عقر
ع - ق - ر
جذر- الورود: ٨
- الآيات: ٨
- الصيغ: ٥
- المعاجم: ١٣
“Akv” derinin zedelenmesinden oluşmuş yaradır. Atların ve eşeklerin semer veya eğerleri altında oluşan yaradır. Buna yağır denir.المزيد ›
ملاحظاتي
المعاجم(١٣)
★ معجم آق إيفلر (بالتركية)التركية
“Akv” derinin zedelenmesinden oluşmuş yaradır. Atların ve eşeklerin semer veya eğerleri altında oluşan yaradır. Buna yağır denir.
كتاب العين
الخليل بن أحمد · القرن ٨مترجمالحروف: ١١٬٠٣٠باب العين و القاف والراء
)ع ق ر، ع ر ق، ق ع ر، ق رع، ر ع ق، ر ق ع مستعملات( عقر: العَقْرُ: كالجَرْح. سَرْجٌ مِعْقر وكَلْبٌ عَقُورٌ يَعْقِرُ النَّاس. وعَقَرْتُ الفَرَسَ: كَشَفُْ قوائمَهُ بالسَّيْف، وفرس عَقِيرٌ معقورٌ وكذلك يُفْعَلُ بالنَّاقة فإذا سَقَطَتْ نَحَرَها مُسْتَمْكِناً منها. وكل عَقِيرِ مَعْقُور، وجمعه عَقُرْى، قال لبيد:
لمّا رأى لُبَدَ النُّسورِ تَطَـيَرَتُ رَفَعَ القَوَادِمَ
الصحاح
الجوهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ٣٬١٥١عَقَرَهُ، أي جرحَه، فهو عَقيرٌ، وقومٌ عَقْرى. ويقال في الدعاء على الإنسان: جَدْعاً له وعَقْراً وحَلْقاً! أي عَقَرَ الله جسده، وأصابه بوجعٍ في حلقه. وربَّما قالوا: عَقْرى وحَلْقى، بلا تنوين. وكلبٌ عَقورٌ. والتَعْقير أكثر من العَقْرِ. والعَقاقيرُ: أصول الأدوية. واحدها عَقَّارٌ. وتَعاقَرا إبلهما، أي عرقباها يتباريان في ذلك. والمُعاقَرة: المنافرة، والسِباب، والهجاء. وعاقَرَهُ، أي لازمه. والمُعاقرَةُ:
تهذيب اللغة
الأزهري · القرن ١٠بلا ترجمةالحروف: ٢٩٬٨٦٠باب العين والقاف مع الراء
عقر ، عرق ، قرع ، قعر ، رقع ، رعق : مستعملات
عقر : أبو عبيد عن أبي عبيدة : العاقر العظيم من الرمل . وعنه عن الأصمعيّ : العاقر من الرمال : الرَّملة التي لا تنبِتُ شيئاً .
وقال ابن شُمَيل : يقال ناقة عقير وجملٌ عَقير . قال : والعَقْر لا يكون إلاّ في القوائم . عَقَره ، إذا قطع قائمةً من قوائمه .
وقال الله في قصّة ثمود : ( صَاحِبَهُمْ فَتَعَاطَى ) ( القَمَر : 29 ) ، أي
مقاييس اللغة
ابن فارس · القرن ١١مترجمالحروف: ٣٦٬٣٨١(باب العين والقاف وما يثلثهما في الثلاثي)
(عقل) العين والقاف واللام أصلٌ واحد منقاس مطرد، يدلُّ عُظْمُه على حُبْسة في الشَّيء أو ما يقارب الحُبْسة. من ذلك العَقْل، وهو الحابس عن ذَميم القَول والفِعل.
