شهب
ش - ه - ب
جذر- الورود: ٥
- الآيات: ٥
- الصيغ: ٤
- المعاجم: ١٢
Gök taşı demektir.المزيد ›
ملاحظاتي
المعاجم(١٢)
★ معجم آق إيفلر (بالتركية)التركية
Gök taşı demektir.
كتاب العين
الخليل بن أحمد · القرن ٨مترجمالحروف: ١٬٥٧٥باب الهاء والشين والباء معهما
هب ش، ش ه ب، ب ه ش، ش ب ه مستعملات
هبش:
يُقال: تَهَبَّشوا، وتحبّشوا، أي: اجتمعوا، والاسم: الهُباشةُ والحباشة، أي: الجماعة.
شهب:
الشَّهَبُ والشُّهبةُ: لون بياضٍ يصدعُه سوادٌ في خلاله.
والعَنْبرُ الجيّد لونُه أَشْهبُ. وآشهابَّ رأسه، إذا غلب بياضه سواده، واشتهب كذلك.
ويومٌ أَشْهبُ، أي: ذو ريحٍ باردة، وليلةٌ شَهْباءُ كذلك، وكتيبةٌ شهباء لما فيها من بياض السِّلاحِ في
الصحاح
الجوهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ٥٩٦الشُهْبَةُ في الألوان: البياضُ الذي غلب على السواد. وقد شَهِبَ الشيء بالكسر شَهَباً، وأشْتَهَبَ الرأسُ. وفرسٌ أَشْهَبُ، وقد اشْهَبَّ اشْهِباباً، واشْهابَّ اشْهيباباً مثله. وغُرَّةٌ شَهْباءُ، وهو أن يكون غُرَّةِ الفرسِ شَعَرٌ يخالف البياضَ. واشْهابَّ الزرعُ، إذا هاج وبقي في خلاله شيءٌ أخضر. ويقال لليوم ذي الرِيح الباردة والصَقيع: أشْهَبُ، والليلةُ شَهباءُ. وكتيبةٌ شهباءُ، لبياض الحديد. والنصلُ
تهذيب اللغة
الأزهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ١٠٬٥٢٠ه ش ب
شهب ، شبه ، هبش ، بهش : مستعملة .
شهب : الليث : الشَّهَب : لون بياض يَصْدَعه سوادٌ في خلاله ، وأَنشد :
وَعَلا المفارقَ رَبْعُ شَيْبٍ أَشهب
قال : والعنبر الجيِّد لونُه أَشهب ، ويقال اشهابَّ رأسي : إذا كان البَياض غالباً للسّواد واشتهب كذلك ، وأنشد :
شاب بعدي رأسُ هذا واشتهب
ويوم أَشهب : ذو ريح بارِدة ، وليلةٌ شهْباء كذلك ، وكتيبة شهباء ، لما فيها مِنْ بياض السِّلاح في خلال السَّواد .
ويقال
مقاييس اللغة
ابن فارس · القرن ١١مترجمالحروف: ٤٬٣٢١(باب الشين والهاء وما يثلثهما)
(شهو) الشين والهاء والحرف المعتل كلمة واحدة، وهي الشّهوة. يقال: رجلٌ شَهْوانُ، وشيءٌ شَهِيّ.
(شهب) الشين والهاء والباء أصلٌ واحدٌ يدلُّ على بياض في شيءٍ من سواد، لا تكون الشُّهبةُ خالصةً بياضاً. ومن ذلك الشُّهبة في الفرَس، هو بياضٌ يخالطُهُ سَواد. ويقال كَتِيبةٌ شَهباء، إِذا كانت عِليتُها بياضَ الحديد، ويقال لليوم ذي البرد والصُّرَّاد([1]): أشهبُ، والليلة الشّهباءُ.
المفردات في غريب القرآن
الراغب الأصفهاني · القرن ١١مترجمالحروف: ٢٦٩- الشهاب: الشعلة الساطعة من النار الموقدة، ومن العارض في الجو، نحو: ﴿فأتبعه شهاب ثاقب﴾ [الصافات/10]، ﴿شهاب مبين﴾ [الحجر/18]، ﴿شهابا رصدا﴾ [الجن/9]. والشهبة: البياض المختلط بالسواد تشبيها بالشهاب المختلط بالدخان، ومنه قيل: كتيبة شهباء: اعتبارا بسواد القوم وبيياض الحديد.
أساس البلاغة
الزمخشري · القرن ١٢مترجمالحروف: ٤٨٧ش ه ب
فيه شهبة وشهب وهو بياض يصدعه سواد خلاله واشهاب واشتهب.
قال: قالت الخنساء لما جئتها شاب بعدي رأس هذا واشتهب ومن المجاز: نصل أشهب: برد فذهب سواده.
