سرف

اختصارات لوحة المفاتيح

البحث
/
ملاحظة جديدة
n
الآية السابقة / التالية
[ ]
وضع القراءة
f
وضع الشبكة
g
كون القرآن
e
إغلاق / رجوع
Esc
تخطَّ الشبكة

شبكة الجذر

شبكة الجذر: س-ر-فالصيغ: ١٣ · الجذور المجاورة: ٣٥ · الآيات: ٢١ · السور: ١٧؛ المحتوى نفسه مسرود في بطاقات «الصيغ» و«الجذور المجاورة» و«الآيات».كونقتلنفسوَإِسْرَافَنَاسرفمُسْرِفٌحببفرعونقومأَسْرَفُواعلوالْمُسْرِفِينَمُسْرِفُونَبينذنبجيأ

الجذرالصيغ ١٣الآيات ٢١السور ١٧المجاورة ٣٥

▶ افتح الشبكة (ثلاثية الأبعاد)

سرف

س - ر - ف

جذر
  • الورود: ٢٣
  • الآيات: ٢١
  • الصيغ: ١٣
  • المعاجم: ١٢

معناه في القرآن: Aşırı gidenler

ملاحظاتي

المعاجم(١٢)

كتاب العين

الخليل بن أحمد · القرن ٨مترجمالحروف: ٢٬٧٤٢
باب السين والراء والفاء معهما س ر ف، ر س ف، ف ر س، ر ف س، س ف ر، ف س ر مستعملات سرف: الأسراف وسَرِفٌ موضِعان بالحِجاز. والأِسراف نقيض الاقتصاد. ولِلَّحْمِ سَرَفٌ كسَرَفِ الخَمر، وهو الضَّراوةُ. والمَسروفةُ من الشّاءِ: التي تُقُطَعُ أُذُنُها أصلاً. وفي المَثَل: أَصْنَعُ من سُرْفةٍ، وهي دُوَيبَّة صغيرة تَنْقُبُ الشَّجَر وتَبني فيه بَيْتاً، وسَرِفَ الشَّجَرُ أي أصابَتْه السُّرْفة. والسَّرِفُ:
اقرأ المدخل كاملًا

الصحاح

الجوهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ٧٥٩
السَرَفُ: ضدُّ القصدِ. والسَرَفُ: الإغفال والخطأُ. وقد سَرِفْتُ الشيء بالكسر، إذا أغفلتَه وجَهِلْتَهُ. ومنه قول جرير: أُعْطَوْا هُنَيْدَةَ يضحْدوها ثمانِيَةٌما في عَطائِهِمُ مَنٌّ ولا سَرَفُ ورجلٌ سَرِفُ الفؤاد، أي مخطئ الفؤاد غافِلُه، قال طرفة: إنَّ امرأً سَرِفَ الفؤادِ يَرىعَسَلاً بماءٍ سَحابَةٍ شَتْمي والسَرَفُ: الضَراوَةُ. وفي الحديث: "إن لِلَّحْمِ سَرَفاً كَسَرَفِ الخَمْرِ". ويقال:
اقرأ المدخل كاملًا

تهذيب اللغة

الأزهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ١٣٬١٩٤
س ر ف سفر ، سرف ، فرس ، فسر ، رسف ، رفس . سرف : قال الله تعالى : ( وَمَن قُتِلَ مَظْلُومًا فَقَدْ جَعَلْنَا لِوَلِيِّهِ سُلْطَاناً فَلاَ يُسْرِف فِّى الْقَتْلِ إِنَّهُ كَانَ مَنْصُورًا ) ( الإسراء : 33 ) . قال المفسرون : معناه : لا يَقتُل غيرَ قاتله ، وإذا قَتلَ غيرَ قاتله فقد أسرَف . أبو العباس عن ابن الأعرابي أنه قال : السَّرَف : تجاوز ما حُدَّ لك . والسَّرَف الخطأ ؛ وإخطاءُ الشيء : وضعُه في
اقرأ المدخل كاملًا

مقاييس اللغة

ابن فارس · القرن ١١مترجمالحروف: ٧٬١٥٩
(باب السين والراء وما يثلثهما) (سرط) السين والراء والطاء أصلٌ صحيح واحد، يدلُّ على غَيبة في مَرٍّ وذَهاب. من ذلك: سَرَطْتُ الطّعام، إذا بَـلعْته؛ لأنَّه إذا سُرِطَ غاب. وبعضُ أهل العلم يقول: السِّراط مشتقٌّ من ذلك، لأنَّ الذاهبَ فيه يغيب غيبةَ الطعام المُستَرَط. والسِّرِطْراط على فِعِلاّل([1]): الفالوذُ؛ لأنَّه يُستَرط. والسُّراطُ: السّيف القاطع الماضِي في الضَّريبة. قال الهذليّ([2]) يصف سيفاً:
اقرأ المدخل كاملًا

المفردات في غريب القرآن

الراغب الأصفهاني · القرن ١١مترجمالحروف: ١٬٣٨١
- السرف: تجاوز الحد في كل فعل يفعله الإنسان، وإن كان ذلك في الإنفاق أشهر. قال تعالى: ﴿والذين إذا أنفقوا لم يسرفوا ولم يقتروا﴾ [الفرقان/ 67]، ﴿ولا تأكلوها إسرافا وبدارا﴾ [النساء/6]، ويقال تارة اعتبارا بالقدر، وتارة بالكيفية، ولهذا قال سفيان: (ما أنفقت في غير طاعة الله فهو سرف، وإن كان قليلا) (انظر: البصائر 3/216)، قال الله تعالى: ﴿ولا تسرفوا إنه لا يحب المسرفين﴾ [الأنعام/141]، {وأن المسرفين هم
اقرأ المدخل كاملًا