قال الخليل: العَقل: نقيض الجهل. يقال عَقَل يعقِل عَقْلا، إذا عرَفَ ما كان يجهله قبل، أو انزجَر عمّا كان يفعلُه. وجمعه عقول. ورجل عاقلٌ وقوم عُقَلاء. وعاقلون. ورجل عَقُول، إذا كان حسَنَ الفَهم وافر
(باب العين والقاف وما يثلثهما في الثلاثي) (عقل) العين والقاف واللام أصلٌ واحد منقاس مطرد، يدلُّ عُظْمُه على حُبْسة في الشَّيء أو ما يقارب الحُبْسة. من ذلك العَقْل، وهو الحابس عن ذَميم القَول والفِعل. قال الخليل: العَقل: نقيض الجهل. يقال عَقَل يعقِل عَقْلا، إذا عرَفَ ما كان يجهله قبل، أو انزجَر عمّا كان يفعلُه. وجمعه عقول. ورجل عاقلٌ وقوم عُقَلاء. وعاقلون. ورجل عَقُول، إذا كان حسَنَ الفَهم وافر العَقْل. وما له مَعقولٌ، أي عقل؛ خَرج مَخرجَ المجلود للجَلادة، والمَيْسور لليُسْر. قال: فقد أفادت لهم عقلاً وموعِظةً *** لمن يكون لـه إرْبٌ ومعقولُ([1]) ويقال في المثل: "رُبَّ أبْلَهَ عَقول". ويقولون: "عَلِمَ قتيلاً وعَدِم معقولاً". ويقولون: فلانٌ عَقُولٌ([2]) للحديث، لا يفلت الحديث سَمْعُه، ومن الباب المَعقِل والعَقْل، وهو الحِصن، وجمعه عُقول. قال أحيحَة: وقد أعددت للحِدْثان صَعْباً *** لو أنّ المرءَ تنفعُه العقُول يريد الحصون. ومن الباب العَقْل، وهي الدِّيَة. يقال: عَقَلْتُ القتيلَ أعْقِله عقلاً، إذا أدّيتَ ديَته. قال: إنِّي وقتلي سُلَيكاً ثمَّ أَعْقِلَه *** كالثّور يُضرَب لمّا عافت البقرُ([3]) الأصمعيّ: عقلت القتيلَ: أعطيتُ دِيتَه. وعقَلت عن فلانٍ، إذا غَرِمْتَ جنايتَه. قال: وكلَّمت أبا يوسف القاضيَ في ذلك بحضرة الرشيد، فلم يفرِق بين عَقَلته وعقَلت عنه، حتَّى فَهَّمْته. والعاقلة: القوم تُقَسَّم عليهم الدّية في أموالهم إذا كان قتيلُ خطأ. وهم بنو عمِّ القاتل الأدنَون وإخوتُه. قال الأصمعيّ: صار دم فلان مَعْقُلة على قومه، أي صاروا يَدُونه. ويقول بعض العلماء: إن المرأة تُعاقِل الرّجُلَ إلى ثلث ديتها*. يعنون أنّ مُوضِحتَها وموضحتَهُ سواء([4]) ، فإذا بلغ العَقْلُ ما يزيد على ثُلث الدية صارت ديةُ المرأة على نصف دِيَة الرّجل. وبنو فلانٍ على معاقلهم التي كانوا عليها في الجاهلية، يعني مراتبَهم في الدِّيات، الواحدة مَعْقُلة. قالوا أيضاً: وسمِّيت الدّية عَقْلاً لأنّ الإبل التي كانت تُؤخَذ في الدِّيات كانت تُجمَع فتُعقَل بفناء المقتول، فسمِّيت الدّيةُ عقلاً وإن كانت دراهم ودنانير. وقيل سمِّيت عقلاً لأنَّها تُمْسِك الدّم. قال الخليل: إذا أخذ المصَدِّق صدقةَ الإبل تامّةً لسنة قيل: أخذ عقالاً، وعقالين لسنتين. ولم يأخذ نقداً، أي لم يأخذ ثمناً، ولكنه أخَذَ الصّدقةَ على ما فيها. وأنشد: سعى عقالاً فلم يترُكْ لنا سَبَداً *** فكيف لو قد سعى عمروٌ عِقالينِ([5]) وأهل اللغة يقولون: إنَّ الصّدقة كلَّها عِقال. يقال: استُعمِل فلانٌ على عِقال بني فلان، أي على صدقاتهم. قالوا: وسمِّيت عقالاً لأنّها تَعقِل عن صاحبها الطَّلبَ بها وتَعقِل عنه المأثَمَ أيضاً. وتأوَّلُوا قولَ أبي بكر لمَّا منعت العربُ الزكاةَ "والله لو منعوني عِقالاً ممّا أدّوه إلى رسول الله صلى الله عليه وآله وسلم لقاتلتُهم عليه"، فقالوا([6]) : أراد به صدقةَ عام، وقالوا أيضاً: إنما أراد بالعِقال الشَّيء التافِه الحقير، فضَرَب العِقال الذي يُعقَل به البعير لذلك مثلاً. وقيل إنّ المصدِّقَ كان إذا أعطى صدقة إبلِهِ أعطى معها عُقُلها وأرويَتَها([7]) . قال الأصمعيّ: عَقَل الظّبي يَعْقِلُ عُقولاً([8]) ، إذا امتنع في الجبل. ويقال: عَقَل الطَّعامُ بطنَه، إذا أمسَكَه. والعَقُولُ من الدّواء: ما يُمسِك البطن. قال: ويقال: اعتقل رمحَه، إذا وضَعَه