارٌ وناقةٌ دَرورٌ، وقال: وقالوا لِدُنْياهُمْ أَفيقي فدَرَّتِ وروِيَ عن عُمَرَ بنِ
اقرأ المدخل كاملًا

الصحاح

الجوهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ١٬٢٠١
رَدّهُ عن وجهه يَرُدُّهُ رَدَّاً ومَرَدًّا: صَرَفه. وقال الله تعالى: "فَلا مَرَدَّ له". ورَدَّ عليه الشيء، إذا لم يقبَلْهُ، وكذلك إذا خَطَّأه. وتقول: رَدَّهُ إلى منزله. ورَدَّ إليه جواباً: أي رجع. والمَرْدُودة: المطلَّقة. والمردودة: الموسى، لأنها تُرَدُّ في نِصَابِها. والمردود: الرَدُّ، وهو مصدر، مثل المَحْلوف والمعقول. قال الشاعر: لا يَعْدَمُ السائِلونَ الخيرَ أفعَلُه إمّا نَوالاً وإمّا حُسْنَ
اقرأ المدخل كاملًا

أساس البلاغة

الزمخشري · القرن ١٢مترجمالحروف: ١٬٢٤٩
ر د د رد السائـل وردّه عـن حاجتـه‏.‏ ورد عليـه الهبـة‏.‏ ورد عليه قوله‏.‏ ورد إليه جواباً‏.‏ وهذا مردود قولك ورديده كقولك مرجوعه‏.‏ وارتدّ عن سفره وعن دينه وهو من أهل الردة‏.‏ وارتدّ هبته‏:‏ ارتجعها سمعته منهم سماعاً واسعاً ومنه قوله‏:‏ فيا بطحاء مكة خبّرينـي أمـا ترتدنـي تلك البقاع وليس لأمر الله مردود أي ردّ‏.‏ قالت أم الحسين ترثي أخاها‏:‏ ضاقت بي الأرض وانقضّت مخارمها حتى تخاشعت
اقرأ المدخل كاملًا

لسان العرب

ابن منظور · القرن ١٣مترجمالحروف: ٧٬١٣١
الرد: صرف الشيء ورَجْعُه. والرَّدُّ: مصدر رددت الشيء. ورَدَّهُ عن وجهه يَرُدُّه رَدّاً ومَرَدّاً وتَرْداداً: صرفه، وهو بناء للتكثير؛ قال ابن سيده: قال سيبويه هذا باب ما يكثر فيه المصدر من فَعَلْتُ فتلحق الزائد وتبنيه بناء آخر، كما أَنك قلت في فَعَلْتُ فَعَّلْتُ حين كثرت الفعل، ثم ذكر المصادر التي جاءت على التَّفْعال كالترداد والتلعاب والتهذار والتصفاق والتقتال والتسيار وأَخوانها؛ قال: وليس شيء من
اقرأ المدخل كاملًا

القاموس المحيط

الفيروزآبادي · القرن ١٥مترجمالحروف: ٧٠٦
* ر د د * * رَدَّهُ * عن وجهه يرده * رَدَّاً * و * رِدَّةً * بالكسر و * مَرْدُوداً * و * مَرَدَّا * صرفه قال الله تعالى ﴿فلا مرد له﴾ و * رَدَّ * عليه الشيء إذا لم يقبله وكذا إذا خطأه و * رَدَّهُ * إلى منزله و * رَدَّ * إليه جوابا رجع وشيء * رَدٌّ * أي رديء و * رَدَّدَهُ تَرْدِيدا * و * تَرْدَادَاً * بفتح التاء * فَتَرَدَّدَ * و * الارْتِدَادُ * الرجوع ومنه * المُرْتَدُّ * و * الرِّدَّةُ *
اقرأ المدخل كاملًا

تاج العروس

الزبيدي · القرن ١٨مترجمالحروف: ٧٬٣٠٠
رده عن وجهه يرده ردا ومردا، كلاهما من المصادر القياسية، ومردودا، من المصادر الواردة على مفعول، كمحلوف ومعقول، ورديدى، بالكسر مشددا، كخصيصى، وخليفى، يبنى للمبالغة: صرفه ورجعه، ويقال رده عن الأمر ولده، أي صرفه عنه برفق. وأمر الله لا مرد له. وفي التنزيل: فلا مرد له وفيه يوم لا مرد له قال ثعلب: يعني يوم القيامة، لأنه شيء لا يرد. وفي حديث عائشة. من عمل عملا ليس عليه أمرنا فهو رد أي مردود عليه،
رابط المدخل

