زبر
ز - ب - ر
جذر- الورود: ١١
- الآيات: ١١
- الصيغ: ٨
- المعاجم: ١٣
“Zebra”, derisi çizgili yaban eşeğidir. Sonra kuyu etrafını taşla örmeye de “zebr” denmiştir. Tablet anlamına da gelir.المزيد ›
ملاحظاتي
المعاجم(١٣)
★ معجم آق إيفلر (بالتركية)التركية
“Zebra”, derisi çizgili yaban eşeğidir. Sonra kuyu etrafını taşla örmeye de “zebr” denmiştir. Tablet anlamına da gelir.
كتاب العين
الخليل بن أحمد · القرن ٨مترجمالحروف: ٢٬٠٤٥باب الزاي والراء والباء معهما
ز ر ب، ز ب ر، ر ز ب، ب ز ر، ب ر ز مستعملات
زرب:
الزَّرْب والزّريبة: موضع الغنم. والزَّرْبةُ: قُتْرةُ الرّامي.
والزَّرابيّ، وواحداتها: زُرْبِيّة: من القُطوع الحِيريّة وما كان على صنيعتها.
زبر:
الزَّبْرُ: طيٌّ البِئْر، تقول: زَبَرْتها، أي: طَوَيْتها.
الزَّبُور: الكِتابُ. والزّبور: اسم الكتاب الذي أنزل على داود.
والزُّبْرةُ من الكاهل: الهَنَةُ النّاتئة من الأسد، وهو
الصحاح
الجوهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ١٬٣١٧الزُبْرَةُ: القِطْعة من الحديد، والجمع زُبَرٌ. قال الله تعالى: "آتُوني زُبَرَ الحَديدِ"، وزُبُرٌ أيضاً، قال تعالى: "فَتَقَطَّعوا أَمْرَهُمْ بَيْتَهُمْ زُبُراً" أي قِطَعاً. والزُبْرَةُ أيضاً: موضع الكَاهِل. يقال: رَجل أَزْبَر، أي عظيم الزُبْرَةِ. ومنه زُبْرَةُ الأسد. يقال: أَسَدٌ مَزْبَرَانيٌّ، أي ضَخْمُ الزُبْرَةِ. والزُبْرَةُ: كَوْكَبانِ نَيِّرانِ، وهما كاهلا الأسد، يَنزِلُهُما القَمَرُ.
تهذيب اللغة
الأزهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ٩٬١٢٨ز ر ب
زرب ، زبر ، برز ، ربز ، بزر ، رزب : مستعملات .
بزر : قال الليث : البَزْر : كلُّ حَب يُنثَر للنَّبات ، تقول : بزَرْتُه وبَذَرتُه .
أبو عبيد عن الأمويّ : بَزرْتهُ بالعَصَا بَزْراً : إذا ضَربتَه بها .
ابن نجدة عن أبي زيد : يقال للعَصَا : البَيْزارةُ والقَصيدةُ .
وقال اللّيث : المبْزَرُ : مِثلُ خَشَبة القَصّارِين
تُبزَر به الثّياب في الماء .
قال : والبَيْزارُ : الّذي يَحمِل البازيّ .
قلتُ :
ز ر ب زرب ، زبر ، برز ، ربز ، بزر ، رزب : مستعملات . بزر : قال الليث : البَزْر : كلُّ حَب يُنثَر للنَّبات ، تقول : بزَرْتُه وبَذَرتُه . أبو عبيد عن الأمويّ : بَزرْتهُ بالعَصَا بَزْراً : إذا ضَربتَه بها . ابن نجدة عن أبي زيد : يقال للعَصَا : البَيْزارةُ والقَصيدةُ . وقال اللّيث : المبْزَرُ : مِثلُ خَشَبة القَصّارِين تُبزَر به الثّياب في الماء . قال : والبَيْزارُ : الّذي يَحمِل البازيّ . قلتُ : وغيرُه يقول : البازِيار ، وكلاهُمَا دخيل . والبُزُور : الحُبُوب الّتي فيها صِغَر ، مثل حُبُوب البَقْل وما أَشبَهها . ثعلب عن ابن الأعرابيّ : المبْزورُ : الرجلُ الكثيرُ الوَلَدِ ، يقال : ما أكثَر بَزْرَه ، أي : وَلَده . وعزَّةٌ بَزَرَى : ذاتُ عَدَد كثير وأنشدَ : أَبَتْ لي عِزّةٌ بَزَرَى بزوخ إذا ما رامَها عِزٌّ يَدُوخُ قال : بَزَرَى عددٌ كثير ، وأَنشَد : قد لَقِيَتْ سِدْرَةُ جَمْعاً ذَا لُهًى وعَدَداً فَخْماً وعِزّاً بَزَرَى قال : والبَزَرى لَقب لبني أبي بكر بن كلاب ، وتبزَّر الرجلُ : إذا انتمى إليهم . وقال القَتّال الكِلابيّ : إذا ما تَجَعْفَرتُمْ علينا فإنّنا بَنُو البَزَرَى من عِزّةٍ تَتَبزّرُ قال : والبَزْراء : المرأةُ الكثيرةُ الوَلَد . والزَّبْراءُ : الصُّلْبة على السَّير . والبَزْر : المُخاط . والبَزْرُ : الأَوْلاد . زبر : قال الليث : الزَّبْر : طيُّ البِئْر ، تقول : زَبَرْتُها ، أي : طَوَيتُها . أبو عُبيد عن الأصمعيّ : إذا لم يكن للرجل رأيٌ قيل : ما لَه زَبْر وجُولٌ . ثعلب عن ابن