بين رِكابه وساقه. واعتقَلَ شاتَه، إذا وضعَ رجلَها بين فخذه وساقه فحلبها. ولفلان عُقْلة يَعتقِل بها النّاسَ، إذا صارعَهم عَقَلَ أرجُلَهم. ويقال عقَلْت البَعيرَ أعقِلُه عقلاً، إذا شَدَدتَ يدَه بعِقاله، وهو الرِّباط. وفي أمثالهم: * الفحلُ يحمي شولَه معقولا([9]) * واعتُقل لسانُ فلانٍ، إذا احتبس عن الكلام. فأمّا قولُهم: فلانةُ عقيلةُ قومِها، فهي كريمتُهم وخيارهم. ويُوصَف بذلك السيِّد أيضاً فيقال: هو عقيلة قومه. وعقيلةُ كلِّ شيءٍ: أكرمُه. والدُّرّة: عَقيلة البحر. قال ابنُ قيس الرُّقَيَّات: درّةٌ مِن عقائِل البحر بكرٌ *** لم يَشِنْها مَثاقب الّلآلِ([10]) وذُكِر قياس هذا عن ابن الأعرابيّ، قالوا عنه: إنما سمِّيت عقيلةً لأنها عَقَلت صواحبَها عن أن يبلُغْنها. وقال الخليل: بل معناه عُقِلت في خدرها. قال امرؤ القيس: عقيلة أخدانٍ لها لا دميمةٌ *** ولا ذات خُلْقٍ أن تأمَّلْتَ جَأْنَبِ([11]) قال أبو عبيدة: العقيلة، الذكر والأنثى سواء. قال: بَكْرٌ يُبذّ البُزْلَ والبِكارا *** عقيلةٌ من نُجُبٍ مَهَارَى ومن هذا الباب: العَقَل في الرّجلين: اصطكاك الرُّكبتين، يقال: بعيرٌ أعقُلُ، وقد عَقِل عَقَلاً. وأنشد: أخو الحَرْب لَبَّاسٌ إليها جِلالَها *** وليس بولاّج الخوالف أعقلا([12]) والعُقَّال: داء يأخذ الدوابَّ في الرِّجلين، وقد يخفف. ودابّة معقولة وبها عُقّال، إذا مشَتْ كأنَّها تَقلَع رجليها من صخرة. وأكثر ما يكون في ذلك في الشَّاء. قال أبو عبيدة: امرأة عَقْلاء، إذا كانت حَمْشة السّاقين ضخمةَ العضَلتين. قال الخليل: العاقول من النّهر والوادي ومن الأمور أيضاً: ما التبس واعوجَّ. وذكِر عن ابن الأعرابيّ، ولم نسمعه سماعاً، أنَّ العِقال: البئر القريبة القعر، سمِّيت عِقالاً لقُرْب مائها، كأنَّها تُستَقَى بالعِقال، وقد ذُكر ذلك عن أبي عبيدةَ أيضاً. ومما يقرب من هذا الباب العَقَنْقَل من الرَّمل، وهو ما ارتكم منه؛ وجمعه عقاقيل، وإنما سمِّي بذلك لارتكامه* وتجمُّعه. ومنه عَقنقَل الضّب: مَصِيرُه. ويقولون: "أطعِمْ أخاك من عقنقل الضَّبّ"، يُتَمثَّل به. ويقولون إنَّه طيِّب. فأمّا الأصمعيّ فإنّه قال: إنّه يُرمَى به، ويقال: "أطعم أخاك من عقنقل الضب" استهزاء. قالوا: وإنما سُمِّي عقنقلاً لتحوِّيه وتلوِّيه، وكلُّ ما تحوَّى والتوى فهو عَقنقَل، ومنه قيل لقُضْبان الكَرْم: عقاقيل، لأنَّها ملتوية. قال: نجُذّ رقابَ القومِ من كلِّ جانبٍ *** كجذِّ عقاقيل الكُرُومِ خبيرُها([13]) فأمّا الأسماء التي جاءت من هذا البناء ولعلَّها أن تكون منقاسة، فعاقِلٌ: جَبَل([14]) بعينه. قال: لمن الدِّيارُ برامتَينِ فعاقلٍ *** درسَتْ وغيَّرَ آيَها القَطْرُ قال أبو عبيدة: بنو عاقل رهط الحارث بن حُجْر، سُمُّوا بذلك لأنّهم نزلوا عاقلاً، وهم ملوك. ومَعْقلةُ: مكان بالبادية. وأنشد: وعينٍ كأنَّ البابليَّينِ لَبَّسَا *** بقلبك [منها] يوم مَعْقُلةٍ سِحرا([15]) وقال أوس: فبطنُ السُّليِّ فالسِّخالُ تَعَذَّرت *** فَمَعقُلةٌ إلى مُطارٍ فواحفُ([16]) قال الأصمعيّ: بالدَّهْناء خَبْرَاءُ يقال لها مَعْقُلة. وذو العُقَّال: فرسٌ معروف([17]) . وأنشد: فكأنما مسحوا بوجهِ حِمارِهم *** بالرَّقْمتين جَبِينَ ذي العُقّالِ([18]) (عقم) العين والقاف والميم أصلٌ واحد يدلُّ على غموضٍ وضيق وشِدّة. من ذلك قولهم حَرْبٌ عَقام وعُقَام: لا يَلوِي فيها أحدٌ [على أحد([19]) ] لشِدّتها. وداءٌ عَُقَامٌ: لا يُبرَأ منه. ومن الباب قولهم: رجل عَقام، وهو الضيِّق الخُلُق. قال: أنت عَقامٌ لا يُصابُ لـه هوَىً *** وذو همّة في المَطْلِ وهو مُضَيِّعُ([20]) ومن الباب عَقِمت الرّحمُ عُقماً، وذلك هَزْمَةٌ تقع في الرّحِم فلا تقبل الولَد. ويقال: عَقِمَت المرأة وعُقِمَت، وهي أجودُهما. وفي الحديث: "تُعقَم أصلابُ المنافقين فلا يقدِرون على السجود"، وا