رده عن وجهه يرده ردا ومردا، كلاهما من المصادر القياسية، ومردودا، من المصادر الواردة على مفعول، كمحلوف ومعقول، ورديدى، بالكسر مشددا، كخصيصى، وخليفى، يبنى للمبالغة: صرفه ورجعه، ويقال رده عن الأمر ولده، أي صرفه عنه برفق. وأمر الله لا مرد له. وفي التنزيل: فلا مرد له وفيه يوم لا مرد له قال ثعلب: يعني يوم القيامة، لأنه شيء لا يرد. وفي حديث عائشة. من عمل عملا ليس عليه أمرنا فهو رد أي مردود عليه، يقال أمر رد، إذا كان مخالفا لما عليه السنة، وهو مصدر وصف به. وروي عن عمر بن عبد العزيز أنه قال: لا رديدى في الصدقة أي لا تؤخذ في السنة مرتين، والاسم رداد، ورداد، كسحاب وكتاب، وبهما جميعا روي قول الأخطل: وما كل مغبون ولو سلف صفقه براجع ما قـد فـاتـه بـرداد ورد عليه الشيء، إذا لم يقبله، وكذلك خطأه. ونقل شيخنا عن جماعة من أهل الاشتقاق والتصريف أن رد يتعدى إلى المفعول الثاني بإلى، عند إرادة الإكرام، وبعلى، للإهانة، واستدلوا بنحو قوله تعالى. فرددناه إلى أمه و يردوكم على أعقابكم ونقله الجلال السيوطي وسلمه، فتأمله، فإن الاستقراء ربما ينافيه. ومن المجاز: المردودة الموسى لردها في نصابها. ومن المجاز أيضا: امرأة مردودة، وهي: المطلقة: كالردي، كالحمى، الأخيرة عن أبي عمرو. وفي حديث الزبير، في دار له وقفها فكتب. وللمردودة من بناته أن تسكنها. لأن المطلقة لا مسكن لها على زوجها. والرد، بالفتح: الشيء الرديء وهو مجاز، ودرنهم رد: لا يروج، وردود الدراهم، واحدهأ: رد، وهو مازيف فرد على ناقده، بعدما أخذ منه. وكل ما رد بعد أخد: رد. والرد في اللسان: الحبسة وعدم الانطلاق. والرد، بالكسر: عماد الشيء الذي يدفعه ويرده، قال: يا رب أدعوك إلها فردا فكن له من البـلايا ردا أي معقلا يرد عنه البلاء. وقوله تعالى: فأرسله معي ردا يصدقني فيمن قرأ به يجوز أن يكون من الاعتماد، وأن يكون على اعتقاد التثقيل في الوقف، بعد تخفيف الهمزة. ويقال في لسانه ردة، أي حبسة، وفي وجهه ردة، الردة بالفتح: القبح مع شيء من الجمال، يقال: في وجهه ردة، وهو راد، وقال ابن دريد: في وجهه قبح وفيه ردة أي عيب. وقال أبو ليلى: في فلان ردة، أي يرتد البصر عنه من قبحه، قال: وفيه نظرة، أي قبح. وقال الليث: يقال للمرأة إذا اعتراها شيء من خبال، وفي وجهها شيء من قباحة: هي جميلة، ولكن في وجهها بعض الردة، وهو مجاز. والردة، بالكسر: الاسم من الارتداد وقد ارتد، وارتد عنه: تحول، ومنه الردة عن الإسلام، أي الرجوع عنه، وارتد فلان عن دينه، إذا كفر بعد إسلامه. وفي الصحاح: الردة: امتلاء الضرع من اللبن قبل النتاج، عن الأصمعي، وأنشد لأبي النجم: تمشي من الردة مشي الحفل مشي الروايا بالمزاد المثقل وفي اللسان: الردة: أن يشرق ضرع الناقة، ويقع في اللبن، وقد أردت. والردة: تقاعس في الذقن إذا كان في الوجه بعض القباحة، ويعتريه شيء من الجمال، وهو مجاز. ومن المجاز أيضا: سمعت ردة الصدى، وهو ما يرد عليك من صدى الجبل أي صوته.

والردة والردد أن تشرب الإبل الماء عللا فترتد الألبان في ضروعها. والترداد بالفتح: بناء للتكثير، قال ابن سيده، قال سيبويه هذا باب ما يكثر فيه المصدر من فعلت فتلحق الزائد وتبنيه بناء آخر، كما أنك قلت في فعلت: فعلت، حين كثرت الفعل. ثم ذكر المصادر التي جاءت على التفعأل: كالترداد، والتلعاب، والتهذار، والتصفاق، والتقتال، والتسيار، وأخواتها، قال: وليس شيء من هذا مصدر أفعلت، ولكن لما أردت التكثير بنيت المصدر على هذا، كما بنيت فعلت على فعلت. انتهى. وأما الترديد فإنه قياس من ردده، كما صرح به غير واحد، ويقال: ردده ترديدا وترادادا فهو مردد، ورجل مردد. والمردد، كمعظم: الحائر البائر، وهو مجاز والارتداد، الرجوع، ومنه المرتد، وراده الشيء، أي رده عليه، وراده القول: راجعه، وهما يترادان البيع، من الرد والفسخ. وهذا الأمر أرد عليه أي أنفع له، وهذا الأمر لا رادة فيه، أي لا فائدة له، وما يردك هذا: ما ينفعك. وهو مجاز، كلا مردة، ضبطه الصاغاني، بضم الميم وكسر الراء. والمرد، على صيغة اسم الفاعل: الشبق. والبحر المرد: المواج، أي كثير الماء، قال الشاعر: ركب البحر إلى البحـر إلـى غمرات الموت ذي المود المرد وأرد البحر: كثرت أمواجه وهاج. والمرد: الغضبان، يقال جاء فلان مرد الوجه، أي غضبان. وأرد الرجل: انتفخ غضبا، حكاها صاحب الألفاظ قال أبو الحسن: وفي بعض النسخ: اربد. والمرد: الرجل الطويل العزوبة. أو الطويل الغربة، فتراد الماء في ظهره، قال الصاغاني: والأول أصح، لأنه يتراد الماء في ظهره، كالمردود. والمرد ناقة انتفخ ضرعها وحياؤها لبروكها على ندى، وقيل أردت، وكل حامل دنت ولادتها فعظم بطنها وضرعها: مرد، وقال الكسائي: ناقة مرمد، على مثال مكرم، ومرد، مثال مقل، إذا أشرق ضرعها، ووقع فيه اللبن، وقد تقدم. وقيل هو ورم الحياء من الضبعة، وقيل: أردت الناقة وهي مرد: ورمت أرفاغها وحياؤها من شرب الماء. والمرد: شاة أضرعت وقد أردت. وناقة مرد، وكذا جمل مرد، إذا أكثر من شرب الماء فثقل، ج مراد، نوق مراد، وجمال مراد. وعن ابن الأعرابي الردد، كعنق: القباح من الناس جمع رد. وقد تقدم. والرديد، كأمير: الشيء المردود، قال: فتى لم تلده بـنـت عـم قـريبة فيضوى وقد يضوى رديد الغرائب والرديد: الجفل من السحاب هريق ماؤه. واسترده الشيء: طلبه وسأله رده، أي أن يرده عليه كارتده. ورداد، ككتان: اسم مجبر، م أي معروف ينسب إليه المجبرون، فيقال لكل مجبر: ردادي، لذلك. ورئي رجل يوم الكلاب يشد على قوم ويقول: أنا أبو شداد. ثم يرد عليهم ويقول: أنا أبو رداد. والرادة: خشبة في مقدم العجلة تعرض بين النبعين. ومما يستدرك عليه: ارتد الشيء: رده، قال مليح: بعزم كوقع السيف لا يستقلـه ضعيف ولا يرتده الدهر عاذل وارتد عن هبته: ارتجعها، قال الزمخشري: كذا سمعته عن العرب. وأنشد: فيا بطحاء مكة خبريني أما ترتدني تلك البقاع ورد إليه جوابا: رجع، وارتد الشيء: طلب رده عليه، قال كثير عزة: وما صحبتي عبد العزيز ومدحتي بعارية يرتدها مـن يعـيرهـا

وهذا مردود القول، ورديده. وردد القول كرره. ولا خير في قول مردود، ومردد. وراده القول: راجعه. وترادا القول. وارده البيع: قايله. وتراد الماء: ارتد عن مجراه لحاجز. والرد، بالكسر: الكهف، عن كراع. وبه فسر بعضهم قوله تعالى فأرسله معي ردا . وفي الحديث. ردوا السائل ولو بظلف محرق . أي أعطوه، ولم يرد رد الحرمان والمنع، كقولك: سلم فرد عليه، أي أجابه. وفي حديث آخر: لا تردوا السائل ولو بظلف أي لا تردوه رد حرمان بلا شيء، ولو أنه ظلف. وقول عروة بن الورد: وزود خيرا مالكا إن مالكا له ردة فينا إذا العم زهدوا قال شمر: الردة: العطفة عليهم، والرغبة فيهم. وفي حديث الفتن: ويكون عند ذلكم القتال ردة شديدة. وهو بالفتح أي عطفه قوية. وتردد وتراد، تراجع. وتردد في الجواب: تعثر لسانه. وهو يتردد بالغدوات إلى مجالس العلم، ويختلف إليها. والرد، بالكسر: الحمولة من الإبل. قال أبو منصور: سميت ردا لأنها ترد من مرتعها إلى الدار يوم الظعن. ورجل متردد: مجتمع قصير ليس بسبط الخلق. وفي صفته صلآ الله عليه وسلم: ليس بالطويل البائن ولا القصير المتردد أي المتناهي في القصر، كأنه هذا تردد بعض خلقه على بعض وتداخلت أجزاؤه. وعضو رديد: مكتنز مجتمع، قال أبو خراش: تخاطفه الحتوف فهو جون كناز اللحم فـائلـه رديد والردة: البقية، قال أبو صخر الهذلي: إذا لم يكـن بـين الـحـبـيبـين ردة سوى ذكر شيء قد مضى درس الذكر ومردود: فرس زياد أخي محرق الغساني. والرودد: كجوهر: العاطف، قال رؤبة: وإن رأينا الحجج الرواددا قواصرا بالعمر أو مواددا أورده الصاغاني في تركيب رود. ورجل مرد، بالكسر: كثير الرد والكر، قال أبو ذؤيب: مرد قد نرى ما كان منه ولكن إنما يدعآ النجيب وفي المصباح: ترددت إليه: رجعت مرة بعد أخرى. ومن المجاز: ضيعة كثيرة المرد والرد، أي الريع. والرداد بن قيس بن معاوية بن حزن: بطن. وأبو الرداد الليثي، عن أبي سلمة بن عبد الرحمن. وأبو الرداد عمرو بن بشر القيسي، عن برد بن سنان. ومحمد بن عبد الرحمن بن رداد، عن يحيى بن سعيد الأنصاري، ضعيف. وهلال بن رداد الكناني عن الزهري وابنه محمد، سمع أباه. ومحمد بن الخضر بن رداد الدمشقي، عن علي بن خشرم، وأبو الرداد عبد الله بن عبد السلام المصري المؤذن، صاحب المقياس. وفي ولده أمر المقياس إلى الآن. ومحمد بن طرخان بن رداد المقدسي، من شيوخ منصور بن يسلم.