أساس البلاغة

الزمخشري · القرن ١٢مترجمالحروف: ٤٦٣
س ر ف عُود مسروف وقد سُرِف إذا أكلَتْه السرفة ومنه السرف الذي هو مجاوزة الحد فـي النفقـة وغيرها‏.‏ وقد أسرف في كذا وهو مسرف وتقول‏:‏ يفعل السرف بالنشب ما يفعل السرف بالخشب‏.‏ وأرض سرفة‏:‏ كثيرة السرف‏.‏ ومن المجاز‏:‏ شاة مسروفة‏:‏ استؤصلت أذنها‏.‏ وسرفت المرأة ولدهـا‏:‏ أفسدتـه بكثـرة اللبـن‏.‏ وذهب ماء البئر سرفاً‏:‏ ضيعـة‏.‏ ورجـل سـرف الفـؤاد وسـرف العقـل‏:‏ فاسـده وأصلـه مـن سرفت
اقرأ المدخل كاملًا

لسان العرب

ابن منظور · القرن ١٣مترجمالحروف: ٦٬١٣٤
السَّرَف والإسْرافُ: مُجاوزةُ القَصْدِ. وأَسرفَ في ماله: عَجِلَ من غير قصد، وأَما السَّرَفُ الذي نَهَى اللّه عنه، فهو ما أُنْفِقَ في غير طاعة اللّه، قليلاً كان أَو كثيراً. والإسْرافُ في النفقة: التبذيرُ. وقوله تعالى: والذين إذا أَنْفَقُوا لم يُسْرِفُوا ولم يَقْتُروا؛ قال سفيان: لم يُسْرِفُوا أَي لم يضَعُوه في غير موضعه ولم يَقْتُروا لم يُقَصِّروا به عن حقه؛ وقوله ولا تُسْرِفوا، الإسْرافُ أَكل ما
اقرأ المدخل كاملًا

القاموس المحيط

الفيروزآبادي · القرن ١٥مترجمالحروف: ٢٦٣
* س ر ف * * السَّرَفُ * بفتحتين ضد القصد والسرف أيضا الضراوة وفي الحديث ﴿إن لِلَّحم سَرفا كسرف الخمر﴾ وقيل هو من الإسراف و * الإسْرَافُ * في النفقة التبذير و * إسْرَافِيلُ * اسم أعجمي كأنه مضاف إلى إيل و * إسْرَافِينُ * لغة فيه كما قالوا جبرين وإسماعين وإسراءين
اقرأ المدخل كاملًا

تاج العروس

الزبيدي · القرن ١٨مترجمالحروف: ٥٬٨٧٤
السرف، محركة: ضد القصد، كما في الصحاح، والعباب، وفي اللسان: مجاوزة القصد، وقال غيره: هو تجاوز ما حد لك. السرف أيضا: الإغفال، والخطأ، وقد سرفه، كفرح: أغفله، وجهله، نقله الجوهري، قال وحكى الأصمعي عن بعض الأعراب، وواعده أصحاب له من المسجد مكانا فأخلفهم، فقيل له في ذلك، فقال: مررت بكم فسرفتكم، أي: أغفلتكم، ومنه قول جرير، يمدح بني أمية: أعطوا هنيدة يحدوها ثمانـية ما
اقرأ المدخل كاملًا

معجم لين

إدوارد لين · القرن ١٩مترجمالحروف: ١٢٬٠٩٥
سَرِفَ 1 سَرِفَ ذ , aor. سَرَفَ , inf. n. سَرَفٌ, He was ignorant: or he was unmindful, negligent, or heedless. (Msb.) [In these senses it is trans.: you say,] سَرِفَهُ, (S, M, K,) aor. سَرَفَ , (K,) inf. n. سَرَفٌ, (S, * M, K, *) He was unmindful, negligent, or heedless, of it; (S, M, K;) namely, a thing: (S, M:) and he was ignorant of it: (S, K:) and he missed it; (S, * M, K; * [in the first
رابط المدخل

سَرِفَ 1 سَرِفَ ذ , aor. سَرَفَ , inf. n. سَرَفٌ, He was ignorant: or he was unmindful, negligent, or heedless. (Msb.) [In these senses it is trans.: you say,] سَرِفَهُ, (S, M, K,) aor. سَرَفَ , (K,) inf. n. سَرَفٌ, (S, * M, K, *) He was unmindful, negligent, or heedless, of it; (S, M, K;) namely, a thing: (S, M:) and he was ignorant of it: (S, K:) and he missed it; (S, * M, K; * [in the first and third of which, only the inf. n. of the verb in this sense in mentioned, and expl. as syn. with خَطَأٌ;]) syn. أَخْطَأَهُ. (M.) And طَلَبْتُهُمْ فَسَرِفْتُهُمْ I sought them and missed them: or was ignorant of them. (Msb.) And سَرِفَ القَوْمَ He passed by the people, or party, and left them behind him. (M.) As relates, of an Arab of the desert, with whom some companions of his made an appointment to meet him in a certain place of the mosque, and to whom he broke his promise, that, being asked respecting that, he said, مَرَرْتُ بِكُمْ فَسَرِفْتُكُمْ, meaning [I passed by you and] I was unmindful of you. (S.) And hence the saying of Jereer, (S, TA,) praising the Benoo-Umeiyeh, (TA,) أَعْطَوْا هُنَيْدَةَ يَحْدُوهَا ثَمَانِيَةٌ مَا فِى عَطَائِهِمُ مِنٌّ وَلَا سَرَفُ meaning [They gave a hundred camels, eight persons driving them, or urging them by singing to them: there was not in their gift reproach for a benefit conferred, nor] unmindfulness: or the meaning is, nor missing (خَطَأٌ); that is, they did not miss the proper place of the gift by their giving it to such as did not deserve it and refusing it to the deserving. (S, TA.) You say also, سَرِفْتُ يَمِينَهُ I was unacquainted with, or knew not, his oath. (TA.) ― -b2- [سَرَفٌ is also, as expl. below, syn. with اـِسْرَافٌ, but as a subst., having no verb properly belonging to it.] -A2- سَرَفَتِ الشَّجَرَةَ, (ISk, S, K,) aor. سَرُفَ , inf. n. سَرْفٌ, (ISk, S,) said of the سُرْفَة [q. v.], It ate the leaves of the tree: (ISk, S, K:) and سَرَفَتِ الخَشَبَ is likewise said of the سُرْفَة [as meaning it ate the wood]. (Z, TA.) And سُرِفَتِ الشَّجَرَةُ, (ISk, S, M, TA,) inf. n. سَرْفٌ, (ISk,) The tree had its leaves eaten by the سُرْفَة: (S:) or was smitten, or lighted on, by the سُرْفَة: (ISk, M, TA:) and سَرِفَ الخَشَبُ [the wood was eaten by the سُرْفَة], the verb in this phrase being quasi-pass. of the verb in the phrase سَرَفَتِ السُّرْفَةُ الخَشَبّ, like as حَطِمَ and صَعِقَ are quasi-passives of the verbs in the phrases حَطَمَتْهُ السِّنُّ and صَعَقَتْهُ السَّمَآءُ: (Z, TA:) and [hence] one says also, سَرِفَ الطَّعَامُ (tropical:) The wheat, or food, was, or became, cankered, or eaten away; as though smitten, or lighted on, by the سُرْفَة. (M, TA.) ― -b2- [Hence also,] سُرِفَتْ أُذُنُ الشَّاةِ (tropical:) The ear of the sheep, or goat, was entirely cut off. (A, TA.) ― -b3- And سَرَفَتْ وَلَدَهَا (tropical:) She (a mother) injured her child by too much milk. (A, K, * TA.)

