فتن

اختصارات لوحة المفاتيح

البحث
/
ملاحظة جديدة
n
الآية السابقة / التالية
[ ]
وضع القراءة
f
وضع الشبكة
g
كون القرآن
e
إغلاق / رجوع
Esc
تخطَّ الشبكة

شبكة الجذر

شبكة الجذر: ف-ت-نالصيغ: ٢٩ · الجذور المجاورة: ١٠٠ · الآيات: ٥٨ · السور: ٣٢؛ المحتوى نفسه مسرود في بطاقات «الصيغ» و«الجذور المجاورة» و«الآيات».سليمانوَالْفِتْنَةُحرففتنجعلبِفَاتِنِينَتَفْتِنِّيبعضالْمَفْتُونُثقفصوبفِتْنَةٌعند

الجذرالصيغ ٢٩الآيات ٥٨السور ٣٢المجاورة ١٠٠

▶ افتح الشبكة (ثلاثية الأبعاد)

فتن

ف - ت - ن

جذر
  • الورود: ٦٠
  • الآيات: ٥٨
  • الصيغ: ٢٩
  • المعاجم: ١٣

Fitne, Madeni curuftan temizlemek için eritmek demektir. Mihnet ise madenin parlaklığını ortaya çıkarmak için tavlamak veya pasını silmektir. İmtihan kişinin kendini göstermesi, fitne ise kişinin dayanaklılığını artırmasıdır.المزيد ›

ملاحظاتي

المعاجم(١٣)

★ معجم آق إيفلر (بالتركية)التركية

Fitne, Madeni curuftan temizlemek için eritmek demektir. Mihnet ise madenin parlaklığını ortaya çıkarmak için tavlamak veya pasını silmektir. İmtihan kişinin kendini göstermesi, fitne ise kişinin dayanaklılığını artırmasıdır.

كتاب العين

الخليل بن أحمد · القرن ٨مترجمالحروف: ١٬٤٢٧
باب التاء والنون والفاء معهما ن ت ف، ن ف ت، ت ن ف، ف ت ن مستعملات نتف: النَّتْفُ: نَزْعُ الشَّعْر والريش وما أَشْبَهَها، والنُّتافةُ ما انتُتِفَ من ذلك. وأنتَفَ الشيء: أمكَنَ نَتْفُه. نفت: نَفَتَتِ القِدْر تَنْفِت نَفَتاناً إذا غَلا المَرَقُ فهيا فلزِقَ بجوانِب القِدْر فيَبِسَ عليه، فذلك النَّفتُ، وانضِمامُه النَّفَتانُ حيث بَهُمُّ المَرَق بالغَلَيان، يقال: نَفَتَتِ القِدْرُ إذا رَمَت مثلَ
اقرأ المدخل كاملًا

الصحاح

الجوهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ١٬١٣٣
الفِتْنَةُ: الامتحان والاختبار. تقول: فَتَنْتُ الذهبَ، إذا أدخلتَه النار لتنظر ما جودته. ودينارٌ مَفْتونٌ. قال الله تعالى: "إنَّ الذين فَتَنوا المؤمنين". ويسمَّى الصائغُ الفتَّان، وكذلك الشيطان. وفي الحديث: "المؤمن أخو المؤمن يسعهما الماء والشجر ويَتَعاونانِ على الفَتَّانِ". وقال الخليل: الفَتْنُ: الإحراق. قال الله تعالى: "يوم هم على النارِ يُفْتَنونَ". وورِقٌ فَتينٌ، أي فضَّةٌ محرقة. ويقال
اقرأ المدخل كاملًا

تهذيب اللغة

الأزهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ٨٬٨٩٠
ت ن ف تنف ، نفت ، فتن ، نتف ، تفن : ( مستعملة ) . ( تفن ) : روى أبو العباس عن ابن الأعرابي أنه قال : التَّفْنُ الوَسَخُ ، والفَتْنُ الإحراق بالنار ، وما أشبهها . نتف : الليث : النتف نزع الشعر والريش وما أشبهها ، والنُّتَافة ما انْتَتَفَ من ذلك . أبو عبيد عن أبي عبيدة : أنه كان إذا ذُكر الأصمعي : قال ذاكَ رَجُلُ نُتَفٍ قلت : أراد أنه لم يَسْتَقْصِ كلامَ العرب ، إنما حَفِظَ الوَخْزَ والخَطِيئة منه
اقرأ المدخل كاملًا