الأعرابي : الزَّبْرُ : الصَّبْر ، يقال : ما لَه صَبْرٌ ولا زَبْر . وأخبَرَني المُنذِريّ عن أبي الهَيْثَم يقال للرجل الّذي لا عَقَل له ولا رَأْي له زَبْرَ وجُول ولا زبْرَ له ولا جُول . قال : وأصلُ الزَّبْر طَيُّ البئر إذا طُوِيت تماسكتْ واستَحكمتْ . قال : والزَّبْر : الزَّجْر ، لأنّ من زَبَرْتَه عن الغَيّ فقد أحكَمْتَه ، كزَبْر البِئْر بالطَّي . قال : وأخبَرَني الحَرّاني عن ابن السكّيت قال أبو عبيدة : زَبَرْتُ الكتابَ وذَبَرْتُه : إذا كتَبْتَه . قال : وقال الأصمعي : زَبَرْتُ الكتابَ : كتبتُه ، وذَبَرْتُه : قَرأْتُه . وقال أعرابيّ : إني لأعرِف تَزْبِرَتي ، أي : كتابتي . وقال اللّيث : الزَّبُور : الكتاب ، وكلُّ كتابِ زَبُور ، وقال الله جَلَّ وعزّ : ( وَلَقَدْ كَتَبْنَا فِى الزَّبُورِ مِن بَعْدِ الذِّكْرِ ) ( الأنبياء : 105 ) . ورُوِي عن أبي هُرَيرة أنّه قال : الزَّبور : ما أُنزِل على داود ) مِن بَعْدِ الذِّكْرِ ( من بَعْدَ التوراة . وقرأ سَعِيد بنُ جُبَير : ( ولقد كتبنا في الزُّبور ) بضم الزاي . وقال : الزُبُور : التّوراة والإنجيل والقرآن . قال : والذِّكر : الّذي في السماء . وقيل : الزَّبور فَعولٌ بمعنى مفعول ، كأنه زُبِر ، أي : كُتِب . وقال ابن كناسة : من كواكب الأسَد : الخراتانِ ، وهما كوكبان بينهما قَدْرُ سَوْط ، وهما كتفا الأسد ، وهما زُبْرةُ الأسد ، وهي كلُّها يمانية ، وأصلُ الزُّبرة : الشَّعر الذي بين كتفَي الأسد . وقال الليث : الزُّبْرةُ : شعْرٌ مجتمعٌ على موضع الكاهل من الأسد ، وفي مِرْفَقَيْهِ ، وكلُّ شعر يكون كذلك مجتمعاً فهو زُبْره . قال : وزُبْرَة الحديد : قطعةٌ ضخمةٌ منه . وقال الفرّاء في قوله : ( فَتَقَطَّعُو ( صلى الله عليه وسلم ) 1764 اْ أَمْرَهُمْ بَيْنَهُمْ زُبُراً ) ( المؤمنون : 53 ) ، من قرأ بفتح الباء أراد قِطعاً ، مثل قوله : ( ءَاتُونِى زُبَرَ الْحَدِيدِ ) ( الكهف : 96 ) . قال : والمعنى في زُبُر وزُبَر واحد ، والله أعلم . وقال الزّجّاج : ومن قرأ زُبُراً أراد كُتُباً ، جمع زبور ومن قرأ زُبَراً ، أراد قِطَعاً ، جمع زُبْرة ، وإنما أراد تفرَّقوا في دينهم . وقال الليث : الأزْبَرُ : الضخمُ زُبْرة الكاهل ، والأنثى زَبْرَاء ، وكان للأحنف خادمٌ تسمَّى زَبْرَاء ، فكانت إذا غضِبتْ قال الأحنف : هاجتْ زَبْرَاء ، فذهبَتْ مثلاً حتى قيل لكل من هاج غضبُه : هاجت زَبْرَاؤُه . وقال ابن السكيت : هو زِئْبِر الثَّوب . وقد قيل : زِئْبُرُ بضم الباء ، ولا يقال زِئْبَر وقد زأْبَرَ الثّوبُ فهو مُزَأْبَر . وقال الليث : الزِّئبُرُ بضم الباء زِئْبرْ الخزِّ والقَطيفة والثوب ونحوه ؛ ومنه اشتُق ازبِئْرَار الهِرِّ : إذا وفَى شَعرُه وكَثُرْ ، وقال المرَّار : فهْوَ وَرْدُ اللّون في ازْبِئْرَارِه وكُمَيْتُ اللَّوْنِ ما لم يَزْبَئِرّ أبو زيد : ازبأَرَّ الوبَر والنبات : إذا نَبَتَ . أبو عبيد عن أبي عمرو : الزِّبِرُّ من الرجال : الشديد . وقال أبو محمد الفَقْعَسِيّ : أكون ثَمّ أسداً زِبِرّا وزُبْرة الأسَد : منزلٌ من منازل القَمر ، وقد مَرَّ تفسيره . سَلمة عن الفرّاء : الزَّبير : الدّاهية . والزّبير : الحمأَة . وأَنشد : تُلاقي من آلِ الزُّبيْرِ الزَّبِيرَا وقال ابن الأعرابيّ : ازْبَرَّ الرجلُ : إذا عَظمَ جسمُه ، وازْبَر : إذا شَجُع . أبو عُبَيد عن أبي زيد : أَخذ الشيء بزَغْبَرِه : إذا أخذه كله ، فلم يدعْ منه شيئاً ، وكذلك أخذَه بزَوْبَرِه وبزأبره . وقال ابن حبيب : الزَّوْبر : الداهية في قول الفَرَزْدَق : إذا قال غاوٍ من مَعَدَ قصيدةً بها جَرَبٌ قامت عليَّ بَزَوْبَرَا أي : قامت عليَّ بداهيَة . وقال غيره : معناه : أَنها تُنسَب