اسرف 4 اسرف ذ , (Msb,) inf. n. اـِسْرَافٌ, (M, Msb,) He exceeded, or transgressed, the just, or right, bound, or limit, or measure; acted extravagantly, exorbitantly, or immoderately: (M, Msb:) or اـِسْرَافٌ signifies the being extravagant in expenditure, syn. تَبْذِيرٌ; (K) or so اـِسْرَافٌ فِى النَّفَقَةِ: (S, TA:) or, as some say, تبذير means the “ exceeding in respect of the right objects of expenditure, ” which is ignorance of the [right] manner, and of things that should prevent it; and اسراف means the exceeding with respect to quantity [in expenditure], and is ignorance of the values of the right objects: (MF in art. بذر:) or the latter signifies the expending otherwise than in obedience of God, (Sufyلn, K, * TA,) whether little or much; (TA;) as also ↓ سَرَفٌ: (M, TA:) it is also said to mean the eating that which it is not lawful to eat; and this is said to be meant in the Kur vi. 142 or vii. 29: and the putting a thing in a wrong place [as when one expends his money upon a wrong object]: and accord. to Iyلs Ibn-Mo'لwiyeh, الاـِسْرَافُ is that [action] whereby one falls short of what is due to God. (TA.) You say also, اسرف فِى مَالِهِ, meaning He was hasty in respect of his property, [i. e. in expending it,] without pursuing the just course, or keeping within due bounds. (M.) And اسرف فِى الكَلَامِ and فِى القَتْلِ He exceeded the due bounds, or just limits, in speech, and in slaying. (M.) الاـِسْرَافُ فِى القَتْلِ, which is forbidden in the Kur xvii. 35, is said to mean The slaying of another than the slayer of one's companion: (Zj, M, Mgh: *) or the slaying the slayer without the authority of the Sultلn: or the not being content with slaying one, but slaying a number of persons, because of the high rank of the slain and the low condition of the slayer: or the slaying one higher in rank than the slayer: (Zj, M:) or the slaying two when the slayer is one: or the maining or mutilating [before slaughter]. (Mgh.) اـِسْرَافٌ also signifies The committing of many faults, offences, or crimes, and sins. (TA.) And you say, أَكَلَهُ اـِسْرَافًا (TA) and ↓ سَرَفًا, (M, TA,) meaning He ate it hastily. (M, TA.)

تسرّف 5 تسرّف ذ He sucked: and ate, gnawed, or devoured. (KL. [App. from سُرْفَةٌ, q. v. See also سَرَفَتِ الشَّجَرَةَ, &c., in the latter half of the first paragraph.])

سَرَفْ سَرَفْ ذ inf. n. of سَرِفَ [q. v.]. (S, * M, Msb, K. *) ― -b2- And also a subst. from أَسْرَفَ; (Msb;) i. q. اـِسْرَافٌ; (M;) signifying Excess, or transgression, of the just, or right, bound, or limit, or measure; extravagant, exorbitant, or immoderate, action or conduct; (M, Msb, TA;) contr. of قَصْدٌ. (S, K.) See also 4, in two places. ― -b3- [Hence,] (tropical:) The overflowing of water from the sides of a watering-trough, or tank; as in the saying, ذَهَبَ مَآءُ الحَوْضِ سَرَفًا (tropical:) The water of the watering-trough, or tank, [went away running to waste, or] overflowed from its sides: (K, TA:) or سَرَفُ المَآءِ means (assumed tropical:) what goes, of water, without irrigating and without profit: [or rather its going for nought:] you say, أَرْوَتِ البِئْرُ النَّخِيلَ وَذَهَبَ بَقِيَّةُ المَآءِ سَرَفًا (assumed tropical:) [The well irrigated the palmtrees, and the rest of the water went for nought, in waste]. (Sh, TA.) ― -b4- And Addictedness (ضَرَاوَةٌ, S, K, or لَهَجٌ M) to a thing, (M,) or in respect of wine. (K, TA.) It is said in a trad. (S, M) of 'ءïsheh, (TA,) اـِنَّ لِلَّحْمِ سَرَفًا كَسَرَفِ الخَمْرِ [Verily there is an addictedness to flesh-meat like the addictedness to wine]: (S, M, TA:) i. e. he who is accustomed to it is addicted to the eating thereof, like as he who is constantly drinking wine is addicted thereto, having little selfrestraint therefrom: or the meaning here is unmindfulness [of consequences with respect to flesh-meat &c.]: or corruptness of conduct, arising from hardness of heart, and daringness to disobey, and self-impulsion to the gratification of appetite: (TA:) or it may be [that the meaning is, there is an extravagance with respect to flesh-meat &c.,] from الاـِسْرَافُ (S, TA) in expenditure for that which is not needed, or otherwise than in obedience [to the law of God]. (TA.) ― -b5- It is also said in a trad., لَا يَنْتَهِبُ الرَّجُلُ نُهْبَةً ذَاتَ سَرَفٍ وَهُوَ مُؤْمِنٌ, meaning, ذَاتَ شَرَفٍ وَقَدْرٍ كَبِيرٍ [i. e. The man shall not take a thing as spoil that is of high and great estimation, he being a believer]: (K, TA:) [for] people disapprove of that: (TA:) and it is also related with ش [i. e. ذات شَرَفٍ]. (K.)