قاموس سالمون

هنري أنتوني سالمون · القرن ١٩مترجمالحروف: ٢٬١٩٨
رَدَّ رَدَّ U ( n. ac. رَدّ 1 , رِدَّة 2t , مَرْدَد 17 , مَرْدُوْد ) a. [ acc. & 'An ], Made to go or come back, sent or turned back from; kept off from. b. [ acc. & Ila ], Brought, sent back, returned to; converted to; returned ( an answer ) to, replied to. c. [ acc. & 'Ala ], Refused, denied. d. Refuted. e. [ 'Ala ], Profited, benefited, advantaged. f. Rendered, made to become.
اقرأ المدخل كاملًا

كتاب الله

مستخلص من الاستعمال القرآنيمترجمالحروف: ٣٧٬٦٩٩
ردد رَدَّ - يَرُدُّ، رُدَّ - يُرَدُّ - رَدُّ - رادٌّ - مَرْدوْد - مَرَدٌّ - ارْتَدَّ - يَرْتَدُّ - تَرَدَّدَ - يَتَرَدَّدُ رَدَّ - يَرُدُّ + كائن + كائناً أو شيئاً أو أمراً: يُحَوِّله ويغير اتجاه مسيره: يحوِّل حركة الشيء متقدم نحوه وذلك باتجاه الخلف أو أي اتجاه آخر ﴿بل تأتيهم بغتة فتبهتهم فلا يستطيعون ردها ولا هم ينظرون﴾ رَدَّ - يَرُدُّ +
اقرأ المدخل كاملًا

الصيغ(٤٢)

الجذور المجاورةالمجاورة: ١٠٤ (الإجمالي: ٣٢٥)

الترتيب: مدى قوة اجتماع الجذرين في الآية نفسها مقارنةً بالمصادفة (نسبة الأرجحية لدنينغ). يُذكر عدد الآيات المشتركة في كل سطر. الأدوات مخفية افتراضيًا.
  1. أتي

    الآيات المشتركة: ١٤ · Etve çardağa doğru suyu getiren kanaldır

  2. بعد

    الآيات المشتركة: ٩ · Baid uzak demektir

  3. رذل

    الآيات المشتركة: ٢ · Rezl meyvenin döküntüsü, adisi demektir

  4. أله

    الآيات المشتركة: ٣٠ · Lah bir şeyi kapatmak için üstüne örtülen örtü demektir

  5. فضل

    الآيات المشتركة: ٥ · Fadl Deriden yapılan gömlektir

  6. أمن

    الآيات المشتركة: ١٥ · Mena kapıları karşı karşıya olan evlerin ara yeridir

  7. علم

    الآيات المشتركة: ١٥ · Dağın sivri noktası demektir

  8. طرف

    الآيات المشتركة: ٢ · Dilin ucu demektir

  9. ريب

    الآيات المشتركة: ٣ · “Ravb” kesik süt, “reyb” ise kesilip kesilmediği belli…

  10. وجه

    الآيات المشتركة: ٤ · Yüz demektir

  11. قرر

    الآيات المشتركة: ٣ · Küçük derelerin toplanıp durgunlaştığı göldür

  12. طوع

    الآيات المشتركة: ٥ · Koparılmaya elverişli hale gelmiş hurma tanesi veya…

الآيات التي ورد فيها(٥٧)

  1. فَإِنْ كَذَّبُوكَ فَقُلْ رَبُّكُمْ ذُو رَحْمَةٍ وَاسِعَةٍ وَلَا يُرَدُّ بَأْسُهُ عَنِ الْقَوْمِ الْمُجْرِمِينَ