إليَّ كلُّها ولم أَقُلْها . ربز : روَى شَمر في كتابه حديثاً لعبد الله بن بُسْر أنه قال : جاءَ رسولُ الله ( صلى الله عليه وسلم ) إلى داري فوضعْنا له قطيفةً رَبيزَةً . قال شمر : حدثني أبو محمد عن المظفّر أنه قال : كَبْشٌ ربيز ، أي : ضخم ، وقد رَبُزَ كَبْشُكَ ربازةً ، أي : ضَخْم . وقد أَرْبَزْته أنا إرْبازاً . قال شمر : وقال أبو عَدْنان : الرَّبيز : الرجلُ الظريف الكيس . وقال أبو زيد : الرَّبيز والزَّميز من الرجال : العاقل الثّخين . وقد رَبُزَ ربازَة ، ورَمُز رمازةً بمعنى واحد . وقال غيره : فلانٌ رَبيز ورَمِيز : إذا كان كثيراً في فنِّه ، وهو مُرْتَبزٌ ومُرْتمز . زرب رزب : أبو عُبَيد عن الكسائي : الزُّرِيبةُ : حظيرةٌ من خَشب تُعمل للغنم ، يقال منه : زَرَبْتُها أَزْرُبُها زَرْباً . قال : وقال أبو عمرو : الزَّرْبُ : المَدْخَل ، ومنه زَرْبُ الغَنَم . وقال غيره : انْزَرَب في الزَّرْب انْزِراباً : إذا دَخَل فيه . وقال ابن الأعرابي : الزِّرْب : مَسِيل الماء . والزَّرْبُ : الحَظِيرة . قال : وزَرِب الماءُ وسَرِب : إذا سالَ . وقال ابن السَكّيت : زَرِيبةُ السَّبع : موضعهُ الّذي يَكتنُّ فيه . وقال الليْث : الزَّرِبُ : موضعُ الغَنَم ، يسمَّى زَرْباً وزَرِيبة . قال : والزَّرْبُ : قُتْرة الرّامي ، قال رُؤبةُ : في الزَّرْب لو يَمضَغُ شَرْباً ما بَصَقْ وقال الزّجّاج في قوله جلّ وعزّ : ( مَصْفُوفَةٌ وَزَرَابِيُّ مَبْثُوثَةٌ ) ( الغاشية : 16 ) ، الزَّرابيّ : البُسُطُ واحدتُها زَرْبِيَّة . وقال الفرّاء : هي الطَّنافِس لها خَمْل رَقيق . وأخبَرَني ابن رزين عن محمّد بنِ عمرو عَن الشاه المؤرّج أنه قال في قول الله جلّ وعزّ : ( مَصْفُوفَةٌ وَزَرَابِيُّ مَبْثُوثَةٌ ( قال : زَرابيّ النَّبت إذا اصفَرَّ واحمَرَّ وفيه خُضْرة وقد ازْرَبَّ ، فلمّا رأَوا الألْوان في البُسُط والفُرُش والقُطُف شَبَّهوها بزَرابيِّ النَّبْت ، وكذلك العَبْقَرِيّ من الثِّياب والفُرُش . وعن أبي هريرة رضي الله عنه أنه قال : ويل للعرب من شر اقترب . ويل للزَّرْبيّة . قيل : وما الزربيّة ؟ قال : الذين يدخلون على الأمراء ، فإذا قالوا شراً أو قالوا شيئاً قالوا صَدَقَ . ثعلب عن ابن الأعرابي : الزِّرْيابُ : الذَّهب . والزِّريابُ : الأصفَر من كل شيء . قال : ويقال للمِيزابِ : المِزْرابُ والمِرْزابُ . وقال اللّيث : المِرْزابُ لغة المِيزابُ . وقال ابن السكّيت : هو المِيزَابُ ، وجمعُه المَآزِيب ولا يقال المِزْرَاب ونحو ذلك قال الفرّاء وأبو حاتم . وقال اللّيث : المِرْزَابَة : شِبه عُصَيَّةٍ من حَديد ، والإرْزَبَّة لغةٌ فيها إذا قالوها بالميم خفّفوا الباء ، وأَنشَدَ : ضَرْبك بالمِرْزَبَة العُودَ النَّخِرْ قلتُ : ونحو ذلك رَوى أبو عبيد عن الفرّاء . وكذلك قال ابنُ السكّيت مثله في المرزبة والإرزبة . أبو عبيد عن الأصمعيّ : رجلٌ أرْزَبٌّ : إذا كان قصيراً غليظاً . أبو العبّاس عن ابن الأعرابي : رجلٌ أرْزَبٌّ : كبير ، ورجلٌ قِرْشَبٌّ : سَيّءُ الحال . وقال أيضاً : الإرْزَبُّ : العظيمُ الجِسم الأحمقُ ، وأَنشَد الأصمعيّ : كَزُّ المُحَيَّا أُنَّحٌ أرْزَبُّ برز : في حديث أمّ مَعبد الخُزاعية : أنها كانت امرأة برزة تَختبىء بفناء قُبتها . قال أبو عُبيد : البَرْزَةُ من النِّساء : الجليلةُ التي تظهَر للناس ويجلس إليها القومُ . وأخبرَني المنذريُّ عن أبي العباس عن ابن الأعرابي قال : قال الزُّبَيْرِيّ : البرزةُ من النساء التي ليستْ بالمُتزايلة ولا المُحْزَمِّقة . قال : والمتزايلة : التي تُزايلك بوجهها تستُره عنك وتنكَبُّ إلى الأرض . قال : والمحْزَمِّقة : التي لا تتكلم إذا كُلِّمت . الليث : رجلٌ بَرْز طاهرُ الْخُلُق عفيف . وامرأةٌ برْزة : موثوقٌ برأيها وعفافِها ، وقال العجاج : بَرْزٌ وذُو العفافة البَرْزِيُّ ويقال : برزٌ ، أي : هو منكشف الشأن ظاهره . قال : والبَرازُ : المكانُ الفضاء من الأرض البعيدُ الواسع ، وإذا خرج الإنسانُ إلى ذلك الموضع قيل : قد برَز . وإذا تسابقت الخيلُ قيل لسابقها : قد برَّز عليها ، وإذا قيل مخفَّف فمعناه ظهرَ بعدَ الخفاء ، وإنما قيل في التَغوُّط : تَبرَّز فلانٌ كنايةً أي خرج إلى بَرازٍ من الأرض . والمبارزة : الحرب . والبِرازُ : أُخذ من هذا ، تبارزَ القِرْنان . ثعلب عن ابن الأعرابيّ : أبرز الرجلُ : إذا عزم على السَّفر . وبرزَ : إذ ظهر بعد خموله . وبرز : إذا خرج إلى البِراز وهو الغائط . وقال في قول الله تعالى : ( وَتَرَى الاَرْضَ بَارِزَةً ) ( الكهف : 47 ) ، أي : ظاهرة بلا جبل ولا تلّ ولا رمل . أبو عبيد عن أبي عمرو : المبْرُوز من أبرَزْت ، قال لبيد : أو مُذْهَبٌ جَدَدٌ على ألواحه الناطقُ المَبروزُ والمختومُ وقال ابن هانىء : أبرزتُ الكتابَ : أخرجته ، فهو مَبْروز . وقد أعطَوْه كتاباً مَبْروزاً ، وهو المنْشور ، وقد برزته برزاً . وقال الفرّاء : إنّما أجازوا المَبْرُوزَ وهو من أَبرَزْت لأن يَبرُز لفظه واحد من الفعلين . وقال أبو حاتم في بيت لَبيد إنما هو : النّاطقُ المُبْرَزُ مُزاحَف ، فغيّره الرُّواة فِراراً من الزِّحاف . أبو العبّاس عن ابن الأعرابي : الإبرِيزُ : الحَلْيُ الصافي من الذهب ، وأَبرَزَ إذا اتَّخَذ الإبْرِيزَ . وعن أبي أمامة رضي الله عنه عن النبي ( صلى الله عليه وسلم ) أنه قال : ( إن الله ليُجرّب أحدَكم بالبلاءَ كما يُجرّب أحدُكم ذهبَه بالنار فمنه ما يخرج كالذهب الإبريز ، فذلك الذي نجاه الله من السيئات . ومنهم من يخرج من الذهب دُون ذلك ، وهو الذي يشك بعض الشك ، ومنهم من يخرج كالذهب الأموه ، فذلك الذي أُفْتِن ) . قال شمر : الإبريز من الذهب : الخالص ، وهو الإبرزي والعِقيانُ والعسجدُ . وقال النابغة : مزيّنة بالإبرزي وجوهاً بأرضع الثّدي والمُرْشفاتِ الحواضِنِ
مقاييس اللغة
ابن فارس · القرن ١١مترجمالحروف: ٤٬٥٢٧(باب الزاء والباء وما يثلثهما)
(زبد) الزاء والباء والدال أصلٌ واحدٌ يدلُّ على تولُّد شيءٍ عن شيء. من ذلك زَبَدُ الماءِ وغيرِه. يقال أزْبَدَ إزْباداً. والزُّبد من ذلك أيضاً. يقال زَبَدْتُ الصبي أزبُده، إذا أطعمتَه الزُّبد.
وربَّما حملوا على هذا واشتقّوا منه. فحكى الفرّاءُ عن العرب: أَزْبَدَ السِّدرُ، إذا نَوَّر. ويقال زَبَدَتْ فلانةُ سِقاءَها، إِذا مَخَضَتْه حتَّى يُخرِج زُبْدَه.
ومن *الباب
المفردات في غريب القرآن
الراغب الأصفهاني · القرن ١١مترجمالحروف: ١٬٦٧٣- الزبرة: قطعة عظيمة من الحديد، جمعه زبر، قال: ﴿آتوني زبر الحديد﴾ [الكهف/96]، وقد يقال: الزبرة من الشعر، جمعه زبر، واستعير للمجزإ، قال: ﴿فتقطعوا أمرهم بينهم زبرا﴾ [المؤمنون/53]، أي: صاروا فيه أحزابا. وزبرت الكتاب: كتبته كتابة غليظة، وكل كتاب غليظ الكتابة يقال له: زبور، وخص الزبور بالكتاب المنزل على داود عليه السلام، قال: ﴿وآتينا داود زبورا﴾ [النساء/163]، ﴿ولقد كتبنا في الزبور من بعد الذكر﴾
أساس البلاغة
الزمخشري · القرن ١٢مترجمالحروف: ٦٣٤ز ب ر
زبرت البئر: طويتها بالحجارة.
وزبرت الكتاب بالمزبر: بالقلم.
قال: قد قضـي الأمـر وجـفّ المزبـر وكتاب مزبور وقد نطقت به الزبر ورأيت في يده زبراً وزبوراً وأنا أعرف بزبرتي أي بكتبتي وعنـده زبـرة مـن حديـد وزبـر.
وأسـد ضخـم الزبـرة وهي الشعر المجتمع على كاهله ومرفقيه ومنها قولهـم: ازبـأر شعـره إذا انتفـش.
وزابـر الثـوب وجـزّ شعـره فزبـره إذا لم يسوه وكان بعضه أطول من بعض.