المفردات في غريب القرآن
الراغب الأصفهاني · القرن ١١مترجمالحروف: ٨٨٦- عقر الحوض والدار وغيرهما: أصلها ويقال: له: عقر، وقيل: (ما غزي قوم في عقر دارهم قط إلا ذلوا) (هذا القيل لعلي بن أبي طالب من خطبة له في الجهاد، انظر: نهج البلاغة ص 122)، وقيل: للقصر: عقرة. وعقرته أصبت: عقرة، أي: أصله، نحو، رأسته، ومنه: عقرت النخل: قطعته من أصله، وعقرت البعير: نحرته، وعقرت ظهر البعير فانعقر، قال: ﴿فعقروها فقال تمتعوا في داركم﴾ [هود/65]، وقال تعالى: ﴿فتعاطى فعقر﴾ [القمر/29]، ومنه
أساس البلاغة
الزمخشري · القرن ١٢مترجمالحروف: ٨٣٢ع ق ر
الحركة وارد والسكون عاقر.
ورملة عاقر: لا تنبت.
وكانت زورة فلان بيضة العقر وهي بيضة الدجاجة التي لا تبيض بعدها.
ولقحت عن عقر أي بعد حيال وتقول: جئتنا عن عقر ولقح لقاؤك عن عقر.
ورجعت الحرب إلى عقر إذا فترت.
وعقرة العلم النسيان وهي خرزة تعلقها المرأة في وسطها فلا تحبل.
ورفع عقيرته إذا صوّت.
ويقال في الدعاء جدعاً له وعقراً وعقري حلقي.
وعقرت فلاناً بالركب إذا برزت
لسان العرب
ابن منظور · القرن ١٣بلا ترجمةالحروف: ٢٣٬١٩٠العَقْرُ والعُقْرُ: العُقْم، وهو اسْتِعقْامُ الرَّحِم، وهو أَن لا تحمل. وقد عَقُرَت المرأَة عَقَارةً وعِقارةً وعَقَرت تَعْقِرِ عَقْراً وعُقْراً وعَقِرَت عَقاراً، وهي عاقرٌ. قال ابن جني: ومما عدُّوه شاذّاً ما ذكروه من فَعُل فهو فاعِلٌ، نحو عَقُرَت المرأَة فهي عاقِرٌ، وشَعُر فهو شاعرٌ، وحَمُض فهو حامِضٌ، وطَهُرَ فهو طاهِرٌ؛ قال: وأَكثر ذلك وعامَّتُه إِنما هو لُغات تداخَلَت فَتَركَّبَت، قال: هكذا
القاموس المحيط
الفيروزآبادي · القرن ١٥مترجمالحروف: ٩٩٩* ع ق ر * * عَقَرَه * جرحه وبابه ضرب فهو * عَقِير * وهم * عَقْرَى * كجريح وجرحى وكلب * عَقُورٌ * و * التَّعْقِير * أكثر من العَقْر و * العَقَاقِير * أصول الأدوية واحدها * عَقَّار * بوزن عَطَّار و * العَقَار * بالفتح مخففا الأرض والضياع والنخل ويقال في البيت عَقَارٌ حَسَن أي متاع وأداة و * المُعْقِر * بوزن المعسر الكثير العَقار وقد * أعْقَر * و * العُقَار * بالضم الخمر سميت بذلك لأنها عَقَرَت
تاج العروس
الزبيدي · القرن ١٨مترجمالحروف: ٢٢٬٢٨٦العقرة، وتضم، هكذا في الأساس والذي في المحكم: العقر والعقر: العقم، وهو استعقام الرحم، وهو أن لا تحمل. وقد عقرت المرأة، كعنى، عقارة، بالفتح، وعقارة، بالضم، وعقرت تعقر، من حد ضرب، عقرا، بالفتح، وعقرا وعقارا، بضمهما، وفي بعض النسخ الثاني كسحاب، وهي عاقر، هذه العبارة هكذا في سائر النسخ. وقال ابن القطاع في تهذيبه: وعقرت المرأة وعقرت وعقرت، أي من حد ضرب وكرم وعلم، كما هو مضبوط مصحح، عقرا وعقارا، الأول
معجم لين
إدوارد لين · القرن ١٩بلا ترجمةالحروف: ٢٩٬٢٧٣عَقَرَهُ
1 عَقَرَهُ ذ , (S, Mgh, O, &c.,) aor. عَقِرَ , (Mgh, O, Msb, K,) inf. n. عَقْرٌ, (S, * Mgh, O, Msb, K,) He wounded him; (S, Mgh, O, Msb, K;) [and so, app., accord. to the K, ↓ عقّرهُ, inf. n. تَعْقِيرٌ; or the latter signifies he wounded him much; for it is said that] تَعْقِيرٌ signifies more than عَقْرٌ: (S, O:) you say of a lion, and of a lynx, and of a leopard, and of a wolf, يَعْقِرُ
قاموس سالمون
هنري أنتوني سالمون · القرن ١٩مترجمالحروف: ٢٬٥٥١عَقَرَ
عَقَرَ I ( n. ac. عَقْر 1 ),
a. Wounded; hurt, injured; hocked, houghed, hamstrung.
