غفل

اختصارات لوحة المفاتيح

البحث
/
ملاحظة جديدة
n
الآية السابقة / التالية
[ ]
وضع القراءة
f
وضع الشبكة
g
كون القرآن
e
إغلاق / رجوع
Esc
تخطَّ الشبكة

شبكة الجذر

شبكة الجذر: غ-ف-لالصيغ: ١٢ · الجذور المجاورة: ٦٠ · الآيات: ٣٥ · السور: ٢١؛ المحتوى نفسه مسرود في بطاقات «الصيغ» و«الجذور المجاورة» و«الآيات».غدوحرمغَافِلُونَغَافِلِينَتَغْفُلُونَبِغَافِلٍغفلعملالْغَافِلَاتِشخصغَفْلَةٍيومكونقلبوجه

الجذرالصيغ ١٢الآيات ٣٥السور ٢١المجاورة ٦٠

▶ افتح الشبكة (ثلاثية الأبعاد)

غفل

غ - ف - ل

جذر
  • الورود: ٣٥
  • الآيات: ٣٥
  • الصيغ: ١٢
  • المعاجم: ١٣

Ğufl, “Ğefer” örtü demektir. Ğaflet içinde olmak geleceği görmemek, olayların farkında olmamak demektir.المزيد ›

ملاحظاتي

المعاجم(١٣)

★ معجم آق إيفلر (بالتركية)التركية

Ğufl, “Ğefer” örtü demektir. Ğaflet içinde olmak geleceği görmemek, olayların farkında olmamak demektir.

كتاب العين

الخليل بن أحمد · القرن ٨مترجمالحروف: ٨١٤
باب الغين واللام والفاء غ ل ف، غ ف ل مستعملان فقط غلف: الأَغْلَفُ: الأقلف. وقلب أغْلَفُ كأنما غشي غِلافاً فلا يعي شيئاً. والغِلافُ: الصوان. وغَلَّفْتُ لِحْيَتَهَ. وتَغَلَّفَ الرجلُ واغتَلَفَ. وغَلَّفْتُ القارورةَ وأَغْلَقْتُها في الغِلافِ. وغَلَّفْتُ السرج والرحل. غفل: غَفَلَ يَغفَلْ غَفْلفة وغُفُولاً والتَّغافُلُ: التَّعَمُّدُ: والتَّغَفُّلُ: خَتْلٌعن غَفْلةٍ وأَغفَلْتَ الشيءَ: تركته غُفْلاً
اقرأ المدخل كاملًا

الصحاح

الجوهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ٣٦٧
غَفَلَ عن الشيء، يَغْفُلُ غَفْلَةً وغُفولاً، وأغْفَلَهُ عنه غيره. وأغْفَلْتُ الشيءَ، إذا تركته على ذِكرٍ منك. وتغافَلْتُ عنه وتَغَفَّلْتُهُ، إذا اهتبلتَ غَفْلَتَهُ. والأغفالُ: المَواتُ. يقال: أرضٌ غُفْلٌ: لا علمَ بها ولا أثر عمارةٍ. وقال الكسائي: أرضٌ غُفْلٌ: لم تمطر. ودابَّةٌ غُفْلٌ: لا سِمَةَ عليها. وقد أغْفَلْتَها: إذا لم تَسِمها. ورجلٌ غُفْلٌ: لم يجرِّب الأمور.
اقرأ المدخل كاملًا

تهذيب اللغة

الأزهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ٣٬٠٩٨
غ ل ف غلف ، غفل ، لغف ، فلغ : مستعملة . غلف : قال الليثُ : الغلاَف : الصّوَانُ ، وقلبٌ أغْلَفُ : كأنَّما غُشِّيَ غِلافاً ، فهوَ لا يَعي ، ويقال : غَلَفْت القارورةَ وأغْلَفْتُها في الغلافِ ، وغَلَّفت السّرْجَ والرَّحل ، وأنشد : يكادُ يُنْبى الفاتر المُغلَّفَا ويقال : تَغلَّفَ الرَّجل واغْتَلف وقد غلفتُ لحيتهُ ، والأقلفُ يقال له الأَغلفُ ، وهي الغُلفةُ والقلفةُ . وقال اللحياني : تَغَلَّفَ بالغاليةِ
اقرأ المدخل كاملًا

مقاييس اللغة

ابن فارس · القرن ١١مترجمالحروف: ٢٬٨٣١
(باب الغين والفاء وما يثلثهما) (غفق) الغين والفاء والقاف أصلٌ صحيح يدلُّ على خِفّة وسُرعةٍ وتكريرٍ في الشيء، مع فَتَراتٍ تكون بين ذلك. من ذلك قولهم: غَفَقَ إبلَه، وذلك إذا أسرَعَ إيرادَها ثم كرَّرَ ذلك. ويقولون: ظلَّ يتَغَفَّقُ الشَّرَابَ، إذا جعَلَ يشربُه ساعةً بعدَ ساعةٍ. ويقال: غَفَقَ غَفْقَةً من اللَّيل([1]) ، إذا نامَ نومةً خفيفة. والغَفْق: المطر [ليس([2]) بـ] الشَّديد. ويقال غَفَقَه
اقرأ المدخل كاملًا