لسان العرب
ابن منظور · القرن ١٣مترجمالحروف: ٨٬٧٤٧الزَّبْرُ: الحجارة. وزَبَرَهُ بالحجارة: رماه بها. والزَّبْرُ: طَيُّ البئر بالحجارة، يقال: بئر مَزْبُورَةٌ. ورَبَرَ البئر زَبْراً: طواها بالحجارة؛ وقد ثَنَّاهُ بعضُ الأَغفال وإِن كان جنساً فقال: حتى إِذا حَبْلُ الدّلاءِ انْحَلاَّ،
وانْقاضَ زَبْرَا حالِهِ فابْتَلاَّ
وما له زَبْرٌ أَي ما له رأْي، وقيل: أَي ما له عقل وتَماسُكٌ، وهو في الأَصل مصدر، وما له زَبْرٌ وضعوه على المَثَلِ، كما قالوا: ما له
القاموس المحيط
الفيروزآبادي · القرن ١٥مترجمالحروف: ٦٣٨* ز ب ر * * الزُّبْرةُ * بالضم القطعة من الحديد والجمع * زُبَرٌ * قال الله تعالى ﴿آتوني زُبر الحديد﴾ و * زُبُرٌ * أيضا بضم الباء قال الله تعالى ﴿فتقطعوا أمرهم بينهم زبرا﴾ أي قطعا و * الزَّبْرُ * الزجر والانتهار وبابه نصر والزبر أيضا الكتابة وبابه ضرب ونصر و * الزِّبْرُ * بالكسر الكتاب والجمع * زُبُورٌ * كقدر وقدور ومنه قرأ بعضهم ﴿وآتينا داود زبورا﴾ و * المِزْبَرُ * كالمبضع القلم و *
تاج العروس
الزبيدي · القرن ١٨مترجمالحروف: ١١٬٦٣٥الزبر: القوى الشديد من الرجال. وهو مكبر الزبير: وفي حديث صفية بنت عبد المطلب:
كيف وجدت زبرا
أأقطا وتمرا
أو مشمعلا صقرا كالزبر، كطمر، وهذه عن أبي عمرو. وقال أبو محمد الفقعسي:
أكون ثم أسدا زبرا من المجاز: الزبر العقل والرأي والتماسك. وماله زبر، أي ماله رأي. وقيل: ماله عقل وتماسك. وهو في الأصل مصدر. وماله زبر، وضعوه على المثل، كما قالوا: ماله جول وفي الحديث الفقير الذي
معجم لين
إدوارد لين · القرن ١٩مترجمالحروف: ١٥٬٣٠٩زَبَرَ البِئْرَ
1 زَبَرَ البِئْرَ ذ , (A, TA,) [aor. زَبُرَ , and perhaps زَبِرَ also,] inf. n. زَبْرٌ, (S, K,) He cased the well, or walled it internally, with stones. (S, A, K.) ― -b2- زَبْرٌ also signifies The disposing a building, or construction, one part upon another; (K;) [as is done in casing a well;] and in this sense likewise it is an inf. n., of which the verb is زَبَرَ. (TK.) ― -b3-
قاموس سالمون
هنري أنتوني سالمون · القرن ١٩مترجمالحروف: ٧٩٣زَبَرَ
زَبَرَ I , U ( n. ac. زَبْر 1 ),
a. Copied, transcribed; wrote.
b. Cased with stones ( well ).
زَبَّرَ
زَبَّرَ II ,
a. see I (a) .
زَبْر
زَبْر 1 ,
a. Stones; stone-casing of a well.
زِبْر
زِبْر 2 , ( pl. زُبُوْر 27 ),
a. Book; writing.
زُبْرَة
زُبْرَة 3t , ( pl. زُبَر 9 ),
a. Part of the back between the shoulderblades.
b. Lump, piece of iron; anvil.
أَزْبَرُ
أَزْبَرُ 14 , (
كتاب الله
مستخلص من الاستعمال القرآنيمترجمالحروف: ٣٢٬٣٣٧زبر
زَبَرَ - يَزْبُرُ - زُبْرَةُ - زُبَرَ
زَبَرَ - يَزْبُرُ +كائن + شيئاً + عن شيء أو كائن: يجعله يتشظى وينشق وينفصل عنه: في شيء صلب كحجر أو معدن قابل للكسر، ينفصل قطعاً أو شظايا عنه, ذلك حين طرقها أو ضربها بمطرقة وإزميل
زُبْرَةُ: على وزن " فـُعلة: " اسم مفعول من " زَبَرَ - يَزْبُرُ ": جزء مقتطع من أصل
زُبَرَ: جمع " زُبْرَةُ ": القطع أو
الصيغ(٨)
الجذور المجاورةالمجاورة: ٥٢ (الإجمالي: ٧٢)
- داود
الآيات المشتركة: ٢ · Davut
- بين
الآيات المشتركة: ٥ · Beyn topraktaki yarık demektir
- نور
الآيات المشتركة: ٣ · Ateş demektir
- صدف
الآيات المشتركة: ١ · Yüz çevirirler
- أيوب
الآيات المشتركة: ١ · Ve Eyüp
- يونس
الآيات المشتركة: ١ · Ve Yunus
- سبط
الآيات المشتركة: ١ · Ve oymaklar
- قطر
الآيات المشتركة: ١ · Maden eriyiğidir
- فرغ
الآيات المشتركة: ١ · Ferğ “Firağ”, kovanın su dökülen ağzıdır
- كتب
الآيات المشتركة: ٣ · Derinin deri ile dikildiği sırım, iptir
- إسماعيل
الآيات المشتركة: ١ · Ve İsmail
- سليمان
الآيات المشتركة: ١ · Süleyman
الآيات التي ورد فيها(١١)
أَكُفَّارُكُمْ خَيْرٌ مِنْ أُولَئِكُمْ أَمْ لَكُمْ بَرَاءَةٌ فِي الزُّبُرِ
Kayıt defterleri
وَكُلُّ شَيْءٍ فَعَلُوهُ فِي الزُّبُرِ
Kayıt defterleri
تحليل الجذر
تعريف الجذر والخلاصة
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | زبر |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | كتب, سطر, صحف, لوح |
| Zıt Kök | محو |
| Çekirdek Özet 1 | Taşları üst üste sağlamca dizerek kuyuyu örmek, kütle oluşturmak ve taşa kazıyarak yazmak |
| Çekirdek Özet 2 | İlahi mesajların ve amellerin silinmez, sarsılmaz bloklar halinde tescil edilmiş metinleri ve vahiy belgeleri |
| Çekirdek Özet 3 | Parçaların dağılmasını engelleyen kurucu ve bağlayıcı ilkeler manzumesi, kalıcı kayıt ve kurumsal bütünlük |