واشهاب الزرع: هاج.
وسقاه الشهاب: الضياح.
وعام أشهب وسنة شهباء كما يقال: بيضاء وحمراء وغبراء وكهباء وظلماء وشهبتهم السنة.
وكتيبة شهباء: لشهبة الحديد.
ويوم أشهب وليلة شهباء إذا هبت فيهما ريح باردة.
وفلان شهاب حرب
لسان العرب
ابن منظور · القرن ١٣مترجمالحروف: ٦٬٣٤٣الشَّهَبُ والشُّهْبةُ: لَونُ بَياضٍ، يَصْدَعُه سَوادٌ في خِلالِه؛ وأَنشد:
وعَلا الـمَفارِقَ رَبْعُ شَيْبٍ أَشْهَبِ
والعَنْبَرُ الجَيِّدُ لَوْنُه أَشْهَبُ؛ وقيل: الشُّهْبة البَياضُ الذي غَلَبَ على السَّوادِ. وقد شَهُبَ وشَهِبَ شُهْبةً، واشْهَبَّ، وجاءَ في شِعْرِ هُذيلٍ شاهِبٌ؛ قال:
فَعُجِّلْتُ رَيْحانَ الجِنانِ، وعُجِّلُوا * رَمَاريمَ فَوَّارٍ، من النَّارِ، شاهِبِ وفَرَسٌ أَشْهَبُ، وقدِ اشْهَبَّ
تاج العروس
الزبيدي · القرن ١٨مترجمالحروف: ٥٬٥٧٣الشهب محركة: لون بياض يصدعه سواد في خلاله كالشهبة بالضم لا البياض الصافي كما وهم فيه بعض، وأنشد:
وعلا المفارق ربع شيب أشهب وقيل: الشهب والشهبة: البياض الذي غلب على السواد. وقد شهب وشهب ككرم وسمع شهبة واشهب كاحمر، وهو أشهب. و جاء في شعر هذيل شاهب. قال:
فعجلت ريحان الجنان وعجلوا زمازيم فوار من النار شاهب وفرس أشهب. وقد اشهب اشهبابا. واشهاب اشهيبابا مثله.
معجم لين
إدوارد لين · القرن ١٩مترجمالحروف: ١٠٬٤٨٤شَهِبَ
1 شَهِبَ ذ , (S, Msb, K,) aor. شَهَبَ , (Msb, K,) inf. n. شَهَبٌ, (S, Mgh, Msb, K, *) It (a thing, S) was, or became, of the colour termed شُهْبَة, (S, Msb, K,) i. e. of a [gray] colour in which whiteness predominated over blackness, (S, Mgh, Msb,) or in which whiteness was interrupted by blackness; (K, * TA;) as also شَهُبَ, aor. شَهُبَ ; and ↓ اشهبّ; (K;) the last, inf. n. اِشْهِبَابٌ,
شَهِبَ 1 شَهِبَ ذ , (S, Msb, K,) aor. شَهَبَ , (Msb, K,) inf. n. شَهَبٌ, (S, Mgh, Msb, K, *) It (a thing, S) was, or became, of the colour termed شُهْبَة, (S, Msb, K,) i. e. of a [gray] colour in which whiteness predominated over blackness, (S, Mgh, Msb,) or in which whiteness was interrupted by blackness; (K, * TA;) as also شَهُبَ, aor. شَهُبَ ; and ↓ اشهبّ; (K;) the last, inf. n. اِشْهِبَابٌ, said in the former sense of a horse; as also ↓ اشهابّ, inf. n. اِشْهِيبَابٌ; (S;) and this last verb, said of the head, its whiteness predominated over its blackness; (TA;) as also ↓ اشتهب. (S, TA.) -A2- شَهَبَهُ, aor. شَهَبَ , (K,) inf. n. شَهْبٌ, (TK,) said of heat and of cold, It altered his colour; as also ↓ شهّبهُ: (K:) or, accord. to A' Obeyd, (TA,) الشَّجَرَ ↓ شهّب, (O, TA,) inf. n. تَشْهِيبٌ, (O,) said of cold, It altered the colour of the trees: and النَّاسَ ↓ شهّب is likewise said of cold [as meaning It altered the colour of the men or people]. (O, TA.) ― -b2- And شَهَبَتِ السَّنَةُ القَوْمَ The year of drought destroyed the cattle (أَمْوَال) of the people or party: (so accord. to the CK and my MS. copy of the K:) or the verb in this sense is ↓ أَشْهَبَت. (So accord. to the text of the K as given in the TA.) ― -b3- [Freytag erroneously assigns to this verb, as from the K, another meaning, belonging to 4.]
2 شَهَّبَ see the preceding paragraph, in three places.
