شهب
ش - ه - ب
جذر- الورود: ٥
- الآيات: ٥
- الصيغ: ٤
- المعاجم: ١٢
Gök taşı demektir.المزيد ›
ملاحظاتي
المعاجم(١٢)
★ معجم آق إيفلر (بالتركية)التركية
Gök taşı demektir.
كتاب العين
الخليل بن أحمد · القرن ٨مترجمالحروف: ١٬٥٧٥باب الهاء والشين والباء معهما
هب ش، ش ه ب، ب ه ش، ش ب ه مستعملات
هبش:
يُقال: تَهَبَّشوا، وتحبّشوا، أي: اجتمعوا، والاسم: الهُباشةُ والحباشة، أي: الجماعة.
شهب:
الشَّهَبُ والشُّهبةُ: لون بياضٍ يصدعُه سوادٌ في خلاله.
والعَنْبرُ الجيّد لونُه أَشْهبُ. وآشهابَّ رأسه، إذا غلب بياضه سواده، واشتهب كذلك.
ويومٌ أَشْهبُ، أي: ذو ريحٍ باردة، وليلةٌ شَهْباءُ كذلك، وكتيبةٌ شهباء لما فيها من بياض السِّلاحِ في
الصحاح
الجوهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ٥٩٦الشُهْبَةُ في الألوان: البياضُ الذي غلب على السواد. وقد شَهِبَ الشيء بالكسر شَهَباً، وأشْتَهَبَ الرأسُ. وفرسٌ أَشْهَبُ، وقد اشْهَبَّ اشْهِباباً، واشْهابَّ اشْهيباباً مثله. وغُرَّةٌ شَهْباءُ، وهو أن يكون غُرَّةِ الفرسِ شَعَرٌ يخالف البياضَ. واشْهابَّ الزرعُ، إذا هاج وبقي في خلاله شيءٌ أخضر. ويقال لليوم ذي الرِيح الباردة والصَقيع: أشْهَبُ، والليلةُ شَهباءُ. وكتيبةٌ شهباءُ، لبياض الحديد. والنصلُ
تهذيب اللغة
الأزهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ١٠٬٥٢٠ه ش ب
شهب ، شبه ، هبش ، بهش : مستعملة .
شهب : الليث : الشَّهَب : لون بياض يَصْدَعه سوادٌ في خلاله ، وأَنشد :
وَعَلا المفارقَ رَبْعُ شَيْبٍ أَشهب
قال : والعنبر الجيِّد لونُه أَشهب ، ويقال اشهابَّ رأسي : إذا كان البَياض غالباً للسّواد واشتهب كذلك ، وأنشد :
شاب بعدي رأسُ هذا واشتهب
ويوم أَشهب : ذو ريح بارِدة ، وليلةٌ شهْباء كذلك ، وكتيبة شهباء ، لما فيها مِنْ بياض السِّلاح في خلال السَّواد .
ويقال
مقاييس اللغة
ابن فارس · القرن ١١مترجمالحروف: ٤٬٣٢١(باب الشين والهاء وما يثلثهما)
(شهو) الشين والهاء والحرف المعتل كلمة واحدة، وهي الشّهوة. يقال: رجلٌ شَهْوانُ، وشيءٌ شَهِيّ.
(شهب) الشين والهاء والباء أصلٌ واحدٌ يدلُّ على بياض في شيءٍ من سواد، لا تكون الشُّهبةُ خالصةً بياضاً. ومن ذلك الشُّهبة في الفرَس، هو بياضٌ يخالطُهُ سَواد. ويقال كَتِيبةٌ شَهباء، إِذا كانت عِليتُها بياضَ الحديد، ويقال لليوم ذي البرد والصُّرَّاد([1]): أشهبُ، والليلة الشّهباءُ.
المفردات في غريب القرآن
الراغب الأصفهاني · القرن ١١مترجمالحروف: ٢٦٩- الشهاب: الشعلة الساطعة من النار الموقدة، ومن العارض في الجو، نحو: ﴿فأتبعه شهاب ثاقب﴾ [الصافات/10]، ﴿شهاب مبين﴾ [الحجر/18]، ﴿شهابا رصدا﴾ [الجن/9]. والشهبة: البياض المختلط بالسواد تشبيها بالشهاب المختلط بالدخان، ومنه قيل: كتيبة شهباء: اعتبارا بسواد القوم وبيياض الحديد.