سَرِفٌ سَرِفٌ ذ Ignorant; (IAar, M, Msb, TA;) as also ↓ مُسْرِفٌ: (IAar, TA:) or unmindful, negligent, or heedless. (Msb.) And رَجُلٌ سَرِفٌ الفُؤَادِ (tropical:) A man missing, or mistaking, in heart, or mind; negligent, or heedless, therein. (S, K, TA.) And رَجُلٌ سَرِفُ العَقْلِ (assumed tropical:) A man having little intellect, or intelligence: or (tropical:) corrupt in intellect; accord. to Z, from سَرَفَتِ السُّرْفَةُ الخَشَبَ, of which the quasipass. is سَرِفَ [q. v.; meaning that it is from سَرِفٌ as a part. n. of this latter verb]. (TA.) ― -b2- أَرْضٌ سَرِفَةٌ, (S, M, K,) and وَادٍ سَرِفٌ, (M, TA,) A land, and a valley, abounding with the [worm, or caterpillar, or small creeping thing, called] سُرْفَة. (S, M, * K, TA.)

سُرُفٌ سُرُفٌ ذ A certain white thing [or substance] resembling the web of the silkworm. (Ibn-'Abbلd, O, K.)

سُرْفَةٌ سُرْفَةٌ ذ [A certain worm, or caterpillar, or small creeping thing;] a small creeping thing that makes for itself a habitation, (S, K,) four-sided, or square, (S,) of fragments of wood, (S, K,) joining them together by means of its spittle, in the form of a نَاؤُوس [here meaning coffin], (S,) which it then enters, and [therein it] dies: (S, K:) or the silkworm: or a certain small creeping thing, dust-coloured, that constructs a beautiful habitation in which it is: or a very small creeping thing, like the half of a lentil, that bores a tree, and then constructs therein a habitation of pieces of wood, which it conjoins by means of what resembles the web of the spider: or a very small dust-coloured creeping thing, that comes to a piece of wood and excavates it, and then brings a bit of wood and puts it therein, then another, then another, and then weaves what resembles the web of the spider: or, accord. to AHn, a certain small creeping thing, like the worm, inclining in some degree to blackness, found upon the [plants called] حَمْض, that constructs a four-sided, or square, habitation, of pieces of wood, joining the extremities of these together by means of a thing [or substance] resembling the web of the spider: or the worm [or caterpillar] that weaves [a web] upon certain trees, and eats their leaves, and destroys the rest thereof by that weaving: or a certain worm [or caterpillar] like the finger, hairy, speckled with black or white, that eats the leaves of trees so as to make them bare: or a certain worm [or caterpillar] that weaves upon itself, of the size of the finger in length, a thing like the قِرْطَاس [or roll, or scroll, of paper], which it enters, so becoming unattainable: or a certain light, small creeping thing, like a spider: (M:) pl. سُرَفٌ. (TA.) Hence the prov., أَصْنَعُ مِنْ سُرْفَةٍ [More skilled in fabricating than a سُرْفَة ]. (S, M, K.) And one says also, أَخَفُّ مِنْ سُرْفَةٍ [Lighter than a سُرْفَة]. (M.)

سَرَافٌ [ سَرَافٌ ذ , accord. to Freytag, (but he has not named his authority,) The erosion of a tree by wood-fretters (“ teredines, ” by which he means سُرَف, pl. of سُرْفَةٌ).]

سَرُوفٌ سَرُوفٌ ذ Hard, severe, or difficult; great, momentous, or formidable: (O, K, TA:) an epithet applied to a day. (O, TA.)

سَرِيفٌ سَرِيفٌ ذ A row of grape-vines. (O, K.)

سَرَافِيلُ سَرَافِيلُ ذ : see اـِسْرَافِيلُ, below.

أُسْرُفٌ أُسْرُفٌ ذ i. q. آنُكٌ [i. e. Lead, or black lead, or tin, or pewter]; (O, K;) of Pers. origin, (O,) arabicized, from سُرُبْ, (O, L, K,) or أُسْرُبْ. (CK.) [See also أُسْرُبٌ.]

اـِسْرَافِيلُ اـِسْرَافِيلُ ذ , (S, M, O, K,) and El-Kanلnee used to say ↓ سَرَافِيلُ, the name of A certain angel; (M; [in which it is mentioned among quadriliteral-radical words; but it is there said that the اـ may be radical;]) the angel who is to blow the horn on the day of resurrection: (Jel in vi. 73, &c.:) [see رُوحَانِىٌّ:] a foreign word (S, O, K) prefixed, (K,) or as though prefixed, (S, O,) to اـِيلُ: (S, O, K:) and اـِسْرَافِينُ is a dial. var. of the same; (Kh, S, M, O, K;) like as they said جَبْرِينُ and اـِسْمَاعِينُ and اـِسْرَائِينُ. (Akh, S, O.)

مُسْرِفٌ مُسْرِفٌ ذ [Exceeding, or transgressing, the just, or right, bound, or limit, or measure; acting extravagantly, &c.: see its verb (4)]. ― -b2- See also سَرِفٌ. ― -b3- [Also] Denying, or disacknowledging, the favours, or benefits, or the unity, and the prophets and law, of God; a disbeliever, an unbeliever, or an infidel: it is said to be used in this sense in the Kur xl. 36. (TA.)