| Kritik Hata Riski | Zebûr kelimesini yalnızca Hz. Davud’a indirilen metin sanarak kökün amellerin kaydı, demir kütleleri ve ümmetin parçalanması gibi bütüncül yapısal anlamlarını gözden kaçırmak |
التحليل الثنائي
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| زب | Yoğunlaşma, kabarma, bir araya gelip yığılma ve itici bir kütle oluşturma; nitekim زبد kökünde sütün veya suyun köpürüp toplanması, زبن kökünde ise yoğun bir itme ve defetme hareketi mevcuttur. | ر | Çekirdekteki yığılma ve kabarma hareketine süreklilik, başlanmış bir yapıyı üst üste ekleyerek yükseltme, sağlamlaştırma ve taş/kütle düzeyinde kalıcı tahkimat kurma boyutu eklenmiştir. |
التحليل التصويري للحروف
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ز | Kesici alet | Taşın yontulması, ayrılması, sert malzemeye çentik atılması veya kazınması |
| ب | Ev, çadır | İç mekân, muhafaza alanı, çevrelenmiş ve emniyete alınmış korunaklı yapı |
| ر | İnsan başı | Üstünlük, tepe nokta, biriktirerek üst üste yığma ve zirveye ulaştırma |
| زبر | Kesici aletle yontulan parçaların korunaklı bir alanı çevreleyecek şekilde üst üste dizilmesi | Taşların yontulup örülerek bir kuyunun içini tahkim etmesi, sert yüzeye kazınarak silinmez bir yazının veya kütlenin ortaya çıkarılması hareketidir. |
الاستعمال التاريخي والمبكر
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Taşları düzgünce üst üste koyarak çökmemesi için kuyunun iç duvarını örmek (طَيُّ البئر بالحجارة); büyük ve ağır demir parçası (زُبْرة الحديد). |
| Cahiliye şiiri kullanımı | İbn Ahmer’e ait şiirde kök, rüzgârın aklı ve tutarlılığı olmaması mecazıyla ve bir şeyin bütünüyle yüklenmesi anlamında şu mısralarla geçmektedir: ولَهَتْ عليه كلُّ مُعْصِفَةٍ / هَوجاءَ، ليس لِلُبِّها زَبْرُ ve عُدَّتْ عليَّ بِزَوْبَرَا |
| Erken Arapça kullanım | Erken bedevi kullanımında kişinin aklı ve iradesine hâkimiyeti için «له زَبْرٌ» (onun dirayeti, tutarlılığı var) denilmiş; kalemi taşa veya sert nesneye bastırarak derin yazı yazmaya da aynı kökten «زَبَرْتُ الكِتَاب» tabiri kullanılmıştır. |
المصدر Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab.
الطبقة الاشتقاقية السامية
Sami dilleri ailesinde زبر kökü, fiziksel olarak sert parçaların bir araya getirilmesi, yığılması ve sert yüzeylere kazıma yoluyla işaret konulması temel semantik çekirdeğine dayanır. İbranicede aynı kökün yansımaları olan ve kök akrabalığı gösteren biçimler (örneğin zmr / zmr-h ile ilahi metin ve melodi ilişkisi veya Aramice/Süryanicede taşa, levhaya metin hakketme ve mezmur manasına gelen mzmōrā / zbūrā) yazılı ilahi kayıt kavramının erken Sami muhitinde taş bloklar ve kalıcı metin levhalarıyla birleştiğini gösterir. Güney Sami (Eski Güney Arapçası ve Ge'ez) katmanında ise taş yazıtlar (musned geleneği) doğrudan sert yüzeylere kazınan kalıcı belgeleri ifade eder. Arapçada kök, kuyu duvarının taşla tahkim edilmesi (somut mimari yapı) ile kalemin sertçe bastırılarak silinmeyecek biçimde levhaya geçirilmesi (yazı) arasındaki ortak tahkimat ve sarsılmazlık fikrini muhafaza etmiştir.
درجة الثقة Güçlü
المصدر Lisān al-ʿArab, Brown-Driver-Briggs, David Cohen Dictionnaire des racines sémitiques.
التحليل الاشتقاقي
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | Taş örme ve yazı kazıma | Kuyuyu taşla örme fiilinden (fiziksel tahkimat) hareketle, silinmeyecek şekilde sert malzemeye yazılan kitaplara ve ağır demir parçalarına ad olmuştur. | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Süryanice zbūrā ve İbranice mizmōr / zmr | Dini metin, yazılı ilahi parça ve mezmur kavramlarıyla fonetik ve semantik kesişim gösterir; metnin taşa veya levhaya kazınmasıyla ilgilidir. | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Güney Arapçası kitabeleri ve Habeşçe mazmūr | İlahi ilahilerin ve kalıcı emirlerin yazılı levhalar halinde saklanması geleneğinde Afro-Asyatik havzada ortak kültürel-dilsel aktarım mevcuttur. | Muhtemel |
المصدر Maqāyīs al-Lugha, Arthur Jeffery The Foreign Vocabulary of the Qur'an.