أساس البلاغة
الزمخشري · القرن ١٢مترجمالحروف: ٤٨٧ش ه ب
فيه شهبة وشهب وهو بياض يصدعه سواد خلاله واشهاب واشتهب.
قال: قالت الخنساء لما جئتها شاب بعدي رأس هذا واشتهب ومن المجاز: نصل أشهب: برد فذهب سواده.
واشهاب الزرع: هاج.
وسقاه الشهاب: الضياح.
وعام أشهب وسنة شهباء كما يقال: بيضاء وحمراء وغبراء وكهباء وظلماء وشهبتهم السنة.
وكتيبة شهباء: لشهبة الحديد.
ويوم أشهب وليلة شهباء إذا هبت فيهما ريح باردة.
وفلان شهاب حرب
لسان العرب
ابن منظور · القرن ١٣مترجمالحروف: ٦٬٣٤٣الشَّهَبُ والشُّهْبةُ: لَونُ بَياضٍ، يَصْدَعُه سَوادٌ في خِلالِه؛ وأَنشد:
وعَلا الـمَفارِقَ رَبْعُ شَيْبٍ أَشْهَبِ
والعَنْبَرُ الجَيِّدُ لَوْنُه أَشْهَبُ؛ وقيل: الشُّهْبة البَياضُ الذي غَلَبَ على السَّوادِ. وقد شَهُبَ وشَهِبَ شُهْبةً، واشْهَبَّ، وجاءَ في شِعْرِ هُذيلٍ شاهِبٌ؛ قال:
فَعُجِّلْتُ رَيْحانَ الجِنانِ، وعُجِّلُوا * رَمَاريمَ فَوَّارٍ، من النَّارِ، شاهِبِ وفَرَسٌ أَشْهَبُ، وقدِ اشْهَبَّ
تاج العروس
الزبيدي · القرن ١٨مترجمالحروف: ٥٬٥٧٣الشهب محركة: لون بياض يصدعه سواد في خلاله كالشهبة بالضم لا البياض الصافي كما وهم فيه بعض، وأنشد:
وعلا المفارق ربع شيب أشهب وقيل: الشهب والشهبة: البياض الذي غلب على السواد. وقد شهب وشهب ككرم وسمع شهبة واشهب كاحمر، وهو أشهب. و جاء في شعر هذيل شاهب. قال:
فعجلت ريحان الجنان وعجلوا زمازيم فوار من النار شاهب وفرس أشهب. وقد اشهب اشهبابا. واشهاب اشهيبابا مثله.
الشهب محركة: لون بياض يصدعه سواد في خلاله كالشهبة بالضم لا البياض الصافي كما وهم فيه بعض، وأنشد: وعلا المفارق ربع شيب أشهب وقيل: الشهب والشهبة: البياض الذي غلب على السواد. وقد شهب وشهب ككرم وسمع شهبة واشهب كاحمر، وهو أشهب. و جاء في شعر هذيل شاهب. قال: فعجلت ريحان الجنان وعجلوا زمازيم فوار من النار شاهب وفرس أشهب. وقد اشهب اشهبابا. واشهاب اشهيبابا مثله. من المجاز: سنة شهباء إذا كانت مجدبة بيضاء من الجدب لا خضرة ترى فيها. أو التي لا مطر فيها، ثم البيضاء، ثم الحمراء. وأنشد الجوهري وغيره لزهير بن أبي سلمى: إذا السنة الشهباء بالناس أجحفتونال كرام المال في الجحرة الأكل
وقال ابن بري: الشهباء: البيضاء أي بيضاء لكثرة الثلج وعدم النبات. وأجحفت: أضرت بهم وأهلكت أموالهم. ونال كرام المال أي كرائم الإبل يعني أنها تنحر وتؤكل لأنهم لا يجدون لبنا يغنيهم عن أكلها. والجحرة: السنة الشديدة التي تجحر الناس في البيوت. ويوم أشهب، وسنة شهباء، وجيش أشهب أي قوي شديد. وأكثر ما يستعمل في الشدة والكراهة. وفي حديث حليمة: خرجت في سنة شهباء أي ذات قحط وجدب. وفي لسان العرب: وسنة شهباء كثيرة الثلج جدبة. والشهباء أمثل من البيضاء، والحمراء أشد من البيضاء، والغبراء التي لا مطر فيها. والشهباء أيضا: الأرض التي لا خضرة فيها لقلة المطر من الشهبة، وهي