مَسْرُوفٌ مَسْرُوفٌ ذ Eaten by the سُرْفَة [q. v.]. (TA.) And شَجَرَةٌ مَسْرُوفَةٌ A tree of which the leaves have been eaten by the سُرْفَة; (S;) or smitten, or lighted on, by the سُرْفَة. (ISk, TA.) ― -b2- شَاةٌ مَسْرُوفَةٌ (tropical:) A sheep, or goat, that has had its ear entirely cut off. (M, A.)

قاموس سالمون

هنري أنتوني سالمون · القرن ١٩مترجمالحروف: ٥٩٧
سَرَفَ سَرَفَ U ( n. ac. سَرْف 1 ), a. Gnawed, ate ( leaves of a tree: insect ). b. Surfeited ( child: mother ). سَرِفَ سَرِفَ A ( n. ac. سَرَف 4 ), a. Neglected, took no heed of, overlooked. b. [ Min ]. Was addicted to ( wine ). أَسْرَفَ أَسْرَفَ IV a. [ Fī ], Was extravagant with, squandered, dissipated. تَسَرَّفَ تَسَرَّفَ V , a. Devoured. سُرْفَة سُرْفَة 3t , ( pl. مَسْرُف 19 ),
اقرأ المدخل كاملًا

كتاب الله

مستخلص من الاستعمال القرآنيبلا ترجمةالحروف: ٢٤٬٥١٥
سرف سَرِفَ - يَسْرَفُ - أَسْرَفَ - يُسْرِفُ - إِسْرَاف - مُسْرِف - مُسْرِفُون سَرِفَ- يَسْرَفُ + الشيء أو الأمر: يزيد مقداره أو فعله عن الوسطي المعتاد سَرِفَ- يَسْرَفُ + كائن + في شيء أو الأمر: يَزِيْدُ مقدارُ اهتمامه أو فعله عن الوسطي المعتاد في الشيء أو الأمر أَسْرَفَ - يُسْرِفُ: على وزن " أفعل " من " سَرِفَ - يَسْرَفُ " جعله " يَسْرَفُ "،
اقرأ المدخل كاملًا

الصيغ(١٣)

الجذور المجاورةالمجاورة: ٣٥ (الإجمالي: ١٦٠)

الترتيب: مدى قوة اجتماع الجذرين في الآية نفسها مقارنةً بالمصادفة (نسبة الأرجحية لدنينغ). يُذكر عدد الآيات المشتركة في كل سطر. الأدوات مخفية افتراضيًا.
  1. فرعون

    الآيات المشتركة: ٣ · Firavun

  2. قوم

    الآيات المشتركة: ٧ · Hayvanların ön ayaklarına denir

  3. أكل

    الآيات المشتركة: ٣ · Ekel pas demektir

  4. ذنب

    الآيات المشتركة: ٢ · Zenb : Kuyruk demektir

  5. قتل

    الآيات المشتركة: ٣ · “Kıtl”, çatışmada ilk karşılaştırılan kişilerden birine…

  6. زين

    الآيات المشتركة: ٢ · Ziynet : Süslemek için kullanılan çöplere, tüylere benzeyen…

  7. هلك

    الآيات المشتركة: ٢ · Helek, ot bitmeyen tuzlu çorak yerdir

  8. رجل

    الآيات المشتركة: ٢ · Rical ayak demektir

  9. علو

    الآيات المشتركة: ٢ · “A’leve” kökünden fiilin ismi olmuş ve “gel !” anlamındadır

  10. حبب

    الآيات المشتركة: ٢ · Habbe حَبَّ tane demektir (Tahıl tanesi)

  11. كون

    الآيات المشتركة: ٨ · Kevn, tepe demektir

  12. جيأ

    الآيات المشتركة: ٣ · Ceyee yağmur sularının toplanıp biriktiği yerdir

الآيات التي ورد فيها(٢١)

  1. … حَقَّهُ يَوْمَ حَصَادِهِ وَلَا تُسْرِفُوا إِنَّهُ لَا يُحِبُّ الْمُسْرِفِينَ

    Aşırı gidenler

  2. يَابَنِي آدَمَ خُذُوا زِينَتَكُمْ عِنْدَ كُلِّ مَسْجِدٍ وَكُلُوا وَاشْرَبُوا وَلَا تُسْرِفُوا إِنَّهُ لَا يُحِبُّ الْمُسْرِفِينَ

    Aşırı gidenler

  3. فَمَا آمَنَ لِمُوسَى إِلَّا ذُرِّيَّةٌ مِنْ قَوْمِهِ عَلَى خَوْفٍ مِنْ فِرْعَوْنَ وَمَلَئِهِمْ أَنْ يَفْتِنَهُمْ وَإِنَّ فِرْعَوْنَ لَعَالٍ فِي الْأَرْضِ وَإِنَّهُ لَمِنَ الْمُسْرِفِينَ

    Aşırı gidenler

  4. ثُمَّ صَدَقْنَاهُمُ الْوَعْدَ فَأَنْجَيْنَاهُمْ وَمَنْ نَشَاءُ وَأَهْلَكْنَا الْمُسْرِفِينَ

    Aşırı gidenler

  5. وَلَا تُطِيعُوا أَمْرَ الْمُسْرِفِينَ

    Aşırı gidenler

  6. لَا جَرَمَ أَنَّمَا تَدْعُونَنِي إِلَيْهِ لَيْسَ لَهُ دَعْوَةٌ فِي الدُّنْيَا وَلَا فِي الْآخِرَةِ وَأَنَّ مَرَدَّنَا إِلَى اللَّهِ وَأَنَّ الْمُسْرِفِينَ هُمْ أَصْحَابُ النَّارِ