b. Extenuated, jaded; galled ( camel ).
c. Cut out the top of ( palm-tree ).
d. Slew, slaughtered.
e. [ Bi ], Hit, brought down, disabled ( game ).
f. [ Bi ], Detained.
عَقِرَ
عَقِرَ A ( n. ac. عَقَر 4 ),
a. Was stupefied, petrified with fear, was panicstricken.
عَقُرَ
عَقُرَ U ( n. ac.
كتاب الله
مستخلص من الاستعمال القرآنيمترجمالحروف: ٦٨٬٣٦٥عقر
عَقَرَ - يَعْقِرُ - عَاقِر
عَقَرَ - يَعْقِرُ + كائن + كائناً أو شيئاً: يأتي إلى كائن حي فيصيبه بمرض أو جرح يؤدي إلى موته
عَاقِر: اسم فاعل صفة مشبهة من فعل " عَقَرَ - يَعْقِرُ ": من يجرح أو يؤذي كائناً آخر بجرح يؤدي إلى موته
المرأة العاقر: المرأة التي تحمل بجنين حي ثم يموت في بطنها بسبب منها، فهي تصيبه بأذى (عدم توافق مضادات الـ RH أو ضيق
الجذور المجاورةالمجاورة: ٣٥ (الإجمالي: ٤٦)
- مرأ
الآيات المشتركة: ٣ · Mer’, “merve”den dönüşmüştür
- عتو
الآيات المشتركة: ٢ · Karşı gelmek
- غلم
الآيات المشتركة: ٢ · Ğulam, Genç, delikanlı demektir
- دمدم
الآيات المشتركة: ١ · Ses taklidinden oluşmuş bir fiildir
- بلغ
الآيات المشتركة: ٢ · İş ayakkabısı
- ندم
الآيات المشتركة: ١ · “Redm” kumaşa dikilen yama, “nedm” arkadaş, içki…
- نوق
الآيات المشتركة: ١ · Dişi devedir
- وعد
الآيات المشتركة: ٢ · “Va’id” yağmur bulutu demektir
- عطو
الآيات المشتركة: ١ · Bölüşmede birisine düşen pay demektir
- كبر
الآيات المشتركة: ٢ · Yaşlı adamdır
- لدن
الآيات المشتركة: ١ · Katın
- ربب
الآيات المشتركة: ٤ · Ribve, tümsek demektir
الآيات التي ورد فيها(٨)
فَعَقَرُوهَا فَقَالَ تَمَتَّعُوا فِي دَارِكُمْ ثَلَاثَةَ أَيَّامٍ ذَلِكَ وَعْدٌ غَيْرُ مَكْذُوبٍ
Onun dizinin bağını kestiler
فَعَقَرُوهَا فَأَصْبَحُوا نَادِمِينَ
Onun dizinin bağını kestiler
فَكَذَّبُوهُ فَعَقَرُوهَا فَدَمْدَمَ عَلَيْهِمْ رَبُّهُمْ بِذَنْبِهِمْ فَسَوَّاهَا
Hemen onun dizinin bağını kestiler
تحليل الجذر
تعريف الجذر والخلاصة
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | عقر |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | عقم, ذبح, قطع |
| Zıt Kök | ولد |
| Çekirdek Özet 1 | Bir varlığın bacak kirişini, kökünü veya üreme merkezini kesip yaralayarak hareketini ve sürekliliğini durdurmak |
| Çekirdek Özet 2 | İlahi ayeti veya hayatın devamlılığını sağlayan biyolojik ve sembolik damarı kökünden işlemez kılma eylemi ve kısırlık durumu |
| Çekirdek Özet 3 | Bir sistemin işlevini sürdüren temel dayanağın tahrip edilmesi sonucu ortaya çıkan felç, neslin kesilmesi ve helak |
| Kritik Hata Riski | Kökü yalnızca sıradan bir hayvan kesimi veya biyolojik kısırlık sayıp, sistemin kökünü kurutma ve ilahi nişaneyle bağı koparma boyutunu gözden kaçırmak |
التحليل الثنائي
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| عق | Bir şeyi bükme, engelleme, tutma, bağını koparma veya tabii akışını zorla durdurma çekirdeği (عقب, عقد, عقل, عقم) | ر | Çekirdeğin durdurma ve engelleme hareketini doğrudan köke, ayak kirişlerine ve üreme mekanizmasına yönelterek varlığı yere düşürüp sürekliliğini bütünüyle iptal etme |
التحليل التصويري للحروف
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ع | Göz; kaynak, odak noktası ve bir şeyin asıl cevheri | Varlığın can alıcı merkezini, işlevini yürüten ana odağı ve yaşam kaynağını işaret eder. |