البياض فسميت سنة الجدب بها. من المجاز: سقاه الشهاب وهو بالفتح: اللبن الضياح أو الذي ثلثاه ماء وثلثه لبن كالشهابة بالضم عن كراع، وذلك لتغير لونه. قال الأزهري: وسمعت غير واحد من العرب يقول للبن الممزوج بالماء شهاب كما ترى بفتح الشين. قال أبو حاتم: هو الشهابة وهو الفضيخ والخضار، والشهاب والسجاج والسجار والضياح والسمار كله واحد. شهاب ككتاب: شعلة من نار ساطعة. وروى الأزهري عن ابن السكيت قال: الشهاب: العود الذي فيه نار. قال: وقال أبو الهيثم: الشهاب: أصل خشبة أو عود فيها نار ساطعة. ويقال للكوكب الذي ينقض على أثر الشيطان بالليل شهاب. قال الله تعالى: فأتبعه شهاب ثاقب. وفي حديث استراق السمع: فربما أدركه الشهاب قبل أن يلقيها يعني الكلمة المسترقة، وأراد بالشهاب الذي ينقض بالليل، شبه الكوكب وهو في الأصل الشعلة من النار. وفي التنزيل العزيز: أو آتيكم بشهاب قبس. قال الفراء: نون عاصم والأعمش فيهما، قال: وأضافه أهل المدينة بشهاب قبس، قال: وهذا من إضافة الشيء إلى نفسه كما قالوا حبة الخضراء ومسجد الجامع، يضاف الشيء إلى نفسه ويضاف أوائلها إلى ثوانيها، وهي هي في المعنى، كذا في لسان العرب. من المجاز: الشهاب: الماضي في الأمر. يقال للرجل الماضي في الحرب شهاب حرب أي ماض فيها، على التشبيه بالكوكب في مضيه ج شهب ككتب. وجزز بعض فيه التسكين تخفيفا وشهبان بالضم حكاه الجوهري عن الأخفش و شهبان بالكسر وهو غريب وأشهب بضم الهاء. قال ابن منظور: وأظنه اسما للجمع. قال: تركنا وخلى ذو الهوادة بيننا بأشهب نارينا لدى القوم نرتمي والشهبان بالضم: بنو عمرو بن تميم. قال ذو الرمة.
إذا عم داعيها أتتـه بـمـالـك وشهبان عمرو كل شوهاء صلدم عم داعيها أي دعا الأب الأكبر. ومن المجاز: هؤلاء شهبان الجيش. ويوم أشهب: بارد وهو مجاز. وفي لسان العرب أي ذو ريح باردة. قال أراه لما فيه من الثلج والصقيع والبرد. وليلة شهباء كذلك. وقال الأزهري : يوم أشهب: ذو حليت وأزيز. وقوله أنشده سيبويه: فدى لبني ذهل بن شيبان ناقتي إذا كان يوم ذو كواكب أشهب
يجوز أن يكون أشهب لبياض السلاح وأن يكون أشهب لمكان الغبار. والشهب ككتب: النجوم السبعة المعروفة، وهي الدراري. الشهب أيضا: ثلاث ليال من الشهر لتغير لونها. الشهب بالفتح هو الجبل الذي علاه الثلج. الشهب بالضم: ع نقله الصاغاني. والأشهب: الأسد. ذكره الصاغاني. والأمر الصعب الكريه في حديث العباس، قال يوم الفتح: يا أهل مكة، أسلموا تسلموا فقد استبطنتم بأشهب بازل أي رميتم بأمر صعب لا طاقة لكم به، وجعله بازلا؛ لأن بزول البعير نهايته في القوة. الأشهب: اسم رجل، وهو أشهب بن عبد العزيز بن داوود القيسي أبو محمد المصري الفقيه يقال اسمه مسكين، مات سنة أربع بعد المائتين. الأشهب من العنبر: الجيد لونه، وهو الضارب إلى البياض. و أنشد المازني: وما أخذا الديوان حتى تصعلكا زمانا وحث الأشهبان غناهما هما