الجذور الشقيقة (التقاليب)
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| زبر | Anlamlı | Taşla tahkim etmek, kazıyarak yazmak | Kuyunun taşla örülmesi, büyük demir parçası, kalıcı yazılı kayıt ve kitap | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| زرب | Anlamlı | Dar yere sokmak, çevirmek | Koyun ağılı, suyun aktığı dar kanal ve daraltılmış sığınak manası taşır | Kur'an'da geçer (زرابي) |
| بزر | Anlamlı | Tohum saçmak, tohum | Bitki tohumu, çoğalma çekirdeği ve bir nesnenin öz kaynağı | Kur'an'da geçmez |
| برز | Anlamlı | Açığa çıkmak, belirmek | Gizli olanın meydana çıkması, sahanın ortasına çıkıp görünür olma | Kur'an'da geçer |
| رزب | Anlamlı | Büyük su yolu, oluk | Yağmur suyunun aktığı oluk veya kapı mandalı gibi sabitleyici kütle | Kur'an'da geçmez |
| ربز | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde anlamlı bağımsız bir kök hüviyeti tespit edilmemiştir | Kur'an'da geçmez |
الجذور المجاورة والجذر المضاد
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| زبر | Merkez | Kalıcı, sert ve tahkim edilmiş kayıt | Taş veya demir gibi dayanıklı unsurlarla tahkim edilmiş, kazınmış ve değiştirilemez blok metin veya parça | İçinde ağırlık, sarsılmazlık ve kalıcılık barındıran nesnel yapı |
| كتب | Komşu | Yazmak ve bir araya getirmek | Harfleri ve hükümleri birbirine ekleyerek genel anlamda kaydetme eylemidir; زبر gibi mutlaka sert malzemeye kazınma veya kütle oluşturma şartı taşımaz | Genel yazma, hükme bağlama ve tescil etme |
| سطر | Komşu | Sıralamak ve dizmek | Metinleri belirli bir nizam ve çizgi doğrultusunda yan yana dizmektir; زبر kökündeki kütlesel ağırlık ve tahkimat vurgusu yerine hat/dizi vurgusu öndedir | Çizgiye dökülmüş, düzenlenmiş metin satırları |
| صحف | Komşu | Yüzey açmak ve yaymak | Sayfalar, yapraklar ve genişletilmiş yazı zeminleridir; زبر kökünün taş/blok sertliği ve koruyuculuğu yerine sayfalanabilirlik öne çıkar | Sayfalar haline getirilmiş sahifeler |
| لوح | Komşu | Belirmek ve levha olmak | Üzerine yazı yazılan geniş ve düz levhadır; زبر ise doğrudan yazılan içeriğin ve malzemenin tahkimatını hedefler | Yazı taşıyıcı düz sert zemin |
| محو | Zıt | Silmek ve izini gidermek | Bir kaydın, şeklin veya yapının bütünüyle ortadan kaldırılması ve yok edilmesidir; زبر kökünün silinmez tahkimatının tam zıddıdır | Kaydı ve yapıyı bütünüyle kazıyıp yok etme |
مقابلات المعنى في لغات أخرى
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | زبر | Taşla örmek, kazıyarak yazmak, kütle | Taş veya madenle tahkim etmeyi ve silinmez yazılı tescili birlikte ifade eder | Kesin |
| Latince | munire, inscribere, psalmus | Tahkim etmek, kazımak, ilahi metin | Munire fiziki sağlamlaştırmayı, inscribere sert zemine yazmayı karşılar; tek kelime iki yönü birden içermez | Güçlü |
| İngilizce | fortify, engrave, psalms / scriptures | Sağlamlaştırmak, taşa kazımak, yazıtlar | Kökün mimari sağlamlaştırma yönü fortify, kalıcı metin yönü scriptures ile kısmen karşılanır | Güçlü |
| Almanca | befestigen, eingraben, Schriftstücke | Tahkim etmek, kazımak, yazılı belgeler | Yazının silinmezliğini ve taş kütlesi gibi sağlamlaştırılmasını iki ayrı kavramla verir | Güçlü |
| Fransızca | consolider, graver, écrits sacrés | Sağlamlaştırmak, kazımak, kutsal metinler | Maddi yapının örülmesi ile manevi kaydın tescilini ayrı kelimelerle ifade eder | Güçlü |
المصدر Lane's Arabic-English Lexicon, Oxford Latin Dictionary.