مقاييس اللغة

ابن فارس · القرن ١١مترجمالحروف: ٥٬٨٩٦
(باب الفاء والتاء وما يثلثهما) (فـتح) الفاء والتاء والحاء أصلٌ صحيح يدلُّ على خلافِ الإغلاق. يقال: فتحت البابَ* وغيرَه فتحاً. ثمَّ يحمل على هذا سائرُ ما في هذا البناء. فالفَتْح والفُِتاحة: الحُكْم. والله تعالى الفاتح، أي الحاكم. قال الشَّاعر([1]) في الفُِتاحة: ألاَ أَبْلِغْ بني عوفٍ رسولاً *** بأنِّي عن فتاحتكم غنيُّ([2]) والفَتح: الماء يَخرُج من عينٍ أو غيرها. والفَتْح. النَّصر والإظفار.
اقرأ المدخل كاملًا

المفردات في غريب القرآن

الراغب الأصفهاني · القرن ١١مترجمالحروف: ٣٬١٤١
- أصل الفتن: إدخال الذهب النار لتظهر جودته من رداءته، واستعمل في إدخال الإنسان النار. قال تعالى: ﴿يوم هم على النار يفتنون﴾ [الذاريات/ 13]، ﴿ذوقوا فتنتكم﴾ [الذاريات/14]، أي: عذابكم، وذلك نحو قوله: ﴿كلما نضجت جلودهم بدلناهم جلودا غيرها ليذوقوا العذاب﴾ [النساء/56]، وقوله: ﴿النار يعرضون عليها...﴾ الآية [غافر/46]، وتارة يسمون ما يحصل عنه العذاب فيستعمل فيه. نحو قوله: ﴿ألا في الفتنة سقطوا﴾
اقرأ المدخل كاملًا

أساس البلاغة

الزمخشري · القرن ١٢مترجمالحروف: ٥٣٦
ف ت ن أعوذ بالله من الفتّان وهو الشيطان واستغوتهم الفتّان أي الشياطين‏.‏ وهو مفتون بالدنيا ومفتَتَن ومفتَتِن وقد فتنته الدنيا وأفتنته‏.‏ وبينهم فتنة أي حرب‏.‏ وبو ثقيف يتفاتنون أبداً أي يتحاربون‏.‏ ودينار مفتون‏:‏ فتن بالنار وكلّ شيء أدخل النار فقد فتن‏.‏ قال الحارثي‏:‏ تثعلبت لي أن خلتني بك واقعاً وقد يفتن المكواة والعير يضرط والناس عبيد الفتانين وهما الدرهم والدينار‏.‏ وفي الحدث ‏"‏
اقرأ المدخل كاملًا

لسان العرب

ابن منظور · القرن ١٣مترجمالحروف: ١١٬٣٩١
الأَزهري وغيره: جِماعُ معنى الفِتْنة الابتلاء والامْتِحانُ والاختبار، وأَصلها مأْخوذ من قولك فتَنْتُ الفضة والذهب إِذا أَذبتهما بالنار لتميز الرديء من الجيِّدِ، وفي الصحاح: إِذا أَدخلته النار لتنظر ما جَوْدَتُه، ودينار مَفْتُون. والفَتْنُ: الإِحْراقُ، ومن هذا قوله عز وجل: يومَ هم على النارِ يُفْتَنُونَ؛ أَي يُحْرَقون بالنار. ويسمى الصائغ الفَتَّان، وكذلك الشيطان، ومن هذا قيل للحجارة السُّود التي
اقرأ المدخل كاملًا

القاموس المحيط

الفيروزآبادي · القرن ١٥مترجمالحروف: ١٬١٧٨
* ف ت ن * * الفِتْنَةُ * الاختبار والامتحان تقول * فَتَنَ * الذهب يفْتِنه بالكسر * فِتْنَةً * و * مَفْتُونا * أيضا إذا أدخله النار لينظر ما جودته ودينار * مَفْتُونٌ * أي مُمتحن وقال الله تعالى ﴿إن الذين فَتَنوا المُؤمنين والمُؤمنات﴾ أي حرَّقوهم ويُسمى الصائغ * الفَتَّانُ * وكذا الشيطان وفي الحديث ﴿المؤمن أخو المؤمن يسعهما الماء والشجر ويتعاونان على * الفَتَّانِ *﴾ يروى بفتح الفاء على أنه واحد
اقرأ المدخل كاملًا