عامان أبيضان ما بينهما خضرة من النبات. والشهباء من المعز: كالملحاء من الضأن. و الشهباء من الكتائب: كتيبة شهباء لما فيها من بياض السلاح والحديد في حال السواد، وقيل: وهي البيضاء الصافية الحديد. وفي التهذيب: كتيبة شهابة? وقيل: كتيبة شهباء إذا كانت عليتها بياض الحديد. الشهباء: فرس للقتال البجلي، وهو قيس بن الحارث. وغرة شهباء، وهو أن يكون في غرة الفرس شعر يخالف البياض، كذا في لسان العرب. والأشاهب: بنو المنذر، لجمالهم. قال الأعشى: وبني المنذر الأشاهب بالحي رة يمشون غدوة كالسيوف قلت: وهم إحدى كتائب النعمان ابن المنذر، وهم بنو عمه وأخواته وأخواتهم، سموا بذلك لبياض وجوههم كذا في المستقصى. والشهبان محركة كالشبهان: شجر معروف كالثمام بالضم. والشوهب كجوهر: القنفذ. يقال: شهبه الحر والبرد كمنعه: لوحه وغير لونه كشهبه مشددا عن الفراء. قال أبو عبيد: شهب البرد الشجر إذا غير ألوانها وشهب الناس البرد. ومن المجاز: نصل أشهب: برد بردا خفيفا فلم يذهب سواده كله، حكاه أبو حنيفة، وأنشد: وفي اليد اليمنى لمستـعـيرهـا شهباء تروي الريش من بصيرها يعني أنها تغل في الرمية حتى يشرب ريش السهم الدم. وفي الصحاح: النصل الأشهب: الذي برد فذهب سواده. وأشهب الفحل إذا ولد له الشهب نقله الزجاج. وعبارة ابن منظور: وأشهب الرجل إذا كان نسل خيله شهبا، هذا قول أهل اللغة إلا أن ابن الأعرابي قال: ليس في الخيل شهب. وقال أبو عبيد: الشهبة في ألوان الخيل: أن تشق معظم لونه شعرة أو شعرات بيض كميتا كان أو أشقر أو أدهم. واشهاب رأسه واشتهب: غلب بياضه سواده. قال امرؤ القيس: قالت الخنساء لمـا جـئتـهـا شاب بعدي رأس هذا واشتهب
وأشهبت السنة القوم: جردت أموالهم وكذلك شهبتهم، نقله الصاغاني. ومن المجاز: اشهاب الزرع: قارب المنح فابيض وهاج وفي خلاله خضرة قليلة. ويقال: اشهابت مشافره. كذا في لسان العرب. وشهاب: اسم شيطان كما ورد في الحديث؛ ولذا غير النبي صلى الله عليه وسلم اسم رجل سمي شهابا. وأشهبان: اسم موضع في ديار العرب. أورده السهيلي. ومحمد بن شهاب الزهري من أتباع التابعين. والأخنس بن شهاب: شاعر. وابن شهيب: صوفي. وابن قاضي شهبة بالضم: فقيه مؤرخ.
معجم لين
إدوارد لين · القرن ١٩مترجمالحروف: ١٠٬٤٨٤شَهِبَ
1 شَهِبَ ذ , (S, Msb, K,) aor. شَهَبَ , (Msb, K,) inf. n. شَهَبٌ, (S, Mgh, Msb, K, *) It (a thing, S) was, or became, of the colour termed شُهْبَة, (S, Msb, K,) i. e. of a [gray] colour in which whiteness predominated over blackness, (S, Mgh, Msb,) or in which whiteness was interrupted by blackness; (K, * TA;) as also شَهُبَ, aor. شَهُبَ ; and ↓ اشهبّ; (K;) the last, inf. n. اِشْهِبَابٌ,
قاموس سالمون
هنري أنتوني سالمون · القرن ١٩مترجمالحروف: ٩٤١شَهَبَ
شَهَبَ A ( n. ac. شَهْب 1 ),
a. Scorched; spoilt the complexion of.