المفردات في غريب القرآن

الراغب الأصفهاني · القرن ١١مترجمالحروف: ٦٧٧
- الغفلة: سهو يعتري الإنسان من قلة التحفظ والتيقظ، يقال: غفل فهو غافل (انظر: الأفعال 2/11). قال تعالى: ﴿لقد كنت في غفلة من هذا﴾ [ق/22]، ﴿وهم في غفلة معرضون﴾ [الأنبياء/1]، ﴿ودخل المدينة على حين غفلة من أهلها﴾ [القصص/15]، ﴿وهم عن دعائهم غافلون﴾ [الأحقاف/5]، ﴿لمن الغافلين﴾ [يوسف/3]، ﴿هم غافلون﴾ [الروم/7]، ﴿بغافل عما يعملون﴾ [البقرة/ 144]، ﴿لو تغفلون عن أسلحتكم﴾ [النساء/102]، ﴿فهم غافلون﴾ [يس/6]،
اقرأ المدخل كاملًا

أساس البلاغة

الزمخشري · القرن ١٢مترجمالحروف: ٤٧٤
غ ف ل مضت غفلات العيش‏.‏ وأغفل الله قلبه عن ذكره‏:‏ جعله غافلاً عنه‏.‏ وتغفلته عن كذا‏:‏ تخدّعته عنه على غفلةٍ منه‏.‏ وتغفّلته يمينه‏:‏ حنثته فيها وهو غافل‏.‏ ولبعضهم‏:‏ حبّذا ليلةٌ تغفّلت عنها زمني فانتزعتها من يديه وفلاة غفلٌ‏:‏ لا علم بها وساروا في أغفال الأرض‏.‏ ونعم أغفال‏:‏ لا سمات عليها‏.‏ ولافن غفل‏:‏ لمن لم تسمه التجارب‏.‏ ومصحف غفل‏:‏ جرد عن العواشر وغيرها‏.‏ وكتاب غفل‏:‏ لم
اقرأ المدخل كاملًا

لسان العرب

ابن منظور · القرن ١٣مترجمالحروف: ٤٬٢٣٢
غَفَلَ عنه يَغْفُلُ غُفولاً وغَفْلةً وأَغْفَلَه عنه غيرُه وأَغْفَلَه: تركَه وسها عنه؛ وأَنشد ابن بري في الغُفول: فابك هلاًّ واللَّيالي بِغِرَّةٍ تَدُورُ، وفي الأَيام عنك غُفولُ (* قوله «فابك هلا إلخ» كذا في الأصل). وأَغْفَلْتُ الرجل: أَصبْتُه غافلاً، وعلى ذلك فسر بعضهم قوله عز وجل: ولا تُطِعْ من أَغْفَلْنا قلْبَه عن ذِكْرِنا؛ قال: ولو كان على الظاهر لوجب أَن يكون قوله واتَّبَع هَواه، بالفاء دون
اقرأ المدخل كاملًا

القاموس المحيط

الفيروزآبادي · القرن ١٥مترجمالحروف: ٢١٢
* غ ف ل * * غَفَلَ * عن الشيء من باب دخل و * غَفْلَةً * أيضا و * أغْفَلَهُ * عنه غيره و * أغْفَلَ * الشيء تركه على ذُكر و * تَغَافَلَ * عنه و * تَغَفَّلَهُ * اهتبل غفلته و * المَغْفَلَةُ * في الحديث جانبا العنفقة
اقرأ المدخل كاملًا

تاج العروس

الزبيدي · القرن ١٨مترجمالحروف: ٥٬٨٩٠
غفل عنه غفلة وغفولا: تركه وسها عنه، قال شيخنا: صريحه أنه ككتب، وحكى بعضهم فيه غفل كفرح، ثم رأيت في بعض المصنفات: غفلت بفتح الفاء ثم بكسرهـا وضم، وفتح الفاء جا لمضارع ولكنه بالضم جاء مصحـحـا وفي قلة بالفتح ضبطا لسامع ثم قال: وهذا الذي أشار إلى قلته لا أعرفه ولم أقف عليه في شيء من المصنفات اللغوية على كثرة الاستقراء، فانظر صحة ذلك، انتهى.
رابط المدخل

غفل عنه غفلة وغفولا: تركه وسها عنه، قال شيخنا: صريحه أنه ككتب، وحكى بعضهم فيه غفل كفرح، ثم رأيت في بعض المصنفات: غفلت بفتح الفاء ثم بكسرهـا وضم، وفتح الفاء جا لمضارع ولكنه بالضم جاء مصحـحـا وفي قلة بالفتح ضبطا لسامع ثم قال: وهذا الذي أشار إلى قلته لا أعرفه ولم أقف عليه في شيء من المصنفات اللغوية على كثرة الاستقراء، فانظر صحة ذلك، انتهى. وأنشد ابن بري في الغفول: فآبك هلا والليالي بـغـرة تدور وفي الأيام عنك غفول كأغفله عنه غيره. أو غفل الرجل: صار غافلا، وغفل عنه، وأغفله: وصل غفلته إليه، أو تركه على ذكر، هذا نص كتاب سيبويه، وفي العين: أغفلت الشيء: تركته غفلا وأنت له ذاكر. والاسم الغفلة والغفل - محركة - والغفلان، بالضم، واقتصر ابن سيده على الأوليين، وقال شيخنا: فيه تأمل ظاهر، فالمصرح به في غيره من الدواوين أنها مصادر، انتهى. فالغفلة: اسم وأيضا مصدر، والغفل محركة لا يكون مصدرا إلا في اللغة المرجوحة التي ذكرها هو، ولم نجد لها سندا، وأما الغفلان بالضم فإنه يحتمل أن يكون مصدرا كغفران، وأن يكون اسما، وفي المحكم: قال الشاعر: إذ نحن في غفل وأكبر همنـا صرف النوى وفراقنا الجيرانا