تاج العروس

الزبيدي · القرن ١٨مترجمالحروف: ١١٬٢٥٩
: ( الفَتْنُ ، بالفتحِ ) ، ذِكْرُ الفتْحِ مُسْتدركٌ لأنَّه مَفْهومٌ مِن إطْلاقِه : ( الفَنُّ والحالُ ؛ ومنه ) قوْلُ عَمْرو بنِ أَحْمر الباهِلِيّ : إمَّا على نَفْسِي وإمَّا لَهاو ( العَيْشُ فِتْنَان ) فَحُلْوٌ ومُرْ ( أي ) ضَرْبانِ و ( لَوْنانِ حُلْوٌ ومُرٌّ ) ؛ وقالَ نابِغَةُ بَني جعْدَةَ : هما فَتْنَانِ مَقْضِيٌّ عليهلِسَاعَتِه فآذَنَ بالوَداعِ ( و ) الفَتْنُ : ( الإِحْراقُ ) بالنَّارِ . يقالُ
اقرأ المدخل كاملًا

معجم لين

إدوارد لين · القرن ١٩مترجمالحروف: ١٧٬٩٥٠
فَتَنَهُ 1 فَتَنَهُ ذ , (T, S, M, &c.,) aor. فَتِنَ , (M,) inf. n. فَتْنٌ, (S, M, K,) [and quasi-inf. n., in this and other senses, فِتْنَةٌ,] He burned it (T, * S, * M, K *) in the fire. (M.) Hence, [in the Kur li. 13,] يَوْمَ هُمْ عَلَى النَّارِ يُفْتَنُونَ (T, * S, M, K *) i. e. [The day, or on the day, accord. to two different readings, (يَوْمُ and يَوْمَ, the latter of which is the more
اقرأ المدخل كاملًا

قاموس سالمون

هنري أنتوني سالمون · القرن ١٩مترجمالحروف: ١٬٦٤٥
فَتَنَ فَتَنَ I ( n. ac. فَتْن 1 , فُتُوْن 27 ), a. Roused, stirred up, excited ( to revolt ). b. Enamoured; bewitched; deluded; seduced. c. ( n. ac. فِتْنَة 2t & مَفْتُوْن مَفْتُوْن ), a. Tested by fire, burned ( gold, silver ); tried; experimented on. d. [ pass. ], Was tried; was tempted; was beguiled. e. Tried, afflicted, tempted. f. ( n. ac. فُتُوْن 27 ), [& pass. ], Was tried,
اقرأ المدخل كاملًا

كتاب الله

مستخلص من الاستعمال القرآنيمترجمالحروف: ٤٣٬٣١٦
فتن فَتَنَ - يَفْتِنُ - فِتْنَة - فَاتِن - مَفْتُوْن فَتَنَ - يَفْتِنُ + كائن + كائناً: يضعه في محنة وشدة ليتبين حقيقة انتمائه لفئة أو تصنيف معين من حيث البناء والتكوين والقدرات إلخ: تشبه ما يتعارف عليه حالياً من فعل " اختبر وفحص " مع ملاحظة عدم وجود فعل " فحص واختبر " في القرآن الكريم فَتَنَ - يَفْتِنُ + كائن + كائناً بـ + شيء: يفتنه بـ
اقرأ المدخل كاملًا

الصيغ(٢٩)

الجذور المجاورةالمجاورة: ١٠٠ (الإجمالي: ٣٠٩)

الترتيب: مدى قوة اجتماع الجذرين في الآية نفسها مقارنةً بالمصادفة (نسبة الأرجحية لدنينغ). يُذكر عدد الآيات المشتركة في كل سطر. الأدوات مخفية افتراضيًا.
  1. جعل

    الآيات المشتركة: ١١ · Ceal sıcak tencerinin tutulması için kullanılan bez…

  2. بعض

    الآيات المشتركة: ٦ · Bu’sus kalça kemiği, buud kalça, türkçedeki but buradan…

  3. حذر

    الآيات المشتركة: ٣ · Hızr (ha, zal) : Savaşta kullanılan savunma aleti, zırh gibi