    Geri döndürülür

  2. حَتَّى إِذَا اسْتَيْئَسَ الرُّسُلُ وَظَنُّوا أَنَّهُمْ قَدْ كُذِبُوا جَاءَهُمْ نَصْرُنَا فَنُجِّيَ مَنْ نَشَاءُ وَلَا يُرَدُّ بَأْسُنَا عَنِ الْقَوْمِ الْمُجْرِمِينَ

    Geri döndürülür

  3. وَاللَّهُ خَلَقَكُمْ ثُمَّ يَتَوَفَّاكُمْ وَمِنْكُمْ مَنْ يُرَدُّ إِلَى أَرْذَلِ الْعُمُرِ لِكَيْلَا يَعْلَمَ بَعْدَ عِلْمٍ شَيْئًا إِنَّ اللَّهَ عَلِيمٌ قَدِيرٌ

    Geri döndürülür

  4. قَالَ أَمَّا مَنْ ظَلَمَ فَسَوْفَ نُعَذِّبُهُ ثُمَّ يُرَدُّ إِلَى رَبِّهِ فَيُعَذِّبُهُ عَذَابًا نُكْرًا

    Geri döndürülür

  5. … ثُمَّ لِتَبْلُغُوا أَشُدَّكُمْ وَمِنْكُمْ مَنْ يُتَوَفَّى وَمِنْكُمْ مَنْ يُرَدُّ إِلَى أَرْذَلِ الْعُمُرِ لِكَيْلَا يَعْلَمَ مِنْ بَعْدِ عِلْمٍ …

    Geri döndürülür

  6. إِلَيْهِ يُرَدُّ عِلْمُ السَّاعَةِ وَمَا تَخْرُجُ مِنْ ثَمَرَاتٍ مِنْ أَكْمَامِهَا …

    Geri döndürülür

تحليل الجذر

تعريف الجذر والخلاصة

AlanDeğer
Kökردد
YapıÜçlü
Özel DurumMükerrer (muzaaf) kök
Bağlamsal Yakın Köklerرجع, صرف, دفع
Zıt Kökمضى
Çekirdek Özet 1Bir varlığı, nesneyi veya etkiyi yöneldiği istikametten geri çevirip ilk çıktığı kaynağa ya da ters yöne sevk etme
Çekirdek Özet 2Yaratılışın kaçınılmaz olarak Allah’a döndürülmesi, hidayetten sapıp eski küfre irtidat etme veya batıl iddiaların geri püskürtülmesi
Çekirdek Özet 3Bir sisteme giren unsurun kabul edilmeyip menşe noktasına iadesi, meşruiyet kontrolü ve akışın tersine çevrilmesi yasası
Kritik Hata RiskiKökü yalnızca itikadi bir suç olan dinden dönme (irtidat) ile sınırlamak ve ilahi iradenin karşı konulamaz geri dönüşümlülük nizamını gözden kaçırmak

التحليل الثنائي

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
ردGeriye doğru yöneltme, arkaya itme, engelleme ve bir hareketin önünü keserek ters istikamete çevirme ana fikrini taşır. Aynı çekirdekten türeyen ردأ arkadan destek verme ve takviye etme, ردف birinin arkasından gelip peşine takılma, ردم bir gediği arkadan kapatıp set çekme ve ردي geriye doğru yuvarlanıp helake düşme anlamlarını verir.دKökün sonuna gelen aynı cinsten ses tekrarı, geri çevirme ve engelleme eylemine süreklilik, direnç, şiddet ve eylemin doğrudan fail ile hedef arasında karşılıklı bir tepki olarak yinelenmesi karakterini kazandırmıştır.

التحليل التصويري للحروف

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
رİnsan başıBir hareketin başlangıç noktasını, iradeyi, ilk yönelişi veya öne doğru giden lider unsuru temsil eder.
دKapıGeçişi sağlayan veya engelleyen eşik, giriş ve sınır hareketini simgeler.
دKapıİlk eşiğin hemen ardından gelen ikinci sınır, geçişe izin vermeyen kesin bariyer ve geri püskürtme direncini ifade eder.
رددÖne doğru ilerleyen iradi veya tabii bir hareketin (ر), kapı niteliğindeki ilk sınıra (د) ulaştığında içeri alınmayıp ikinci bir kapı/bariyer direnciyle (د) karşılanması ve zorunlu olarak geldiği başa, kaynağa gerisingeri sevk edilmesidir.

الاستعمال التاريخي والمبكر

AlanVeri
İlk fiziksel anlamBir şeyi iterek geldiği yere geri döndürmek, yönünü çevirmek; devenin gebelik sonuna doğru memesinde sütün yeniden toplanıp eski haline dönmesi (er-ridde) ve bir talebi kabul etmeyip sahibine geri çevirmektir.
Cahiliye şiiri kullanımıLisān al-ʿArab'da nakledilen beytinde şair Melîh el-Hüzelî kökün geri çevrilemez bir kararlılığı ifade ettiğini şöyle belirtir: بَعَزْمٍ كوَقْعِ السيف لا يستقله / ضعيفٌ ولا يَرْتَدُّه الدهرَ عاذِلُ
Erken Arapça kullanımHz. Âişe vasıtasıyla nakledilen erken dönem hadis rivayetinde kabul görmeyen meşruiyet dışı amelin sahibine geri iade edilmesi şöyle ifade edilir: من عمل عملاً ليس عليه أمرنا فهو رد

المصدر Kitābü’l-ʿAyn, Lisān al-ʿArab, Asās al-Balāgha.