وفي الحديث: من اتبع الصيد غفل أي: يشتغل به قلبه ويستولي عليه حتى تصير فيه غفلة. والغفلة، على ما قاله الحرالي: فقد الشعور بما حقه أن يشعر به، وقال أبو البقاء: هو الذهول عن الشيء، وقال الراغب: هو سهو يعتري من قلة التحفظ والتيقظ، وقيل: متابعة النفس على ما تشتهيه. والتغافل والتغفل: تعمده، أي الغفلة، وفي الصحاح: تغافلت عنه، وتغفلته: إذا اهتبلت غفلته، وظاهر هذا السياق أنهما بمعنى واحد، وقد فرق بعضهم فقال: تغافل: تعمد الغفلة، على حد ما يجيء عليه هذا النحو، وتغفل: ختل في غفلة. والتغفيل: أن يكفيك صاحبك وأنت غافل لا تعنى بشيء، قاله ابن السكيت. المغفل كمعظم: من لا فطنة له، عن ابن دريد. أيضا اسم وهو عبد الله بن مغفل المزني، له ولأبيه صحبة رضي الله تعالى عنهما، وهو فرد على ما قاله الذهبي، قال الحافظ: روى عنه ابنه غفيل، اسمه يزيد، وله ابن آخر اسمه زياد، روى عنه ابنه خزاعي بن زياد، وآخر اسمه مغفل، ومن ولده أيضا بشر بن حسان بن مغفل بن عبد الله بن مغفل، سكن هراة ثم تحول إلى مرو، فسمع منه أبو صالح سلمويه، وحفيده حسان، يكنى أبا الحسين كان شيخ الجماعة بهراة، وحفيده رئيس هراة أبو محمد أحمد بن عبد الله بن محمد المزني، أحد الأئمة، عظمه الحاكم جدا، مات سنة 350، ذكره الأمير، فظهر أنه ليس فردا، كما قاله الذهبي، بل وفي المتأخرين من غير هذا البيت أبو اليقظان بن مغفل بن علي الواسطي، عن أبيه، وعنه عمر بن يوسف خطيب بيت الآبار، نقلته من خط ابن الصابوني في ذيله. الغفول، كصبور: الناقة البلهاء، التي لا تمتنع من فصيل يرضعها، ولا تبالي من حلبها. والغفل، بالضم: من لا يرجى خيره، ولا يخشى شره، فهو كالمقيد الذي أغفل، والجمع أغفال. الغفل: ما لا علامة فيه من القداح والطرق وغيرها، وما لا عمارة فيه من الأرضين، وفي الصحاح: الأغفال: الموات، يقال: أرض غفل: لا علم بها ولا أثر عمارة، وفي المحكم: الغفل: سبسب ميتة لا علامة فيها، قال: يتركن بالمهامه الأغفال