| ق | Ufuktaki güneş, iğne deliği; sınır, toplanma ve sıkışma | Hareketin sınır noktasına dayanmasını, gücün yoğunlaşıp bir eşikte kilitlenmesini simgeler. |
| ر | İnsan başı; başlangıç, üst yön, ilk dayanak | Varlığın başını, kökünü, hiyerarşik duruşunu ve ayakta kalma kudretini gösterir. |
| عقر | Yaşam kaynağının (ع) sınır noktasına darbe alarak (ق) varlığın ayakta duran temelini ve kökünü (ر) devirmesi | Varlığın hareket mekanizmasını ve nesil devamını sağlayan asıl odağın felç edilerek kökten düşürülmesi eylemidir. |
الاستعمال التاريخي والمبكر
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Bineğin bacak kirişini kılıçla kesip yere düşürmek, binek sırtını semerle yaralayıp yağır etmek ve ağacı kökünden kesmektir. |
| Cahiliye şiiri kullanımı | İmruu’l-Kays bir beytinde binitini kadınlar için boğazlayıp bacaklarını kestiğini şöyle ifade eder: ويوم عقَرتُ للِعذارى مَطِيَّتي / فيا عجباً لرَحلِها المُتَحمِّلِ |
| Erken Arapça kullanım | Hz. Ali'ye atfedilen bir hutbede kabilenin kendi merkezinde vurulması deyimleşmiş olarak şöyle geçer: مَا غُزِيَ قَوْمٌ فِي عُقْرِ دَارِهِمْ إِلَّا ذَلُّوا |
المصدر Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, Dîvânu İmriilqays.
الطبقة الاشتقاقية السامية
Sami dillerinde عقر kökü, fiziksel olarak bir şeyin kökünü kazımak, bacak kirişlerini keserek devirmek ve üretkenliği yok etmek anlam kümesini ortak bir miras olarak muhafaza eder. İbranicede yer alan עָקַר (ʿāqar) kökü, doğrudan bir şeyi kökünden sökmek, ağacı köklemek ve binek hayvanlarının ayak kirişlerini kesip sakat bırakmak anlamındadır; bu kökten türeyen עָקָר (ʿāqār) ve עֲקָרָה (ʿăqārāh) kelimeleri ise nesil veremeyen, kısır kadın ve erkek için kullanılır. Aramice ve Süryanicede עֲקַר / ʿqar kökü aynı şekilde kökünden koparmak, kısırlaştırmak ve temelini tahrip etmek manalarını taşır. Arapçada kök bir yandan devenin bacak kirişini kesme ve kadının kısır olması anlamlarını korurken, diğer yandan bir yerin aslı ve merkezi anlamına gelen عُقْر (ʿuqr) kavramını da bünyesinde tutarak eylemin doğrudan köke ve merkeze yönelik tahrip edici karakterini korumuştur.
درجة الثقة Kesin
المصدر Brown-Driver-Briggs, Hebrew and Aramaic Lexicon of the Old Testament (HALOT), Lisān al-ʿArab.
التحليل الاشتقاقي
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | Kökten vurma, yaralama, kiriş kesme ve kısırlık | Kökün temelinde bir şeyin işlev gördüğü dayanağı sakatlayarak hareketten ve doğumdan menetme mantığı esastır. | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice ʿāqar, Süryanice ʿqar | Hem kökünden sökme ve hayvanı kirişini keserek devirme hem de döl tutmama anlamları Sami ortak mirasıdır. | Kesin |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Sami ailesi dışında güvenilir ses ve anlam denkliği taşıyan kök tespit edilmemiştir. | Veri bulunamadı |
المصدر Brown-Driver-Briggs, Payne Smith Syriac Dictionary, Maqāyīs al-Lugha.