الطبقة الاشتقاقية السامية

Sami dilleri ailesinde ردد kökü, temel olarak geriye yönelme, geri çevrilme, akışın tersine dönmesi ve bir etkinin kaynağına yansıtılması anlam alanıyla temsil edilir. İbranicede yer alan radad (רדד) biçimi zemini düzlemek, yaymak, bastırıp ezmek ve boyun eğdirmek anlamlarına yoğunlaşırken, Arapçada kök ikincil bir harici baskıdan ziyade yönsel bir geri çevirmeyi, savuşturmayı ve menşee iadeyi merkeze almıştır. Süryanicede redā kökü bir yöne doğru akma, sürme ve yol alma ekseninde gelişirken Arapça formu, mükerrer yapının kazandırdığı ritmik dirençle bu akışın ters yöne kırılmasını ve başa döndürülmesini temsil eder. Arapçadaki fiziksel çekirdek, devenin doğum öncesinde sütünün yeniden memeye toplanması (er-ridde) hadisesinde görüldüğü üzere, bir halin önceki evresine geri akması ve tersine işleyen döngüsellik ile doğrudan bağlantılıdır.

درجة الثقة Güçlü

المصدر Brown-Driver-Briggs, Payne Smith, David Cohen, Lisān al-ʿArab.

التحليل الاشتقاقي

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönBir nesneyi veya sözü sahibine iade etmek, savuşturmak, devenin sütünün memeye geri dönmesiKökün asıl anlamı bir etkiyi veya varlığı ilerlediği hattan kesip çıktığı kaynağa ya da gerideki durağan haline sevk etmektir.Kesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiİbranice radad (boyun eğdirmek, bastırmak), Süryanice redā (akmak, sevk edilmek)Erken Sami katmanındaki yayma ve sürme eylemi Arapçada mükerrer kök morfolojisiyle dirençle geri çevirme ve iade etme yönüne evrilmiştir.Güçlü
Daha geniş dilsel ilişkiAfro-Asyatik havzada geri tepme ve geriye bükülme hareketleriVeri bulunamadıMuhtemel

المصدر David Cohen Dictionnaire des racines sémitiques, Lisān al-ʿArab.

الجذور الشقيقة (التقاليب)

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
رددAnlamlıGeri çevirmek, iade etmekBir şeyi geldiği yöne döndürmek, savuşturmak, kabul etmemekHedef kök; Kur'an'da 59 kez geçer
دردAnlamlıDişsiz olmak, aşınmakAğızda dişlerin dökülmesi, bir nesnenin keskinliğinin gidip körelmesiKur'an'da geçmez; gerileme ve eksilme anlamıyla dolaylı temas taşır
ددرKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıKitābü’l-ʿAyn ve Tehzîb'de mühmel kabul edilmiştir

الجذور المجاورة والجذر المضاد

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
رددMerkezGeri çevirme ve iadeBir şeyi dirençle, tepkiyle veya zorunlu bir hükümle çıktığı yöne doğru geri püskürtmekİade edilen şeyin kaynağına geri gönderilmesi ve geçişin engellenmesi esastır
رجعKomşuGeri dönmeBir varlığın bizzat kendisinin isteyerek veya tabii bir döngüyle önceki yerine dönmesiردد dışarıdan bir müdahale veya tepkiyle geri çevrilmeyi de içerirken, رجع öznenin bizzat dönüşünü öne çıkarır
صرفKomşuYönünü değiştirmeBir şeyin yüzünü bir taraftan başka bir tarafa yöneltmek, akışını saptırmakصرف hedefin ille de ilk kaynağa dönmesini gerektirmez, sadece doğrultuyu değiştirir
دفعKomşuİtme ve defetmeKarşıdaki gücü kuvvet kullanarak uzaklaştırmak ve önünden savmakدفع uzaklaştırma ve çarpma gücüne odaklanırken, ردد gerisin geri kaynağına iade etmeye odaklanır
مضىZıtİlerleyip geçmeBir engelle karşılaşmadan yoluna devam etmek, akıp gitmek ve tamamlanmakGeriye çevrilmenin ve engellenmenin tam karşıtı olarak öne doğru kesintisiz akışı ifade eder