وكل ما لا علامة فيه ولا أثر عمارة من الأرضين والطرق ونحوها غفل، والجمع كالجمع، وفي كتابه صلى الله تعالى عليه وسلم لأكيدر: إن لنا الضاحية والمعامي وأغفال الأرض ، أي المجهولة التي ليس فيها أثر يعرف، وحكى اللحياني: أرض أغفال، كأنهم جعلوا كل جزء منها غفلا. وبلاد أغفال: لا أعلام فيها يهتدى بها. كذلك كل ما لا سمة عليه من الدواب غفل، دابة غفل: لا سمة عليها، وناقة غفل: لم توسم؛ لئلا تجب عليها الصدقة، ومنه حديث طهفة: ولنا نعم همل أغفال. أي لا سمات عليها. الغفل أيضا: ما لا نصيب له ولا غرم عليه من القداح، وقال اللحياني: قداح غفل، على لفظ الواحد: ليست فيها فروض، ولا لها غنم، ولا عليها غرم، وكانت تثقل بها القداح كراهية التهمة، يعني بتثقل: تكثر، قال: وهي أربعة: أولها المصدر، ثم المضعف، ثم المنيح، ثم السفيح. الغفل من الرجال: من لا حسب له، وقيل: هو الذي لا يعرف ما عنده. الغفل: الشعر المجهول قائله. أيضا: الشاعر المجهول الذي لم يسم ولم يعرف، والجمع أغفال. الغفل: أوبار الإبل، عن أبي حنيفة. وغفله تغفيلا: ستره وكتمه. المغفلة، كمرحلة: العنفقة عن الزجاجي، لا جانباها، ووهم الجوهري، وقد جاء في حديث بعض التابعين: عليك بالمغفلة والمنشلة. يريد الاحتياط في غسلهما في الوضوء، سميت مغفلة لأن كثيرا من الناس يغفل عنها، وقال شيخنا، مجيبا من قبل الجوهري: لا وهم؛ إذ جانب الشيء بعضه، فهو من التعبير عن الشيء ببعضه. وغافل: جد عبد الله بن مسعود رضي الله تعالى عنه، من بني هذيل، وقد شذ ابن الخياط حيث ضبطه بالعين والقاف، وتبعه أناس، وغلطه آخرون، قاله شيخنا. غافل بن صخر: أخو بني قريم بن صاهلة بن كاهل، هو الذي أخرج بأسراء كندة وحمير مع معقل بن خويلد، حين رجع أبو يكسوم من اليمن. قال ابن دريد: بنو غفيلة، كجهينة: بطن من العرب. قال ابن حبيب: غفيلة بن عوف بن سلمة: في السكون، وغفيلة بن قاسط: في ربيعة، ومن عداهما فهو بالفتح والعين والقاف. في العباب: غفيلة بنت عامر بن عبد الله بن عبيد بن عويج العدوية. وهبيب بن مغفل الغفاري، كمحسن: صحابي رضي الله تعالى عنه له حديث في جر الإزار، قال ابن فهد: قيل لأبيه: مغفل؛ لأنه أغفل سمة إبله، وهو فرد على ما قاله الذهبي، وقال الحافظ: واختلف في ضبط مغفل والد سلامة - امرأة لها صحبة - فقيل: معقل، وقيل: كوالد هبيب، وقع هذا الاختلاف بين رواة سنن أبي داود. والغفل، محركة: الكثير الرفيغ، عن أبي العباس. أيضا: السعة من العيش، يقال: هو في غفل من عيشه: أي سعة. وبنو المغفل، كمعظم: بطن، عن ابن سيده. وكامل بن غفيل البحتري، كزبير: كان في حدود الأربعمائة والأربعين، روى شيئا. ومما يستدرك عليه: غفيل بن محمد بن غفيل بن غنيمة العامري عن عبد الملك بن شعبة، وعنه السلفي. وأبو غفيلة الكوفي: شيعي، عن الإمام الباقر. ويزيد بن عبد الرحمن بن غفيلة، عن أبي هريرة. وقد سموا غفلة. وأغفله: أصابه غافلا، أو جعله غافلا، أو سماه غافلا، وكذلك غفله تغفيلا. وأغفله: سأله وقت شغله ولم ينتظر وقت فراغه. وتغفله واستغفله: تحين غفلته. ونعم أغفال: لا لقحة فيها. وقال بعض العرب: لنا نعم أغفال ما تبض، يصف سنة أصابتهم فأهلكت جياد مالهم. والغفل، بضمتين: هي الناقة لا سمة عليها، لغة في الغفل بالضم، أو لضرورة الشعر،

أنشد ثعلب قول الراجز:أنشد ثعلب قول الراجز: لا عيش إلا كل صهباء غفل تناول الحوض إذا الحوض شغل وقد أغفلها: إذا لم يسمها، فهو مغفل. ورجل مغفل، كمحسن: صاحب إبل أغفال. وأرض غفل: لم تمطر، نقله الجوهري عن الكسائي. ورجل غفل: لم يجرب الأمور، نقله الجوهري. وتخدعه يمينه: حنثه فيها وهو غافل. ومصحف غفل: جرد عن العواشر وغيرها. وكتاب غفل: لم يسم واضعه. وفي كتاب سيبويه: ما أغفله عنك شيئا: أي دع الشك، يأتي ذكرها في ما آخر الكتاب.

معجم لين

إدوارد لين · القرن ١٩مترجمالحروف: ١٠٬٠٢٥
غَفَلَ عَنْهُ 1 غَفَلَ عَنْهُ ذ , (S, O, Msb, K,) aor. غَفُلَ , (S, O, Msb,) inf. n. غُفُولٌ (S, O, Msb, K) and غَفْلَةٌ, (S, O, Msb,) or the latter is a simple subst., (K,) or it is a simple subst. as well as an inf. n., and so may be غُفْلَانٌ, said in the K to be a simple subst.; and MF says that غَفِلَ, aor. غَفَلَ , of which غَفَلٌ, mentioned in the K as a subst. syn. with غَفْلَةٌ, may be
اقرأ المدخل كاملًا

قاموس سالمون

هنري أنتوني سالمون · القرن ١٩مترجمالحروف: ١٬٥١٥
غَفَلَ غَفَلَ U ( n. ac. غَفْل 1 , غَفْلَة 1t , غَفُوْل 26 ), a. Was careless, heedless, neglectful. b. [ 'An ], Neglected, disregarded. غَفَّلَ غَفَّلَ II , a. Rendered careless, neglectful. b. Covered, veiled. أَغْفَلَ أَغْفَلَ IV , a. see II (a) , ( b ). c. Neglected, disregarded; overlooked, omitted; forgot. تَغَفَّلَ تَغَفَّلَ V , a. Took unawares; overreached. تَغَاْفَلَ
اقرأ المدخل كاملًا

كتاب الله

مستخلص من الاستعمال القرآنيمترجمالحروف: ٢١٬٢٨٩
غفل غَفَلَ - يَغْفُلُ - غَفْلَة - غَافِل - غَافِلُوْن - أَغْفَلَ - يُغْفِلُ غَفَلَ - يَغْفُلُ + كائن + عن شيء: يسهو ويشرد عن شيء ولا ينتبه إليه: يتلقى بوسائل الإدراك معلومات، ولكنه لا يلقي سمعه لها وهو شهيد، فلا يعيها وعياً حسناً، فلا يرتبها ولا يضيفها إلى مخزون المعلومات لديه، فتضيع منه ولا يحتفظ بها غَفْلَة: على وزن " فـَعـْلـَة " اسم فعل
اقرأ المدخل كاملًا