اشهب 4 اشهب ذ , said of a stallion, He had offspring of the colour termed شُهْبَة born to him: so accord. to the K: but accord. to IM and the other lexicologists, it is said of a man, meaning the offspring of his horses were of the colour termed شُهْبَة: IAar says that there are not, among horses, such as are termed شُهْبٌ [pl. of أَشْهَبُ]: A' Obeyd, however, [as will be seen below,] explains شُهْبَة as meaning a colour of horses. (TA.) ― -b2- See also 1, last sentence but one.
8 اـِشْتَهَبَ and 9: see 1, first sentence.
11 اـِشْهَاْبَّ see 1, first sentence. ― -b2- Also, said of seedproduce, (tropical:) It dried up, or became yellow, (S, A,) but with somewhat green remaining in its interstices: (S:) or was near to yielding, and became white, and dried up, but with a little greenness remaining in its interstices. (TA.) ― -b3- Accord. to the L, one says also اشهابّت مَشَافِرُهُ [app. meaning His lips became of an ashy hue]. (TA.)
شَهْبٌ شَهْبٌ ذ A mountain overspread with snow. (O, K.) -A2- And a boy, or young man, light, or active, in body, and sharp-headed. (IAar, TA voce عَضْبٌ. [See also شِهَابٌ.])
شَهَبٌ شَهَبٌ ذ : see what next follows.
شُهْبَةٌ شُهْبَةٌ ذ A [gray] colour in which whiteness predominates over blackness, (S, Msb,) or in which whiteness is interrupted by blackness; as also ↓ شَهَبٌ; (A, K;) which latter is [properly] an inf. n., of شَهِبَ: (S, Msb:) or whiteness mixed with blackness: (Har p. 150:) not pure whiteness, as some have imagined it to be. (TA.) And in horses, A colour in which the main hue is interrupted by a hoariness, or by some white hairs, whether the horse be [in his general colour] كُمَيْت or أَشْقَر or أَدْهَم. (A' Obeyd, TA.)
شَهَبَانٌ شَهَبَانٌ ذ A kind of plant (شَجَرٌ), resembling the ثُمَام [or panic grass]; (K;) like شَبَهَانٌ. (TA. [But see this last word.])
شَهَابٌ شَهَابٌ ذ (AHلt, S, K) and ↓ شُهَابَةٌ (AHلt, Kr, K) Milk mixed with much water: (AHلt, S:) or a mixture of which one third is milk and the rest water: (K, TA:) Az heard several of the Arabs apply the former term to milk mixed with water: so called on account of the alteration of its colour. (TA.)
شِهَابٌ شِهَابٌ ذ , in its primary acceptation, A شُعْلَة [i. e. either brand or flame (app. the former, agreeably with what follows,)] of fire: (TA:) or a شُعْلَة of fire gleaming or radiating: (S, K:) accord. to ISk, a firebrand; i. e. a stick in which is fire: or, accord. to AHeyth, originally, a piece of wood, or stick, in which is fire gleaming or radiating: (Az, TA:) pl. شُهُبٌ, (S, K,) and some allow شُهْبٌ, (TA,) and شُهْبَانٌ (Akh, S, K) and شِهْبَانٌ, (K,) which is strange, (TA,) and أَشْهُبٌ, (K,) which last is [a pl. of pauc., but] thought by IM to be a quasi-pl. n. (TA.) The reading بِشِهَابِ قَبَسٍ, instead of بِشِهَابٍ قَبَسٍ, in the Kur [xxvii. 7], is an instance of a word prefixed to another identical therewith. (Fr. L.) ― -b2- Hence, [A shooting, or falling, star;] a star, or the like of a star, that darts down [or is hurled] by night; and particularly after a devil; as occurring in the Kur [xv. 18 and] xxxvii. 10; and in a trad.; respecting the attempt of a devil to hear, by stealth, words uttered in heaven. (TA.) ― -b3- [Hence also,] الشُّهُبُ signifies The shining, or brightly-shining, stars: (K:) or the seven stars [or planets; meaning, not the Pleiades (which are called النَّجْمُ), but the Moon, Mercury, Venus, the Sun, Mars, Jupiter, and Saturn: the first three of which are said by Freytag to be called صِغَارُ الشُّهُبِ]. (TA.) ― -b4- For another meaning assigned in the K to الشُّهُبُ, see الشُّهْبُ, voce أَشْهَبُ. ― -b5- شِهَابٌ also signifies (tropical:) One who is penetrating, sharp, or energetic, in an affair; (K, TA;) as being likened to the [shooting] star. (TA.) One says, اـِنَّ فُلَانًا لَشِهَابُ حَرْبٍ (tropical:) Verily such a man is one who is penetrating, sharp, or energetic, in war. (S, A. *) And هٰؤُلَآءِ شُهْبَانُ الجَيْشِ (tropical:) [These are the braves, or heroes, of the army]. (A.) ― -b6- Also the name of A certain devil: occurring in a trad.: hence the Prophet changed the name of a certain man [originally] thus named. (TA.)