الجذور الشقيقة (التقاليب)
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| عقر | Anlamlı | Yaralamak, kiriş kesmek, kısır olmak | Bir şeyin kökünü, bacağını veya döl yatağını işlemez kılarak hareketini ve neslini durdurmak | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| عرق | Anlamlı | Terlemek, damar, kök salmak | Bedenin derinliklerinden sıvının sızması, canlıyı besleyen damar veya ağacın yerdeki uzantısı | Kur'an'da geçmez; bedensel kök ve sıvı akışı boyutu |
| قعر | Anlamlı | Dip, çukur, kökünden sökmek | Bir nesnenin en alt noktasına inmek veya bir şeyi kökünden devirip çukurunu açmak | Kur'an'da geçer; derinlik ve kökten devrilme ilişkisi |
| قرع | Anlamlı | Vurmak, çarpmak, kapı çalmak | İki sert cismin birbirine şiddetle çarpması, şiddetli ses çıkarmak veya başı vurarak yaralamak | Kur'an'da geçer; sert vuruş ve darbe ortaklığı |
| رعق | Anlamlı | Ses çıkarmak, bağırsak gürültüsü | Atın yürürken karnından veya kınından ses gelmesi, içten gelen gürültü | Kur'an'da geçmez; nadir bedensel hareket sesi |
| رقع | Anlamlı | Yamamak, deliği kapatmak | Yırtılan veya yarılan bir boşluğu bir parça ile kapatıp onarmak | Kur'an'da geçmez; yarayı veya yarığı kapatma yönü |
الجذور المجاورة والجذر المضاد
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| عقر | Merkez | Kökten sakatlama, kiriş kesme ve kısırlık | Varlığın can alıcı dayanağını vurup onu devirerek sürekliliğini bütünüyle kesmek | Hayvanın bacak kirişini kesmek veya rahmin döl tutmaması |
| عقم | Komşu | Kısırlık, sonuçsuzluk, neslin tükenmesi | Doğurma kabiliyetinin içsel olarak bulunmaması veya sonucun bütünüyle bereketsiz kalması | Doğal yapının ürün veremez hale gelmesi |
| ذبح | Komşu | Boğazlamak, kesmek | Hayvanın boğazını keserek kanını akıtıp meşru yolla canını almak | İbadet veya gıda kastıyla yapılan meşru kesim |
| قطع | Komşu | Parçalara ayırmak, irtibatı koparmak | Bir bütünü ikiye ayırarak fiziksel veya soyut bağı sonlandırmak | Genel koparma ve ayırma eylemi |
| ولد | Zıt | Doğurmak, türemek, varlık sahasına çıkarmak | Bir canlıdan yeni bir canlı meydana gelerek neslin ve hareketin devam etmesi | Üreme, çoğalma ve hayatın sürekliliği |
مقابلات المعنى في لغات أخرى
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | عقر | Kiriş kesmek, kısır olmak, yaralamak | Canlının dayanak kirişini tahrip ederek felç etmek veya döl tutamaz kılmak | Kesin |
| Latince | Hamstringere, sterilis | Aşil tendonunu kesmek, kısır olmak | Tendonu keserek yürüyemez hale getirmeyi ve üreyememeyi karşılar; kök anlamını tam vermez | Güçlü |
| İngilizce | Hamstring, barren, sterilize | Ayak bağını kesip felç etmek, kısır | Hem mekanik olarak devirmeyi hem de üretkenlikten mahrumiyeti ifade eder | Güçlü |
| Almanca | Lähmen, unfruchtbar machen | Sakat bırakmak, kısırlaştırmak | Sistemin işlevini durdurup hareket kabiliyetini ve doğurganlığını elinden almayı anlatır | Güçlü |
| Fransızca | Éjarreter, stérile | İncik kirişini kesmek, verimsiz | Hayvanın arka ayak sinirini kesip düşürme nüansını birebir taşır | Güçlü |
المصدر Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Littré Dictionnaire de la langue française.