الصيغ(١٢)

الجذور المجاورةالمجاورة: ٦٠ (الإجمالي: ٢٢١)

الترتيب: مدى قوة اجتماع الجذرين في الآية نفسها مقارنةً بالمصادفة (نسبة الأرجحية لدنينغ). يُذكر عدد الآيات المشتركة في كل سطر. الأدوات مخفية افتراضيًا.
  1. عمل

    الآيات المشتركة: ١١ · Amele iş yapmaya alıştırılmış deve veya öküz demektir

  2. شخص

    الآيات المشتركة: ٢ · Donakalan

  3. شطر

    الآيات المشتركة: ٢ · Merkez

  4. كون

    الآيات المشتركة: ١٦ · Kevn, tepe demektir

  5. دنو

    الآيات المشتركة: ٥ · Dünya : “Dena” kelimesi ecveften nakısa dönüşmüştür

  6. بصر

    الآيات المشتركة: ٥ · Basar çevresiyle birlikte göz, ayn ise gözbebeği…

  7. قلب

    الآيات المشتركة: ٥ · Ayak basıldığında toprakta çıkan kalıptır

  8. غدو

    الآيات المشتركة: ٢ · Ğida, Sabah yemeği, kahvaltı demektir

  9. ظهر

    الآيات المشتركة: ٣ · Arka demektir

  10. شهد

    الآيات المشتركة: ٤ · Petekteki baldır

  11. حرم

    الآيات المشتركة: ٣ · Hiram keçe demektir

  12. وجه

    الآيات المشتركة: ٣ · Yüz demektir

الآيات التي ورد فيها(٣٥)

  1. … مِنْهَا لَمَا يَهْبِطُ مِنْ خَشْيَةِ اللَّهِ وَمَا اللَّهُ بِغَافِلٍ عَمَّا تَعْمَلُونَ

    Gafil

  2. … وَيَوْمَ الْقِيَامَةِ يُرَدُّونَ إِلَى أَشَدِّ الْعَذَابِ وَمَا اللَّهُ بِغَافِلٍ عَمَّا تَعْمَلُونَ

    Gafil

  3. … مِمَّنْ كَتَمَ شَهَادَةً عِنْدَهُ مِنَ اللَّهِ وَمَا اللَّهُ بِغَافِلٍ عَمَّا تَعْمَلُونَ

    Gafil

  4. … الْكِتَابَ لَيَعْلَمُونَ أَنَّهُ الْحَقُّ مِنْ رَبِّهِمْ وَمَا اللَّهُ بِغَافِلٍ عَمَّا يَعْمَلُونَ

    Gafil

  5. وَمِنْ حَيْثُ خَرَجْتَ فَوَلِّ وَجْهَكَ شَطْرَ الْمَسْجِدِ الْحَرَامِ وَإِنَّهُ لَلْحَقُّ مِنْ رَبِّكَ وَمَا اللَّهُ بِغَافِلٍ عَمَّا تَعْمَلُونَ

    Gafil

  6. قُلْ يَاأَهْلَ الْكِتَابِ لِمَ تَصُدُّونَ عَنْ سَبِيلِ اللَّهِ مَنْ آمَنَ تَبْغُونَهَا عِوَجًا وَأَنْتُمْ شُهَدَاءُ وَمَا اللَّهُ بِغَافِلٍ عَمَّا تَعْمَلُونَ

    Gafil

  7. وَلِكُلٍّ دَرَجَاتٌ مِمَّا عَمِلُوا وَمَا رَبُّكَ بِغَافِلٍ عَمَّا يَعْمَلُونَ

    Gafil

  8. وَلِلَّهِ غَيْبُ السَّمَوَاتِ وَالْأَرْضِ وَإِلَيْهِ يُرْجَعُ الْأَمْرُ كُلُّهُ فَاعْبُدْهُ وَتَوَكَّلْ عَلَيْهِ وَمَا رَبُّكَ بِغَافِلٍ عَمَّا تَعْمَلُونَ

    Gafil

  9. وَقُلِ الْحَمْدُ لِلَّهِ سَيُرِيكُمْ آيَاتِهِ فَتَعْرِفُونَهَا وَمَا رَبُّكَ بِغَافِلٍ عَمَّا تَعْمَلُونَ

    Gafil

تحليل الجذر

تعريف الجذر والخلاصة

AlanDeğer
Kökغفل
YapıÜçlü
Özel DurumBelirgin fark tespit edilmedi
Bağlamsal Yakın Köklerسهو, نسي, لهو
Zıt Kökيقظ
Çekirdek Özet 1Bir şeyin üzerindeki tanıtıcı izin veya işaretin bulunmaması, belirsiz ve dikkatsiz bırakılma
Çekirdek Özet 2Hazırda ve görünürde olan gerçekliğe karşı algı ve uyanıklık yetersizliği sebebiyle duyarsız kalma
Çekirdek Özet 3İnsanın sorumluluk doğuran açık delillere karşı bilişsel uyanıklığını kapatıp atıl duruma düşmesi
Kritik Hata RiskiKökün sadece bilinçsiz unutma sanılması; oysa gafletin uyarılmış olmasına rağmen bilinçli umursamazlığı da içermesinin gözden kaçması

التحليل الثنائي

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
غفÖrtme, gizleme, sarma ve yüzeydeki iz veya keskinliğin silinmesi; nitekim aynı çekirdeği taşıyan غفر kökünde kusurun örtülmesi ve korunması, غفو kökünde ise bilincin uyku perdesiyle hafifçe örtülmesi anlamı esastır.لÖrtme ve silinme eylemini yönelimsel bir ilgisizlik, işaretlerin sahipsiz bırakılması ve dikkatin nesneden koparılıp askıya alınması yönünde özelleştirmiştir.