شُهَابَةٌ شُهَابَةٌ ذ : see شَهَابٌ.
كَتِيبَةٌ شَهَّابَةٌ كَتِيبَةٌ شَهَّابَةٌ ذ : see أَشْهَبُ.
شَاهِبٌ شَاهِبٌ ذ : see أَشْهَبُ, first sentence.
شَوْهَبٌ شَوْهَبٌ ذ The hedge-hog; syn. قُنْفُذٌ. (S, K.)
أَشْهَبُ أَشْهَبُ ذ Of the colour termed شُهْبَةٌ; (S, Msb, K;) as also ↓ شَاهِبٌ, (K,) occurring in the poetry of Hudheyl: (TA:) fem. of the former شَهْبَآءُ: (S, Msb, K: *) and pl. شُهْبٌ: (O:) the former epithet is applied to a horse, (S,) [contr. to an assertion of IAar, (see 4,)] and to a he-mule, (Msb,) and شَهْبَآءُ to a she-mule. (Mgh, Msb.) [Golius, on the authority of Meyd, explains أَشْهَبُ أَدْهَمُ, applied to a horse, as meaning Subniger, spadiceus: and أَشْهَبُ أَخْضَرُ as meaning lucide leviterve viridis: the correct meaning of the former seems to be of a blackish, or brownish, gray: and that of the latter, of a dark dustcoloured gray: see أَدْهَمُ and أَخْضَرُ.] الشَّهْبَآءُ was the name of a mare belonging to El-Kattلl ElBejelee. (O, K; in the CK El-Bejlee.) Applied to a she-goat, شَهْبَآءُ signifies Of a white colour intermixed with black: thus applied, it is like مَلْحَآءُ applied to a ewe. (K.) Applied to a غُرَّة [or blaze on a horse's forehead], it means In which are hairs differing from the whiteness [of the blaze]. (S.) And الأَشَاهِبُ is [a pl. formed from الأَشْهَبُ as though this were a subst.] applied to the Benu-l-Mundhir, (K,) or one of the troops of En-Noamلn Ibn-El-Mundhir, consisting of the sons of his paternal uncle and his maternal uncles, and their brethren; (TA;) so called because of their comeliness, (K,) or because of the whiteness of their faces. (TA.) ― -b2- Applied to ambergris, (K, TA,) (assumed tropical:) Of an excellent colour, i. e., (TA,) inclining to whiteness. (K, TA.) And applied to an iron head or blade of an arrow or of a spear &c., (tropical:) That has been filed so that its blackness has gone: (S, A, TA:) or that has been filed lightly, so that all its blackness has not gone. (AHn, TA.) [Hence,] كَتِيبَةٌ شَهْبَآءُ (assumed tropical:) A great troop having numerous weapons; (K;) so called because of the iron; (S;) or because of the whiteness of the weapons and iron, intermixed with blackness: or a troop of which the iron [of the weapons and armour] is white and bright: (TA:) or, as also ↓ كَتِيبَةٌ شَهَّابَةٌ, a troop upon which is [seen] the whiteness of the iron [weapons &c.]. (T, TA. [See also كَتِيبَةٌ مَلْحَآءُ, voce أَمْلَحُ.]) And جَيْشٌ أَشْهَبُ A strong army [app. because of its numerous weapons]. (TA.) ― -b3- أَرْضٌ شَهْبَآءُ (assumed tropical:) A land in which is no verdure, by reason of the paucity of rain. (TA.) And [hence,] سَنَةٌ شَهْبَآءُ (tropical:) A year of drought, or sterility, white in consequence thereof, (TA,) in which is no verdure, or in which is no rain: (K, TA:) next in degree is the بَيْضَآء; then, the حَمْرَآء, which is more severe than the بَيْضَآء; (TA;) and then, the سَوْدَآء: (TA in art. حمر:) or a year that is white by reason of the abundance of snow and the want of herbage: (IB, TA:) or a year of drought, or sterility; because the seedproduce dries up therein, and becomes yellow: and عَامٌ أَشْهَبُ signifies the same. (Har p. 150.) And أَشْهَبَانِ (assumed tropical:) Two white years (عَامَانِ أَبْيَضَانِ) between which is no verdure (K, TA) of herbage. (TA.) And يَوْمٌ أَشْهَبُ (tropical:) A cold day: (A, K:) or a day of cold wind; thought to be so called on account of the snow and hoar frost and hail therein: (L, TA:) or a day of hoar-frost: (Az, TA:) a day of cold wind and hoar frost; and [in like manner] the night (اللَّيْلَةُ) is termed شَهْبَآءُ. (S.) In the following verse, cited by Sb, فِدًى لِبَنِى ذُهْلِ بْنِ شَيْبَانَ نَاقَتِى اـِذَا كَانَ يَوْمٌ ذُو كَوَاكِبَ أَشْهَبُ [May my she-camel be a ransom for the sons of Dhuhl Ibn-Sheybلn when there is a day of difficulties, or distresses, . . .] the meaning may be اشهب [or whitish] by reason of the whiteness of the weapons, or by reason of the dust. (TA.) And الشُّهْبُ [pl. of أَشْهَبُ], (O,) or ↓ الشُّهُبُ [pl. of شِهَابٌ], (K,) [but the former, I think, is evidently the right,] (assumed tropical:) The white nights; (اللَّيَالِى البِيضُ;) [i. e. the thirteenth and fourteenth and fifteenth nights of the lunar month; so called because lighted by the moon throughout, (see art. بيض;)] (O;) three nights of the month; (K, TA;) because of the alteration of their colour. (TA.) ― -b4- أَشْهَبُ [or أَمْرٌ أَشْهَبُ] also signifies (assumed tropical:) A hard, or difficult, affair or case, (K, TA,) such as is disliked, or hated. (TA.) And أَشْهَبُ بَازِلٌ (assumed tropical:) A hard, or difficult, affair or case, that is beyond one's power [of accomplishment or endurance]: termed بازل because the camel thus termed is one that has attained its utmost strength. (O, TA. [See also art. بزل.]) ― -b5- And الأَشْهَبُ signifies The lion. (O, K.) [And in the Deewلn of Jereer, it is applied to The swine. (Freytag.)]
قاموس سالمون
هنري أنتوني سالمون · القرن ١٩مترجمالحروف: ٩٤١شَهَبَ
شَهَبَ A ( n. ac. شَهْب 1 ),
a. Scorched; spoilt the complexion of.
شَهِبَ
شَهِبَ A شَهُبَ U ( n. ac. شَهَب 4 ),
a. Was, became ash-coloured, grayish.
شَهَّبَ
شَهَّبَ II ,
a. Scorched & c.
أَشْهَبَ
أَشْهَبَ IV ,
a. Destroyed the cattle of, beggared.
اِشْتَهَبَ
اِشْتَهَبَ VIII , اِشْهَبَّ IX , اِشْهَاْبَّ XI ,
a. Was, became ash-coloured, ashen, grayish.
شَهْب
شَهْب 1 ,
a.
كتاب الله
مستخلص من الاستعمال القرآنيمترجمالحروف: ١٨٬٢١٠شهب
شَهِبَ - يَشْهَبُ (شَهُبَ - يَشْهُبُ) - شِهَاب -شُهُب
شَهِبَ - يَشْهَبُ (شَهُبَ - يَشْهُبُ) + الكائن: يحترق ويتوهج بنار ولهب أبيض يشوبه قليل من السواد
شَهِبَت - تَشْهَبُ + النار: يكون لهيبها أبيضاً ساطعاً في أغلبه ويتخلله بعض الدخان الأسود
شِهَاب: على وزن " فـِعال" اسم فعل مبالغة من " شَهِبَ - يَشْهَبُ ": وهو كذلك اسم آلة منه: النار
الجذور المجاورةالمجاورة: ٢٣ (الإجمالي: ٣٢)
- حرس
الآيات المشتركة: ١ · Hars (se) ekin demektir
- ثقب
الآيات المشتركة: ١ · Delik demektir
- قبس
الآيات المشتركة: ١ · Meşale, ateş demektir
- وجد
الآيات المشتركة: ٢ · Su birikintisidir
- لمس
الآيات المشتركة: ١ · Birbirinize dokundunuz
- خطف
الآيات المشتركة: ١ · Hatfe daldan yapılmış, yaya bağlanan ip ile kuşu birden…
- رصد
الآيات المشتركة: ١ · “Rusde”, yaban hayvanın düşmesi için açılmış ve üstü…
- سرق
الآيات المشتركة: ١ · Çaldı
- تبع
الآيات المشتركة: ٢ · İnek yavrusu, dana demektir
- سمع
الآيات المشتركة: ٢ · İşiten
- صلي
الآيات المشتركة: ١ · Ona yaslanırlar
- قعد
الآيات المشتركة: ١ · Temel demektir
الآيات التي ورد فيها(٥)
إِلَّا مَنِ اسْتَرَقَ السَّمْعَ فَأَتْبَعَهُ شِهَابٌ مُبِينٌ
Ateş parçası
إِلَّا مَنْ خَطِفَ الْخَطْفَةَ فَأَتْبَعَهُ شِهَابٌ ثَاقِبٌ
Ateş parçası
تحليل الجذر
تعريف الجذر والخلاصة
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | شهب |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | نور, ضأ, شعل, قبس, جذو |
| Zıt Kök | ظلم |
| Çekirdek Özet 1 | Karanlığın veya zıt bir rengin içinde parıldayan, beyazlığı siyahlığıyla karışık parlak ateş ve ışık yalımı |