    Aşırı gidenler

  7. مِنْ فِرْعَوْنَ إِنَّهُ كَانَ عَالِيًا مِنَ الْمُسْرِفِينَ

    Aşırı gidenler

تحليل الجذر

تعريف الجذر والخلاصة

AlanDeğer
Kökسرف
YapıÜçlü
Özel DurumBelirgin fark tespit edilmedi
Bağlamsal Yakın Köklerبذر, طغي, عتو, عدو
Zıt Kökقصد
Çekirdek Özet 1Bir şeyin meşru ve doğal sınırını aşması, ağacın kurdunun (es-sürfe) içten içe kemirip tüketmesi gibi ölçüsüzce tüketip çürütmek
Çekirdek Özet 2İnsanın inanç, amel, harcama, nefis ve yetki alanlarında ilahi sınırları, fıtratı ve adalet ölçüsünü taşkınca ihlal etmesi
Çekirdek Özet 3Denge ve itidal (iktisat) ekseninden koparak sistemi tahrip eden, sürdürülemez aşırılık ve bozgunculuk durumu
Kritik Hata Riskiİsraf kavramını yalnızca maddi harcama ve yiyecek tüketimiyle sınırlayarak itikadi, ahlaki, hukuki ve siyasi haddi aşmaları kapsam dışı bırakmak

التحليل الثنائي

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
سرİçten içe yayılma, gizlilik, sızma, akış ve süreklilik barındıran hareket; nitekim سرب gizlice akıp gitmeyi, سرح salınıp yayılmayı, سرع kesintisiz hızlanmayı ve سرق gizlice alıp götürmeyi ifade eder.فAğız, açıklık, sınır hattı ve dışavurum imgesi taşıyan harfin eklenmesiyle içte biriken meylin veya tüketimin meşru sınırı aşarak dışarı taşması, haddin ötelenmesi ve saçılıp heder edilmesi anlamına özelleşmiştir.

التحليل التصويري للحروف

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
سDiken, destekKoruyucu yapıyı, tutunma noktasını ve meşru sınır bariyerini temsil eder.
رİnsan başıBilinci, iradi kararı, önceliği ve yönlendirici ilkeyi simgeler.
فAğızAçıklığı, tüketim kanalını, dışa yayılmayı ve kenar çizgisini gösterir.
سرفİradi bilincin (ر) koruyucu dayanak ve sınırı (س) hiçe sayarak tüketim ve saçılma menfezinden (ف) kontrolsüzce dışarı taşması ve yapıyı heder etmesi hareketidir.

الاستعمال التاريخي والمبكر

AlanVeri
İlk fiziksel anlamAğacı ve yaprakları içten içe yiyip kemiren, geriye içi boş bir kabuk bırakan küçük ağaç kurdunun (es-sürfe / السُّرْفة) yaptığı tahribat; ayrıca kişinin dalgınlıkla veya dikkatsizlikle haddi fark etmeyip sınırı aşması (مررت بكم فسرفتكم).
Cahiliye şiiri kullanımıTarafa bin el-Abd bir beytinde gaflet ve akıl hafifliğiyle sınırını bilemeyen kimseyi nitelemek üzere şöyle der: إنّ امرأً سرِف الفؤادِ يَرَى / عسلاً بماء سحابةٍ شَتْمِي
Erken Arapça kullanımEmevî şairi Cerîr cömertlikte meşru sınırın ve hakkın gözetilmesini anlatırken şöyle der: أعطَوْا هُنيدَةَ يحدُوها ثمانيةٌ / ما في عطائِهم مَنٌّ ولا سَرَفُ

المصدر Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Lisānü’l-Arab.

الطبقة الاشتقاقية السامية

Arapça سرف kökü, Sami dillerinin batı ve güney kollarında sınırın aşılması, ihmal, taşkınlık ve tükenme semantik alanı etrafında şekillenmiştir. İbrânîcede doğrudan ses denkliği gösteren belirgin bir kök formu yaygın olmamakla birlikte, kökün çekirdeğinde yer alan ve sınırın ötesine geçmeyi, dikkatsizlikle heder etmeyi ifade eden yön, Aramice ve Süryanicede yanılma, yoldan çıkma ve ölçüyü kaybetme anlam alanlarıyla paralellik taşır. Arapçada kökün somut tabiatı iki belirgin eksende billurlaşmıştır: Birincisi biyolojik bir fenomen olan es-sürfe böceğinin bir gövdeyi sessizce ve doymak bilmez biçimde tüketmesidir; ikincisi ise ölçüyü (kasd) aşarak hakkı olmayan yere taşmaktır. Hadiste geçen et tiryakiliğinin şarap tiryakiliği gibi bir taşkınlık ve doyumsuzluk (seref) doğurması ifadesi de kökün bu denetimsiz tüketim eksenine dayanır. Kök, Sami dilleri zemininde türeyen ortak bir fiilden ziyade, Arapçanın iç gelişimi içinde sınırın taşması ve içten içe kemirilme metaforunun kavramlaşmasıyla yüksek soyutlama kazanmıştır.

درجة الثقة Güçlü

المصدر Maqāyīs al-Lugha, Lisānü’l-Arab, Payne Smith Syriac Dictionary.

التحليل الاشتقاقي

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönSürfe (güve/ağaç kurdu) ve haddi aşmaBiyolojik tüketim ve tahribat anlamından insanın iradi fiillerinde sınırı ihlal etmesine ve ifrata sapmasına doğru genişlemiştir.Kesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiİhmal, haddi aşma ve sapmaAramice ve Süryanicedeki sınır ihlali ve gaflet kavramlarıyla anlamsal örtüşme taşır; doğrudan ortak kök sınırlı alanda izlenir.Muhtemel
Daha geniş dilsel ilişkiVeri bulunamadıAfro-Asyatik ailenin diğer kollarında güvenilir ses denkliği taşıyan veri bulunamadı.Veri bulunamadı

المصدر Lisānü’l-Arab, Brown-Driver-Briggs, David Cohen Dictionnaire des racines sémitiques.