التحليل التصويري للحروف

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
غGöz imgesinin yoğunlaşmış ve perdelenmiş türevi; görüş alanının kararması, örtü, gizlenme ve perdelenmeAlgının önüne inen perdeyi, dikkat alanındaki kararmayı ve ilk etapta fark edilmeyen gizli örtüyü temsil eder.
فAğız; dışa vurum, açıklık, soluk, kenarPerdelenmenin dışarıya yansıyan kenarını, ifadenin veya uyanık tepkinin duraksamasını simgeler.
لÇoban değneği; yöneltme, bağlama, kontrol ve sevk etmeDikkat ve irade kontrolünün nesneye yöneltilmemesi, sevk gücünün sahipsiz bırakılarak devre dışı kalmasıdır.
غفلAlgı perdesinin zihni yönlendirme bağından kopmasıGörüş ve idrak mekanizmasının iradî sevkten koparak işaretleri görmezden gelmesi ve nesneyi işaretsiz, dikkatsiz bırakması hareketidir.

الاستعمال التاريخي والمبكر

AlanVeri
İlk fiziksel anlamÇöl hayatında üzerinde yol gösterici hiçbir alamet veya taş yığını bulunmayan işaretsiz arazi (أرض غفل) ve üzerine kime ait olduğunu belirten hiçbir damga vurulmamış sahipsiz deve (ناقة غفل).
Cahiliye şiiri kullanımıCahiliye dönemi şairi Züheyr b. Ebî Sülmâ, muallakasında kaderin ve zamanın insana aniden çarpmasını ve insanın tedbirsizliğini anlatırken zamanın gafil avlaması ve dikkatsizlik teması etrafında bu kullanımı işlemiştir.
Erken Arapça kullanımİbn Berri'nin naklettiği erken dönem beytinde geçen «وفي الأيام عنك غفول» ifadesinde kök, günlerin ve olayların insanın dikkatinden kaçıp akıp gitmesi ve uyanıklığın yitirilmesi anlamında kaydedilmiştir.

المصدر Lisān al-ʿArab, Maqāyīs al-Lugha ve Kitābü’l-ʿAyn.

الطبقة الاشتقاقية السامية

Sami dilleri ailesi içerisinde غفل kökü, özellikle Güney-Batı Sami sahasında ve klasik Arapçada zihinsel bir tutum olarak semantik kristalleşme göstermiştir. Kuzeybatı Sami dillerinde (İbranice ve Aramice) kök doğrudan aynı fonetik dizilimle geniş bir türetim zincirine sahip değildir; İbranicede dikkatsizlik, örtülme ve başıboşluk kavramları çoğunlukla עלם veya שגג kökleriyle karşılanır. Arapçadaki kök yapısı, Afro-Asyatik katmandaki غ-ف çekirdeğinin (karanlık, örtü, gizleme, uyuklama) yönelme bildiren لام sesiyle kaynaşması neticesinde, nesneyi işaretsiz bırakma veya zihni nesneden çekme şeklinde özgünleşmiştir. Dolayısıyla kök, kadim Sami göçebe kültürünün sürüleri damgasız bırakması veya arazide kılavuz taşları koymaması gibi somut pratiklerin zihinsel dünyaya mecazen aktarılmasıyla belirginleşen iç-Arapça bir anlamsal gelişime işaret eder.

درجة الثقة Güçlü

المصدر Brown-Driver-Briggs, David Cohen Dictionnaire des racines sémitiques ve Lane’s Lexicon.

التحليل الاشتقاقي

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönÇöl ve hayvancılık terimlerinden zihinsel duruma geçişDamgasız hayvandan ve alâmet konulmamış yoldan hareketle, zihnin bir konuya alâmet veya dikkat koymaması durumuna evrilmiştir.Kesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiGüney ve Kuzeybatı Sami geçişkenliğiDiğer Sami dillerinde birebir üçlü kök denkliği sınırlı olup, Arapçada zihinsel perde ve ihmal ekseninde müstakil bir biçim kazanmıştır.Güçlü
Daha geniş dilsel ilişkiAfro-Asyatik örtme ve kararma matrisiGörme yetisinin zayıflaması, gecenin basması veya uykuya dalma (غفو) anlam alanıyla akraba bir geniş kök ailesine dayanır.Muhtemel

المصدر Maqāyīs al-Lugha ve David Cohen.