| Çekirdek Özet 2 | Karanlığı delip geçen delici alev, semavî korunma kalkanı ve aydınlatıcı/yakıcı ateş közü |
| Çekirdek Özet 3 | Gaybî sınır ihlallerini engelleyen keskin savunma düzeneği ve ontolojik bilgi güvenliği |
| Kritik Hata Riski | Kavramı yalnızca mekanik bir taş parçasına indirgeyerek ayetlerdeki nüfuz edici ilahî muhafaza ve ışık dinamiğini gözden kaçırmak |
التحليل الثنائي
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| شه | Görünür olma, algı alanına çıkma, dikkat çekecek derecede belirginleşme ve yükselme (شهد, شهر, شهق, شهو) | ب | İçe nüfuz etme, barınma ve somut bir kütle/kıvılcım halinde sabitlenerek karanlığın içine delip geçici bir ateş parçası olarak ayrışma |
التحليل التصويري للحروف
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ش | Diş | Keskinlik, parçalama, sürtünmeyle açığa çıkan şiddet ve yarıp geçme |
| ه | Kollarını kaldırmış insan | Dikkat çekme, ansızın beliren görünürlük, parlama ve ortaya çıkış |
| ب | Ev, çadır | Sınırlı bir mekan, içe giriş, odaklanmış bir kütle veya kabuk |
| شهب | Diş, ortaya çıkan varlık ve mekan | Karanlık uzamı keskin bir parıltıyla yarıp geçen, ansızın görünür olan ve odaklanmış bir ateş parçasında cisimleşen ışık |
الاستعمال التاريخي والمبكر
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Siyah ile beyazın birbirine karıştığı alacalı renk; atın tüyünde siyah kıllar arasına beyazın karışması, demir zırhların parıltısı veya karanlık içinde aniden çakan parlak alev yalımı |
| Cahiliye şiiri kullanımı | İmruü’l-Kays saçlarının ağarmasını ve siyahın içine beyazın girmesini şu mısra ile tasvir eder: قَالَتِ الْخَنْسَاءُ لَمَّا جِئْتُهَا / شَابَ بَعْدِي رَأْسُ هَذَا وَاشْتَهَبْ |
| Erken Arapça kullanım | Hüzeyl şiirinde yakıcı ve parıldayan alev nitelemesi olarak geçer: فَعُجِّلْتُ رَيْحَانَ الْجِنَانِ وَعُجِّلُوا / رَمَارِيمَ فَوَّارٍ مِنَ النَّارِ شَاهِبِ |
المصدر Lisān al-ʿArab, Maqāyīs al-Lugha, Kitābü’l-ʿAyn ve Asās al-Balāgha.
الطبقة الاشتقاقية السامية
Arapça شهب kökü, Semitik dillerin genelinde doğrudan birincil bir gök taşı terimi olmaktan ziyade, baskın bir arka plan rengi (özellikle karanlık/siyah) üzerinde beliren beyazlık, kül rengi, parlama ve alacalılık semantik matrisine dayanır. Kökün İbranice ve Süryanicede birebir aynı üçlü ses dizilişiyle doğrudan kök akrabalığı sınırlı olup, kökteki شه ikili çekirdeği genel Sami ufkunda ortaya çıkma, parıldama ve şahit olunma anlamlarıyla bağlantılıdır. Arap dilinde kök, hem rengin alacalığını (siyah-beyaz karışımı at, demir zırhın donuk ak parıltısı) hem de bu donukluk veya karanlık içinden aniden fırlayan ışıklı parlak ateşi (şihâb) ifade edecek şekilde özelleşmiştir. Bu doğrultuda kök, fiziksel olarak karanlık gökyüzünde bir çizgi halinde parıldayan meteorik alevleri niteleyen özel bir ada dönüşmüştür.
درجة الثقة Güçlü
المصدر Brown-Driver-Briggs, David Cohen, Lisān al-ʿArab ve Maqāyīs al-Lugha.
التحليل الاشتقاقي
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | Siyahın içindeki beyazlık ve parlak alev | Renk karışımından fışkıran parıltıya ve karanlık geceyi yaran ateşe doğru semantik kayma | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İki harfli شه çekirdeği üzerinden görünürlük | Görünür olma ve dikkat çekici bir aydınlıkla belirme dairesinde ortaklık | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Afro-Asyatik dış halkalarda düzenli fonetik ve semantik denklik tespit edilmedi | Veri bulunamadı |
المصدر Maqāyīs al-Lugha ve David Cohen Dictionnaire des racines sémitiques.