شَهِبَ
شَهِبَ A شَهُبَ U ( n. ac. شَهَب 4 ),
a. Was, became ash-coloured, grayish.
شَهَّبَ
شَهَّبَ II ,
a. Scorched & c.
أَشْهَبَ
أَشْهَبَ IV ,
a. Destroyed the cattle of, beggared.
اِشْتَهَبَ
اِشْتَهَبَ VIII , اِشْهَبَّ IX , اِشْهَاْبَّ XI ,
a. Was, became ash-coloured, ashen, grayish.
شَهْب
شَهْب 1 ,
a.
كتاب الله
مستخلص من الاستعمال القرآنيمترجمالحروف: ١٨٬٢١٠شهب
شَهِبَ - يَشْهَبُ (شَهُبَ - يَشْهُبُ) - شِهَاب -شُهُب
شَهِبَ - يَشْهَبُ (شَهُبَ - يَشْهُبُ) + الكائن: يحترق ويتوهج بنار ولهب أبيض يشوبه قليل من السواد
شَهِبَت - تَشْهَبُ + النار: يكون لهيبها أبيضاً ساطعاً في أغلبه ويتخلله بعض الدخان الأسود
شِهَاب: على وزن " فـِعال" اسم فعل مبالغة من " شَهِبَ - يَشْهَبُ ": وهو كذلك اسم آلة منه: النار
الجذور المجاورةالمجاورة: ٢٣ (الإجمالي: ٣٢)
- حرس
الآيات المشتركة: ١ · Hars (se) ekin demektir
- ثقب
الآيات المشتركة: ١ · Delik demektir
- قبس
الآيات المشتركة: ١ · Meşale, ateş demektir
- وجد
الآيات المشتركة: ٢ · Su birikintisidir
- لمس
الآيات المشتركة: ١ · Birbirinize dokundunuz
- خطف
الآيات المشتركة: ١ · Hatfe daldan yapılmış, yaya bağlanan ip ile kuşu birden…
- رصد
الآيات المشتركة: ١ · “Rusde”, yaban hayvanın düşmesi için açılmış ve üstü…
- سرق
الآيات المشتركة: ١ · Çaldı
- تبع
الآيات المشتركة: ٢ · İnek yavrusu, dana demektir
- سمع
الآيات المشتركة: ٢ · İşiten
- صلي
الآيات المشتركة: ١ · Ona yaslanırlar
- قعد
الآيات المشتركة: ١ · Temel demektir
الآيات التي ورد فيها(٥)
إِلَّا مَنِ اسْتَرَقَ السَّمْعَ فَأَتْبَعَهُ شِهَابٌ مُبِينٌ
Ateş parçası
إِلَّا مَنْ خَطِفَ الْخَطْفَةَ فَأَتْبَعَهُ شِهَابٌ ثَاقِبٌ
Ateş parçası
تحليل الجذر
تعريف الجذر والخلاصة
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | شهب |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | نور, ضأ, شعل, قبس, جذو |
| Zıt Kök | ظلم |
| Çekirdek Özet 1 | Karanlığın veya zıt bir rengin içinde parıldayan, beyazlığı siyahlığıyla karışık parlak ateş ve ışık yalımı |
| Çekirdek Özet 2 | Karanlığı delip geçen delici alev, semavî korunma kalkanı ve aydınlatıcı/yakıcı ateş közü |
| Çekirdek Özet 3 | Gaybî sınır ihlallerini engelleyen keskin savunma düzeneği ve ontolojik bilgi güvenliği |
| Kritik Hata Riski | Kavramı yalnızca mekanik bir taş parçasına indirgeyerek ayetlerdeki nüfuz edici ilahî muhafaza ve ışık dinamiğini gözden kaçırmak |
التحليل الثنائي
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| شه | Görünür olma, algı alanına çıkma, dikkat çekecek derecede belirginleşme ve yükselme (شهد, شهر, شهق, شهو) | ب | İçe nüfuz etme, barınma ve somut bir kütle/kıvılcım halinde sabitlenerek karanlığın içine delip geçici bir ateş parçası olarak ayrışma |
التحليل التصويري للحروف
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ش | Diş | Keskinlik, parçalama, sürtünmeyle açığa çıkan şiddet ve yarıp geçme |