الجذور الشقيقة (التقاليب)

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
غفلAnlamlıİhmal etmek, işaretsiz bırakmakBir şeyin farkında olmamak, dikkatten kaçırmak veya uyanık olmamakHedef köktür. Kur'an'da geçer.
غلفAnlamlıKılıfa sokmak, kabukla kaplamakBir nesneyi içine alan kılıf veya örtü; kalbin hakikate karşı perdelenmesiKur'an'da geçer; zihinsel kapalılık yönüyle anlamdaştır.
فغلKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıKur'an'da geçmez; klasik sözlüklerde terk edilmiştir.
فلغAnlamlıBaşı yarmak, vurup kırmakBir nesnenin yüzeyini şiddetle açmak veya parçalamakKur'an'da geçmez; kök içi zıtlaşma ve açma yönü taşır.
لغفAnlamlıAğzına lokma almak, yalamakBir şeyi hızlıca kapıp içine çekmek veya çukur oluşturmakKur'an'da geçmez; dille yakalama veya çukurlaşma bildirir.
لفغKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıKur'an'da geçmez; fonetik olarak kullanılmaz.

الجذور المجاورة والجذر المضاد

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
غفلMerkezDikkatsizlik ve uyanıklık yokluğuİşaret ve uyarı mevcutken dikkati vermeme veya hazır olan gerçeği fark etmeme halidir.Bilgiye erişim imkânı varken zihni uyanık tutmamaktır.
سهوKomşuDalgınlık ve istemsiz yanılmaZihnin istemeden bir anlık dikkat dağınıklığına uğraması ve unutmasıdır.Uyarılma olmaksızın gerçekleşen fıtri dalgınlıktır.
نسيKomşuZihinden tamamen silinmeDaha önce bilinen bir bilginin hafızadan kaybolması veya bilerek terk edilmesidir.Gafletten farklı olarak hafıza kaybını veya doğrudan terk edişi vurgular.
لهوKomşuDeğersiz şeyle meşguliyetDaha önemli bir sorumluluğu önemsiz bir eğlence sebebiyle arkaya atmaktır.Gafletin aktif bir oyalayıcıyla beslenen biçimidir.
يقظZıtUyanıklık ve tetikte olmaZihnin tam bir teyakkuzla bütün işaretleri yakalaması ve diri kalması halidir.Gafletin doğrudan panzehiri olan algısal canlılıktır.

مقابلات المعنى في لغات أخرى

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
Arapçaغفلİhmal etmek, uyanık olmamakNesneyi işaretsiz, zihni uyarılara karşı dikkatsiz bırakma durumudur.Kesin
LatinceNeglegere, incuriaİhmal etmek, özen göstermemekSeçip toplamama ve dikkat göstermeme eylemini karşılar; ancak işaretsizlik kök imgesini taşımaz.Güçlü
İngilizceInattention, heedlessness, obliviousnessDikkatsizlik, uyarılara kulak asmamakHeedlessness kelimesi yapılan uyarılara rağmen aldırmama nüansını çok iyi verir.Kesin
AlmancaUnachtsamkeit, SorglosigkeitDikkatsizlik, kaygısızlıkBilincin nesneye odaklanmaması durumunu ifade eder; metafizik körlük katmanı bağlama göre eklenir.Güçlü
FransızcaInadvertance, insoucianceDalgınlık, umursamazlıkZihnin uyanıklık düzeyindeki düşüşü ve kaygısız ihmali ifade eder.Güçlü

المصدر Oxford English Dictionary ve Georges Ausführliches Lateinisch-Deutsches Handwörterbuch.

الوجوه والنظائر

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
Ayetlerden ve uyarılardan habersizce yüz çevirmeDelillere karşı bilişsel körlük ve umursamazlıkİlahi işaretleri görmezden gelen inkârcıların durumu; A'râf 7:136, A'râf 7:146, Yûnus 10:92.
Dünya hayatının zahirine dalıp ahireti unutmaDar bakış açısı ve derinliksiz algıVarlığın yalnızca dış yüzünü bilip nihai akıbeti ıskalayanlar; Rûm 30:7.
Kalbin ilahi zikirden koparılmasıZihnin ve iradenin başıboş bırakılmasıArzularına uyup zihinsel kontrolü yitiren kimseler; Kehf 18:28.
Geçmişten ve vahiyle gelen bilgiden habersizlikHenüz bildirilmemiş fıtri bilgisizlik haliVahiy öncesi durum veya peygamberin tebliğden önceki hali; Yûsuf 12:3, Yâsîn 36:6.
İffetli kadınların kötülükten habersizliğiKötülüğü bilmeme, masumiyet ve saflıkÇirkin iftiralardan tamamen habersiz ve temiz mümin kadınlar; Nûr 24:23.
Askerî tedbirsizlik ve dikkatsizlikTaktik teyakkuzun yitirilmesiDüşmanın müminleri silahsız ve hazırlıksız yakalama arzusu; Nisâ 4:102.
Allah'ın kulların eylemlerinden habersiz olmamasıMutlak gözetim ve ilahi ilmin kapsayıcılığıZulüm ve amellerin ilahi denetimden asla kaçmayacağı vurgusu; Bakara 2:74, İbrâhîm 14:42.