الجذور الشقيقة (التقاليب)
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| شهب | Anlamlı | Alacalı parlaklık ve ateş parçası | Karanlıkta çakan alev, siyah-beyaz karışımı renk | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| شبه | Anlamlı | Benzerlik ve belirsizlik | İki şeyin birbirine karışması, ayrımın zorlaşması | Kur'an'da geçer; zihinsel alacalık/karışıklık |
| هشب | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Sözlüklerde mühmel kabul edilir |
| هبش | Anlamlı | Toplama ve devşirme | Bir şeyi derleyip bir araya getirme, kazanç sağlama | Kur'an'da geçmez; sözlüklerde müsta‘mel |
| بشه | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Sözlüklerde mühmel kabul edilir |
| بهش | Anlamlı | Güler yüz gösterme ve yumuşaklık | Bir kimseye neşeyle yönelme, el uzatma | Kur'an'da geçmez; sözlüklerde müsta‘mel |
الجذور المجاورة والجذر المضاد
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| شهب | Merkez | Parıldayan delici alev | Karanlık içinde aniden çakan, hareketli ve delici parlak ateş | Hem rengi hem yakıcı ışık fırlayışını içerir |
| نور | Komşu | Yaygın aydınlık | Isı ve yakıcılık taşımayan, bütünü görünür kılan duru ışık | Cisimsel bir alevden ziyade aydınlatıcı ilkedir |
| ضأ | Komşu | Kaynak ışığı | Kendi özünden parlayan, göz alıcı ve hararetli parlaklık | Işığın kaynağından yayılan kuvvetli parıltı |
| شعل | Komşu | Alev alma | Bir maddenin tutuşmasıyla yükselen dalgalı alev | Harekete geçen ateşin tutuşma biçimi |
| قبس | Komşu | Alınan ateş | Bir odaktan faydalanmak üzere taşınan kor veya alev | İktibas edilen, aydınlanma ve ısınma amaçlı kor |
| جذو | Komşu | Sabit köz parçası | Başında alevi kalmamış, derinden yanan kalın odun ateşi | Durağan ve taşınabilir sıcaklık odağı |
| ظلم | Zıt | Karanlık ve örtünme | Işığın ve görünürlüğün tamamen ortadan kalkması durumu | Parıltının ve delici alevin zıddı olan mutlak zemin |
مقابلات المعنى في لغات أخرى
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | شهب | Parıldayan alev, meteor | Karanlık içinden fırlayan ak kor ve delici ışık kütlesi | Kesin |
| Latince | Fax, sidus, fulgur | Alev meşalesi, kayan yıldız, şimşek | Hızlıca akan ışığı karşılar; siyah-beyaz alacalığını dışarıda bırakır | Güçlü |
| İngilizce | Meteor, fireball, blazing torch | Gök taşı, ateş topu, meşale | Hareketi ve yanan kütleyi verir; rengin özgün kuramsal tabiatını tam kapsamaz | Güçlü |
| Almanca | Sternschnuppe, Feuerball | Kayan yıldız, ateş küresi | Göksel akışı ve yanmayı açıklar; alacalı donukluk nüansı eksiktir | Güçlü |
| Fransızca | Météore, bolide, brandon | Gök taşı, akkor kütle, meşale | Atmosferik parlamayı karşılar; kökün iç renk ikiliğini taşımaz | Güçlü |
المصدر Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch ve Lane's Arabic-English Lexicon.