الوجوه والنظائر
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| فَعَقَرُوهَا / فَعَقَرَ | Bineğin bacak kirişlerini keserek yere yıkmak ve katletmek | Semûd kavminin ilahi bir mucize ve toplumsal emanet olan Salih'in devesini cüretle sakatlayıp öldürmesi bağlamı (A'râf 7:77, Hûd 11:65, Şuarâ 26:157, Kamer 54:29, Şems 91:14) |
| عَاقِر / عَاقِرًا | Biyolojik olarak döl tutamama, kısırlık | Zekeriyyâ peygamberin yaşlılık döneminde eşinin çocuk doğurma yeteneğinin bulunmadığını belirterek ilahi lütfa yönelmesi bağlamı (Âl-i İmrân 3:40, Meryem 19:5, Meryem 19:8) |
سياق الكلام والفقه والتفسير والحديث
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | İlahi mucizenin tahribi ve toplumsal helak ilişkisi | Semûd kavminde suçu bir kişinin işlemesine rağmen bütün toplumun helake uğramasının adalet boyutu | Suça rıza gösterme ve ilahi nişaneyle bağı topluca koparma |
| Fıkıh | Zekat, av ve tehlikeli hayvanların zararı | Saldırgan köpeğin öldürülmesi ve av hayvanının kaçarken bacak kirişlerinin kesilerek yakalanması hükümleri | Zararı engellemek amacıyla hayvanın hareket merkezine müdahale |
| Tefsir | Salih'in devesinin öldürülüş tarzı ve Zekeriyya'nın duası | Devenin doğrudan boğazlanmayıp önce ayak kirişlerinin kesilerek düşürülmesi ve kısırlığın imkansızlık doğurmadığı | Fiziksel sakatlama vahşeti ile biyolojik kısırlığın ilahi kudretle aşılması |
| Hadis | İhramlıya veya hareme yönelik hükümler | İhramlının öldürebileceği yırtıcı ve zararlı hayvanların nitelenmesi | Canlıları yaralayan, parçalayan ve saldıran kuduz hayvan tabiri |
تحليل النظام الديني والعلمي والسياسي والاقتصادي
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | İlahi sembol ve mucize | Ayeti kökünden iptal etme | Varlığın hakikatle olan bağını kesmek | Toplumun ilahi bir uyarıcıya meydan okuyarak emaneti yok etmesidir. | Kesin |
| İlmi | Biyoloji ve üreme mekanizması | Fonksiyonel kısırlık | Döl yatağının süreklilik sağlayamaması | Sebepler dairesinde üretimin durması fakat ilahi müdahale ile yeniden canlanabilmesidir. | Kesin |
| Siyasi | Toplumsal otorite ve sözleşme | Hukuki ve ahlaki sözleşmeyi felç etme | Sistemi taşıyan sütunları devirmek | Devleti ve kamu barışını ayakta tutan temel ilkenin kılıçla kesilmesidir. | Güçlü |
| İktisadi | Üretim araçları ve kamu malı | Ortak mülkiyeti ve kaynağı tahrip etme | Ekonomik damarı sakat bırakmak | Toplumun ortak faydalandığı bir üretim ve yaşam aracını gasbedip yok etmektir. | Güçlü |
التماثل في العلوم العددية والإنسانية
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Sistemik tekillik ve iletim hattının kopması | Fiziksel veya sibernetik bir ağda, tüm sistemi besleyen ana omurganın veya veri taşıyıcı bacakların kopmasıyla bütün yapının çökmesi | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Kurumsal felç ve anomi | Toplumun normatif omurgasının ve dayanışma ağlarının kırılarak toplumsal hareketliliğin sıfırlanması | Güçlü |
التضييق الخاطئ وخطر الخطأ
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökü yalnızca sıradan bir tıbbi kısırlığa veya öfkeyle bir hayvanın boğazlanmasına indirgeyerek anlamı daraltmak |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Bir sistemi ayakta tutan temel taşıyıcıyı keserek varlığı işlemez kılmak, nesli durdurmak ve ilahi düzenle bağı bilerek koparmak |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Semûd kavminin suçunu basit bir hayvan itlafı gibi görmek ve ilahi emanete yönelen organize darbeyi ve helak gerekçesini kavrayamamak |
خلاصة موجَّهة لفهم القرآن
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'da helak anlatılarında bir toplumun ilahi uyarıcıya karşı cüretinin zirve noktasını ve sebepler dünyasında tükenmişliğin ilahi kudretle aşılmasını anlatan kilit bir köktür. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Semûd kavminin Salih aleyhisselamın devesini katletmesini anlatan surelerde ve Hz. Zekeriyya'nın zürriyet talebini içeren ayetlerde belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Kısırlığın mutlak bir yok oluş olduğu zannını yıkar; ayrıca bir toplumsal suçta eylemi bir kişi işlese bile o eyleme onay veren tüm yapının kökten suçlu sayılacağını gösterir. |
التركيب النهائي والنموذج الرياضي
- Somut anlamBineğin bacak kirişlerini keserek hareket mekanizmasını felç edip yere yıkmak ve rahmin döl tutmasını önleyen bir arıza taşımaktır.
- Soyut anlamBir varlığın veya yapının sürekliliğini, fonksiyonunu ve geleceğe taşınmasını sağlayan can alıcı dayanağın ortadan kaldırılmasıdır.
- Sistematik karşılıkSistemin taşıyıcı kolonunun veya nesil damarının kesilerek yapının çöküşe ve kısırlığa sürüklenmesidir.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıModelde zaman içindeki canlı veya toplumsal sistemi, bu sistemin kökünü, bacak kirişini veya üreme dayanağını hedef alan kesici müdahaleyi temsil eder. Bu köksel müdahale ile sistemin hareket kabiliyeti sıfırlanır () ve bunun mantıksal sonucu olarak sistemin gelecekteki ürünü veya nesli boş kümeye () dönüşür. Formül, kirişin kesilmesiyle hayvanın devrilmesi ve kısırlıkla neslin durması arasındaki yapısal izomorfizmi sembolize eder.