  4. ثقف

    الآيات المشتركة: ٢ · Sigaf demirin dövüldüğü örs ve çekiç demektir

  5. حرف

    الآيات المشتركة: ٢ · Haraf dağın sivri ucu, bıçağın ağzı demektir

  6. قتل

    الآيات المشتركة: ٦ · “Kıtl”, çatışmada ilk karşılaştırılan kişilerden birine…

  7. صوب

    الآيات المشتركة: ٤ · Sağanak yağmur demektir

  8. حيث

    الآيات المشتركة: ٣ · Hayese sürülmüş tarla demektir

  9. قلب

    الآيات المشتركة: ٦ · Ayak basıldığında toprakta çıkan kalıptır

  10. خلل

    الآيات المشتركة: ٢ · Hilale (Hı) diş aralarındaki kalıntıları çıkarmak için…

  11. سليمان

    الآيات المشتركة: ٢ · Süleyman

  12. عند

    الآيات المشتركة: ٦ · “Anid“ yulara gelmeyen devedir

الآيات التي ورد فيها(٥٨)

  1. … وَمَا يُعَلِّمَانِ مِنْ أَحَدٍ حَتَّى يَقُولَا إِنَّمَا نَحْنُ فِتْنَةٌ فَلَا تَكْفُرْ فَيَتَعَلَّمُونَ مِنْهُمَا مَا يُفَرِّقُونَ بِهِ بَيْنَ …

    Fitne

  2. وَقَاتِلُوهُمْ حَتَّى لَا تَكُونَ فِتْنَةٌ وَيَكُونَ الدِّينُ لِلَّهِ فَإِنِ انْتَهَوْا فَلَا عُدْوَانَ إِلَّا عَلَى الظَّالِمِينَ

    Fitne

  3. وَحَسِبُوا أَلَّا تَكُونَ فِتْنَةٌ فَعَمُوا وَصَمُّوا ثُمَّ تَابَ اللَّهُ عَلَيْهِمْ ثُمَّ عَمُوا وَصَمُّوا كَثِيرٌ مِنْهُمْ وَاللَّهُ بَصِيرٌ بِمَا يَعْمَلُونَ

    Fitne

  4. وَاعْلَمُوا أَنَّمَا أَمْوَالُكُمْ وَأَوْلَادُكُمْ فِتْنَةٌ وَأَنَّ اللَّهَ عِنْدَهُ أَجْرٌ عَظِيمٌ

    Fitne

  5. وَقَاتِلُوهُمْ حَتَّى لَا تَكُونَ فِتْنَةٌ وَيَكُونَ الدِّينُ كُلُّهُ لِلَّهِ فَإِنِ انْتَهَوْا فَإِنَّ اللَّهَ بِمَا يَعْمَلُونَ بَصِيرٌ

    Fitne

  6. وَالَّذِينَ كَفَرُوا بَعْضُهُمْ أَوْلِيَاءُ بَعْضٍ إِلَّا تَفْعَلُوهُ تَكُنْ فِتْنَةٌ فِي الْأَرْضِ وَفَسَادٌ كَبِيرٌ

    Fitne

  7. وَإِنْ أَدْرِي لَعَلَّهُ فِتْنَةٌ لَكُمْ وَمَتَاعٌ إِلَى حِينٍ

    Fitne

  8. … حَرْفٍ فَإِنْ أَصَابَهُ خَيْرٌ اطْمَأَنَّ بِهِ وَإِنْ أَصَابَتْهُ فِتْنَةٌ انْقَلَبَ عَلَى وَجْهِهِ خَسِرَ الدُّنْيَا وَالْآخِرَةَ ذَلِكَ هُوَ …

    Fitne

  9. … لِوَاذًا فَلْيَحْذَرِ الَّذِينَ يُخَالِفُونَ عَنْ أَمْرِهِ أَنْ تُصِيبَهُمْ فِتْنَةٌ أَوْ يُصِيبَهُمْ عَذَابٌ أَلِيمٌ

    Fitne

  10. فَإِذَا مَسَّ الْإِنْسَانَ ضُرٌّ دَعَانَا ثُمَّ إِذَا خَوَّلْنَاهُ نِعْمَةً مِنَّا قَالَ إِنَّمَا أُوتِيتُهُ عَلَى عِلْمٍ بَلْ هِيَ فِتْنَةٌ وَلَكِنَّ أَكْثَرَهُمْ لَا يَعْلَمُونَ