مقابلات المعنى في لغات أخرى

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaرددGeri çevirmek, iade etmekBir hareketi, nesneyi veya hükmü menşe noktasına doğru tersine sevk etme eylemidir.Kesin
LatinceRevertere, repellere, reddereGeri döndürmek, geri püskürtmek, geri vermekRepellere püskürtme ve reddetme yönünü, reddere ise sahibine veya aslına iade etme boyutunu karşılar.Kesin
İngilizceTo return, to repel, to revert, to rejectGeri döndürmek, püskürtmek, eski hale dönmek, reddetmekTek bir fiil kökün tüm boyutlarını taşımaz; reject iradi redde, return döngüsel iadeye, revert ise irtidat anlamına denk gelir.Güçlü
AlmancaZurückweisen, zurückkehren, erwidernGeri çevirmek, geri dönmek, karşılık vermekZurückweisen savunma ve reddetme nüansını, erwidern ise söze ve selama mukabelede bulunma boyutunu verir.Güçlü
FransızcaRenvoyer, repousser, restituerGeri göndermek, geri itmek, iade etmekRestituer emanetin iadesini karşılarken, repousser bir saldırıyı veya talebi savuşturma yönünü taşır.Güçlü

المصدر Oxford Latin Dictionary, Cassell's Latin Dictionary, Wehr Arabic-English Dictionary.

الوجوه والنظائر

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
يُرَدُّ / تُرَدُّونَAhirette Allah’a ve hesaba zorunlu iadeİnsanın ölüm ve kıyamet sonrasında kaçınılmaz olarak hakiki mevlâsına ve gaybı bilene döndürülmesi (En‘âm 6:62, Tevbe 9:94, Cum‘a 62:8)
رُدَّتْ / رُدُّوهَاSomut bir metanın veya emanetin iadesiHz. Yûsuf’un kardeşlerinin zahire bedellerinin yüklerine geri konması veya selama daha güzeliyle karşılık verilmesi (Nisâ 4:86, Yûsuf 12:65)
يَرْتَدَّ / ارْتَدُّواHidayetten sapıp küfre ve eski hale dönmeİmandan sonra dininden dönme, sırt çevirip geri gitme ve irtidat bağlamı (Bakara 2:217, Mâide 5:54, Muhammed 47:25)
مَرَدَّKaçınılmaz ve engellenemez nihai sonAllah’ın takdir ettiği azap veya kıyamet gününün hiçbir güç tarafından geri çevrilemeyeceği hükmü (Ra‘d 13:11, Rûm 30:43, Şûrâ 42:47)
يُرَدُّ إِلَى أَرْذَلِ الْعُمُرِFiziksel ve zihni gerileme, ömrün son evresiİnsanın biyolojik olarak güçten düşüp çocukluktaki acziyet ve bilgisizlik haline geri döndürülmesi (Nahl 16:70, Hac 22:5)
رَدَدْنَاهُ أَسْفَلَ سَافِلِينَYaratılış gayesini kaybetme ve aşağıların aşağısına itilmeEn güzel kıvamda yaratılan insanın inkârı sebebiyle ontolojik ve ahlaki olarak en alt dereceye mahkûm edilmesi (Tîn 95:5)

سياق الكلام والفقه والتفسير والحديث

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
KelamAhiret, kaza-kader ve irtidatAllah’ın hükmünün geri çevrilemezliği (lâ meradde leh), insanın zorunlu olarak O’na döndürülmesi ve dinden çıkanın (mürted) uhrevi durumuİlahî iradenin mutlaklığı ve inkârın bir irtidat (geriye düşüş) olduğu tespiti
FıkıhHukuki muameleler ve ceza hukukuAyıplı malın geri verilmesi (reddü’l-ayb), gasbedilen malın iadesi, selamın iadesi ve dinden dönme cezasının sınırlarıBir akdin veya durumun önceki hukuki haline çevrilmesi ve meşruiyet dışı tasarrufların iptali
TefsirEsrâr-ı elfâz ve ayetlerin semantik tahliliردد ile رجع arasındaki fark; geri çevrilmenin iradi, cebri ve ontolojik boyutlarının ayrıştırılmasıİnsanın mebde’den meâda seyrinde yaratıcısına iadesinin ve batıl amellerin heba oluşunun izahı
HadisSünnete uygunluk kriteriSünnete ve İslam nizamına uymayan sonradan uydurulmuş işlerin reddedilmesi (fehüve radd)Meşruiyet zeminine oturmayan her türlü dini ve ameli üretimin iptal edilip sahibine savrulması

تحليل النظام الديني والعلمي والسياسي والاقتصادي

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniTevhid ve hidayet istikametiİrtidat ve meada rücuYön tayini ve nihai hesapİman ileriye doğru tekâmül iken, imandan dönüş bir geriye savrulmadır; nihayetinde tüm varlık asıl sahibine döner.Kesin
İlmiDoğrulama ve metodolojik eleştiriMerdud bilgi ve retHata ayıklama mekanizmasıDelile dayanmayan, yöntemsel süzgeçten geçmeyen veya sistem dışı kalan önermelerin bilgi havuzuna kabul edilmeyip reddi.Güçlü
SiyasiHukuk düzeni ve meşruiyetİtiraz ve hükmü geri çevirmeOtoritenin sınırlandırılmasıİlahi nizamın üstünlüğü karşısında hiçbir beşeri gücün geri çeviremeyeceği hükümlerin varlığı ve ihtilafların Allah ve Resulüne arzı (Nisâ 4:59).Güçlü
İktisadiMülkiyet ve akit ahlakıİade, haksız kazancın reddiMülkiyetin aslına rücuuAyıplı malın veya gasp edilmiş mülkün hak sahibine iadesi; infakta cimrilik edenin rızkı geri çeviremeyeceği bilinci.Güçlü