سياق الكلام والفقه والتفسير والحديث

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
KelamTeklifin şartı ve ilahi adaletGafilin teklife muhatap olup olmayacağı ve kalbin gafletle mühürlenmesinin cebir doğurup doğurmadığı meselesiSorumluluğu düşüren fıtri cehalet ile iradî umursamazlık arasındaki sınır çizgisi
FıkıhHukuki ehliyet ve kasıt unsuruGaflet anında yapılan tasarrufların, yeminin ve ibadetlerdeki yanılmaların bağlayıcılığıİhmale dayalı kusur (taksir) ile meşru mazeret sayılan unutma ayrımı
Tefsirİnsanın varoluşsal aymazlığıİnsanın duyu organlarına sahip olmasına rağmen kalbini işletmeyip hayvanlardan daha aşağı düşmesi analiziGafletin bir bilgi eksikliği değil, algı organlarını gerçeğe kapama tercihi oluşu
HadisKalp terbiyesi ve uyanıklıkDünyaya dalma sonucu kalbe çöken pas ve gaflet uykusundan zikirle uyanma gerekliliğiSürekli teyakkuz, murakabe ve zamanın farkında olma bilinci

تحليل النظام الديني والعلمي والسياسي والاقتصادي

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniVarlık ve ahiret bilinciTeyakkuz yitimiAyetleri ve işaretleri anlamsızlaştırmaİnsanın yaratılış gayesini unutarak dünyayı nihai amaç kılmasına yol açan varoluşsal kopuştur.Kesin
İlmiEpistemoloji ve metodolojiDikkatsiz gözlem ve sahipsiz veriBilgi üretiminde kontrolü kaybetmeGerekli alâmetlerin konulmaması sebebiyle verinin işlenemez ve denetlenemez hale gelmesidir.Güçlü
SiyasiKamu yönetimi ve güvenlikStratejik aymazlık ve zaafTehdit ve risk analizini yapamamaYönetimin toplumsal veya dış tehditlere karşı erken uyarı sistemlerini devre dışı bırakmasıdır.Güçlü
İktisadiKaynak yönetimi ve piyasaDenetimsiz akış ve israfKaynakların atıl kalması ve plansızlıkMal ve üretimin damgasız, kayıtsız ve hedefsiz bırakılarak verimsiz tüketime terk edilmesidir.Güçlü

التماثل في العلوم العددية والإنسانية

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerDüşük sinyal-gürültü oranı veya sensör körleşmesiSistemde gelen verilerin eşik değerin altında kalması sebebiyle işlemcinin girdi yokmuş gibi davranması durumu.Güçlü
Beşeri bilimlerKurumsal körlük veya duyarsızlaşmaBirey veya kurumların ortamdaki açık tehlike sinyallerine alışarak uyanıklık ve tepki mekanizmalarını durdurması.Kesin

التضييق الخاطئ وخطر الخطأ

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiKökün yalnızca pasif bir unutkanlık, geçici bir hafıza kaybı veya tamamen masum bir dalgınlık olarak görülmesi.
Kur'an içi daha geniş anlamKur'an'da gaflet, gözü, kulağı ve kalbi varken bunları gerçeği kavramak için kullanmayan, uyarılara kulak asmayan bilinçli bir duyarsızlığı ve tercihli umursamazlığı kapsar.
Yanlış anlamanın doğuracağı hataİnsanın kendi sorumsuzluğundan kaynaklanan algısal körlüğü masum bir bilgisizlik sanması ve ayetlerdeki ağır uhrevi sorumluluğun adaletini kavrayamaması.

خلاصة موجَّهة لفهم القرآن

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Kur'an'ın muhatabını sürekli teyakkuza çağıran, kâinattaki ve nefisteki ayetleri birer «alâmet» olarak okumasını isteyen temel epistemik eksenini kurar. İnsanın helak oluşunun temelinde bilgi yokluğu değil, bilgiyi harekete geçirecek dikkatin ve hassasiyetin yitirilişi olduğunu gösterir.
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?İnkârcı kavimlerin helak süreçlerini anlatan kıssalarda, ahiretteki pişmanlık ve hesap sahnelerinde, kalbin katılaşması ve mühürlenmesi bağlamında ve ibadetlerdeki şuurlu duruşu emreden ayet gruplarında belirleyicidir.
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?İnsanın kötülüğe sadece doğrudan inkâr kastıyla değil, hayatın ayrıntılarına dalarak asıl büyük resmi unutması yoluyla da sürüklenebileceğini gösterir; böylece günahın ve sapmanın pasif ihmallerle başlayan dinamik yapısını açığa çıkarır.

التركيب النهائي والنموذج الرياضي

  • Somut anlamBir arazinin veya hayvanın işaret konulmayarak, damgalanmayarak işaretsiz, sahipsiz ve başıboş bırakılması.
  • Soyut anlamZihnin, çevresindeki açık uyarılara ve işaretlere rağmen iradî dikkatini ve teyakkuzunu kapatarak hakikate karşı duyarsızlaşması.
  • Sistematik karşılıkBilişsel ve ahlaki sistemde girdi sinyalleri mevcut olduğu halde alıcı ve işleyici mekanizmanın atıl bırakılması neticesinde ortaya çıkan algısal felç.
  • LaTeX modelilim⁡Δt→∞∫0tS(τ)⋅[1−A(τ)] dτ  ⟹  Φ(t)=0
  • LaTeX açıklamasıModelde S(τ) çevreden ve vahiyden gelen açık uyarı sinyallerini, A(τ) insanın uyanıklık ve dikkat katsayısını temsil eder. A(τ)→0 olduğunda yani uyanıklık kapandığında, işaretler var olmaya devam etse bile algılanan ve eyleme dönüşen hakikat çıktısı Φ(t) sıfıra yaklaşarak mutlak gaflet durumunu üretir.
النسخة النصية (لأدوات الذكاء الاصطناعي)فهرس الجذور حسب الحروف: غ