    Fitne

تحليل الجذر

تعريف الجذر والخلاصة

AlanDeğer
Kökفتن
YapıÜçlü
Özel DurumBelirgin fark tespit edilmedi
Bağlamsal Yakın Köklerبلو, محن, محص
Zıt Kökخلص
Çekirdek Özet 1Altın ve gümüş gibi değerli madenleri saflığını anlamak ve cürufundan ayırmak üzere ateşe sokup eritmek
Çekirdek Özet 2İnsanın inanç, ahlak ve sabır düzeyini ortaya çıkarmak amacıyla ağır sarsıntı, baskı, nimet veya zorlukla sınanması
Çekirdek Özet 3Bireysel ve toplumsal arınmayı sağlayan, sahte ile gerçeği ayrıştıran dinamik kriz ve eleme mekanizması
Kritik Hata RiskiKökü yalnızca fesat, anarşi ve bozgunculuk ile sınırlandırmak; Kur'an'daki varoluşsal deneme, ateşle arıtma ve dinden döndürme baskısı boyutlarını gözden kaçırmak

التحليل الثنائي

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
فتAçılma, kırılma, parçalara ayrılma, iç yapının dışa saçılması ve gevşeme. Bu çekirdek فتح (kapalı olanı açmak), فتق (birbirine yapışık olanı yarmak), فتل (lifleri büküp ayırmak), فتر (bağların gevşemesi) ve فتي (tazelik ve olgunlaşma) köklerinde somut olarak görülür.نÇekirdeğin taşıdığı ayrışma ve yarılma hareketine süreklilik, içsel nüfuz ve cevherin derinliğine işleyen bir deneme boyutu ekleyerek madenin ateşle eriyip cürufunun ayrışması sürecini meydana getirir.

التحليل التصويري للحروف

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
فAğız; açıklık, nefes, kenar ve dışarı çıkarmaMaddenin dış çeperinin açılmasını, saklı olanın açığa vurulmasını ve dışa vurum hareketini başlatır.
تİşaret, çarpı; im, sınır, antlaşma ve nihai hedefSürecin bir ölçü, sınır ve belirleyici bir eşik dahilinde gerçekleştiğini, bir ölçüm noktasına ulaşıldığını simgeler.
نFiliz, yılan, balık; süreklilik, hareket, içsel canlılık ve derinlikTest sürecinin cevherin derinliğine kadar inmesini, içteki gizli niteliğin sürekli bir hareketle yüzeye çıkmasını sağlar.
فتنDış çeperin açılarak içteki cevherin bir sınır ve ölçüm eşiğinde derinlemesine ayrıştırılmasıMaddenin veya nefsin yüksek ısı ve basınç altında açılarak sahte kısımlarının dökülmesi, özün ise sınırda berraklaşarak ortaya çıkması hareketini bütünler.

الاستعمال التاريخي والمبكر

AlanVeri
İlk fiziksel anlamAltın ve gümüşün ayarını anlamak, saflığını bozan yabancı maddelerden ayırmak için ateşe atılıp eritilmesi; ateşin etkisiyle kararmış volkanik taşlık araziye الفتين denilmesi.
Cahiliye şiiri kullanımıErken dönem şairlerinden Haris b. Hillize'ye atfedilen beyitte metalin kızgın demirle dağlanması ve sınanması bağlamında şu kullanım geçer: وقد يفتن المكواة والعير يضرط / Şair kızgın dağlama demirinin ateşe tutulup sınanmasını kökün yalın fiziksel anlamına dayandırır.
Erken Arapça kullanımKlasik dönem dilcilerinin ve A'şâ gibi şairlerin dilinde aklı baştan alan, kişiyi sarsan güzellik veya servet için de kullanılmıştır: لئن أفتنتني لهي بالأمس أفتنت / سعيدا فأضحى قد قلى كل مسلم / İfadede gönlün şiddetli bir cazibe karşısında sarsılıp direncinin sınanması anlatılır.

المصدر Lisān al-ʿArab, Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha.

الطبقة الاشتقاقية السامية

Sami dil ailesinin genelinde فتن kökü, içsel olarak erime, dönme, sarsılma ve ayartılma semantik ekseniyle ilişkilenir. Erken Semitik katmanda kökün belirgin biçimde Arapça ve Güney Sami sahasında madencilik ve ateşle arındırma ekseninde özelleştiği, Kuzeybatı Sami dillerinde ise doğrudan aynı üçlü kök yerine benzer biliteral tabanlardan türeyen ve çözülme, dağılma veya şaşkınlığa düşme anlamı taşıyan formların bulunduğu görülür. Süryanice ve İbranicede kalbin çelinmesi veya akıl karışıklığı durumları için kökle sesdeş veya yakın anlamlı türevlerin izi sürülse de, madenin ateşte tasfiye edilmesi anlamındaki teknik kullanım Arapçanın özgün ve korunmuş semantik çekirdeğini teşkil eder. Bu durum, kökün Arap Yarımadası'ndaki maden eritme zanaatıyla sıkı bağını ve oradan ahlaki-teolojik alana taşındığını belgeler.