| ه | Kollarını kaldırmış insan | Dikkat çekme, ansızın beliren görünürlük, parlama ve ortaya çıkış |
| ب | Ev, çadır | Sınırlı bir mekan, içe giriş, odaklanmış bir kütle veya kabuk |
| شهب | Diş, ortaya çıkan varlık ve mekan | Karanlık uzamı keskin bir parıltıyla yarıp geçen, ansızın görünür olan ve odaklanmış bir ateş parçasında cisimleşen ışık |
الاستعمال التاريخي والمبكر
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Siyah ile beyazın birbirine karıştığı alacalı renk; atın tüyünde siyah kıllar arasına beyazın karışması, demir zırhların parıltısı veya karanlık içinde aniden çakan parlak alev yalımı |
| Cahiliye şiiri kullanımı | İmruü’l-Kays saçlarının ağarmasını ve siyahın içine beyazın girmesini şu mısra ile tasvir eder: قَالَتِ الْخَنْسَاءُ لَمَّا جِئْتُهَا / شَابَ بَعْدِي رَأْسُ هَذَا وَاشْتَهَبْ |
| Erken Arapça kullanım | Hüzeyl şiirinde yakıcı ve parıldayan alev nitelemesi olarak geçer: فَعُجِّلْتُ رَيْحَانَ الْجِنَانِ وَعُجِّلُوا / رَمَارِيمَ فَوَّارٍ مِنَ النَّارِ شَاهِبِ |
المصدر Lisān al-ʿArab, Maqāyīs al-Lugha, Kitābü’l-ʿAyn ve Asās al-Balāgha.
الطبقة الاشتقاقية السامية
Arapça شهب kökü, Semitik dillerin genelinde doğrudan birincil bir gök taşı terimi olmaktan ziyade, baskın bir arka plan rengi (özellikle karanlık/siyah) üzerinde beliren beyazlık, kül rengi, parlama ve alacalılık semantik matrisine dayanır. Kökün İbranice ve Süryanicede birebir aynı üçlü ses dizilişiyle doğrudan kök akrabalığı sınırlı olup, kökteki شه ikili çekirdeği genel Sami ufkunda ortaya çıkma, parıldama ve şahit olunma anlamlarıyla bağlantılıdır. Arap dilinde kök, hem rengin alacalığını (siyah-beyaz karışımı at, demir zırhın donuk ak parıltısı) hem de bu donukluk veya karanlık içinden aniden fırlayan ışıklı parlak ateşi (şihâb) ifade edecek şekilde özelleşmiştir. Bu doğrultuda kök, fiziksel olarak karanlık gökyüzünde bir çizgi halinde parıldayan meteorik alevleri niteleyen özel bir ada dönüşmüştür.
درجة الثقة Güçlü
المصدر Brown-Driver-Briggs, David Cohen, Lisān al-ʿArab ve Maqāyīs al-Lugha.
التحليل الاشتقاقي
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | Siyahın içindeki beyazlık ve parlak alev | Renk karışımından fışkıran parıltıya ve karanlık geceyi yaran ateşe doğru semantik kayma | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İki harfli شه çekirdeği üzerinden görünürlük | Görünür olma ve dikkat çekici bir aydınlıkla belirme dairesinde ortaklık | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Afro-Asyatik dış halkalarda düzenli fonetik ve semantik denklik tespit edilmedi | Veri bulunamadı |
المصدر Maqāyīs al-Lugha ve David Cohen Dictionnaire des racines sémitiques.