الجذور الشقيقة (التقاليب)

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
سرفAnlamlıHaddi aşmak, ölçüyü kaçırmakMeşru sınırların dışına taşarak tüketmek ve dengeyi bozmakHedef kök; Kur'an'da geçer
سفرAnlamlıAçığa çıkarmak, örtüyü kaldırmak, yolculuk yapmakGizli olanı ortaya çıkarma, ufku açma veya bir mesafeyi katetmeKur'an'da geçer; ortak ses unsurları sınırın açılmasıyla ilişkilidir
رسفAnlamlıPrangayla veya zincirle yavaşça yürümekHareketin sınırlandırılması, engelle adım atmaKur'an'da geçmez; serbestçe taşmanın zıddı bir kısıtlanmayı bildirir
رفسAnlamlıAyakla vurmak, tekmelemekFiziksel bir temasla itme veya tepme hareketiKur'an'da geçmez; harici bir zorlama içerir
فسرAnlamlıAçıklamak, beyan etmek, üstünü açmakKapalı bir manayı vuzuha kavuşturup ortaya koymaKur'an'da geçer; örtüyü yarıp manayı çıkarma yönüyle anlamlıdır
فرسAnlamlıYırtmak, parçalamak, binicilikte mahir olmakAvı boynundan yakalayıp kırma veya at üzerinde hâkimiyet kurmaKur'an'da geçmez; güç ve parçalama eksenlidir

الجذور المجاورة والجذر المضاد

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
سرفMerkezHaddi aşmakBelirlenmiş meşru ve dengeli sınırı (haddi) geçerek harcamada veya fiilde ölçüsüzleşmekHer türlü davranışta, inançta ve harcamada sınırın çiğnenmesi
بذرKomşuSaçıp savurmakDeğeri ve kaynağı gereksiz, anlamsız ve gayrimeşru yerlere dağıtarak yok etmekİsraf sınırın aşılması iken tebzir kaynağın büsbütün saçılmasıdır
طغيKomşuAzgınlaşmakGüç, yetki ve varlık sarhoşluğuyla sınır tanımaz biçimde isyan ve tahakküm etmekİsraf fiildeki ölçüsüzlük, tuğyan ise otoriteye ve hakka karşı küstahça başkaldırıdır
عتوKomşuSerkeşlik etmekNasihat ve hak kabul etmez bir kabalıkla haktan yüz çevirip dikleşmekKibrin doğurduğu katı ve iflah olmaz aşırılık
عدوKomşuTecavüz etmekBaşkasına ait hukuki veya ahlaki sınır çizgisine bilfiil tecavüz etmekHak ihlali odaklı sınır aşımı
قصدZıtİtidal ve orta yolİki aşırı ucun arasında adaleti, ölçüyü ve hedefi tam gözeterek dengede durmakAşırılığın ve eksiltmenin zıddı olan adil ve hikmetli denge

مقابلات المعنى في لغات أخرى

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaسرفHaddi aşmak, ifratMeşru sınırın, itidalin ve hakkın ötesine geçerek dengesizleşmekKesin
LatinceExtravagantia, excessusSınır dışına çıkma, aşırılıkExtravagari (çizginin dışına sapmak) kökünden gelir; israfın mekânsal ve ilkesel haddi aşma yönünü karşılar, içten çürüme yönünü tam vermezGüçlü
İngilizceImmoderation, extravagance, excessAşırılık, ölçüsüzlük, haddi aşmaExtravagance daha çok harcama sınırını aşmayı, immoderation ölçü kaybını, excess genel aşırılığı karşılar; Kur'an'daki ontolojik haddi aşmayı kısmen içerirGüçlü
AlmancaMaßlosigkeit, VerschwendungÖlçüsüzlük, savurganlıkMaßlosigkeit ölçünün ve sınırın mutlak kaybını, Verschwendung ise kaynakların heder edilmesini karşılarGüçlü
FransızcaDémesure, gaspillageÖlçüyü yitirme, israfDémesure klasik Yunan hybris kavramına yakın biçimde sınır tanımazlığı, gaspillage ise maddi ziyanı ifade ederGüçlü

المصدر Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Robert Dictionnaire.

الوجوه والنظائر

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
Yeme-içme ve maddi infakta haddi aşmaTüketimde ölçüsüzlük ve gereksiz harcamaNimetin tüketiminde itidalden sapma ve helal dairesini çiğneme; A'râf 7:31, En'âm 6:141, Furkân 25:67
Yetim malını haksızca tüketmeSınır tanımaz gasp ve acelecilikYetimin hakkını o büyümeden önce aceleyle ve haksızca yiyip bitirme; Nisâ 4:6
Cinsel ve ahlaki fıtratı çiğnemeCinsel sapkınlık ve fıtri sınırı aşmaLût kavminin tabii ve meşru ilişki sınırını terk ederek eşcinsel taşkınlığa sapması; A'râf 7:81
İtikadi haddi aşma ve tekzipŞirk, peygamberleri yalanlama ve küfürHakikat karşısında kibre kapılıp ilahi tebliği reddetme; Yâsîn 36:19, Mü'min 40:28, Mü'min 40:34
Nefse zulmederek günaha batmaİsyanda ifrata varmaKulun kendi varoluşsal sermayesini günahlarla tüketip heder etmesi; Zümer 39:53, Âl-i İmrân 3:147
Hukuki kısasta haddi aşmaCezada ölçüyü ve meşruiyeti çiğnemeHaksız yere öldürülenin intikamında suçsuz olanı öldürme veya işkenceye başvurma; İsrâ 17:33
Siyasi istibdat ve tahakkümZorbalık ve ilahlaşma iddiasıFiravun'un yeryüzünde sınır tanımaz bir mütekebbir ve tiran olması; Yûnus 10:83, Duhân 44:31

سياق الكلام والفقه والتفسير والحديث

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
KelamBüyük günah, şirk ve ilahi adaletİsrafın sadece mali bir cürüm mü yoksa şirki ve küfrü de kapsayan teolojik bir haddi aşma mı olduğu; Zümer 39:53 bağlamında tövbenin şümulüİsrafın Allah'ın koyduğu ontolojik ve şer'i sınırları çiğneyen her türlü itikadi sapma olarak tanımlanması
FıkıhHacir, infak, tebzir ve helal-haram sınırlarıİsraf eden kimsenin (müsrif) malî ehliyetinin kısıtlanması (hacir); haramda az harcamanın da israf sayılıp sayılmayacağıHelal dairede miktar fazlalığı ile haram daireye yönelen harcamanın mahiyet farkı
TefsirVücûh ve nezâir ayrımıAyetlerdeki müsrifîn nitelemelerinin bağlamına göre müşrik, katil, fıtratı bozan veya savurgan anlamlarına gelmesiİsrafın ortak paydasının her tikel bağlamda belirlenmiş haddi tecavüz etmek olduğu vurgusu
HadisSünnet-i seniyye, tüketim ahlakı ve ibadetAbdest suyunda dahi aşırıya kaçmanın nehyedilmesi, et ve giyimde kibre ve gösterişe varan düşkünlükAz da olsa lüzumsuz ve gösteriş amaçlı her kullanımın ruhu ve ibadeti zedeleyen bir israf sayılması