درجة الثقة Güçlü

المصدر Brown-Driver-Briggs, HALOT, Lane’s Lexicon, David Cohen (Dictionnaire des racines sémitiques).

التحليل الاشتقاقي

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönفتن kökünün maden ergitme zanaatından türeyişiAltının ateşte eritilerek cürufundan arıtılması fiziksel eyleminden, kalbin şiddetli olaylarla elenip olgunlaşması soyut anlamına geçilmiştir.Kesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiGüney ve Kuzeybatı Sami dillerindeki paralel köklerİbranicede פתה (ayartılmak, aldanmak, saflıkla kapılmak) ve Süryanicede fitne/ayartma semantiğiyle temas eden yapılar mevcuttur.Güçlü
Daha geniş dilsel ilişkiAfro-Asyatik ayrışma ve yanma kökleriAteş, ayrıştırma ve eleme eylemlerini bağlayan ilksel ses öbekleriyle zayıf temaslar tespit edilmiştir.Muhtemel

المصدر Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, Dictionnaire des racines sémitiques.

الجذور الشقيقة (التقاليب)

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
فتنAnlamlıAteşte eritip saflaştırma, sınamaMadeni eriterek saflığını ölçmek; insanı zorluk ve nimetle imtihan etmekHedef kök; Kur'an'da geçer
فنتAnlamı bulunmayanVeri bulunamadıKlasik sözlüklerde bu diziliş mühmel kabul edilmiştirKur'an'da geçmez
تفنAnlamlıKir, pas ve hizmetçilikBedene veya eşyaya yapışan kir ve pas tabakası; az çalışmaTahdhīb al-Lugha kaydında müsta'mel; Kur'an'da geçmez
تنفAnlamlıÇöl, susuz ve ıssız geniş araziİnsanın dayanıklılığını test eden susuz çöl parçasıOrtak zorluk ve deneme bağı; Kur'an'da geçmez
نفتAnlamlıÖfkeyle soluma, püskürtme, kaynamaYanıcı madde, zift (neft); öfkesinden köpürme hareketiAteş ve hararet ekseninde semantik temas; Kur'an'da geçmez
نتفAnlamlıKoparma, yolma, çekip çıkarmaBir şeyin üzerinden parçaları tek tek çekip ayırmaParçalama ve ayıklama yönüyle ortak çekirdek; Kur'an'da geçmez

الجذور المجاورة والجذر المضاد

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
فتنMerkezSınama, eritme, ayırmaÖzü cüruftan ayırmak için yüksek ısı, baskı ve kriz uygulayarak denemeAteşle doğrudan temas ve şiddetli arıtma krizini merkezine alır
بلوKomşuİmtihan, yıpratma, açığa çıkarmaZaman içinde eskitme, sorumluluk yükleme yoluyla insanın durumunu ortaya çıkarmaİnsanın yıpranarak denenmesini ve halinin bilinir kılınmasını vurgular
محنKomşuZahmetle arıtma, tavlamaMadenin tavlanması veya derinin terbiye edilmesi gibi eziyetle terbiye etmeÇekilen cefa ve sıkıntının kişiyi olgunlaştırma işlevine odaklanır
محصKomşuSaflaştırma, ayıplardan temizlemeKarışık olanı ayrıştırıp katıksız hale getirme, arındırmaCürufun atılıp yalnızca tertemiz cevherin kalması neticesini bildirir
خلصZıtKatışıksızlık, kurtulma, durulukKarışıklığın, cürufun ve dış etkinin tamamen sona erip özün berraklaşmasıDeneme sürecinin bitip saf cevherin ortaya çıkmış halidir