الجذور الشقيقة (التقاليب)
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| شهب | Anlamlı | Alacalı parlaklık ve ateş parçası | Karanlıkta çakan alev, siyah-beyaz karışımı renk | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| شبه | Anlamlı | Benzerlik ve belirsizlik | İki şeyin birbirine karışması, ayrımın zorlaşması | Kur'an'da geçer; zihinsel alacalık/karışıklık |
| هشب | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Sözlüklerde mühmel kabul edilir |
| هبش | Anlamlı | Toplama ve devşirme | Bir şeyi derleyip bir araya getirme, kazanç sağlama | Kur'an'da geçmez; sözlüklerde müsta‘mel |
| بشه | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Sözlüklerde mühmel kabul edilir |
| بهش | Anlamlı | Güler yüz gösterme ve yumuşaklık | Bir kimseye neşeyle yönelme, el uzatma | Kur'an'da geçmez; sözlüklerde müsta‘mel |
الجذور المجاورة والجذر المضاد
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| شهب | Merkez | Parıldayan delici alev | Karanlık içinde aniden çakan, hareketli ve delici parlak ateş | Hem rengi hem yakıcı ışık fırlayışını içerir |
| نور | Komşu | Yaygın aydınlık | Isı ve yakıcılık taşımayan, bütünü görünür kılan duru ışık | Cisimsel bir alevden ziyade aydınlatıcı ilkedir |
| ضأ | Komşu | Kaynak ışığı | Kendi özünden parlayan, göz alıcı ve hararetli parlaklık | Işığın kaynağından yayılan kuvvetli parıltı |
| شعل | Komşu | Alev alma | Bir maddenin tutuşmasıyla yükselen dalgalı alev | Harekete geçen ateşin tutuşma biçimi |
| قبس | Komşu | Alınan ateş | Bir odaktan faydalanmak üzere taşınan kor veya alev | İktibas edilen, aydınlanma ve ısınma amaçlı kor |
| جذو | Komşu | Sabit köz parçası | Başında alevi kalmamış, derinden yanan kalın odun ateşi | Durağan ve taşınabilir sıcaklık odağı |
| ظلم | Zıt | Karanlık ve örtünme | Işığın ve görünürlüğün tamamen ortadan kalkması durumu | Parıltının ve delici alevin zıddı olan mutlak zemin |
مقابلات المعنى في لغات أخرى
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | شهب | Parıldayan alev, meteor | Karanlık içinden fırlayan ak kor ve delici ışık kütlesi | Kesin |
| Latince | Fax, sidus, fulgur | Alev meşalesi, kayan yıldız, şimşek | Hızlıca akan ışığı karşılar; siyah-beyaz alacalığını dışarıda bırakır | Güçlü |
| İngilizce | Meteor, fireball, blazing torch | Gök taşı, ateş topu, meşale | Hareketi ve yanan kütleyi verir; rengin özgün kuramsal tabiatını tam kapsamaz | Güçlü |
| Almanca | Sternschnuppe, Feuerball | Kayan yıldız, ateş küresi | Göksel akışı ve yanmayı açıklar; alacalı donukluk nüansı eksiktir | Güçlü |
| Fransızca | Météore, bolide, brandon | Gök taşı, akkor kütle, meşale | Atmosferik parlamayı karşılar; kökün iç renk ikiliğini taşımaz | Güçlü |
المصدر Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch ve Lane's Arabic-English Lexicon.
الوجوه والنظائر
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| شِهَابٌ ثَاقِبٌ / شِهَابٌ مُبِينٌ | Gaybı koruyan delici semavî alev | Şeytanların melekût aleminden haber çalmasını engelleyen savunma atışı (Sâffât 37:10, Hicr 15:18) |
| شِهَابًا رَصَدًا / وَشُهُبًا | Gözetleme ve engelleme sistemi | Cinlerin semaya nüfuz girişimlerine karşı pusuya yatmış koruyucu ateşler (Cin 72:8, 72:9) |
| بِشِهَابٍ قَبَسٍ | Isınma ve aydınlanma meşalesi | Hz. Musa’nın Tûr yolunda ailesi için getirmek istediği tutuşturulmuş ateş közü (Neml 27:7) |
سياق الكلام والفقه والتفسير والحديث
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Gaybın korunması ve nübüvvet | Vahyin nüzul sürecinde cin ve şeytanların semadan haber alma yollarının kesilmesi ve vahyin korunmuşluğu | İlahî mesajın ontolojik güvenliğini sağlayan kozmik savunma |
| Fıkıh | Veri bulunamadı | Kök fıkıh literatüründe doğrudan teknik bir amelî hüküm terimi olarak yer almaz | Veri bulunamadı |