تحليل النظام الديني والعلمي والسياسي والاقتصادي

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
Diniİlahi emir ve yasaklar dairesiHadleri çiğnemeFıtratı ve kulluk sözleşmesini bozmaAllah'ın çizdiği helal-haram sınırının dışına çıkmak dini dengenin bozulmasına ve nefsin helakine yol açar.Kesin
İlmiMetodoloji ve akli dengeEpistemik ifrat ve hadsizlikMetodolojik sınırı terk edip delilsiz hüküm vermeBilgi üretiminde haddini bilmeme, kesin bilgi sınırını aşıp zanna ve hevese dayanarak hüküm bina etmektir.Güçlü
SiyasiYönetim ve meşru otoriteTiranlık, zorbalık ve istibdatHukuk devletini yıkıp mutlak tahakküm kurmaYöneticinin anayasal ve şer'i yetki sınırlarını aşarak tebaayı köleleştirmesi; Firavun modelinde somutlaşan yönetim sapmasıdır.Kesin
İktisadiKaynak kullanımı ve bölüşümAşırı tüketim ve kaynak israfıEkonomik dengenin ve sermayenin tahribiKaynakların verimsiz, lüks, gayrimeşru ve gösteriş amaçlı tüketilerek kıt kaynakların toplumsal felakete sürülen heba oluşudur.Kesin

التماثل في العلوم العددية والإنسانية

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerEntropi artışı ve lineer olmayan eşik aşımıFizik ve termodinamikte kapalı bir sistemde enerjinin faydalı iş yapamaz hale gelip düzensizliğe dağılması; kontrol sistemlerinde tanımlı eşik değerin (θ) aşılarak sistem rezonansının ve stabilitesinin bozulması.Güçlü
Beşeri bilimlerSürdürülemez tüketim çılgınlığı ve anomiSosyoloji ve iktisatta sınır tanımaz tüketimciliğin toplumsal bağları çözmesi, hukuki kısıtların anlamsızlaşarak normsuzluk (anomie) ve ahlaki yozlaşma üretmesi.Kesin

التضييق الخاطئ وخطر الخطأ

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiİsrafı yalnızca tabaktaki yemeği dökmek, musluğu açık bırakmak veya lüks eşya satın almak gibi salt ekonomik-maddi harcama kalıplarına hapsetmek.
Kur'an içi daha geniş anlamKur'an'da israf; Lût kavminin fıtratı bozan cinsel sapkınlığını, Firavun'un siyasi zulmünü, kısasta haddi aşıp kan dökmeyi, şirki, peygamberleri tekzibi ve nefsin günahlarla ifrat derecesinde kirletilmesini kapsayan külli bir sınır ihlalidir.
Yanlış anlamanın doğuracağı hataİsraf daraltıldığında, Kur'an'ın müsrif olarak nitelediği zalim idareciler, sömürgeci müstekbirler, itikadi taşkınlar ve ahlaki yozlaşma aktörleri bu ikazın kapsamı dışında kalır; böylece ayetlerin toplumsal, ahlaki ve ontolojik ikaz gücü buharlaşır.

خلاصة موجَّهة لفهم القرآن

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Varlığın ve insanın meşruiyet zeminini oluşturan hudûdullah (Allah'ın sınırları) ve mîzan (ölçü/denge) kavramlarının anti-tezidir; meşru sınırı aşan her hareketin sistemi içten içe nasıl çürüttüğünü gösteren temel bir anahtardır.
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?İnfak ve iktisat ahlakını belirleyen ayetlerde, Lût kavmi kıssasında, Firavun'un istibdadını anlatan siyasi pasajlarda, ceza hukukunda kısas sınırını çizen hükümlerde ve Zümer Suresi'ndeki ilahi rahmet çağrısında belirleyicidir.
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Günahı sadece bireysel bir ihmal, cinsel sapkınlığı kişisel bir tercih, siyasi tiranlığı sadece bir güç kullanımı sanma yanılgısını düzeltir; bunların tamamının fıtri ve ilahi haddi aşan birer israf olduğunu ortaya koyar.

التركيب النهائي والنموذج الرياضي

  • Somut anlamAğaç kurdunun (es-sürfe) kütüğü içten içe yiyip boşaltarak çürütmesi ve bir kap veya nehir suyunun belirlenmiş setti aşarak etrafa taşması.
  • Soyut anlamİnsanın inanç, amel, ahlak, harcama ve yetki alanlarında ilahi, fıtri ve hukuki sınırları çiğneyip itidal dengesini tahrip eden taşkınlığı.
  • Sistematik karşılıkBir sistemin kararlılığını sağlayan kritik eşik değerinin aşılarak enerjinin yıkıcı ve anlamsız bir entropi artışına dönüşmesi durumu.
  • LaTeX modeliI(x)=max⁡(0,x−θ)⋅δs
  • LaTeX açıklaması

Burada x bireyin herhangi bir eylemdeki (harcama, şehvet, ceza, siyasi güç) büyüklüğünü, θ Allah tarafından belirlenmiş meşru ve fıtri sınır eşiğini (haddi), δs sistemik tahribat katsayısını, I(x) ise ortaya çıkan israf miktarını temsil eder. Eylem meşru sınırın içinde kaldığında (x≤θ) israf fonksiyonu sıfır değerini alır; meşru sınır aşıldığında (x>θ) ise aşan miktar sistemik çürümeyi ve dengesizliği üreten pozitif bir israf ve taşkınlık olarak devreye girer.

النسخة النصية (لأدوات الذكاء الاصطناعي)فهرس الجذور حسب الحروف: س