التماثل في العلوم العددية والإنسانية

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerYansıma (reflection), tersinirlik (reversibility) ve geri besleme (feedback)Bir dalganın veya parçacığın sert bir sınıra çarparak geldiği ortama geri dönmesi (optik/akustik yansıma) veya bir sistemin çıktısının girdiyi denetlemek üzere gerisin geri sisteme iletilmesi yapısıyla örtüşür.Kesin
Beşeri bilimlerGerileme (regresyon), tepki (reaksiyon) ve iade-i itibarBireyin veya toplumun kriz anlarında gelişmiş ahlaki ve zihni evrelerden önceki ilkel savunma mekanizmalarına dönmesi ya da hukukun gasp edilen hakkı asıl sahibine iade etmesi sürecidir.Güçlü

التضييق الخاطئ وخطر الخطأ

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiKökü yalnızca teolojik bir suç veya ceza hukuku konusu olan dinden çıkma (irtidat) kavramına indirgemek ya da sadece bir teklifi basitçe geri çevirme (ret) olarak algılamak.
Kur'an içi daha geniş anlamردد Kur’an’da varoluşsal döngünün (mebde ve mead), biyolojik gerilemenin (erzel-i ömür), ahlaki düşüşün (esfel-i sâfilîn), emanetin sahibine verilmesinin ve ilahi hükmün mutlak geri çevrilemezliğinin anahtar kavramıdır.
Yanlış anlamanın doğuracağı hataKök daraltıldığında, Kur'an'ın ontolojik dönüş yasası, sünnete aykırı olanın meşruiyet kazanamaması ilkesi ve tarihin geriye doğru kırılma anları anlaşılamaz; ayetler sadece bireysel inanç değişimine sıkıştırılır.

خلاصة موجَّهة لفهم القرآن

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Varlığın başlangıç noktasından çıkıp tekrar o noktaya döndürülüşünü, hidayet ile dalalet arasındaki yön çatışmasını ve ilahi iradenin önünde durulamaz kesinliğini ifade eden temel döngüsellik yasasını kurduğu için hayati öneme sahiptir.
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Ahirette diriliş ve hesaba çekilme sahnelerinde (En‘âm 6:62), müminleri dinlerinden döndürmek isteyen baskı gruplarını tasvir eden ayetlerde (Bakara 2:217), yaşlılık ve biyolojik zaaf anlatımlarında (Nahl 16:70) ve selam/emanet ahlakını belirleyen hüküm ayetlerinde (Nisâ 4:86).
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?İnsanın bağımsız bir hatta sonsuza kadar ilerleyebileceği yanılgısını yıkar; insanın her halükarda ya ahlaken geriye (irtidat/esfel) ya da varoluşsal olarak zorunlu biçimde Allah’a döndürüleceğini göstererek mutlak hâkimiyetin sınırlarını çizer.

التركيب النهائي والنموذج الرياضي

  • Somut anlamBir nesneyi, hareketi veya sıvıyı yöneldiği istikametten geri çevirerek ilk çıktığı kaba, kaynağa veya gerisindeki zemine doğru itmek ve iade etmek.
  • Soyut anlamBir kabul, iddia veya eylemin meşruiyet yahut güç bariyerine çarparak menşeine geri savrulması, insanın ontolojik olarak yaratıcısına döndürülmesi ve hidayetten saparak eski cehalet haline irtidat etmesi.
  • Sistematik karşılıkSisteme giren yabancı veya batıl girdilerin meşruiyet filtresi tarafından dışarı atılıp sahibine iadesi; kainatta hiçbir gücün ilahi kaza ve kader vektörünü tersine çeviremeyeceği prensibi.
  • LaTeX modeliV(t)→B−V(t+Δt)  ⟹  xt→x0
  • LaTeX açıklamasıFormülde V(t) ileriye veya belirli bir hedefe doğru yönelen hareket yahut irade vektörünü temsil eder. B simgesi geçişe izin vermeyen ilahi, fıtri veya meşruiyet bariyerini (engel/eşik) gösterir. Vektörün bu engele çarpmasıyla yönü tersine döner (−V(t+Δt)). Bu sürecin nihai sonucu ise sistemin veya varlığın çıktığı başlangıç konumuna (x0) geri iade edilmesidir (xt→x0). Bu matematiksel döngü, ردد kökünün hem fiziksel iade hem de ontolojik ve ahlaki geri dönüş dinamiğini modeller.
النسخة النصية (لأدوات الذكاء الاصطناعي)فهرس الجذور حسب الحروف: ر