| Tefsir | Kozmolojik ve melekûtî tefsir | Şihâbın fiziksel gök taşı mı yoksa semavî bir nur enerjisi mi olduğu yönündeki rivayet ve akıl yürütmeler | Karanlığı yarıp geçen yakıcı ve delici ışın |
| Hadis | Resulullah'ın risaleti öncesi sema hadiseleri | Peygamberliğin gelişiyle birlikte gökyüzünde şihâb atışlarının sıklaşması ve cinlerin haber alamaması | Sınır aşımına karşı fırlatılan anî ve keskin alev |
تحليل النظام الديني والعلمي والسياسي والاقتصادي
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Vahyin mahfuziyeti | Koruyucu kalkan | Gaybî veriye yetkisiz erişimi engelleme | Vahiy kanallarının şeytanî müdahalelerden ve tahrifattan arındırılması | Kesin |
| İlmi | Doğruluk ve bilgi güvenliği | Hata ayıklayıcı denetim | Yanıltıcı ve yetkisiz malumatı yakıp yok etme | Hakikat zeminine sızmaya çalışan spekülasyonların delille bertaraf edilmesi | Güçlü |
| Siyasi | Sınır ve egemenlik muhafazası | Savunma ve caydırıcılık doktrini | Yetkisiz sınır ihlallerini anında imha etme | Merkezin güvenliğini tehdit eden istihbari ve fiziki sızmaları püskürtme | Güçlü |
| İktisadi | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Kökün doğrudan iktisadi bir işlev veya kurumu bulunmamaktadır | Veri bulunamadı |
التماثل في العلوم العددية والإنسانية
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Atmosferik sürtünmeyle plazmalaşan kütle (meteor) ve güvenlik duvarı (firewall) | Yüksek hızla karanlık ortama giren ve sürtünmeyle ışıldayarak izinsiz veri akışını paket düzeyinde imha eden filtre | Güçlü |
| Beşeri bilimler | İstihbarata karşı koyma ve meşru müdafaa refleksi | Toplumsal yapının mahremiyetini ve egemenlik alanını korumak için kaçak bilgi akışını cezalandıran hukuki yaptırım | Güçlü |
التضييق الخاطئ وخطر الخطأ
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kavramı yalnızca uzay boşluğundaki donuk minerallerden ibaret gök taşına indirgeyerek Kur'an'daki meşale, alev ve melekûtî muhafaza boyutunu dışlamak |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Hem yerde karanlığı aydınlatıp ısıtan odaklanmış ateş parçasını (قبس) hem de gökte gayb sınırlarını bekleyen delici ve yakıcı alevi kapsayan çok katmanlı yapı |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Ayetlerdeki semavî koruma nizamını mitolojik bir gök savaşı gibi okumak veya Hz. Musa kıssasındaki pratik ısınma ateşini kozmolojik gök taşıyla karıştırmak |
خلاصة موجَّهة لفهم القرآن
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an vahyinin iniş sürecinde bilgi kaynaklarının nasıl korunduğunu, gayb ile şehadet alemi arasındaki aşılmaz sınırı ve ilahî iradenin semavî nizamını kavratır. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Vahyin güvenliğini ele alan Cin, Sâffât ve Hicr surelerindeki ayetler ile Hz. Musa'nın peygamberliğe çağrılış sahnesini anlatan Tâhâ ve Neml surelerindeki bağlamlarda belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Vahyin cinler veya kâhinler tarafından gökten kulak hırsızlığı yoluyla çalınabileceği veya Kur'an'ın gaybî tahrife açık olduğu vehmini kesin olarak ortadan kaldırır. |
التركيب النهائي والنموذج الرياضي
- Somut anlamKaranlığın içinden fışkıran siyah-beyaz alacalı parıltı; aydınlatan meşale közü veya karanlık gökyüzünü delip geçen akkor haldeki alev parçası.
- Soyut anlamBilgi ve varlık alanına yönelik gayrimeşru sızmaları engelleyen keskin savunma, sınır aşımına karşı uygulanan anî ve delici imha kuvveti.
- Sistematik karşılıkYetkisiz bilgi hırsızlığını ve sınır ihlalini önleyen ontolojik filtre ve ilahî güvenlik doktrini.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıModelde semavî koruma ve alev sistemini, sınıra yaklaşan varlığı veya bilgi talebini, gayrimeşru erişim girişimini, meşru aydınlanma halini, ise yetkisiz unsura yönelen delici şihâbın anî imha etkisini temsil eder; ihlal gerçekleştiği anda delici alev varlığı sıfırlar.