مقابلات المعنى في لغات أخرى

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaفتنAteşte eriterek sınamaMadeni cürufundan ayırma; insanı krizle test etmeKesin
Latinceexaminare, probare, tentareTerazide tartmak, sınamak, ateşte denemekexaminare kefenin hareketini ve tetkiki; tentare ise sarsarak denemeyi ifade ederGüçlü
İngilizcecrucible, assay, ordealAteş potası, saflık testi, ağır sınavcrucible eritme potasını ve dönüştürücü krizi tam karşılar; ordeal ise acı veren sınavdırGüçlü
AlmancaSchmelztiegel, Läuterung, PrüfungErgitme potası, arınma, zorlu sınavSchmelztiegel kökün maden eritme tabanını; Läuterung ise arındırıcı ıstırabı verirGüçlü
Fransızcacreuset, éprouver, épreuvePotada eritme, zorlu denemeden geçirmecreuset maddi ve manevi çetin dönüşüm potasını karşılarGüçlü

المصدر Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Lane’s Lexicon.

الوجوه والنظائر

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
Ateşle azap edilme ve yakılmaHakiki fiziksel yakılma ve cehennem azabıAhirette suçluların ateşe sokularak azap edilmeleri bağlamında: Zâriyât 51:13, Zâriyât 51:14
Şirk, baskı ve dinden döndürme zulmüİnanca yönelik öldürmekten beter sosyal baskıMüşriklerin müminleri dinlerinden vazgeçirmek için kurduğu terör ve baskı: Bakara 2:191, Bakara 2:217
İlahî sınav ve ayıklanma süreciMüminin iç kalitesini ortaya çıkaran krizlerİnsanların yalnızca iman ettik demekle bırakılmayıp sınanması: Ankebût 29:2, Tâhâ 20:85
Nimet, zenginlik ve evlatla denenmeİnsanın meylini ölçen imtihan vesileleriDünyalıkların insanı şımartıp haktan saptırma riski taşıyan birer araç oluşu: Enfâl 8:28, Tegâbün 64:15
Ayartma, saptırma ve kandırmaŞeytanın veya nefsin kişiyi haktan kaydırmasıŞeytanın insanı yanıltması veya kalbinde eğrilik olanların müteşabihlerin peşine düşmesi: Âl-i İmrân 3:7, A'râf 7:27
İnsanın kendini helake sürüklemesiKendi nefsini aldatıp felakete düşürmekMünafıkların kendi kendilerini aldatıp dünyevi hesaplarla helak etmeleri: Hadîd 57:14

سياق الكلام والفقه والتفسير والحديث

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
KelamHayır ve şer problemi, adalet-i ilahiyye, tekvinAllah'ın kulları günaha veya sapmaya sevk edip etmeyeceği; fitnenin faili meselesiİmtihanın iradeyi yok etmeyen bir açığa çıkarma ve derecelendirme düzeneği olarak kavranması
Fıkıhİç savaş (bağy), dinden dönme baskısı, kamu güvenliğiFitne zamanında silah kullanmanın hükmü; can, mal ve din emniyetinin tehdit altında olmasıMeşru otoritenin sarsıldığı ve adaletin zedelendiği toplumsal kriz hali
TefsirMekkî ve Medenî ayetlerdeki kavramsal dönüşümMekke'deki bedensel işkence anlamından Medine'deki siyasi ayrışma ve münafıklık olgusuna evrilmeBaskıdan içsel zaaf ve nifak potansiyeline doğru genişleyen semantik alan
HadisAhir zaman alametleri, ümmet içi çatışmalarKaranlık geceler gibi çöken belalar; ferasetin kaybolduğu, doğru ile yanlışın karıştığı dönemlerDoğruyu yanlıştan ayırmanın zorlaştığı, kalplerin sarsıldığı kolektif savrulma hali

تحليل النظام الديني والعلمي والسياسي والاقتصادي

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniKulun yaratan karşısındaki sadakat ve teslimiyetinin ölçülmesiİhlas ve riya ayrışmasıSahte dindarlık ile gerçek teslimiyeti ayırt etmekKişi ateş potasından geçerek iddiasının doğruluğunu ispatlar ve cürufundan arınır.Kesin
İlmiBilginin ve teorinin zorlu sınamalara tabi tutulmasıYanlışlanabilirlik ve doğrulama deneyiZayıf ve temelsiz varsayımları eleyip gerçeği sabitlemekBilgi kriz ve sınır durum testleriyle saflaşır; temelsiz iddialar dökülür.Güçlü
SiyasiToplumun kriz anlarındaki hukuki ve idari direnciMeşruiyet ve sadakat kriziToplumsal yapının sahte bağlarını çözüp gerçek dayanışmayı sınamakOtorite boşluğunda ve kriz anlarında bireylerin kamu hukukuna bağlılığı test edilir.Güçlü
İktisadiServetin, piyasa şoklarının ve mülkiyetin dağılımıPiyasa stresi ve servet sınavıMalın şımarıklığa mı yoksa adil dolaşıma mı yol açtığını tartmakVarlık ve darlık krizleri sermaye sahibinin ahlaki duruşunu açığa çıkarır.Kesin