الوجوه والنظائر
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| زُبَرَ الْحَدِيدِ | Büyük demir blokları, kütleler | Zülkarneyn kıssasında iki dağ arasını demir kütleleriyle sağlam bir set haline getirme bağlamı (Kehf 18:96). |
| زَبُورًا / الزَّبُورِ | Hz. Davud’a verilen ilahi kitap ve Zebur | Peygamberlere verilen vahiyler ve yeryüzüne salih kulların varis olacağı müjdesi bağlamı (Nisâ 4:163, İsrâ 17:55, Enbiyâ 21:105). |
| الزُّبُرِ / بِالزُّبُرِ | İlahi vahiy metinleri, hikmet yüklü sayfalar | Geçmiş peygamberlere mucizeler ve aydınlatıcı kitaplarla birlikte verilen hikmetli yazılı belgeler (Âl-i İmrân 3:184, Nahl 16:44, Fâtır 35:25, Şuarâ 26:196). |
| الزُّبُرِ (Amel defterleri) | İnsanların yaptıklarının korunduğu ilahi kayıtlar | Kıyamet günü hiçbir şeyin gizli kalmayıp her küçük ve büyük amelin kaydedildiği kitaplar bağlamı (Kamer 54:43, 54:52). |
| زُبُرًا (Fırkalar, parçalar) | Fırkalara ayrılma, bölük pörçük olma | Dini birliği bozup her grubun kendi elindeki metne/anlayışa sığınarak parçalara ayrılması bağlamı (Mü'minûn 23:53). |
سياق الكلام والفقه والتفسير والحديث
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Vahiy ve amel defterleri (Kitâbet) | Zebur’un kelamullah içindeki yeri ve amellerin yazıldığı defterlerin mahiyeti; ilahi bilginin silinmezliği. | Kesin tescil, değişmez ilahi hüküm ve kader kaydı |
| Fıkıh | Hükümlerin tespiti ve ahkâm metinleri | İlahi emirlerin yazılı tescili ve geçmiş şeriatların kitaplarında geçen hükümlerin bağlayıcılığı tartışması. | Yazılı vesika, bağlayıcı metin otoritesi |
| Tefsir | Kur'an lafızlarının semantik dökümü | Zebûr ile Kitap arasındaki fark; Zebûr’un ahkâmdan ziyade mev'iza ve tesbih ağırlıklı bir kitap olması. | Hikmetli nasihatler ve kalıcı kayıtlar mecmuası |
| Hadis | Rivayet metinleri ve akıl tarifi | İnsanın kendini kötülükten alıkoyan aklına «له زَبْرٌ» denilmesi ve amellerin yazıldığı sayfaların kapanması. | İnsanı tutarlı kılan irade ve amel kayıtları |
تحليل النظام الديني والعلمي والسياسي والاقتصادي
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Vahiy ve kitap inancı | Sarsılmaz İlahi Metin | Koruma ve tebliğ | Vahiy, hafızalardan silinmeyecek ve tahrif edilemeyecek sağlam bir mimari blok gibi topluma sunulur. | Kesin |
| İlmi | Bilgi felsefesi ve arşiv | Kalıcı Yazılı Arşiv | Sabitleme ve aktarım | Bilginin şifahi kayboluştan kurtarılıp sertleşmiş, belgelenmiş ve doğrulanabilir metinler haline getirilmesidir. | Güçlü |
| Siyasi | Anayasal düzen ve birlik | Anayasal Metin / Parçalanma Riski | Tahkimat ve nizam | Devletin yasaları kuyu duvarı gibi toplumu tutar; bundan kopuş toplumu fırkalara (زُبُرًا) böler. | Güçlü |
| İktisadi | Mülkiyet ve sözleşmeler | Tescilli Senet ve Blok Kayıt | Hukuki güvence | Ekonomik hakların ve mülkiyetin inkâr edilemez, taş gibi sağlam kütük ve tapu kayıtlarına bağlanmasıdır. | Güçlü |
التماثل في العلوم العددية والإنسانية
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Blokzincir (blockchain) ve kriptografik kütük | Her yeni verinin bir önceki bloğa sarsılmaz biçimde eklenerek kuyu duvarı gibi örülmesi ve değiştirilemez bir kütük oluşturması mantığıyla birebir örtüşür. | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Kurumsal hafıza ve kodifikasyon | Sosyal yapıların dağılmasını önlemek amacıyla kuralların yazılı yasa metinleri haline getirilerek kurumsallaştırılması hareketidir. | Kesin |
التضييق الخاطئ وخطر الخطأ
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökü yalnızca Hz. Davud’un kitabının özel adı sayarak, kelimenin Kur'an boyunca amel kayıtları, demir bloklar ve toplumsal bölünme formlarındaki yapısal bağını ihmal etmek. |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kök, fiziksel sağlamlaştırmadan (demir kütleleri) amel defterlerine, geçmiş peygamberlerin sayfalarından toplumsal yapıların çözülüp özerk bloklara ayrılmasına kadar her türlü tahkimat ve tescili içerir. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Mü'minûn 23:53’teki «زُبُرًا» ifadesini basit bir «fırkalar» sözcüğü gibi okuyup, her grubun kendi ürettiği yazılı doktrin ve kapalı metin kütlesine hapsolarak bütünden koptuğunu fark edememek. |
خلاصة موجَّهة لفهم القرآن
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'da vahyin yalnızca sözlü bir hitap değil, tarihin ve amel dünyasının üzerine kurulduğu sarsılmaz bir tescil ve yapı taşı olduğunu anlamayı sağlar. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Peygamberlerin getirdiği belgelerin nitelendiği ayetlerde (Âl-i İmrân 3:184), amel kayıtlarının anlatıldığı kıyamet sahnelerinde (Kamer 54:52) ve ümmetin ayrışma tehlikesinde (Mü'minûn 23:53). |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Vahyi sadece soyut bir ses veya geçici duygu zanneden yaklaşımı düzeltir; vahyin taş duvar gibi koruyucu, bağlayıcı ve nesnel bir tescil kütlesi olduğunu gösterir. |
التركيب النهائي والنموذج الرياضي
- Somut anlamTaşları kuyu duvarına üst üste dizerek yapıyı tahkim etmek, demir parçalarını kütle haline getirmek ve sert yüzeye kazıyarak yazı yazmak.
- Soyut anlamDağılmaya müsait unsurları silinmez, sarsılmaz ve itiraz kabul etmez bir tescil altında birleştirerek kalıcı kılmak.
- Sistematik karşılıkSistemin iç tutarlılığını sağlayan koruyucu ve değiştirilemez kurallar bütünü, kurumsal hafıza ve amel kütüğü.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıFormülde , üst üste konulan her bir taşı, demir parçasını veya kaydedilen her bir tekil ameli/metin parçasını temsil eder. operatörü, bu parçaları dağılmaktan koruyan tahkim etme, örme ve sarsılmaz şekilde tescil etme (zebr) fonksiyonudur. harfi münferit unsurların bir araya gelerek oluşturduğu kütleyi, ise ortaya çıkan tahkim edilmiş nihai korunaklı yapıyı, anayasal kütüğü veya amel defterini gösterir. Parçalar bağımsız kalırsa dağılır; ile birbirine bağlandığında sağlam bir duvar ve silinmez bir kayıt teşkil eder.