الوجوه والنظائر
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| شِهَابٌ ثَاقِبٌ / شِهَابٌ مُبِينٌ | Gaybı koruyan delici semavî alev | Şeytanların melekût aleminden haber çalmasını engelleyen savunma atışı (Sâffât 37:10, Hicr 15:18) |
| شِهَابًا رَصَدًا / وَشُهُبًا | Gözetleme ve engelleme sistemi | Cinlerin semaya nüfuz girişimlerine karşı pusuya yatmış koruyucu ateşler (Cin 72:8, 72:9) |
| بِشِهَابٍ قَبَسٍ | Isınma ve aydınlanma meşalesi | Hz. Musa’nın Tûr yolunda ailesi için getirmek istediği tutuşturulmuş ateş közü (Neml 27:7) |
سياق الكلام والفقه والتفسير والحديث
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Gaybın korunması ve nübüvvet | Vahyin nüzul sürecinde cin ve şeytanların semadan haber alma yollarının kesilmesi ve vahyin korunmuşluğu | İlahî mesajın ontolojik güvenliğini sağlayan kozmik savunma |
| Fıkıh | Veri bulunamadı | Kök fıkıh literatüründe doğrudan teknik bir amelî hüküm terimi olarak yer almaz | Veri bulunamadı |
| Tefsir | Kozmolojik ve melekûtî tefsir | Şihâbın fiziksel gök taşı mı yoksa semavî bir nur enerjisi mi olduğu yönündeki rivayet ve akıl yürütmeler | Karanlığı yarıp geçen yakıcı ve delici ışın |
| Hadis | Resulullah'ın risaleti öncesi sema hadiseleri | Peygamberliğin gelişiyle birlikte gökyüzünde şihâb atışlarının sıklaşması ve cinlerin haber alamaması | Sınır aşımına karşı fırlatılan anî ve keskin alev |
تحليل النظام الديني والعلمي والسياسي والاقتصادي
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Vahyin mahfuziyeti | Koruyucu kalkan | Gaybî veriye yetkisiz erişimi engelleme | Vahiy kanallarının şeytanî müdahalelerden ve tahrifattan arındırılması | Kesin |
| İlmi | Doğruluk ve bilgi güvenliği | Hata ayıklayıcı denetim | Yanıltıcı ve yetkisiz malumatı yakıp yok etme | Hakikat zeminine sızmaya çalışan spekülasyonların delille bertaraf edilmesi | Güçlü |
| Siyasi | Sınır ve egemenlik muhafazası | Savunma ve caydırıcılık doktrini | Yetkisiz sınır ihlallerini anında imha etme | Merkezin güvenliğini tehdit eden istihbari ve fiziki sızmaları püskürtme | Güçlü |
| İktisadi | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Kökün doğrudan iktisadi bir işlev veya kurumu bulunmamaktadır | Veri bulunamadı |
التماثل في العلوم العددية والإنسانية
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Atmosferik sürtünmeyle plazmalaşan kütle (meteor) ve güvenlik duvarı (firewall) | Yüksek hızla karanlık ortama giren ve sürtünmeyle ışıldayarak izinsiz veri akışını paket düzeyinde imha eden filtre | Güçlü |
| Beşeri bilimler | İstihbarata karşı koyma ve meşru müdafaa refleksi | Toplumsal yapının mahremiyetini ve egemenlik alanını korumak için kaçak bilgi akışını cezalandıran hukuki yaptırım | Güçlü |
التضييق الخاطئ وخطر الخطأ
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kavramı yalnızca uzay boşluğundaki donuk minerallerden ibaret gök taşına indirgeyerek Kur'an'daki meşale, alev ve melekûtî muhafaza boyutunu dışlamak |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Hem yerde karanlığı aydınlatıp ısıtan odaklanmış ateş parçasını (قبس) hem de gökte gayb sınırlarını bekleyen delici ve yakıcı alevi kapsayan çok katmanlı yapı |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Ayetlerdeki semavî koruma nizamını mitolojik bir gök savaşı gibi okumak veya Hz. Musa kıssasındaki pratik ısınma ateşini kozmolojik gök taşıyla karıştırmak |
خلاصة موجَّهة لفهم القرآن
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an vahyinin iniş sürecinde bilgi kaynaklarının nasıl korunduğunu, gayb ile şehadet alemi arasındaki aşılmaz sınırı ve ilahî iradenin semavî nizamını kavratır. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Vahyin güvenliğini ele alan Cin, Sâffât ve Hicr surelerindeki ayetler ile Hz. Musa'nın peygamberliğe çağrılış sahnesini anlatan Tâhâ ve Neml surelerindeki bağlamlarda belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Vahyin cinler veya kâhinler tarafından gökten kulak hırsızlığı yoluyla çalınabileceği veya Kur'an'ın gaybî tahrife açık olduğu vehmini kesin olarak ortadan kaldırır. |
التركيب النهائي والنموذج الرياضي
- Somut anlamKaranlığın içinden fışkıran siyah-beyaz alacalı parıltı; aydınlatan meşale közü veya karanlık gökyüzünü delip geçen akkor haldeki alev parçası.
- Soyut anlamBilgi ve varlık alanına yönelik gayrimeşru sızmaları engelleyen keskin savunma, sınır aşımına karşı uygulanan anî ve delici imha kuvveti.
- Sistematik karşılıkYetkisiz bilgi hırsızlığını ve sınır ihlalini önleyen ontolojik filtre ve ilahî güvenlik doktrini.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıModelde semavî koruma ve alev sistemini, sınıra yaklaşan varlığı veya bilgi talebini, gayrimeşru erişim girişimini, meşru aydınlanma halini, ise yetkisiz unsura yönelen delici şihâbın anî imha etkisini temsil eder; ihlal gerçekleştiği anda delici alev varlığı sıfırlar.