التماثل في العلوم العددية والإنسانية

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerFaz geçişi ve termodinamik saflaştırma (fraksiyonel distilasyon)Bir alaşımın yüksek sıcaklık altında bileşenlerine ayrışması, kaynama ve erime noktaları farkıyla saf maddenin cüruftan ayrılması süreciyle tam izomorfiktir.Kesin
Beşeri bilimlerKriz sosyolojisi ve stres testi (stress testing)Bir kurumun, psikolojik yapının veya toplumsal sözleşmenin olağanüstü basınç altında iç kırılganlıklarını dışa vurması ve direncini kanıtlamasıdır.Kesin

التضييق الخاطئ وخطر الخطأ

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiKavramı yalnızca günlük dildeki dedikodu, nifak sokma, basit huzursuzluk çıkarma veya provokasyon ile sınırlamak.
Kur'an içi daha geniş anlamKökün temelinde yer alan arındırıcı ergitme potasını, insanın dünya hayatındaki ontolojik varoluş sınavını, inanç özgürlüğüne yönelik terör ve baskıyı kapsayan geniş anlam alanı.
Yanlış anlamanın doğuracağı hataFitne ayetlerini yalnızca siyasi itaatsizlik veya iç kargaşa metinleri sayarak zalim rejimlerin meşrulaştırılması; buna karşılık ayetlerde asıl fitnenin hakikati bastırmak ve insanları inançlarından dolayı ezmek olduğu gerçeğinin unutturulması.

خلاصة موجَّهة لفهم القرآن

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Varlık nizamının ve insan hayatının bir konfor alanı değil, sahte ile gerçeğin ayrıştırıldığı dinamik bir eleme ve arınma potası olduğunu kavramanın anahtarıdır.
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Müminlerin işkence gördüğü Mekkî ayetlerde (örneğin Bürûc ve Ankebût), savaş hukukunun ve din özgürlüğünün düzenlendiği Medenî hükümlerde (Bakara ve Enfâl) ve servet-evlat imtihanını bildiren ayetlerde belirleyicidir.
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?İnananların hiçbir zorlukla karşılaşmadan doğrudan mükâfata erişeceği zannını yıkar; kriz ve musibetlerin anlamsız birer felaket değil, cevheri cüruftan ayıran ilahî birer arınma süreci olduğunu gösterir.

التركيب النهائي والنموذج الرياضي

  • Somut anlamDeğerli madenlerin (altın ve gümüş) yabancı maddelerden ve cüruftan ayrıştırılması amacıyla yüksek sıcaklıktaki ateşe sokulup eritilmesi.
  • Soyut anlamİnsanın, iddiasının doğruluğu ve ahlaki direnci bakımından sarsıcı olaylar, krizler, nimetler veya baskılarla yüzleştirilerek içsel cevherinin açığa çıkarılması.
  • Sistematik karşılıkSistemin dayanıklılığını ve saf bileşenlerini belirleyen, sahte ve zayıf unsurları eleyen dinamik gerilim ve eleme düzeneği.
  • LaTeX modeliS(t)→ΔH>θMsaf+Cveyaf:X×P→{Xs,Xc}

İndissiz ve sadeleştirilmiş biçimiyle:

f(x,p)=x0+c  ⟹  x0

Sistemik dinamik operatör olarak:

Φ(x)=x−c

  • LaTeX açıklamasıFormülde x sınamaya giren ham unsuru, p uygulanan yüksek basınç, ısı veya zorlayıcı kriz faktörünü (potayı), c açığa çıkıp atılan cürufu (sahte ve dayanıksız kısımları), x0 ise süreç sonunda geriye kalan arınmış, saf cevheri temsil eder. Operatör Φ, nesneyi cürufundan ayrıştırarak saflaştıran eleme sürecinin matematiksel ifadesidir.
النسخة النصية (لأدوات الذكاء الاصطناعي)فهرس الجذور حسب الحروف: ف